მიხო მოსულიშვილი: “ხაპრა-თაგვობანა”

Khapra beetle (Trogoderma granarium)

Mikho Mosulishvili

Simulation modeling for games:
Khapra beetle and Mouse

(Tragicomic nightmare in one act and seven scenes, with of music ‘Goran Bregović and The Wedding and Funeral Orchestra’)

მიხო მოსულიშვილი

სიმულაციური მოდელირება თამაშისათვის:
“ხაპრა-თაგვობანა”

(ტრაგიკომიკური კოშმარი ერთ მოქმედებად და შვიდ სცენად, “გორან ბრეგოვიჩი და საქორწილო და დამკრძალავი ორკესტრის” მუსიკის თანხლებით)

მოქმედებენ:

1. გოგლიკო – წისქვილკომბინატ “დაფიონის” დირექტორი, დიდი ქოჩრის გამო ბავშვობიდანვე შერქმეული მეტსახელით “ჩუპ-ჩიკა”, ჰგავს დედამისს. ამისი მუსიკალური თემაა “გორან ბრეგოვიჩი და საქორწილო და დამკრძალავი ორკესტრის” კომპოზიცია Chupchik, რომლის მოსმენაც ინტერნეტში შეიძლება ამ მისამართზე – http://www.youtube.com/watch?v=rnlPLYKart8&NR=1
2. ელეონორა – გოგლიკოს პენსიონერი დედა, თაგვი.
3. მიაკო – წისქვილკომბინატ “დაფიონის” პი-არ ჯგუფის უფროსი, შეთავსებით მდივანი, ისე კი ღამურა.
4. ხაპ რა – კერძოდ, ჩინელი ბიზნესმენი, საერთოდ კი ხაპრა ხოჭო (ინგლისურად – Khapra beetle; ლათინურად – Trogoderma granarium).
5. ნურბუბუ – ხაპ რას ყირგიზი ცოლი, ესეც ხაპრა ხოჭო.
6. ლარვა – ხაპ რას და ნურბუბუს შვილი, ხაპრა ხოჭოს მუხლუხი.
7. ციცი – არასამთავრობო ორგანიზაცია “წადი”-ს ხელმძღვანელი, ციცინათელა, რომელიც “ანათებს და კარგია, მაგრამ ვის რად არგია?..”

დარგის მინისტრი, ბატონი შალვა ტელეფონიდან, მეტსახელით “მიაუ-შალა” და მარადიულად მომიტინგე ჭიანჭველები.

მოქმედების ადგილი – დირექტორის კაბინეტი.

მოქმედების დრო – 2010 წელი.

დეკორაცია – სცენა წარმოადგენს წისქვილკომბინატ “დაფიონის” დირექტორის თანამედროვე დიზაინით შექმნილ კაბინეტს, რომელსაც უკანა მხარეს აქვს გასასვლელი კარი, საიდანაც სტუმრები შედი-გამოდიან.
დირექტორის სავარძლის უკან დარგის მინისტრის, მიაუ შალას სურათი ჰკიდია, ხოლო მარჯვენა ყრუ კედელზე კი ჩარჩოში ჩასმული პლაკატი, სადაც გამოსახულია ხაპრა ხოჭოების სქემატური ნახატები და ზემოთ აქვს წარწერა: “ხაპრა-თაგვობანა”. მარცხენა კედელზე ორი ფარდებჩამოფარებული ფანჯარა და დირექტორის დასასვენებელ ოთახში გამავალი კარია.

პირველი სცენა

(გოგლიკო თავის კაბინეტში, საწერ მაგიდასთან ზის, ფეხები მაგიდაზე შემოუწყვია, ერთმანეთზე გადაუჯვარედინებია და ახალ ფეხსაცმელებს, “ინსპექტორებს” ერთმანეთს შემოჰკრავს ხოლმე, თან ჩიბუხს აბოლებს.
ტელეფონის ზარი.
გოგლიკო მაგიდიდან ფეხებს ჩამოიღებს და თავისი გორგოლაჭებიანი სავარძლით მიგორდება საწერი მაგიდის მარჯვნივ მდგარ პატარა მაგიდასთან და ტელეფონის ხმამაღლა მოლაპარაკეს ჩართავს).

მიაკოს ხმა – მთხოვნელია, ბატონო გოგლიკო, და შემოვუშვა?.. მოიცადეთ, ქალბატონო…
გოგლიკო – დამაცადეთ რა, ჯერ ხომ უნდა შევიდე პროფესიაში!..

(შემოსასვლელი კარი შემოიხსნება და შემოდის ქალბატონი ელეონორა).

ელეონორა – პროფესიაში უნდა შეხვიდე, არა? რა იცი შენ ამ საქმის, გარდა იმისა, რაც ჩემი და მამაშენი ლაპარაკისას გსმენია?
გოგლიკო – კარგი რა, დე! კარგი რა!.. ვერ დაგაბრუნებ! ვერაფრით ვერ აღგადგენ! ისედაც ამდენი ხალხი გავუშვი! და ნახევარი ქალაქი გადავიკიდე!
ელეონორა – გოგლიკო, დედა, შენ ისე ადვილად ამბობ ამ “პროფესიაში შესვლას”, რომ რესტორანში შესვლა და გამოსვლა გგონია!..
გოგლიკო – მე სოლიდური კაცი ვარ და…
ელეონორა – სოლიდური კაცები ისე არ თვრებიან, რომ ციცინათელებს დასდევდნენ, სიგარეტზე მომიკიდეთო… და ის სიგარეტები ფინთი სიგარეტებია!
გოგლიკო – ეგ აღარსად თქვა, ძალიან გთხოვ, დე…
ელეონორა _ დამაბრუნე წარმოების უფროსად, გოგლიკო, დამაბრუნე და ყველაფერში დაგეხმარები, დედა… ან ელევატორის უფროსად მაინც დამნიშნე, დედა…
გოგლიკო – შენ ეს ელევატორი ის ძველებური არ გეგონოს, აქ ყველაფერი ავტომატიზირებულია და კომპიუტერულად იმართება. თანაც საპენსიო ასაკმა მოგიწია და დასვენება გეკუთვნის უკვე!.. წადი და დაისვენე რა…
ელეონორა – სამკურნალო ფაკულტეტი გაქვს, დედა, დამთავრებული…
გოგლიკო – ვიცი, დე…
ელეონორა _ უროლოგი ხარ, უ-რო-ლო-გი…
გოგლიკო _ ეგეც ვიცი…
ელეონორა _ და მეშინია, გოგლიკო, მაინც…
გოგლიკო – შენ ხომ იცი, რამდენი კანდიდატურა იყო ამ თანამდებობაზე? თანაც ყველა ერთმანეთზე ღირსეული! იმათთან პატიოსან კონკურენციაში რომ გავიმარჯვე და მე დამნიშნეს ამ წისქვილკომბინატის დირექტორად, როგორ გგონია, მარტო ლამაზი თვალებისთვის?
ელეონორა – არა, რასაკვირველია. იმ მოსაზრებით დაგნიშნეს, რომ მშობლები ამ საქმეში გყავდა. მე ხომ წარმოების უფროსი ვიყავი აქ და ცხონებული მამაშენი კიდევ ელევატორის ექსპლუატაციის უფროსი იყო.
გოგლიკო – ჰოდა, ახლა იმაზე ვალაპარაკო ის დამარცხებული კანდიდატები, რომ გოგლიკომ თანამდებობა იშოვნა და ნათესავებით გაავსო წისქვილკომბინატიო?
ელეონორა – მაგრამ მე ამ საქმის პროფესიონალი ვარ, დედა.
გოგლიკო – ისედაც ლამის ყველა გავუშვი საკადრო ცვლილებების გამო. როგორ, ჩვენ აქ შვეიცარიელებმა აგვიშენონ თანამედროვე, ევროპული ტიპის წისქვილკომბინატი, რომელიც თხუთმეტი მილიონი დაჯდა! თხუთმეტი და…
ელეონორა – ასეთი წისქვილკომბინატები, ოღონდ რუსული დანადგარებით, ორი მილიონი ღირს.
გოგლიკო – სამაგიეროდ, იმ წისქვილკომბინატებმა რომ ათი წელი უნდა იმუშაონ, ამას ორმოცდაათი წელიწადი აქვს ექსპლუატაციის ვადა!.. სხვას რომ ორმოცი კაცი მუშახელი სჭირდება, ამას ხუთი ჰყოფნის, სულ ხუთი! ამიტომაც გამიხდა უზომოდ გაბერილი შტატები შესამცირებელი… თანაც კანონირების ფარგლებში, რადგან ყველამ მიიღო შესაბამისი კომპენსაცია… რას ვიზამთ, ყველა ჩემნაირი რეფორმატორის მოტავაცია ამგვარი არაპოპულარული გადაწყვეტილებების მიღებაშიც არის, მაგრამ ამაზე აღარ გავივრცობი, თუმცა იმას კი დავსძენ, რომ მე და ჩემი შემოქმედებითი კოლექტივი, ყველა უკვებლივ, მოტივირებულნი ვართ დარგის ინფრასტრუქტურის ახალ-ახალი სიმაღლეების დაპყრობის რეალიზაციის მცდელობისათვის!
ელეონორა – ვაიმე, ვაიმე, ისევ ტელევიზორის საშინელ ენაზე ლაპარკობ, დედა…
გოგლიკო – ასეა საჭირო…
ელეონორა _ გოგლიკო, დედა…
გოგლიკო – ბატონო?..
ელეონორა _ ესე იგი, მაინც არ დამაბრუნებ, დედა?
გოგლიკო – კარგი რა, დე, მერამდენედ უნდა გავიაროთ მე და შენ ეს საკითხი? ხომ გითხარი? და კიდევ ერთხელ გავმეორდები და კიდევ გეტყვი, რომ, მე მინდა, მოსმენილი ვიყო და, მე მინდა, გაგებული ვიყო! გაგებული! გესმის?
მიაკო – (კარს შემოხსნის და თავს შემოჰყოფს) ბატონო გოგლიკო, ჩინელი ბიზნესმენი მოვიდა!..
გოგლიკო – ჯერ ყავა შესთავაზე და რამდენიმე წუთში მივიღებ.
მიაკო – ეკოლოგიურად სუფთა წვენზეც გავაკეთო აქცენტი?
გოგლიკო – დიდი!
მიაკო – რა დიდი?
გოგლიკო – დიდი აქცენტი.
ელეონორა – ჰო, უაქცენტოდ არაფერი გამოვა…
გოგლიკო – (გასასვლელ კარამდე მიაცილებს ელეონორას) წადი, დე, შინ წადი და საღამოსთვის მე რომ კაი ნიგვზიანი ბადრიჯანი მიყვარს, ის გამიკეთე რა… (კარს გამოხსნის) მიაკო!
მიაკო – გისმენთ, ბატონო გოგლიკო!
გოგლიკო – ჩემი მანქანა გამოვიდეს და შინ წაიყვანონ ჩემი დედიკო!
ელეონორა – ნიგოზი რომ არა მაქვს?
გოგლიკო – ბაზარში გაიარე რა, დე… აბა, საღამომდე… და საღამოს ყველაფერს მოგიყვები…
ელეონორა – დაწვრილებით, დედა?
გოგლიკო – დაწვრილებით და აქცენტებით და თავისი მოტივაციებით… აბა, გკოცნი!

(ელეონორა გადის).

მეორე სცენა

გოგლიკო – (ტელეფონის ხმამაღლა სალაპარაკოს ჩართავს) მიაკო, შემოდი.
მიაკო – (შემოდის და ისე მოაბიჯებს, როგორც პოდიუმზე მანეკენი) იმათ ყავა და ნატურალური წვენი მივართვი…
გოგლიკო – ვის?
მიაკო – ვის და, იმ ჩინელს…
გოგლიკო – ეგღა მაკლდა… (საწყლად გაიღიმებს) არ გეცოდები?
მიაკო _ აი, ჩუპ-ჩიკ, იმენა ძაან მეცოდები რა, იმენა ძაან! შენს მაგიერ მე ამტკივდა თავი დედაშენის გასტუმრებაში… (იცინის) აბა, ჩვენი მინისტრი როგორ სადღეგრძელოს გეტყოდა ამაზე?
გოგლიკო – მიაუ შალა როგორ მეტყოდა? (დარგის მინისტრ შალვას გამოჯავრებით ამბობს სადღეგრძელოს) აუუ, შენ გაგიმარჯოს რა, გოგლიკო! ქალაქელი კაცი ხარ, თაგვური კი არა და, კაცური კაცი! მეობა იცი! გაგება იცი! სიყვარული იცი!
მიაკო – სიყვარული ხო ძაან და… ნამდვილი ქალაქელი ოქრო რაა…
გოგლიკო – შენ გენაცვალე, ჩუპ-ჩიკ, ცხოვრებაში არაფერი შეგშლია, არც დედაშენის გასტუმრება არ შეგშლია, და არც შეგეშლება, ნაღდი კაცი ხარ და იმიტომ!..
მიაკო – და, ხოლმე-ხოლმე, ციცინათელებს რომ ფინთი სიგარეტების მოსაკიდებლად დასდევ, თურმე? კასიაკები და ტარიანები და პიტაკები და რამე?
გოგლიკო – რაღა დროს ჩემი კასიაკები და ტარიანები და პიტაკებია, სადა ბანაობ, ღამურ, სადა?
მიაკო – მიდი რა… და “პერშინგი” საიდან მოდის?
გოგლიკო – რა “პერშინგი”, რაღა დროს ჩემი პლანია მეთქი, ქალო!…
მიაკო – ჰო, ჰო, ერთი-ორი თეთრი უნდა იშოვნო აქ და, აბა, შენ იცი, სუ ვენებში გაუშვი!
გოგლიკო – ეგ იშვიათად… თანაც ღამღამობით…
მიაკო _ როცა სუფთას მოგიტანენ ხოლმე, არა?..
გოგლიკო – კარგი რა, ცუნცულ, ჩემო ანგელოზო, შენ მაინც არ დამიწყო ეხლა ნოტაციების კითხვა, რო აღარ აგიდგებაო და ეგეთები… (ხელს წაატანებს უკანალზე).
მიაკო – (გოგლიკოს ხელზე ჩაარტყამს) ძალიან გაცელქებული ხარ, ჩუპ-ჩიკ, ძალიან…
გოგლიკო – ცოტა ხო უნდა დაისვენო კიდეც ამდენი მოტივაციისგან ხანდახან… გინდა, გაგაცინო?
მიაკო – მინდა, მაგრამ ის ბიზნესმენი რომ გელოდება?
გოგლიკო – დაიცა რა, იმ იაპონელს ჯერ ხომ წვენიც არ ექნება დალეული, ანეგდოტი უნდა გითხრა…
მიაკო – ჩინელია, შანხაიდან, და თავისი ცოლი და…
გოგლიკო – თაგვი იმ ამბავშია რა…
მიაკო _ ანუ?
გოგლიკო – აი, რომ გაიჩხირავენ და მერე ციცინათელებს რომ დასდევენ ხოლმე ფინთი სიგარეტის მოსაკიდებლად…
მიაკო – ანუ, მაგარ კაეფშია!.. მერე?
გოგლიკო – და თავზე ღამურა გადაუფრენს.
მიაკო – აი, ასე? (დატრიალდება) ჩემსავით?
გოგლიკო – ჰო… ჰოდა, აესე ახედავს და, – (თაგვის სახეს მიიღებს და ნარკომანის ხმით) ვახ, ჩემი, ანგელოზი გაიჩითა, ტო!..
მიაკო – (გადაიკისკისებს) მაგარია!
გოგლიკო – ძაან!..
მიაკო – არ მაკოცებ?!
გოგლიკო – აღარ!
მიაკო – რატომ, მოტივაცია არ გყოფნის?!
გოგლიკო – მყოფნის და საკმარისზე მეტიც მაქვს, მაგრამ უკვე ვმუშაობთ!
მიაკო – კეთილი, ბატონო გოგლიკო! (მოიმარჯვებს ბლოკნოტს და კალამს).
გოგლიკო – ჰოდა, სანამ ახლა ეს ანეგდოტი გაცივდება, ის ინდოელი შემოუშვი.
მიაკო – ჩინელი ბიზნებსმენია, ჩი-ნე-ლი! ხაპ რა! ხაპ რა ჰქვია.
გოგლიკო – იყოს ჩინელი…
მიაკო – ჰო… და ანუ… ცოლს ჰქვია (ბლოკნოტს გადაშლის, ჩაიხედავს) ნურბუბუ…
გოგლიკო – იმისი ცოლი მე რაში მაინტერესებს?
მიაკო – ისიც თან წამოუყვანია!
გოგლიკო – ცოლით მოვიდა?
მიაკო – ჰო.
გოგლიკო – ისიც ჩინელია?
მიაკო – არა, ყირგიზი!
გოგლიკო – ვინა?
მიაკო – ყირგიზი მეთქი! ყირგიზი ქალბატონია!
გოგლიკო – ვა! ეგ რა კაი “პასაჟირი” ყოფილა, ტო!
მიაკო – ეტყობა, ცოლის ჯუჯულაა!
გოგლიკო – შენ გინახავს ყირგიზი ქალბატონი? მე – არა!..
მიაკო – არც მე!
გოგლიკო – ჰოდა, ვნახოთ!
მიაკო – ვნახე, ბატონო, ვნახე… (ხელებს გასავსავებს).
გოგლიკო – ჰოო?
მიაკო _ და, თან ერთი მხოხავი არსება ახლავთ, კინაღამ პომადა შემიჭამა!.. ანუ, ყველგან ცხვირს ჰყოფს… და ჩვენი შვილიაო, სახელად ჰქვია… (ბლოკნოტს გადაშლის) ლარვა.
გოგლიკო – დაიცა, ეგ როგორ? დო – ერთი, რე – ორი, მი – სამი, ფა – ოთხი, სოლ – ხუთი, ლა – ექვსი, სი – შვიდი… ესე იგი, შვიდი ნოტია სულ და ლა არის მეექვსე, ანუ, ლა-რვა შეცდომით ჰქვია.
მიაკო – ანუ, ლა-ექვსი უნდა დაერქმიათ, ხო?
გოგლიკო – თავისთავად, მაგრამ… კარგი რა, მიაკო, კარგი რა! შენ გგონია ისევ ციცინათელებს დავსდევ სიგარეტის მოსაკიდებლად?
მიაკო – არა, რატო…
გოგლიკო – აბა, რას დამცინი?! რაის ლავრა და ის კიდევ, უზბეკი ქალი?..
მიაკო – აი, ახლა შემოვუშვებ და ნახავ!
გოგლიკო – და მე რომელ ენაზე უნდა ველაპარაკო?
მიაკო – იციან ჩვენი ენა, უკვე მეორე წელია აქეთ ვატარებთ ბაზრის სადაზვერვო სამუშაებსო…
გოგლიკო – ყველა გიჟი და არანორმალური მე როგორ უნდა გადამეკიდოს რაა!..
მიაკო – დაგინახეს, ელეონორა რომ გააცილე, თორემ დაგმალავდი…
გოგლიკო – არა, არა, მაგისთანებს სად დაემალები… მიდი, მიდი, შემოუშვი!

(მიაკო გადის).

მესამე სცენა

(გოგლიკო სამუშაო მაგიდას მიუჯდება, ლეპტოპს გახსნის და ჩართავს. წინ ფურცლებს დაიწყობს, კალამს მოიმარჯვებს და წერას იწყებს.
ჯერ მუხლუხოსავით ხოხვით შემოდის ლარვა, რომელსაც შემოჰყვებიან ხაპ რა ცალ ხელში დიპლომატით და მეორე ხელში ჩილიმით; და ჭრელა-ჭრულა კაბიანი ნურბუბუ – ორივეს უცნაურბუსუსებიანი, მოწითალო-მოყავისფრო ტანსაცმელი აცვია და საცეცეებიანი ქუდები ახურავთ.
გოგლიკო წამოდგება, სტუმრებს შეეგებება, ხელს ჩამოართმევს).

გოგლიკო – კეთილი იყოს თქვენი აქ მობრძანება.
ნურბუბუ – სალამ ალეიქუმ, ჯიგიტ!
ხაპრა – სალამი, ბატონო გოგლიკო! (ჩილიმს უჩვენებს) ეს სად დავდგათ?
გოგლიკო – გამარჯობა!.. ერთი წუთით… (კარს მიღმა გასძახებს) ქალბატონო მიაკო!
მიაკო – (შემოდის) გისმენთ, ბატონო გოგლიკო!
გოგლიკო – (ხაპ რას ჩილიმზე მიუთითებს) ეს სად დავდგათ?
მიაკო – საჩუქარია?
ხაპ რა – არა, ჩემია!
მიაკო – მაშინ არ ვიცი… ჩვენთან სტუმრები ჩილიმებით არ მოდიან ხოლმე და…
ნურბუბუ – რად უნდა ამას ამდენი ფიქრი? (ხაპ რას ჩილიმს გამოართმევს) სად დავდგათ და… (კაბინეტს მოათვალიერებს) იყოს ჯერ-ჯერობით საწერ მაგიდაზე! (შუა მაგიდაზე დადგამს) აი, ასე!
ხაპ რა – ძალიან მოუხდა!
ნურბუბუ _ ხომ ლამაზია?
მიაკო – ძალიან.
ნურბუბუ – ჩემი მზითევია!
გოგლიკო – (სტუმრებს) ჩაის ხომ არ გაიმეორებდით? ან ყავას? ნატურალურ წვენებზე აქცენტით?
ნურბუბუ – (მიაკოს შეუბღვერს) მე – ჰალვა, ცუნცულ!
მიაკო – (იწერს) ჰალვა…
ნურბუბუ – ხორბლის ბევრი მარცვლებით!
გოგლიკო – უცნაური, მაგრამ ორიგინალური კერძია!
მიაკო – ყირგიზულია, ხო?
ნურბუბუ – არა, ოჯახური რეცეპტია.
ხაპ რა – მე არაფერი მინდა.
გოგლიკო – არც ჩაი, ჩინური მწვანე ჩაი?
ხაპ რა – ოო, ჩინურ მწვანე ჩაიზე თავს ვერ შევიკავებ!
მიაკო – ჩინური მწვანე ჩაი!
გოგლიკო – (ლარვასკენ იყურება) და თქვენ?
ლარვა – (მაგიდაზე ახოხებულა და ფურცლების ჭამას ამთავრებს) მე ლარვა ვარ, ბიძია დირექტორო!
გოგლიკო – მთელი ჩემი ამდილანდელი ნამუშევარი მაგ ფურცლებზე მეწერა!
ხაპ რა – ბოდიშს ვიხდით…
ნურბუბუ – ხომ იცი, ჯიგიტ, პატარები რა ცელქები არიან ხოლმე! აბა, ლარვა, საყვარელო, ჩამოდი მაქედან ახლავე!
ლარვა – ბარემ ამასაც შევჭამ და ახლავე, დეე… (ლეპტოპს ჩაეჭიდება კბილებით).
გოგლიკო – არა, ოღონგ ეგ არა!
ნურბუბუ – (ხაპ რას) ჩამოიყვანე ბავშვი მაგიდიდან!
ხაპ რა – (მოკიდებს ხელს და აიყვანს) ეგ არ გინდა, ლარვიკო!.. წამოდი, დედიკოსთან მივიდეთ…
ლარვა – არა, მინდაა!.. (აბღავლდება) ამისი შეჭმაც მინდა!
გოგლიკო – არ იტირო!.. (ატირებულ ლარვას აწყნარებს) ჭუკლი, ჭუკლი, ჭუკლი… არ იტირო და ბევრ ფურცლებს მოგცემ!
ლარვა – და იმ ლეპტოპსაც?
ხაპ რა – (ჩილიმს აანთებს და ეწევა) ის ბიძია დირექტორისაა და შენ ხომ გაქვს შენი?
ნურბუბუ – გუშინ შეჭამა ისიც… მოდი, მოდი, ჩემო მუხლუხო!.. ჩემო მატლო!
მიაკო – თქვენ რას ინებებთ, ბატონო გოგლიკო?
გოგლიკო – მე მინდა, ბრაზილიური ყავა…
მიაკო – (იწერს) ნალექიანი თუ ხსნადი?
გოგლიკო – თურქულად.
ლარვა – მეც მინდაა!
მიაკო – (იწერს) თურქულად.
გოგლიკო – და ფილიპ მორისის ინდური თამბაქო! (თავის ჩიბუხს დაანახვებს).
მიაკო – ესეც იქნება (გადის).
ლარვა – თამბაქო და ჩიბუხი მინდააა!
გოგლიკო – რა ჭკვიანი ბავშვია, უჰ! (ხელს გასწევს, რომ ლარვას მოეფეროს) ჭუკლი, ჭუკლი, ჭუკლი… (ლარვა ხელზე დაუპირებს კბენას და სასწრაფოდ უკან გამოსწევს ხელს. ხაპ რას) ისე, ბატონო… ეეე…
ხაპ რა – ხაპ რა. (ჩილიმის მუნშტუკს აჩვენებს) ხომ არ გასინჯავდით?
გოგლიკო – (ბოლს შეიყნოსავს) რას ეწევით?
ხაპ რა – ჩვენი ეროვნული მოსაწევია, როგორც თქვენი ღვინო…
გოგლიკო – მე ჯერ არა, გმადლობთ…
ხაპ რა – არ მოგერიდოთ…
გოგლიკო _ ისე, ბატონო ხაპ, როგორი ამინდებია თქვენსკენ?
ხაპ რა – ისეთი კარგი ამინდები იყო, რომ ჩემმა ფირმამ…
ლარვა – Trogoderma granarium! Trogoderma granarium!
ნურბუბუ – ჰო, “ტროგოდერმა გრანარიუმი” ჰქვია ჩვენს ფირმას!
ხაპ რა – არნახული მოსავალი მოიწია!
ნურბუბუ – მთელი ყაზახეთი გადარეულია! მთელი ყაზახეთი გულზე სკდება ჩვენი შურით!
ხაპ რა – შარშან თუ ერთ ჰექტარზე მხოლოდ სამი ტონა ხორბალი ავიღეთ, წელს ამ მაჩვენებელმა ბევრად გადააჭარბა ხუთტონიან ნიშნულს!
გოგლიკო – ეს ყაზახეთში თუ ყირგიზეთში? თქვენ ხომ ყირგიზეთიდან ბრძანდებით, ქალბატონო ბუბუ?
ნურბუბუ – მე ნურბუბუ მქვია!
გოგლიკო – უკაცრავად, შემეშალა.
ნურბუბუ _ მე ყირგიზეთში დავიბადე, მაგრამ ყაზახეთში გავიზარდე.
ხაპ რა – მეც სწორედ ყაზახეთში გავიცანი.
გოგლიკო – გასაგებია, გასაგები…
ხაპ რა – ჰოდა, რაზე გეახელით, ბატონო გოგლიკო. მე გამოვიკვლიე თქვენი ბაზარი და დავადგინე, რომ ადგილობრივი ხორბალი ბაზრის ოც-ოცდახუთ პროცენტს იკავებს, დანარჩენი კი შემოტანილია.
გოგლიკო – (მიაკოს ეძებს) მართლა?
ნურბუბუ _ (მიაკოს ბლოკნოტს გადაშლის, ჩანაწერს ეძებს) ჰო, აი! თქვენ სამოცდაათ-ოთხმოც პროცენტს ყიდულობთ. მთელი წლის მანძილზე შვიდას ორმოცდაათი ათასი ტონა ხორბალი გჭირდებათ.

(შემოდის მიაკო, საგორავებელი მაგიდით შემოაქვს შეკვეთილი ყავა, ჩაი და თამბაქო. გახარებული ლარვა შემოტანას არ აცლის, მაგიდასთან მიხოხდება და ყველაფრის ჭამა-ხვრას იწყებს).

ხაპ რა – მე ისიც ვიცი, რომ თქვენი ახალი წისქვილკომბინატის წარმადობა დიდია…
ნურბუბუ _ (კითხულობს მიაკოს ბლოკნოტში) დღეში სამას ორმოცდაათი ტონა!
ხაპ რა _ და ადგილობრივი ხორბალი თქვენი წისქვილკომბინატის მოთხოვნილებას ვერ დააკმაყოფილებს.
ლარვა – ვერაფრით!
მიაკო – (თავის ბლოკნოტს წაართმევს ნურბუბუს, გადაშლის) სამწუხაროდ, ვერა…
გოგლიკო – გაიცანით, ჩემი პიარ ჯგუფის ხელმძღვანელი, ქალბატონი მიაკო.
ნურბუბუ – ცუნცულ?! (ამრეზით ათვალიერებს მიაკოს და გოგლიკოს მიმართავს) თქვენ ხორბალს ყიდულობთ ორმოცდაერთ თეთრად, ხომ?
გოგლიკო – მიაკო, რამდენს ვიხდით?
მიაკო – (ბლოკნოტში იყურება) აი, ჰო, კი! ორმოცდაერთ თეთრს ერთ კილო ხორბალში!
ნურბუბუ – გასაგებია…
გოგლიკო _ და თქვენი ხორბალი კარგია?
ხაპ რა – უმაღლესი ხარისხის, “უფხო აიგული”!
ნურბუბუ – უმაღლესი ხარისხის უფხო ხორბალი “აიგული” მთელ მსოფლიოშია ცნობილი!
მიაკო – თქვენ რამდენად გვთავაზობთ?
ნურბუბუ – ოც თეთრად კილოს!
ლარვა – მხოლოდ ოც თეთრად!
გოგლიკო – ოც თეთრად ერთი კილოგრამი უმაღლესი ხარისხის ხორბალი?
მიაკო – მაშინ, როცა ბაზარზე ორმოცდაერთი თეთრი ღირს?
ხაპ რა – დიახ!
ნურბუბუ – ფასს დაბლა ვწევთ, მაგრამ რაოდენობაში და დროში ვიგებთ!
ლარვა – დრო ფულია, ბიძია-დეიდა! ფული!
ხაპ რა _ მაგრამ ორასი ათასი ტონა ხორბალი უნდა იყიდოთ!
ნურბუბუ – მთელი პარტია.
გოგლიკო – (პაუზის შემდეგ) ხელსაყრელი წინადადებაც ამას ჰქვია!
მიაკო – ანუ, ამაზე დიდი დაფიქრება და მოტივაციების ძებნაც არ არის საჭირო!
ლარვა – რასაკვირველია!
გოგლიკო – თქვენი წინადადება მიღებულია!
მიაკო – ოღონდ, ხელშეკრულებაში უნდა ჩაიდოს, რომ თანხის დაფარვა ნაწილ-ნაწილ მოხდება, ტრანშების სახით.
ლარვა – ასევე ნაწილ-ნაწილ შემოვა ის ორასი ათასი ტონა ხორბალიც.
ხაპ რა – (გახსნის თავის დიპლომატს, იქიდან ერთ ფაილს ამოიღებს) აი, ხელშეკრულების პროექტი, ჩემმა საბჭომ უკვე განიხილა და მოიწონა კიდეც.
ნურბუბუ – ამას დაგიტოვებთ…
ლარვა – გადახედონ თქვენმა იურისტებმაც, შესწორებებზე შევთანხმდეთ და…
გოგლიკო – რა თქმა უნდა, ჩემი სპეციალისტები ამას სათანადოდ და რამდენჯერმე გაივლიან, შეჯერდებიან და თავიანთ წინადადებებს წარმოადგენენ.
ხაპ რა – რამდენ ხანში გამოვიაროთ?
მიაკო – ორი-სამი დღე საკმარისი იქნება, მე მგონი…
გოგლიკო – ორ დღეში მობრძანდით და ხელი მოვაწეროთ!
მიაკო – ოღონდ, ხელშეკრულებაში ოცის ნაცვლად ოცდაათი თეთრი ჩაიწერება! ხელზე კი ოც თეთრის მიიღებთ კილოზე.
გოგლიკო – ეს სხვადახვა ხარჯების დასაფარად იქნება საჭირო, როგორიცაა…
ნურბუბუ – არ უნდა ჩამოთვლა, ჩვენც მაგ დღეში ვართ ხოლმე…
ხაპ რა – კარგი, ჩვენ ორი დღე დავიცდით და სხვა წისქვილკომბინატებს ჯერ არ მივმართავთ ამ წინადადებით.
ნურბუბუ – ნახვამდის და ორ დღეში შემოგივლით.
ლარვა – კარგად, ბიძია-დეიდებო!

(მოსულები გასასვლელისკენ მიდიან).

გოგლიკო – ბატონო ხაპ!
ხაპ რა – (შემობრუნდება) დიახ!
გოგლიკო – ეს ჩილიმი გრჩებათ!
ნურბუბუ – არა, რატომ რჩება, ორ დღეში აქ არ მოვალთ ისევ?
გოგლიკო – ორ დღეში კი!
ლარვა – შეხვედრამდე!
გოგლიკო – კარგად, კარგად…

(მოსულები გადიან, პაუზა).

მიაკო – ორასი ათას ტონაზე გაამრავლე ათი თეთრი და მაგდენი დაგვრჩება.
გოგლიკო – მაიცა, მაიცა… (ლეპტოპთან მიდის, რაღაცას ანგარიშობს კალკულატორზე).
მიაკო – რამდენი გამოვიდა?
გოგლიკო – ოცი ათასი!
მიაკო – თეთრი?
გოგლიკო – ლარი!
მიაკო – (ხელებს ფრთებივით იქნევს, გარშემო “შემოუფრენს”) ბედნიერების ფრინველმა მოგვაკითხა!
გოგლიკო – ვახ, ჩემი! ანგელოზი გაიჩითა, ტო!

(ერთმანეთს გადაეხვევიან).

მეოთხე სცენა

(გოგლიკო ნერვიულად მიმოდის კაბინეტში, მაგიდაზე გაშლილ გაზეთებს კი მიაკო მისჯდომია).

მიაკო – ესენიც ჩვენზე წერენ! (ერთ გაზეთს დადებს და ახლა სხვას გადაფურცლავს) და ესენიც!
გოგლიკო – აბა, წამიკითხე.
მიაკო – (კითხულობს) არასამთავრობო ორგანიზაცია “წადის” ლიდერმა, ციცი ნათელამ განაცხადა, რომ…
ციცი _ (შემოდის მანათობელი ტანსაცმელით, შემოყვება კორესპონდენტი და ოპერატორი, ასევე ჟურნალისტები) ორასი ათასი ტონა ფქვილი, რომელიც ყირგიზეთში ჩინეთიდან შეიტანეს, დასნებოვნებულია განსაკუთრებით საშიში მავნებლით – კაპროვის ხოჭოთი.
გოგლიკო – კაპროვი… კაპროვი… ჰმ…
მიაკო – (თავის ბლოკნოტში იწერს) კაპროვის ხოჭო…
ციცი _ კაპროვის ხოჭო ძალიან საშიშია, ასნებოვნებს ასზე მეტი სახის მარცვლეულ კულტურას. გამძლეა პესტიციდების მიმართ. კაპროვის ხოჭოს ბაქტერიოლოგიური და ვირუსული დაავდებების გამომწვევი ბუნებრივი რეგულიატორი აღმოჩენილი არ არის.
გოგლიკო – რაო, რაო?
მიაკო – ანუ, კაპროვის ხოჭოები ავად არ ხდებიანო… (ისევ იწერს).
ციცი _ ხოლო ამ ხოჭოების ულვაშებმა და ექსკრემენტებმა შეიძლება ადამიანის დაავადება გამოიწვიონ.
გოგლიკო – ფუჰ!..
ციცი – თანახმად წინასწარი ანალიზის შედეგებისა, დადგენილია, რომ კაპროვის ხოჭოთი სავსე ფქვილი სინამდვილეში ფქვილი კი აღარ არის, არამედ გლიუტამინისა და მელამინის ნაერთია.
გოგლიკო – მიაკო, ესეც ჩაიწერე!
მიაკო _ (იწერს) გლიუტამინი და მელამინი!..
ციცი – მელამინი ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრისას იწვევს ქვების წარმოქმნას თირკმელებში და საშარდე ბუშტში…
გოგლიკო – ვა, ეგ ხომ ჩემი პროფილია!
მიაკო _ აფსუს, რა უროლოგი დაკარგა შენი სახით ჩვენმა ჯანმრთელობის დაცვამ?
გოგლიკო _ მოვუსმინოთ, მოვუსმინოთ!..
ციცი _ და ყოფილი უნიჭო უროლოგები რომ წისქვილკომბინატის დირეტორები ხდებიან, იმიტომ არის ჩვენი საქმე კარგად!
გოგლიკო – მე რა შუაში ვარ?..
ციცინათელია _ სწორედ ეს დასნებოვნებული ფქვილი შეიძინა წისქვილკომბინატ “დაფიონის” ხელმძღვანელობამ იმ უნიჭო უროლოგის არაკვალიფიციური გადაწყვეტილებით და, როგორც სანდო წყაროებიდან გახდა ცნობილი, მთელი ის ორასი ათასი ტონა კაპროვის ხოჭოთი დასნებოვნებული ფქვილი შეიძინა საეჭვო ფინანსური მაქინაციებით. ერთ კილოგრამზე ათი თეთრი დარჩა, ანუ ოცი ათასი ლარი ჩაიჯიბა!
გოგლიკო – ერთი ეგ შენი “სანდო წყარო” მაპოვნინა და მერე მე ვიცი!
ციცი – ცნობილი ანდაზა, – “ვინც რა უნდა თქვასო, წისქვილმა კი ფქვასო” – ამ შემთხვევაში მწარედ სცდება! მე გეკითხებით, როდემდე უნდა ფქვან წისქვილკომბინატ “დაფიონში” სიცრუე? როდემდე უნდა გამოაცხონ თავიანთ საფირმო პურის საცხობებში ტყუილები? სადამდე უნდა გაავსონ ჩვენი თირკმელები და საშარდე ბუშტები თვალთმაქცობის კენჭებით? როდემდე უნდა მდიდრდებოდნენ ვიღაც მძორიკო გოგლიკოები შენი, ჩემი და ჩვენი ფულით? ნუთუ მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს ყოფილი უნიჭო უროლოგი დარგის მინისტრის საბავშვო ბაღის ამხანაგია? როდემდე უნდა დასდევდნენ ნარკოტიკებით გაბრუებული გოგლიკოსნაირი თაგვები ციცინათელებს, სიგარეტზე მომიკიდეო? და ის სიგარეტები – ყველა ფინთია!
გოგლიკო – (გააფთრებულია, მიაკოს გაზეთს გამოსტაცებს, ნაკუწებად აქცევს, მერე ზედ ფეხებით შედგება და ტკეპნის) ესეც თქვენ!
მიაკო – (ისიც ეხმარება) ესეც შენ, ციცი! და ესეც შენ!
გოგლიკო – (ერთბაშად შედგება) შენ იცი, ახლა რა მოხდება?
მიაკო – რა?
გოგლიკო – მინისტრი დამიბარებს და ტყავს გამაძრობს!
მიაკო – კარგი რა, რატო უნდა ამოგიღოს ოთხში? ამ სულელი ციცის ნატქვამზე?
გოგლიკო _ აი, გეუბნები, მიაუ შალა ტყავს გამაძრობს! ტყავს გამაძრობს ბოლომდე! ტყავს გამაძრობს ადგილობრივი გაფართხალებით!.. აი, ეს მოხდება! (დაინახავს, რომ უკანა კედელზე მინისტრის სურათის ნაცვლად კაპრა ხოჭოების სქემაა გამოკრული). მიაუ შალას სურათი რა იქნა?
მიაკო – ეგ მე არ ვიცი, ბატონო გოგლიკო, მაგრამ თქვენი პიარ ჯგუფი რომ კარგად მუშაობს, ამას ახლავე დაგიმტკიცებთ.
გოგლიკო _ ეს აქ ვინ ჩამოკიდა მეთქი?
ლარვა – (იხსნება დასასვენებლი სათავსოს კარი, შემოხოხდება ლარვა). გამარჯობათ!.. თქვენი მინისტრის, მიაუ შალას სურათი იქით კედელზე გადავიტანეთ და აქ ჩვენი მინისტრის და მისი ოჯახის სურათი დავკიდეთ! (უფრო სწრაფად დახოხავს და მალე დაიწყებს გოგლიკოს თამბაქოს ქისიდან თამბაქოს ღრღნას).
მიაკო – გაგიმარჯოს!
გოგლიკო – სალამი ღვთისაა, მაგრამ აქ საიდან გაჩნდი?..

(ამ დროს დასასვენებლი ოთახიდან მოისმის ხაპ რას ხვნეშა და ხაპრა ხათუნის კვნესა).

მიაკო – რა არის, გოგლიკო, ამ ლეპტოპზე პორნოფილმებს ისევ უჩემოდ უყურებ?
გოგლიკო – არა, არც კი ჩამირთავს!
მიაკო – აბა, ეს რა ხმებია?
გოგლიკო – ყურადღებას ნუ მიაქცევ, ცუნცულ, და მიდი, აბა, შენი მოსაზრებები გადმოალაგე!
მიაკო – ჯერ ერთი, ჩვენს წისქვილკომბინატს ყიგიზეთში დასნებოვნებული ფქვილი რად უნდოდა, ჩვენ ხომ ხორბალს ვყიდულობთ!
გოგლიკო – ჰო, ჩვენ იქით ვყიდით ფქვილს! ის ორასი ათასი ტონა ყაზახეთიდან იყო შემოტანილი და ძალიან ხელსაყრელ ფასად! კილო ოც თეთრად!
მიაკო – ოც თეთრად კი არა! დაიმახსოვრე, კილო – ოცდაათ თეთრად!
გოგლიკო – ჰო, ჰო, ოცდაათ თეთრად!
მიაკო – ასე რომ, პრესა და პრესის ფეხის ხმას აყოლილი ზოგიერთი ტელევიზია ჭორებს გვივრცელებენ!
გოგლიკო – ძალიან!
მიაკო – და ბოლოს კი, ისიც მოახსენე ბატონ მიაუ შალას, რომ “კაპროვის ხოჭო” როგორც ასეთი, – არ არსებობს!
გოგლიკო – სულ არ არსებობს?
ლარვა – ანუ, სულ, სულ არ არსებობს?!
მიაკო – (ისევ ისმის ხაპ რას ხმამაღალი ხვნეშისა და ნურბუბუს კივილნარევი კვნესის ხმები) ეს რაღაც იმნაირი რა… აი, იმენნა – რაღაც იმნაირი ხმებია! შენ არ გესმის, ჩუპ-ჩიკ?
გოგლიკო – ჰო, ნაწილობრივ…
მიაკო – ანუ? ესე იგი?
გოგლიკო – მე შენ გისმენ!
მიაკო – დაიცა!.. (დასასვენებელ ოთახში შეიხედავს, დაიჯღანება) ფუჰ! გოგლიკო, მოდი, შეხედე რაა!.. ფუუჰ!
გოგლიკო – (ისიც ოთახში შეიხედავს) აუუუ, რაღა ჩვენ ტახტზე რაა!..
მიაკო – აიღე და გადააგდე!
გოგლიკო – რატო უნდა გადავაგდო, არაბული ტახტია!
მიაკო – არის და იყოს!
გოგლიკო – ჰოდა, იქნება!
მიაკო – იყოს, მე მანდ მაინც აღარ დავწვები!..

(გოგლიკო და მიაკო ერთმანეთს უყურებენ).

მეხუთე სცენა

(დასასვენებელი ოთახიდან ამაყი და კმაყოფლი სახეებით შემოდიან ჯერ მორცხვად მოღიმარე ხაპ რა და მერე გაბადრული ნურბუბუ).

გოგლიკო – საიდან მოხვდნენ ესენი იმ ჩემ არაბულ ტახტზე?
მიაკო – აბა, მე რა ვიცი?
ნურბუბუ – (ხაპრას მიუთითებს კედელზე ჩამოკიდებულ სურათზე) ჩვენი მინისტრის, მინისტრის ცოლის და იმათი ლარვის სურათი უკვე გვაქვს!
ხაპ რა – (ჩილიმს გამართავს და ეწევა) ჩვენს მინისტრს ჩემი სალამი!
ლარვა _ ჩემგანაც, არა, მამიკო?
ხაპ რა _ ჰო!
ნურბუბუ – ახლა ეს ტელეფონების მაგიდა… გადმოვიტანოთ… აი, აქეთ!
ხაპ რა – მიდი, ჩუპ-ჩიკ, მიდი და გადაიტანე!
გოგლიკო – მე რატომ?
ლარვა – რა შენი საქმეა, რატომ?
ნურბუბუ – შენ რომ გეუბნებიან, მოკიდე ხელი და გადაიტანე!
გოგლიკო _ (მითითებულ ადგილზე გადაიტანს ტელეფონების მაგიდას) ასე?
ხაპ რა _ (ნურბუბუს) ასე, საყვარელო?
ნურბუბუ – ჰო!.. ხოლო ეს საწერი მაგიდა კედლისკენ მივაცუროთ!
ხაპ რა – (გოგლიკოს) აბა, მიაცურე!
გოგლიკო – (საწერ მაგიდას მიაცურებს) კარგია?
ხაპ რა – (ნურბუბუს) კარგია?
ნურბუბუ _ რასაკვირველია! და (გოგლიკოზე და მიაკოზე მიუთითებს) აი, ეს ორი კიდევ მიბრძანდნენ აქედან!
გოგლიკო – როგორ თუ მივბრძანდეთ?
მიაკო – ჩვენ?
ნურბუბუ – დიახ, თქვენ! და ისიც, დასასვენებლი ოთახიდან!
გოგლიკო – იქ კიდევ არის ვინმე?
მიაკო _ (მიირბენს და დასასვენებელ ოთახის კარს გამოხსნის) გამარჯობა, ქალბატონო ელეონორა!
ელეონორა – (გამოდის ამაყად) საღამო მშვიდობისა და ნახვამდის! (გასასვლელისკენ მიდის).
გოგლიკო – იქ რას აკეთებდი, ქალო?
ელეონორა – სადამკვირვებლო მისიით ვიყავი მოვლინებული!
გოგილიკო – ვინ მოგავლინა?
ელეონორა – არასამთარობო ორგანიზაციამ “წადი”!
მიაკო _ ციციმ?!
გოგლიკო – ვაი, შენს გოგლიკოს… (შუბლზე შემოირტყამს ხელს) ვაი…
ელეონორა – კარგად იყავით და მალე გნახავთ! (გადის).
ხაპ რა – (მხრებს აიჩეჩავს) მე რა ვიცოდი, თუ “წადიდან” იყო?
ნურბუბუ -შენ არაფერი იცი ხოლმე!.. (მიაკოს და გოგლიკოს) ახლა თქვენც იმას მიჰყევით!
მიაკო – რატომ გვაგდებთ?
ნურბუბუ _ რატომ და, იმიტომ, ცუნცულიკო, რომ მე ჩემი გემოვნებით უნდა მოვაწყო ეს კაბინეტი! და აქ თქვენს ადგილს ვერ ვხედავ!
ხაპ რა – სრულიად ვერა!
გოგლიკო – მაგრამ, ჩვენ ხომ…
ლარვა – (შეაწყვეტინებს) თქვენი აზრები არ გვაინტერესებს!
ნურბუბუ _ ლარვა, შენ შემოგევლოს შენი ნურბუბუ, აბა, რად გინდა, ჩემო მატლო, მაგ ფარდას რომ ხრავ, ორასი ათასი ტონა ხორბალია საწყობებში!
ლარვა – მე ეს ფარდა მინდა! ფარდაა!
ხაპ რა – ლავრიკო, შვილო, მაგ ფარდას რომ ჭამ, მერე აღარ გაიზრდები და ჩვენნაირი ვეღარ გახდები!
ლავრა _ (აბღავლდება) არა, უნდა გავიზარდო!
ნურბუბუ – (ხაპ რას, წყენით) შენც ხარ რა?! (ჩილიმს წაართმევს, თვითონაც დაარტყამს ნაფაზებს და ლარვას მიმართავს) გაიზრდები, ნურბუბუ გენაცვალოს, აბა, არ გაიზრდები?
ლარვა – ჰო, გავიზრდები და აგერ, (ხაპრა ხოჭოს სურათისკენ იშვერს ხელს) ისეთი მინისტრი გავხდები! ხომ გავხდები?
ხაპ რა – გახდები, თუ ფარდას აღარ შეჭ…
ნურბუბუ – (ხაპ რას უბრწკენს) აუცილებლად გახდები!
გოგლიკო – გამაგებინეთ, რა გინდათ ჩემ კაბინეტში?
მიაკო – ახლავე მიბრძანდით აქედან ამ თქვენი ჩილიმიანად!
გოგლიკო – მე თქვენთან ყველა ანგარიში გასწორებული მაქვს! ყველა!
ნურბუბუ – (ხაპ რას) რა სასაცილოები არიან, არა, საყვარელო?
ხაპ რა – ჰო.
ნურბუბუ _ ჩვენ კი არა, თქვენ უნდა მიბრძანდეთ აქედან!
მიაკო – ჩვენ რატომ?
ხაპ რა _ იმ სურათს ხომ ხედავთ?
მიაკო – კი.
ხაპ რა _ ჩვენი მინისტრია!
ნურბუბუ – დიახ!
ლარვა – თვითონ ის!
გოგლიკო – მერე რა?
ხაპ რა _ ჰოდა, შეიძლება, თავად ჩვენი მინისტრი გვეწვიოს დათვალიერებაზე…
გოგილიკო – მერე?
ნურბუბუ – უნდა წახვიდეთ!
გოგლიკო – (ნურბუბუს) არ გამაგიჟო, სიმონ, ეხლა! (ხაპ რას) და დავაი რა, დროზე დაახვიე აქედან, შე ცოლის ჯუჯულა!
მიაკო – და ისიც საკითხავია, რას ეწევი ამ ჩილიმით? (ჩილიმს თავს ახდის, თეთრ ფხვნილს ამოიღებს, ენას აუსვამს) ოპიუმს ეწევი, შე ნარკომანო?
გოგლიკო – (მიაკოსთან მივა და ისიც ფხვნილიან ხელს აულოკავს) ეს ოპიუმი კი არა, ფქვილია!..
ნურბუბუ – (ეცინება) ათი თეთრი რომ გავამრავლოთ ორასი ათას ტონა ხორბალზე, რამდენია, საყვარელო?
ხაპ რა – რამდენია, არ ვიცი, მაგრამ დასასვენებელ ოთახში, არაბულ ტახტთან რომ სეიფი დგას, იქ უდევს ეგ ფული…
ლარვა – ათჯერ ორასი ათასი არის ოცი ათასი!
ნურბუბუ – (თავში ჩილიმის მუნშტუკს ჩაურაკუნებს) ორი მილიონია, ორი!
ლარვა – ეგ – თეთრებში და ლარში რო გადავიყვანო, სამი ნული არ უნდა მოვაკლო?
ნურბუბუ – (ისევ ჩილიმის მინშტულს ჩაურაკეუნებს თავში) სამი კი არა, ორი! ორი!
ხაპ რა – ჰო, ორი ნული და ოცი ათასი ლარი გამოდის!
ლარვა – (გოგილიკოს და მიაკოს) ჰოდა, ბიძია-დეიდა, თუ თქვენ აქედან არ წაეთრევით, სადაც საჭიროა, იქ მოვყვებით მაგ ოცი ათას ლარზე!..
ხაპ რა – (გადაიხარხარებს) რა ჭკვიანი ბავშვია, უკვე ისწავლა, შანტაჟი როგორ უნდა! მამიკო ენაცვალოს!
ნურბუბუ – ეგეც არ იყოს, ამ წისქვილკომბინატის საწყობებში, ყოველ კილოგრამ ხორბალზე უკვე ორიათასი ხაპრა ხოჭოს მუხლუხი ხრავს ხორბალს… და გამრავლება კარგი გცოდინაით და, ორიათასი რომ ორასი ათასზე გავამრავლოთ, რამდენი ხაპრა ხოჭოს ლარვა იქნება ამ წისქვილკომბინატში?
გოგლიკო – (ლეპტოპზე კალკულატორს ჩართავს და ნაგარიშობს) ორი ათასი ხაპრა ხოჭო გავამრავლოთ ორასი ათას ტონა ხობალზე… ეს იქნება… აუჰ, ოთხი მილიონი!
მიაკო – ვაიმე, დედა!
ხაპ რა – ოთხი მილიონი კი არა, ოთხასი მილიონი!
მიაკო – ოთხასი მილიონი?
ხაპ რა – დიახ! ეს კომბინატი უკვე ჩვენია და “დაფიონი” აღარც კი ჰქვია, რა დავარქვით, ლარვიკო?
ლარვა _ ამასაც იგივე – Trogoderma granarium!

(პაუზა. მიაკოს ვითომ გული შეუღონდება, ჩაიკეცება, მაგრამ გოგლიკო დაიჭერს და კედელზე მიაყუდებს).

გოგლიკო – კი, მაგრამ, ბატონო ხაპ რა, გაზეთები წერდნენ (გადმოვარდნილ მიაკოს ისევ კედელზე მიაყუდებს), რომ ჩინეთიდან ყირგიზეთში შეიტანეს კაპროვის ხოჭოებით დაავადებული ფქვილიო…
ნურბუბუ – გაზეთები ათას რაღაცას მიედ-მოედებიან…
ლარვა _ ხოლმე-ხოლმე, კი და ხოლმე-ხოლმე, არა…
გოგლიკო – თქვენ ხართ ის კაპროვის ხოჭოები?
მიაკო – ანუ, ესე იგი?! (გამოცოცხლდება) ხაპ რა ჩინელია და ნურბუბუ კი… (თავის ბლოკნოტში ჩაიხედავს) ყირგიზია! ყირგიზი! და მაშინ ყაზახეთი რა შუაშია?
ნურბუბუ – მერე, ყირგიზეთიდან ყაზახეთში გადასვლას რა უნდოდა?..
ხაპ რა – ჰო, ჩვენ ყაზახეთში გავიცანით ერთმაენთი!
ნურბუბუ – და იქვე შევქმენით ოჯახი…
გოგლიკო – ასე სწრაფად მრავლდებით მერე?
ნურბუბუ – მე დედაშენს კი არა ვგავარ… უკვე სამოცდახუთი ცალი კვერცხი დავდე საიდუმლო ადგილებზე! ისე, რომ ყველა ლარვა გამოიჩეკოს!
ხაპ რა – თითქმის ყველა!
გოგლიკო – გაზეთები “კაპროვის” ხოჭოებს გაიძახიან, თქვენ კი ამბობთ, რომ ხაპრა ხოჭოები ვართო და ვეღარ გავიგე რა…
ლარვა – Капровый жук!
ნურბუბუ – ჰო, Капровый жук! – აი, სწორედ ასე მოგვიხსენიებენ რუსულად და თქვენმა უვიცმა ციციმ “კაპროვის ხოჭოდ” გვთარგმნა. (მიდის კედელზე გაკრულ სურათთან) სინამდვილეში ხაპრა ხოჭო გვქვია!
ხაპ რა – ჰოდა, ჟურნალისტებმაც “კაპროვის ხოჭო” აიტაცეს…
გოგლიკო – (მიაკოს) ჩემს პიარ ჯგუფს და ამ ჯგუფის უფროსს მაინც არ უნდა შეშლოდა “კაპროვის ხოჭო” ხაპრა ხოჭოში!
მიაკო – მერე, რატომ თავად არ გადაამოწმე? იმიტომ, რომ ციციზე და იმ ჟურნალისტებზე ბრიყვი შენ ხარ და მარტო ციცინათელების დევნა იცი, იქნებ სიგარეტს მომიკიდოთო! და ყველა ის სიგარეტი ფინთია!
გოგლიკო – (მიაკოს) სულ შენი ბრალია ყველაფერი, შე უტვინო!
მიაკო – ჩემი?
გოგლიკო _ შენ რომ ესენი არ მოგეყვანა, ისევ ბედნიერად ვიჯდებოდი ჩემ სავარძელში! რამდენი მოგცეს?
მიაკო – ერთი თეთრიც არ ამიღია… (ტირის) და ნეტავ, ამეღო!.. უკვე თავი ამტკივდა ამდენი ნერვიულობით!
გოგლიკო – შენ ჩემი თავის ტკივილი უნდა ნახო… შემირიგდი რა, მე არაფერ შუაში ვარ.
გოგლიკო – ვაიმე…
მიაკო – ვუიმე…

(გოგლიკო და მიაკო თავებს მიადებენ ერთმანეთს და მაღლა იყურებიან წამებულის მზერით. პაუზა).

ლარვა – თაგვი კაეფშია, თავზე ღამურამ გადაუფრინა და, – ვახ, ჩემი! ანგელოზი გაიჩითაო! (ქირქილით განაგრძობს ფარდის ჭამას).
ხაპ რა – იცით, რა? (ხაპ რა ჩილიმს გააწყობს დინჯად და გააბოლებს) ჩვენ აქ პიარ ჯგუფი არ გვყავს, მაგრამ სამი მდივანი მაინც დაგვჭირდება.
ნურბუბუ – როგორ არ დაგვჭირდება, ყველა ხაპრა ხოჭოს აღრიცხვა უნდა ვაწარმოოთ!
ლარვა – ჰოდა, დარჩით აქ (მიაკოს აათვალ-ჩაათვალიერებს) მდივან-აღმწერებად!
ნურბუბუ – თქვენსავით დაუნდობლები კი არა ვართ, ამ გაჭირვებაში უმუშევრები დაგტოვოთ რეფორმების მომიზეზებით! (ბლოკნოტებს მისცემს გოგლიკოს და მიაკოს) დავალებებს აქ ჩაიწერთ ხოლმე. (გოგლიკოს აათვალ-ჩაათვალიერებს).
ხაპ რა – დედათქვენი ელეონორაც მოიყვანეთ და იმასაც გამოვუნახავთ საქმეს… მშვენიერი და კარგად თავშენახული ქალბატონია…
ნურბუბუ _ ჰო, იმასაც არა უშავს!..
ლარვა _ და თანაც ძალიან ცუდად დასდევს “წადის” თავმჯდომარე ციცის!
მიაკო – იქ მაინც რამ მიიყვანა რა…
გოგლიკო – მეც ეგ არა მკლავს?
ლარვა – ქალბატონი ელეონორა ციცის “წადიში” რომ გაწევრიანდა, ეგ არაფერი… აი, ჩვენს გარიგებაზე რომ ყველაფერი ციცის უამბო, ეს არის საშინელება!
ხაპ რა – დაწვრილებით და აქცენტებით!
ნურბუბუ – აბა, ციცის კი არ მოლანდებია, რასაც ტელევიზიებს და პრესას უყვება!..
მიაკო – საკუთარმა დედამ ჩაუშვა?
ლარვა – ეს ჩაშვება კი არა, არასამთავრობო ორგანიზაციასთან გარიგებაზე წასვლის კარგი მაგალითია და ყველა მიესალმება ამას, რადგან გამჭვირვალე და ღია საზოგადოება სწორედ ამ გზით ჩამოყალიბდება…
ნურბუბუ – რა გადაწყვიტეთ, დარჩებით თუ მიბრძანდებით აქედან?
გოგლიკო – რას ინებებთ, ქალბატონო ნურბუბუ? (ბლოკნოტს მოიმარჯვებს) ჩაი? ყავა? ნატურალურ წვენებზე აქცენტით?
ნურბუბუ – მე ჰალვა, ჯიგიტ! და ეს შენი აქოთებული ჩიბუხი გაიტანე აქედან!
გოგლიკო – კი, ქალბატონო! (იწერს) ჰალვა…
ნურბუბუ – ხორბლის ბევრი მარცვლებით!
გოგლიკო – ეგეც ჩაწერილია!
ნურბუბუ – და თუ კარგად იმუშავებ, პრემიის ანგარიშში შენც ამისთანა ჩილიმი გექნება!..
ლარვა – ხომ გაგიხარდა?
გოგლიკო – მე – კი!
მიაკო – და თქვენ, ბატონო ხაპ?
ხაპ რა – მე არაფერი მინდა.
მიაკო – არც ჩაი? ჩინური მწვანე ჩაი?
ხაპ რა – ოო, ჩინურ მწვანე ჩაიზე თავს ვერ შევიკავებ!
მიაკო – ესე იგი, (იწერს) ჩინური მწვანე ჩაი!
გოგლიკო – (ლარვასკენ იყურება) და თქვენ?
ლარვა – მე ბარემ ამ ფარდას დავამთავრებ და მერე იმ ფარდაზე გადავალ.
ნურბუბუ _ ოღონდ, დასასვენებლი ოთახიდან რომ გამოვალთ, მერე შემოიტანთ!

(ნურბუბუ ხაპ რას ჩაბღუჯავს და ძალით მიათრევს დასასვენებლ ოთახში).

მეექვსე სცენა

(გოგლიკო და მიაკო ამზადებენ და გორგოლაჭებიან მაგიდაზე აწყობენ ახალი უფროსებისგან მიღებულ შეკვეთებს).

გოგლიკო – არა რა, არა!.. უნდა გავიქცე აქედან! (კართან მიირბენს, გამოხსნის და ავად მომღიმარე ლარვა დგას კარს უკან). უკაცრავად!
მიაკო – აღარ შემიძლია, ჩაის აიღებ დასალევად, ლარვა ამოყოფს თავს! ყავაშიც ლარვაა! თამბაქოდანაც ლარვა იყურება! ყველგან ხაპრა ხოჭოები დაგულაობენ!
გოგლიკო – ყველგან!
მიაკო – ამათი მონები ვართ უკვე!
გოგლიკო – რა გვეშველება, რა გვეშველება, არ ვიცი…
მიაკო – ჰაერი აღარ მყოფნის!..
გოგლიკო – (ფანჯარას გამოხსნის) კიდევ კარგი, ჰაერი მაინც გვაქვს!

(ფანჯრიდან შემოდიან არასამთავრობო ორგანიზაცია “წადის” მომიტინგეები, რომელთაც დირიჟორობს მეგაფონიანი ციცი. მომიტინგეებს შორის არის ქალბატონი ელეონორაც).

ციცი – (დირექტორის მაგიდაზე ადის) აბა, დავიწყოთ!
მომიტინგეები – დავიწყოთ!
ციცი – თაგვმა თხარა, თხარაო…
მომიტინგეები – თაგვმა თხარა, თხარაო!
ციცი – ხაპრა გამოთხარაო!
მომიტინგეები – ხაპრა გამოთხარაო!

(მომიტინგეები ასწევენ პლაკატს იგივე წარწერით).

ციცი – დავიწყოთ ამის სკანდირება! (ასწევს პლაკატს, სადაც წერია: “დირექტორი გოგლიკო – ნარკომანი მძორიკო!”).
მომიტინგეები – (სკანდირებენ) დირექტორი გოგლიკო – ნარკომანი მძორიკო!
ციცი – მოკლედ!
მომიტინგეები _ გოგლიკო – მძორიკო! გოგლიკო – მძორიკო! გოგლიკო – მძორიკო!
ციცი – უროლოგი ჩუპ-ჩიკა მიაუ შალას პუფსიკა!
მომიტინგეები – ჩუპ-ჩიკა პუფსიკა! ჩუპ-ჩიკა პუფსიკა! ჩუპ-ჩიკა პუფსიკა!
ციცი – წა-დი! წაა-დი! წააა-დი!
მომიტინგეები _ წა-დი! წაა-დი! წააა-დი!
ციცი _ ახლა კი ეს ყველაფერი ისევ თავიდან! აბა, წავიდა: “თაგვმა თხარა, თხარაო…” (მომიტინგეები ამავე ციკლის შეძახილებს იმეორებენ თავიდან).
მიაკო – ვაიმე, არა რა, არა! აღარ მინდა ასეთი დანაგვიანებული ჰაერი!
ციცი – (მიაკოს) დანაგვიანებული თავი გაბია, შე ბოზანდარა დეგენერატო!..
მიაკო – დეგენერატი შენ თვითონ ხარ, შე “წადის” კახპავ!
ციცი – არ ჩამომიყავნო ამ მაგიდიდან, თორემ სულ ღერა-ღერა დაგაპუტავ მაგ ბუწუწებს!
მიაკო – ჩამოდი, ჩამოდი აბა, თუ მასეთი ვაჟკაცი ხარ!
ციცი – მეტი საქმე არა მაქვს, მანდ ჩამოვიდე! თუ საქმე გაქვს, აქ ამოდი!
მიაკო – კარგი! ახლავე ამოვალ მანდ და გაჩვენებ, დაპუტვა როგორ უნდა!
გოგლიკო – არა, იმის მოედანზე არა!

(მიაკო მაგიდაზე ადის და ციცის თმაში ჩააფრინდება.
ციციც იგივეს აკეთებს. ორივენი ჩხუბობენ).

გოგლიკო – ჩამოდი, მანდედან, მიაკო! ჩამოდი, ტელევიზიებიც აქ არიან და გაზეთებიც! ჩამოდი, ნუ მომჭერი თავი!
ციცი – ამის სეირს გაყურებინებთ ახლა! (ორივე ხელით მიაკოს თმას ჩააფრინდება, თან სარმას გამოსდებს, მაგიდაზე დასცემს და ზედ ფეხს დაადგამს).
მომიტინგეები – (სკანდირებენ) ცი-ცი! ციი-ცი! ციიი-ცი!
ციცი – ახლა ყველანი ორგანიზებულად მივდივართ მთავრობის სასახლისკენ! (მეგაფონს ჩასცხობს გოგლიკოს, რომელიც მისი ფეხის მოცილებას ცდილობს მაგიდაზე წაქცეული მიაკოს მუცლიდან და მაგიდიდან ჩამოდის).
გოგლიკო – (თავზე მიიდებს ხელს) ვაიმე, დედა! ახლა კოპი ამომივა!
ციცი – (მეგაფონში) ცოტაც დაგვაცადე, პუფსიკ, ცოტაც და უფრო მეტი კოპები გექნება, შე მართლა მძორიკო! აბა, წავედით! (ღია ფანჯარაში გადაძვრება, თან მიჰყვებიან მომიტინგეები).
ელეონორა – (ბოლოს იმას უწევს ფანჯარაში გადასვლა, მაგრამ სანამ გადავიდოდეს, გოგლიკოსთან მიდის, ხელჩანთიდან ოცთეთრიანს ამოიღებს) აი, გოგლიკო, ეს დაიდე, დედა! (მონეტას აძლევს და ფანჯარაში გადაძვრება).
გოგლიკო – (ჯერ ოცთეთრიანს დახედავს დაბნეული და მერეღა დაადევნებს) შენც, დე? შენც? (მიირბენს და სასწრაფოდ დახურავს ფანჯარას) რა გვეშველება?
მიაკო – (თავს წამოსწევს) წყალი!
გოგლიკო – ახლავე! (დასასვენებლ ოთახის კარს გამოხსნის).
ნურბუბუ – (დასასვენებელი ოთახიდან უკივლებს) მოდი, პუფსიკ, მოდი! სწორედ შენ გვაკლიხარ!
ხაპ რა – და ის ცუნცულაც წამოიყვანე!
მიაკო – ო, არა რა, მე არა!
გოგლიკო _ არა, არა, მე მხოლოდ მაცივართან მაქვს საქმე! (დასასვენებლი ოთახიდან “ნაბეღლავის” ბოთლი გამოაქვს და იმას დაალევინებს მიაკოს). ხომ უკეთ ხარ?
მიაკო – (ცერა თითს ასწევს) აი, ასე! მაინც ხომ დავაგლიჯე და დავაპუტე ის ბუწუწები?! და ანათოს ეხლა!
გოგლიკო – კი, ძალიან!
მიაკო – და მეც რომ არასამთავრობო ორგანიზაცია მქონდეს, მაგაზე უკეთესი ჩხუბი მეცოდინებოდა!
გოგლიკო – თავისთავად, მიაკუნა! თავისთავად! შენ მაგაზე კარგად შეხვიდოდი მაგის პროფესიაში! შეხვიდოდი და გამოხვიდოდი კიდეც!
მიაკო – წავიდეს ახლა და სადაც თავისი დაიკვეხოს, იქ ჩემიცა თქვას!..
გოგლიკო _ (მიდის სურათთან, ხაპრა ხოჭოების სქემას ათვალიერებს). როგორ გამაცურეს, როგორ მომყიდეს ეს დაავადებული ხორბალი!
მიაკო – შენი კონკურენტების მოგზავნილები იქნებიან!
გოგლიკო – რა ვქნათ? როგორ მოვიქცეთ?
მიაკო – არ ვიცი! არაფერი აღარ ვიცი!
გოგლიკო – ნეტავ, სიზმარში მაინც ვიყოთ, ჰა?
მიაკო – მოინდომა აგარაკი მთავარეზე…
გოგლიკო – გადავიქცეოდით ხაპრა ხოჭოებად და ვიქნებოდით ბედნიერად!
მიაკო – სიზმარი კი არა, ეს იმისთანა კოშმარია, რომ ხაპრას გაგონებაც კი აღარ მინდა! გაგონებაც!
გოგლიკო – პესტიციდები არა შველისო, ხომ?
მიაკო – არა, ვერაფერს აკლებსო, ასე ეწერა იმ გაზეთში.
გოგლიკო – მინუს ათი გრადუსიდან პლიუს ორმოცდაათ გრადუსამდე ტემპერატურას უძლებენო.
მიაკო – ხოლო არახელსაყრელი ვითარებისას შედიან უმოძრაო მდგომარეობაში, წლობით უძლებენ შიმშილს და მერე ისევ მრავლდებიანო! და ავად არ ხდებიან საერთოდო!
ხაპრა – (დასასვენებლი ოთახიდან გამოდის და დაიღრიალებს) ჩინური მწვანე ჩაი მეთქი!
მიაკო – ახლავე! (მიაქვს ფინჯანი დირექტორის სავარძელში წამოსკუპებულ ხაპ რასთან). ჩინური მწვანე ჩაი!
ხაპ რა – გმადლობ. (გასინჯავს) სხვა დროს მეტი შაქარი ჰქონდეს!
ნურბუბუ – (იკივლებს) ჰალვა ხორბლით!
გოგლიკო – ახლავე, ქალბატონო! (მიურბენინებს ყავის ფინჯანს).
ნურბუბუ – დიდი მადლობა, პუფსიკ… ახლა გაიქეცი, იმ შენ საყვარელს პედიკურის საჭიროებები გამოართვი და ფრჩხილებზე მომხედე!
გოგლიკო – მე?
ხაპ რა – რა დროს პედიკურია, ნურბუბუ? შემოვლაზე მივდივართ, ხომ უნდა დავხედოთ ჩვენს ჭუპრებს!
ლარვა – (თავს ანებებს ფარდის ჭამას) მეც ხომ მოვდივარ?
ნურბუბუ – შენ – არა! შენ მსახურებთან დარჩები!
ლარვა – არ მინდა მე მსახურებთან! (აბღავლდება). ბოროტები არიან ეგენი!
ნურბუბუ – (თავში ჩააფარებს გოგლიკოს) ბოროტიც ხარ, ჩუბ-ჩიკ? არ გერჩივნა, ხაპრა ხოჭოდ გაჩენილიყავი?
გოგლიკო – როგორ არ მერჩივნა, ქალბატონო ნურბუბუ!.. (ატირებული მიდის მიაკოსთან) მიშველე, რამე მიშველე, მიაკუნა!.. მიაკუნა, ჩემო ანგელოზო!
მიაკო – რა ანგელოზი, რის ანგელოზი?! (თავზე ეფერება ხაპ რას) ნეტავი, მეც ხაპრა ხოჭო ვიყო…
ხაპ რა – ანგელოზი რომ ყოფილიყავი, ხაპრა ხოჭო ვეღარ გახდებოდი, რადგან ჩვენ ფრენა არ ვიცით, ლამაზო!
ნურბუბუ – ცუნცულ! ჩემ ქმართან კურკურს მოეშვი, თორემ ამ კბილებით გამოგღადრი ყელს! (კბილებს დაუკრიჭავს).
მიაკო – (ხაპ რას მოშორდება) აბა, როდის ვეკურკურები?!
ნურბუბუ – შენ მე ის თქვენი ციცი არ გეგონო!
ხაპ რა – წავიდეთ!
ლარვა – მე თქვენთან მინდა!
ნურბუბუ – კარგი, წამოდი შენც!
ხაპ რა – ჩემი ჩილიმი მოგაქვს?
ნურბუბუ – (მაგიდიდან აიღებს ჩილიმს) ჰო.

(სამივენი გადიან).

მეშვიდე სცენა

გოგლიკო – სადაცაა მიაუ შალა დამირეკავს და რა უნდა ვუთხრა?! ვაიმე, დედა…
მიაკო – დედა?!
გოგლიკო _ დედა და, ჯანდაბა!
მიაკო – მართლა!
გოგლიკო – რა მართლა?
მიაკო – დედაშენი!
გოგლიკო – რა დედაჩემი?
მიაკო – იქნებ, იმან გვიშველოს?
გოგლიკო – ვინ, ელეონორამ?
მიაკო – ჰო!
გოგლიკო – რა უნდა გვიშველოს, ციცის “წადის” აქტივისტი გამხდარა!
მაიაკო – შენ ამ ხოჭოების ლაპარაკს ნუ დაუჯერებ!..
გოგლიკო – (მონეტას აჩვენებს) ეს ოცთეთრიანი დედაჩემმა მომცა, კოპზე დაიდე და აღარ ამოგივაო!
მიაკო – კოპი საიდან? (მოუსინჯავს).
გოგლიკო – ციციმ მეგაფონი ჩამარტყა…
მიაკო – როდის?
გოგლიკო _ შენ შველას რომ ვცდილობდი!
მიაკო – მე რომ ვერ დავინახე?
გოგლიკო – გულწასული იწექი მაგიდაზე და როგორ დამინახავდი?
მიაკო – აი, ქალბატონი ელეონორა თუ ამ მომიტინგეებში იქნებოდა, არ მოველოდი!
გოგლიკო – მჯდარიყო რა სახლში და გაეკეთებინა ნიგვზიანი ბადრიჯანი!..
მიაკო – (პაუზის მერე) პიარის მთელი ხელოვნება იმაში მდგომარეობს, რომ მტრად მოკიდებული მშობელიც კი შემოურიგო შენი წისქვილკომბინატის დირექტორს!..
გოგლიკო – აუ, იმას რაღა შემოირიგებს?!
მიაკო – მაინც წავალ! წავალ, მოველაპარაკები და აქაც მოვიყვან! (გარბის).
გოგლიკო – ვაიმე, მიაკო! ჩემო კარგო და გულითადო მიაკუნა! ჩემო ცუნცულ! ჩემო ანგელოზო! შენ ოღონდ დედაჩემი შემომირიგე და მეტი არაფერი მინდა! რა ვუპასუხო მინისტრს, დედაშენი “წადის” წევრიაო, რომ შემეკითხება?.. ვაი, შენს გოგლიკოს! ეს რა შავ დღეში ვარ! (საკუთარი თავი შეეცოდება და აცრემლდება) მიშველე, დე! ოღონდ ახლა მიშველე და მერე სულ შენ დაგიჯერებ… (ქვითინებს). ერთი საწყალი, შეფუცხუნებული ჩუპ-ჩიკა თაგვი ვარ, მართლა და მართლა! და მიშველე რა, გემუდარები… (ქვითინს უმატებს).
მიაკო – (მალევე შემობრუნდება უკან) აი, ვინ მოვიყვანე! (შემოყავს ქალბატონი ელეონორა) კიბეზე შემხვდა! თურმე, ჩვენთან მოდიოდა!

(პაუზა).

ელეონორა – გოგლიკო, კოპი ძალიან გტკივა, დედა?
გოგლიკო – დეეე!.. (დაუჩოქებს და მუხლებზე ხოხვით უახლოვდება) გეხვეწები, მიშველე, დე! მიშველე რამე! მომაშორე ეს პარაზიტები! და მერე მე ვიცი და ჩემმა კაი თაგვობამ!.. კაი კაცობამ!.. ის მომიტინგეებიც მომაშორე, დეე! მე მძორიკო არა ვარ, არა!..
მიაკო – და არც მიაუ შალას პუფსიკა!
გოგლიკო – ჰო!.. არც პუფსიკა არა ვარ!.. გოგლიკო ვარ, გოგლიკო!
ელეონორა – (თავზე ხელს გადაუსვამს) კარგი, დაწყნარდი, გოგლიკო ხარ, აბა, ვინ ხარ?! ყველას კი არ უნდა მოუსმინო…
გოგლიკო – აბა, “უროლოგი ჩუბ-ჩიკა მიაუ შალას პუფსიკაო”, შენც რომ ყვიროდი?
ელეონორა – ასე იყო საჭირო და იმიტომ!
გოგლიკო _ ციცისთან მაინც რამ მიგიყვანა, დე?!
ელეონორა – შენ ჩემი მადლობელი უნდა იყო, რომ “წადიში” ჩავეწერე!
გოგლიკო – რატომ, დე, რატომ მომჭერი თავი! მიაუ შალას რა პასუხი გავცე?
ელეონორა – ოჯახური მანევრი იყო თქო!
მიაკო – მანევრი?
ელეონორა – რა თქმა უნდა! და ხომ გეუბნები, ჩემი მადლობელი უნდა იყო, რომ მეორე ანდაზა აღარ წააწერეს პლაკატებზე!
გოგლიკო – რომელი მეორე ანდაზა, დე?
ელეონორა _ “წისქვილში თაგვიც დარბის, მაგრამ მეწიქვილე კი არ არისო”.
გოგლიკო – ჰო, დე! ეგ ვიცი, ჩვენებური ანდაზაა! არა ვარ მე მეწისქვილე, არა! აი, (დასასვენებელი ოთახიდან სეიფს გამოიტანს, გახსნის, ფულის შეკვრებს გამოიღებს და ელეონორას მიუტანს) აქ ოცი ათასი ლარია, ერთი თეთრი არ მომიკლია…
მიაკო – ჩვენ კანარის კუნძულებზე უნდა წავსულიყავით მაგ ფულით!
ელეონორა – კანარის კუნძულებზე კი არა, უპატრონო ბავშვთა სახლში წავა ეს ფული!..
გოგლიკო – კი, დე, აუცილებლად!
მიაკო – ცამდე მართალი ბრძანდებით, ცამდე!
გოგლიკო – და იმ ცის იქითაც!
მიაკო – ოღონდ გვასწავლეთ, როგორ მოვიშოროთ ეს მავნებლები!
ელეონორა – გასწავლოთ?
გოგლიკო – გვასწავლე რა, დე, გემუდარები, დე!
მიაკო – ძალიან გთხოვთ!
გოგლიკო – მეტი აღარ შეგვიძლია! აღარ!
ელეონორა – აკი, საპენსიო ასაკი მოგივიდა და დამსახურებულად უნდა დაისვენოო?
გოგლიკო – რას ამბობ, დე, შენისთანა გამოცდილება აბა, რომელს გვაქვს, ვის?
გეხვეწები, დე! გოგლიკო მძორიკოც ვარ! წისქვილში მორბენალი თაგვიც! და უროლოგი ჩუპ-ჩიკა მიაუ შალას პუფსიკაც!
ელეონორა – (მიაკოს) შენც მეხვეწები?
მიაკო – გემუდარებით!
ელეონორა – და შენ, რაო, ციციმ, ვინა ხარო?
მიაკო – ბოზანდარა…
ელეონორა – მარტო ბოზანდარა არ უთქვია…
მიაკო – დეგენერატი…
ელეონორა – ესე იგი, ვინა ხარ?
მიაკო – ბოზანდარა დეგენერატი…
გოგლიკო – კი, კი, ესეც არის, ოღონდ გვიშველე, Qქალბატონო ელონორა!..
ელეონორა – კარგი მაშინ… რაკი საჭირო ვარ…
გოგლიკო – ხარ, ხარ!
მიაკო – ძალიან საჭირო ხართ!

(პაუზა).

ელეონორა – ხაპრა ხოჭოს წამალი ფუმიგაცია არის.
გოგლიკო – ფუ-ფუმი… ფუ..
მიაკო – გაცია?
ელეონორა – ჰო. ფუმიგაცია ორთქლით და გაზით დასნებოვნებული მარცვლეულის დამუშავებაა.
გოგლიკო – ესე იგი?
მიაკო – ანუ?
ელეონორა – გაზური დეზინფექცია.
გოგლიკო – რა კარგი სიტყვაა ეს დეზინფექცია, არა?!
მიაკო – ძალიან და… ანუ, როგორ?
ელეონორა – ეს ხომ შვეიცარიელებმა ააშენეს და ამ წისქვილკომბინატს აუცილებლად ექნება საკარანტინო განყოფილებაც. აბა, ნახაზი მაჩვენეთ.
მიაკო – (კლავიატურაზე რაღაცას აკრეფს) აი, ჩვენი “დაფიონის” მთელი სქემა.
ელეონორა – აბა, მაჩვენე (მიდის ლეპტოპთან). აი, ეს არის კარანტინის განყოფილება. ესეც ჰერმეტული და ვაკუუმის კამერები, სადაც ფუმიგაცია უნდა ჩატარდეს! და ამ კამერებს მარცვლეულს აწვდის აი, ეს სათადარიგო ელევატორი!
გოგლიკო – მიაკო, ჩემო ანგელოზო, ამ სათადარიგო ელევატორის ჩართვა აქედან შეგვიძლია?
მიაკო – უპრობლემოდ, პაროლით შევალ და ჩავრთავ.
ელეონორა – მაგრამ ამ კამერებში გვესაჭიროება ბრომიანი მეთილის გაზი ფოსტოქსინით.
მიაკო – აი, აქ ინგლისურად წერია, რომ სწორედ მაგ გაზების ნარევია ამ მიწისქვეშა ბალონებში. და ეს ბალონებიც ავტომატურად ირთვება კომპიუტერიდან.
ელეონორა – მაშინ ეგ გაზი შეუშვი და მერე ჰერმეტულ და დახურულ კამერებში სათადარიგო ელევატორით დავიწყოთ დასნებოვნებული ხორბლის მიწოდება.
მიაკო – (კლავიატურაზე რაღაც სიტყვას აკრეფს) აბა, ჩაირთე!.. (ისმის ამუშავებული ელევატორის ხმა).
გოგლიკო – თქვენ გაიხარეთ, შვეიცარიელებო!
ელეონორა – ახლა მთელ ხორბალს ამ კამერებში გაატარებს. მხოლოდ გაზის დამატება დასჭირდება ხოლმე დროდადრო.

(ელევატორის გუგუნი მატულობს.
სცენაზე დგება ნისლი.
აქა-იქ ნათდებიან ხაპრა ხოჭოები, ტკივილისაგან იკლაკნებიან და ხმამაღალი ტკაცუნით სკდებიან).

გოგლიკო – (ხაპრა ხოჭოს სქემასთან მივა) ეს რა ყოფილა, დე, ეს ხაპრა ხოჭო, ჰა?
მიაკო – და არა “კაპროვის” ხოჭო!..
ელეონორა – ჩემი ნება რომ იყოს, მე ხაპრა ხოჭოს მარეგულირებელი კომისიის თავმჯდომარედ დავნიშნავდი.
გოგლიკო – ესე იგი?
მიაკო – ანუ?
ელეონორა – ყველას საკუთარ ადგილს მიუჩენდა!

(რეკავს ტელეფონი).

გოგლიკო – ვაიმე, მიაკო! ვაიმე, დე, მიაუ შალაა! (ტელეფონთან მიირბენს) დიახ, ბატონო შალვა! დიახ!.. არა, რა მიტინგი! ციცის “წადი” არა ყოფილა, ჩემი დათხოვნილი ერთი-ორი უმოტივაციოდ დარჩენილი და ამისდაკვალობაზე უზომოდ გამობრუჟული უსაქმური შეიკრიბა ქვემოთ… და გაურკვევლად ყვიროდნენ… (პაუზა). ციცი მანდ არის?.. (პაუზა).
ელეონორა – (საჩვენებელ თითებს ერთმანეთს მიადებს და უხახუნებს) ერთად შარიშურობენ, დედა, ეგენი, ერთად!
გოგლიკო – (ტელეფონში) კარგი რა, მიაუ შალა, კარგი რა… ამან თუ მაგას თმა დააგლიჯა და აღარ ანათებს, ეგ რა, ეფერებოდა? ამას გული წაუვიდა და ნახევარი საათი ვეღარ მოვიყვანეთ გონზე!..
მიაკო – აქ მომეცი ეგ ყურმილი! (გოგლიკოს წაეპოტინება ყურმილიან ხელზე, პირთან მიიახლოვებს და კივის) შე მიაუ შალას ბოზო!
ელეონორა – (დაიჭერს და მოშორებით გაიყვანს) წყნარად, ქალო! წყნარად მეთქი, თორემ ყველაფერს დაკარგავ!
გოგლიკო _ (ტელეფონში) ვინ არის, ვინ ჩუპ-ჩიკას კახპა?.. შენ წესიერად ლაპარკი ისწავლე, მინისტრთან ხარ, მიტინგზე კი არა!..
მიაკო – (ისევ ტელეფონისკენ გამოიწევს) სულ გადავწვავ თავისი “წადიანად”!
ელეონორა – (იჭერს მიაკოს) წყნარად მეთქი!
მიაკო – ჯერ ის აშარაშკა გააჩუმონ და მერე მეც გავჩუმდები!
გოგლიკო _ (ყურმილს ხელს დააფარებს) აჩუმებს! (პაუზა. გოგლიკო ტელეფონში განაგრძობს ლაპარაკს) კი, ბატონო მინისტრო, ესეც დაივიწყებს და მაგანაც დაივიწყოს!.. (პაუზა) ჭორზეც მოგახსენებთ… გაზეთები ნაწილობრივ მართლები არიან… ანუ? ესე იგი?.. ჩინეთიდან ორასი ათას ტონა ხორბალთან ერთად ყირგიზეთში ჩასული და მერე იქიდან ყაზახეთში გადასული და მერე ჩვენთან შემოსული ხაპრა ხოჭოსგან ადგილი ჰქონდა წისქვილკომბინატ “დაფიონის” მთლიანად დაკავების რეალიზაციის მცდელობას, მაგრამ ჩემმა საკარანტინო სამსახურმა უმალ და მყისიერად მოახდინა ამ ურთულესი საგანგებო სიტუაციის დამორჩილება და უსასტიკესი კონტროლი ფუმიგაციური მეთოდით და წარმატებაც სახეზეა! დიახ! ჩვენს წისქვილკომბინატში ერთი ხაპრა ხოჭოც კი აღარ არის, ერთიც კი!.. კარგი, ბატონო შალვა!.. დიახ!.. რას ბრძანებთ! (პაუზა) როგორ, მიაუ შალა, როგორ?.. (პაუზა) მთელი ეს სიტუაცია თქვენი მოდელირებული იყო? (პაუზა) კი, მაგრამ, რატომ? (პაუზა) რა უნდა გაგერკვიათ, როგორ ვიმოქმედებდით საგანგებო სიტუაციაში?! ჰოდა, ამიტომ შემოიტანეთ ყაზახეთიდან ორასი ათასი ტონა ხაპრა ხოჭოთი დასნებოვნებული ხორბალი?!
ელეონორა _ ღმერთო ჩემო!..
გოგლიკო – არა, ბატონო შალვა, რას ბრძანებთ!.. მშვენიერი სიმულაციური მოდელირებაა, ძალიან დიდოსტატური და ცალსახად ერთმნიშვნელოვანი და მე, პირადად, ძალიანაც მივესალმები! მხოლოდ და მხოლოდ მივესალმები! სახელიც რა კარგად შეგირჩევიათ ამ თამაშისათვის! ჰო, “ხაპრა-თაგვობანა”! მშვენიერი სათაურია და თან “კატა-თაგვობანას” ასოციაციასაც იწვევს… დიახ, დიახ… ახლოს არის ეროვნულ ძირებთან… (პაუზა) კარგად ბრძანდებოდეთ!..
მიაკო – ანუ, ეს ყველაფერი ჩვენ სამინისტროში დაგეგმეს?! ჩვენი სამინისტროდან გამოგვიცხადეს ომი? მართლია, გამოგონილი, მაგრამ მაინც ომი?
გოგლიკო – (პაუზის მერე) ბოზიშვილი ვიყო, მე ამისთანა არაფერი გამიგია! შენ, დე?
ელეონორა – არც მე, დედა, არც მე.
მიაკო – აი, იმენა – მაგათი დედაც რა!.. თავისი “წადი”-მოდის ციცინათელიანად!
ელეონორა _ მაგრამ, რაც მთავარია, კარგად გავართვით თავი!..
მიაკო – ქალბატონო ელეონორა, თქვენი ამ სახელოვანი გამარჯვების და ამასთანავე თქვენი დიდი გამოცდილების პიარ-კამპანიას ამთავითვე შევუდგები, თუკი…
ელეონორა – კი, შენ აუცილებლად დაგტოვებ ამ სამსახურში!
მიაკო – (გახარებული) დიდი მადლობა!
ელეონორა – ოღონდ, სამთვიანი ხელშეკრულებით!
მიაკო – მაინც დიდი მადლობა!
გოგლიკო – და მე, დე?
ელეონორა – შენი ამბავი ჯერ არ ვიცი…
გოგლიკო – ვაიმე, დე!
ელეონორა – ხომ ხარ ღირსი, რომ სახლში დაგსვა და საღამოსთვის ნიგვზიანი ბადრიჯანი დამახვედრო ხოლმე?
გოგლიკო – მე ვარ ღირსი, დე?
მიაკო – (გოგლიკოს) ხარ, ხარ! (ელეონორას) არის, ქალბატონო ელეონორა, როგორ არ არის!..
გოგლიკო – ვაიმე, გეხვეწები რა, დე, (დაუჩოქებს) გემუდარები, ნუ დამსვამ სახლში! მერე მეც წავალ და ციცის “წადიში” ჩავეწერები და ცოდო არა ვარ?
მიაკო – ციცისთან იმენა ძააან ცოდო იქნება რა, ქალბატონო ელეონორა!
ელეონორა – კარგი, შენ ფიქტიურ დირექტორად დაგტოვებ და მხოლოდ საგარეო ურთიერთობებს ჩაგაბარებ…
მიაკო – აბა რა, ზემდგომებთან ლაპარაკი და ლავირება ამასავით არავის შეუძლია!
გოგლიკო – მართლა, დე?! მართლა დამტოვებ?
ელეონორა – კი მეთქი! და ამ აქოთებულ ჩიბუხს თავისი თამბაქოს ქისიანად ჩემი კაბინეტიდან გაიტან!
მიაკო – აუცილებლად!
გოგლიკო – გავიტან, აბა, რას ვიზამ!
ელეონორა – და ყავასაც მომიდუღებ ხოლმე!
გოგლიკო – ყავასაც?
ელეონორა – აღარ ჩამეკითხო, თორემ ჩაისაც შენ მომიდუღებ მიაკოს მაგიერ!
გოგლიკო – (ამოიხრებს) კარგი…
ელეონორა – და არასოდეს აღარ დაუწყებ ციცინათელებს დევნას, – სიგარეტზე მომიკიდეთო!.. და ის სიგარეტები აღარ იქნება ფინთები!
გოგლიკო – დეეე…
მიაკო – რა თქმა უნდა, აღარასოდეს!
ელეონორა – პირობას მაძლევ?!
გოგლიკო – დედას გეფიცები, რომ პირობას გაძლევ!
ელეონორა – (ნასიამოვნები) კარგი, შენც სამთვიანი ხელშეკრულებით დაგტოვებ და მერე ვნახოთ!
მიაკო – (ტაშს შემოჰკრავს) ვაშა! ვაშა და ვაშა!

(გახარებული გოგლიკო და მიაკო იწყებენ ცეკვას. ელეონორაც იმათ უყურებს.
შემოდიან ხაპ რა, ნურბუბუ და ლარვა).

ხაპ რა – არა უშავს! (დასასვენებლი ოთახის კარს გამოხსნის). აქ ერთი კარგი სამალავი მეგულება.
ნურბუბუ – (ჩილიმი თან ხელში უჭირავს და თან ეწევა) ჰო, საყვარელო, აქაც ხომ არ მოაწყობენ ფუმიგაციას?!
ლარვა – აქ არა!
ხაპ რა – ჩვენ კი უმოძრაო მდგომარეობაში შევალთ და…
ნურბუბუ _ და ასე დაველოდებით ხელსაყრელ პირობებს…
ლარვა _ ჩვენი დროც მალე მოვა!..
ხაპ რა – მართლა, ჩემი ჩილიმი მოგაქვს?
ნურბუბუ – მომაქვს, ჰო…
ხაპ რა – მთავარია, ჩილიმი დავდგათ სადმე…
ნურბუბუ – შენ მაგის დარდი ნუ გექნება, დავდგამთ…

(სამივენი შედიან დასასვენებლ ოთახში და კარს მოიხურავენ).

დასასრული

2010 წელი

“ლიტერატურული პალიტრა”, # 11, გვ. 137–149, 2011 წელი

Posted in დრამატურგია | Tagged , , , , | Leave a comment

ოთარ ბაღათურია: “მეფე ლირი თავშესაფარში”

Otar Bagaturia, 15.06.2011©Photo by Mikho Mosulishvili, 2011

ოთარ ბაღათურია

მეფე ლირი თავშესაფარში
(პიესა ორ მოქმედებად)

მოქმედი პირნი:

დოდო – სანდროს ყოფილი მეუღლე
სანდრო – დოდოს ყოფილი მეუღლე

თორნიკე – მათი შვილები
ლაშა -

შაკო – თავშესაფრის დირექტორი

ანიკო -
ქეთი -
რუსიკო -
გოგი – თავშესაფრის მოხუცი ბინადარნი
კაკო -
ვანიკო -
არკადი -

კლარა

მამა
შვილი

“ის”
“იმის” მეუღლე

კორესპონდენტი
ოპერატორი
მომღერალი ბიჭი
მოცეკვავე გოგო

ქუჩის მუსიკოსი
ბავშვის ხმა

თავშესაფრის დიასახლისი, მზარეული, მგონი შაკოს საყვარელი, ყრუ-მუნჯი.

პირველი მოქმედება

(სცენაზე მარტოხელა ქალის საძინებელია, ბოდიშს ვიხდით, აქ, რომ შემოვიხედეთ, მაგრამ არა უშავს, ამ საძინებელში კარგა ხანია “ისეთი” არაფერი მომხდარა. ქალი, რომელსაც პრაქტიკულად არ ეტყობა ასაკი, ღამის პერანგში დგას, შეიძლება 63 წლისაა, იქნებ 47-ს. ქალს ვერ გადაუწყვეტია რა ქნას – დარეკოს სადმე, წიგნი წაიკითხოს, დაიძინოს თუ თავი ჩამოიხრჩოს – ამ უკანასკნელზე მგონი სერიოზულად ფიქრობს, ხელში თოკი უჭირავს, ყულფს აკეთებს, შემდეგ თოკი ცოტა ხნით მიატოვა, წიგნი აიღო, ზერელედ გადაფურცლა, გვერდზე მიაგდო. Yყურმილი აიღო, კრებს ნომერს, არ აცალა ვიღაცას – (ნეტა ვის დაურეკა?) – ყურმილის აღება, დადო ყურმილი. ისევ თოკს მიუბრუნდა, ყულფი ჩამოიცვა, სარკეში ჩაიხედა, თოკი ზევით ასწია, ენა გადმოაგდო, თვალები დაჭყიტა… არ მოეწონა თავის თავი… სიგარეტს მოუკიდა, რეკავს ტელეფონი, დოდო – ასე ჰქვია ქალს – იღებს ყურმილის)

დოდო – გისმენ!… ჰო მე ვარ… არა მიშავს, არაფერს, რას უნდა ვაკეთებდე (ათვალიერებს ოთახს, ეძებს რაიმე კაუჭს, რაზეც შეიძლება თოკის ჩაბმა), რომელი საათია, მართლა? საათი გამოჩერდა… რა ვიცი, არ მეძინება… შენ რატომ არ გძინავს? მეც. სანდრო? (ინტონაციაში მალავს, მაგრამ სახეზე ეტყობა დაინტერესება) სად შეგვხდა? მერე?… გამოგელაპარაკა? მომიკითხა?… (ესიამოვნა). რა თავხედია!… დაბერებულა? არა?… სიმპათიური ყოველთვის იყო… არ მინდა სანდროზე ლაპარაკი… (კიდევ ერთხელ იხედება სარკეში, ამოწმებს როგორი იქნება ჩამოხრჩობილი, აშკარად არ მოსწონს) არა!… მაგას ვერ გაბედავს… კარგი, შეწყვიტე სანდროზე ლაპარაკი… ერთი წუთით გაჩუმდი!…(დაძაბული რაღაცას უგდებს ყურს) არაფერი, წყალი წვეთავს აბაზანაში… მგონი ვგიჟდები. თეატრში რა ხდება? ხვეტავს ახალი ცოცხი? შენც ხომ არ გაგდებს? ჯერ არა? მე რა?… მე მაგას კი არ გავუგდივარ… თვითონ წამოვედი, არა ბიჭო, მაგას გავაგდებინებდი თავს… ბიჭები? როგორ არა მნახულობენ… (ათვალიერებს ცარიელ ოთახს) ახლაც აქ არიან (მაგიდიდან ფოტოებს იღებს) მოკითხვას გითვლიან (ფოტოებს ეუბნება) მაკა დეიდამ მოგიკითხათ. რაო? სად? რას ამბობ გოგო, რა მინდა მოხუცთა თავშესაფარში?… გაგიჟდი? (იცინის) რას ამბობ, ერთი წუთით რომ წარმოვიდგინო შევიშლები, ვიცი, ვიცი რომ ნორმალური პირობებია, მაგრამ… რა გინდა გოგო, რას შემომიჩნდი?!… გამორიცხულია! რა სპექტაკლი?… რა “მეფე ლირი” გოგო?… (იცინის) აუ, შენ რა კარგად ხარ… მოხუცთა თავშესაფარში “მეფე ლირი” დავდგა? (იცინის) ვის რაში სჭირდება… კი, როგორ არა, აქტუალურია, შექსპირია ბოლოს და ბოლოს, მინდოდა, როგორ არა, თეატრში მინდოდა, თავშესაფარში კი არა. კარგი ახლა ნუ გადამიყვან ჭკუიდან, აბა კარგად იყავი, კარგი გოგო ხარ, რომ დამირეკე, გამომიარე როგორმე… მშვიდობით… ნახვამდის (მარტოდ დარჩენილი დოდო ისევ თოკს მიუბრუნდა, გადაიცვა ყულფი, სარკეში იყურება, გადაწყვიტა მაკიაჟის განახლება) თავშესაფარში?… რა სისულელეა – მე მოხუცთა თავშესაფარში (მაკიაჟი დაამთავრა, კმაყოფილია საკუთარი გარეგნობით, თოკიც თითქოს მოუხდა, მოკლე წერილი დაწერა… სკამზე შედგა……უცებ ჭექა-ქუხილი გაისმა, ოთახში ქარი შემოიჭრა, ქაღალდები ააფრიალა, ეტყობა ფანჯარა გაიღო და… ისმის ბავშვის ხმა. ბავშვი არ ჩანს, ხმა კი სხვადასხვა მხრიდან ისმის, ხან თითქოს ვიღაც გვერდით მოუჯდა დოდოს და თავზე ხელი გადაუსვა).

ბავშვის ხმა – რატომ გინდა თავის მოკვლა?
დოდო – ვინა ხარ?…
ბავშვის ხმა – ჯოჯოხეთში გინდა მოხვდე?
დოდო – არა.
ბავშვის ხმა – რატომ იკლავდი თავს? არ მოგწონს აქაურობა?
დოდო – შენ მოგწონს?
ბავშვის ხმა – ზევიდან ლამაზი ჩანდა.
დოდო – ზევიდან?
ბავშვის ხმა – დოდო!
დოდო – ჩემი სახელი საიდან იცი?
ბავშვის ხმა – დოდო!
დოდო – შეუძლებელია…
ბავშვის ხმა – შეუძლებელი? რა არის შეუძლებელი?
დოდო – არა, არაფერი, ე.ი. ზევიდან ლამაზია?
ბავშვის ხმა – მე მომეწონა!
დოდო – გაზაფხულზე უფრო ლამაზია, როცა ბუნება იღვიძებს.
ბავშვის ხმა – რატომ არ გინდა თავშესაფარში?
დოდო – რა ვიცი მერიდება.
ბავშვის ხმა – მეც წამოვალ შენთან ერთად, შენთან ვიქნები.
დოდო – მოდი ახლა და დაუწყე ხვეწნა – გთხოვთ მიმიღოთ, ქმარი გამექცა,
შვილებმა მიმატოვეს…
ბავშვის ხმა – მაგ უხერხულობას აგაცილებ, უკვე სამი თვეა აქა ხარ.
დგამ შექსპირის “მეფე ლირს”, კარგი პიესაა?
დოდო – ძალიან.

(სადღაც გაქრა საძინებელი და ჩვენ მოხუცთა თავშესაფარში ვართ. სცენა წარმოადგენს მოხუცთა თავშესაფრის ეზოს, ეზოში სცენა “ნიჟარა” დგას, სცენის “სცენაზე” დეკორაციის დეტალებია, ეს არის ის, რაც მოახერხეს მოხუცმა “მსახიობებმა”.

შემოდის ქუჩის მუსიკოსი, გახსნა ვიოლინოს ბუდე, ძირს დადო, რამდენიმე მონეტა ჩააგდო და დაკვრა დაიწყო. მუსიკოსი მთელი სპექტაკლის განმავლობაში სცენაზეა. იგი ხან თავისთვის უკრავს, ხან თავისებურ აკომპანიმენტს უკეთებს სცენაზე მიმდინარე მოქმედებას.

შემოდიან შაკო და კლარა)

შაკო – გამარჯობათ ქალბატონო დოდო.
დოდო – გამარჯობა (გაკვირვებულია იმით, რომ იცნობს შაკოს) თქვენი
სახელი შაკოა, ხომ?
შაკო – მეგობრებისთვის შაკო, სხვებისთვის შავლეგ.
დოდო –ჩვენ მეგობრები ვართ?
შაკო – რა თქმა უნდა.
დოდო – (ფრთხილად) შაკო ეს მოხუცთა თავშესაფარია?
შაკო – მეკაიფებით ქალბატონო დოდო?
დოდო – (იცინის) გეკაიფებით… შაკო!
შაკო – დიახ!
დოდო – (დაბნეულობა უფრო შესამჩნევი გახდა) დღეს რეპეტიცია გვაქვს?
შაკო – როგორ არა, როგორ არა… ოღონდ… (გაკვირვებული უყურებს
დოდოს) არ გცივათ ქალბატონო დოდო?
დოდო – (ახლაღა შეამჩნია, რომ ღამის პერანგის ამარა დგას) ვაიმე!…
უკაცრავად, ეს როგორ მომივიდა…
შაკო – არა უშავს, რა მოხდა მერე… ასაკი…
დოდო – რა შუაშია ასაკი, რამდენი წლის გგონივარ? Uუყურე ამას?!…
(გარბის გადასაცმელად, უცებ შეჩერდა, თითქოს რაღაცას მიხვდა)
ტყუილია!
შაკო – რა არის ტყუილი?
დოდო – (მიუახლოვდა) აბა ხელი ჩამომართვი!
შაკო – რატომ? (ხელი გაუწოდა) აჰა! (დოდო ფრთხილად ართმევს ხელს,
იმედი აქვს, რომ ახლა ამოეღვიძება, მაგრამ არაფერი არ შეიცვალა)
დოდო – მაპატიეთ
(გარბის გადასაცმელად. დოდო შემობრუნდა. შაკოსა და კლარას შორის მუნჯური დიალოგი გაიმართა, კლარა მხოლოდ მუნჯურად ლაპარაკობს, ხოლო შაკო მუნჯურის გარდა ტექსტის ნაწილს ხმამაღლაც ამბობს).

შაკო – დღეს სადილად კატლეტები შეწვი!
კლარა (უკმაყოფილოდ) – რატომ? დღესასწაულია?
შაკო – ასეა საჭირო, მე მგონი დღეს მოდის ის.
კლარა – ხორცი არ მიყიდია.
შაკო – (აძლევს ფულს) აჰა ფული და იყიდე (შაკო მიდის ტელეფონ ავტომატთან, ხსნის ავტომატს, შიგ ფული არ არის, მიმართავს კლარას) – რა ხდება, არავინ არ ხმარობს ტელეფონს?
კლარა – რეკავენ, ფული რატომ არ არის არ ვიცი.
შაკო – რას შვრებიან მოხუცები, რამეს ხომ არ აპირებენ?
კლარა – არ უნდათ გადასვლა.
შაკო – მაგათ შევეკითხები. . .
კლარა – ამაღამ მოხვალ ჩემთან?
შაკო – ჰო. (კლარა გადის, შემოდის ანიკო ცოცხით და ვედროთი) ანიკო!
ანიკო – ბატონო!
შაკო – ალაგებ ხომ? ხო არ გიჭირს?
ანიკო – არა, რას ბრძანებთ.
შაკო – ჰოდა ეგრე, დაალაგე, დღეს სტუმარს ველოდები, თუ მოიცალა (პაუზა), შენ არსად არ გაგიშვებ, ხო გინდა აქ დარჩენა? (ანიკო თავს უქნევს) ჰოდა შენ აქ დაგტოვებ, არ ინერვიულო (შაკო გადის, შემოდის გოგი, სიგარეტს ეწევა, ანიკო ეზოს ალაგებს).
გოგი – გამარჯობა.
ანიკო – (შეკრთა) როგორ შემაშინე, როდის შემოხვედი?. . .
გოგი – გამარჯობა გითხარი.
ანიკო – გაგიმარჯოს . . .
გოგი – ანიკო . . . რა მინდა გკითხო, მოიხედე აქეთ (ანიკომ შეხედა, გოგი
დაჟინებით უყურებს), ადრე, იქ . . გარეთ, ხო არ ვიცნობდით
ერთმანეთს?
ანიკო – (განაგრძობს ეზოს დაგვას) არა.
გოგი – არა? აბა რატომ მეცნობი?…. . .
ანიკო – რა ვიცი?!
გოგი – მე სახეები არ მავიწყდება. . .კარგად მახსოვს შენი სახე, ოღონდ
საიდან მახსოვს ვერ გავიხსენე
ანიკო – (გოგის დაჟინებული მზერის გამო დაიძაბა) რა ვიცი აბა?!
გოგი – ანიკო, აბა გაიღიმე! . . გაიღიმე რა?! გთხოვ (ანიკო ცდილობს
გაიღიმოს) არა, ის სხვა იყო. . . არა უშავს გავიხსენებ . . . იქ, გარეთ,
რას აკეთებდი? ვინ იყავი?
ანიკო – გარეთ? დამლაგებელი ვიყავი. . . შენ?
გოგი – რა მე?
ანიკო – შენ ვინ იყავი იქ, გარეთ?
გოგი – (დაიბნა) მე? მე ისა. . . (ხმა აუწია) რაში გაინტერესებს? გეტყვი. .
ბუღალტერი ვიყავი. . . ჰო, ბუღალტერი ვიყავი . . . ქარხანაში,
რატომ მკითხე?
ანიკო – ისე. რატომ ანერვიულდი?
გოგი – მე? ავნერვიულდი? ეგღა მაკლია. . . რა მაქვს სანერვიულო.
ავნერვიულდი კი არა. . . რაღაცნაირად მკითხე, გეგონება რაღაცას
ეჭვობდე . . . (პაუზა) ანიკო, დღეს მოდიანო, ხო არაფერი გაგიგია?
ანიკო – რა ვიცი აბა?!
გოგი – დღეს არის რეპეტიცია?
ანიკო – არის.
გოგი – რათ უნდათ რეპეტიციები? მაინც უნდა გაგვყარონ აქედან. კაბარეს
ხსნიან და იმას, ეროტიკულ თეატრსო…
ანიკო – (დარწმუნებით) ვერ გაგვყრიანო…
გოგი – ვინ ამბობს მაგას? დოდო? მაგას თუ შეეკითხებიან… რა უნდა ვერ გავიგე, გაჭმევენ, გასმევენ, გივლიან, გირეცხავენ, ხანდახან საჩუქრებსაც გჩუქნიან, ეგ კიდე რაღაც ინტრიგებს აწყობს, ეს სპექტაკლიც მაგიტომ მოიგონა, საინტრიგანოდ, ბომბებს ვისვრითო… რა ბომბებს ვისვრითო?!
ანიკო – მართლა ბომბებს კი არ ვისვრით…
გოგი – ვიცი! (პაუზა). შაკო რას გეუბნებოდა წეღან, დაგტოვებო?
ანიკო – ჰო!
გოგი – ჰო?… ძალიან კარგი, (სიგარეტი გადააგდო) მე ჯერ არაფერს არ
მეუბნება
(შემოდის კლარა)
კლარა – (რასაკვირველია მუნჯურად) – აბა აიღე სიგარეტი! ვერ ხედავ
ქალი ალაგებს?…
გოგი – ნეტა ერთი შენ ვინ გკითხავს, (იღებს სიგარეტს) ანიკო, კლარა
მართლა შაკოს ბოზია?
ანიკო – (უხერხულად იშმუშნება) რა ვიცი აბა?!
გოგი – (კლარას) კლარა, შაკოს ბოზი ხარ? (იცინის)
კლარა – წამოდი მომეხმარე, კარტოფილია გასათლელი
გოგი – მოვდივარ, ანიკო, თუ გამიხსენო – გამახსენე, კარგი?!
ანიკო – გაგასხენებ.
(ანიკო მიდის იქვე მდგომ ტელეფონ-ავტომატთან, აქეთ-იქით მიიხედავ-მოიხედავს, შემდეგ ჩაუშვებს მონეტას, რომელსაც ძაფი აქვს გამობმული, კრეფს ნომერს, ისმის ზუმერის ხმა, ვიღაცამ ყურმილი აიღო, ანიკომ სწრაფად ამოაძრო ჩაყლაპული მონეტა)
ქალის ხმა – გისმენთ! ალო?!… გისმენ!!!… ვინა ხარ, ხმა ამოიღე… მაგიჟებ
არა? მაეჭვიანებ ხო? ვაი შენს პატრონს…
(წყვეტილი ზუმერი, ანიკომ ყურმილი დაკიდა, დაგვა განაგრძო,
შემოდის ქეთი)
ქეთი – ანიკო, მე არავის ვუკითხივარ?
ანიკო – არა.
ქეთი – (გაოცებული) რატომ? (რეკავს ტელეფონზე) ანიკო ჩემების ნომერი
არ გახსოვს?… 34-41… და?…
ანიკო – არ მახსოვს.
ქეთი – აბა როგორ დავრეკო? (სატირლად მოემზადა, შემოდის
აფორიაქებული რუსიკო, რომელიც ქეთის ეძებს)
რუსიკო – (დაინახა ქეთი. როგორც ბავშვს ისე ტუქსავს) სად გაიპარე?
ნახევარი საათია გეძებ… შენ ისა გაქვს… რა ქვია?… ისა… გამახსენე…
ქეთი – (ეღიმება) სკლეროზი?
რუსიკო – ხო, სკლეროზი, ტაკ შტო ფრთხილად იყავი, ერთხელაც
დაიკარგები და მორჩა…
ქეთი – რუსიკო, აბა თქვი აა!
რუსიკო – აა!
ქეთი – ტლაკში ქვაა!… (იცინის, ძალიან კმაყოფილია).
რუსიკო – სულელი, უზრდელი… თინიკო!
ქეთი – (უსწორებს) ქეთი!
რუსიკო – შტო ქეთი?
ქეთი – ქეთი, თინიკო ვინა არის?
რუსიკო – ბალშაია რაზნიცა, შტო ქეთი, შტო თინიკო. (ჩაფიქრდა) რა
მინდოდა? ხო. . . . ქეთი, ფისი გინდა?
ქეთი – (ჩაფიქრდა) არ ვიცი.
რუსიკო – წამოდი. (გადიან, ანიკომ უცებ შენიშნა სანდრო, რომელიც
როდის შემოვიდა არ ვიცი, სანდრო ცოტა დაბნეული იხედება აქეთ – იქეთ. ასაკზე მეტად გამოიყურება, ხელები უკანკალებს, უხერხულად გრძნობს თავს ახალ გარემოში).
ანიკო – გამარჯობა!
სანდრო- (ჩახლეჩილი ხმით) გაგიმარჯოთ…
ანიკო – (იცნო, გაუხარდა) მაპატიეთ, თქვენ ის არა ხართ? ისა… სანდრო
ისა ხართ?
სანდრო- ისა ვარ.
ანიკო – (გაკვირვებული) მერე?… აქ რატომ?… საიდან?… როდის მობრძანდით?
სანდრო- (ვერ ვიტყვი, რომ სიამოვნებს ეს საუბარი) დღეს… ახლა
მომიყვანეს…
ანიკო – ძალიან კარგი, ძალიან სასიამოვნოა… აბა ვხურავთო… (ხელს
უწვდის) ანიკო.
სანდრო- სანდრო. (პაუზა) 25-ე ოთახი სად არის?
ანიკო – მე-2 სართულზე, ხელმარცხნივ მესამე ოთახია, 27-ე აწერია მაგრამ
სინამდვილეში 25- ეა… რა კარგია, რომ აქა ხართ, ჩვენ აქ სპექტაკლს ვდგამთ, მიიღებთ მონაწილეობას? მალე პრემიერა გვექნება… თუ მანამდე არ გაგვყარეს აქედან.
სანდრო- ვინ უნდა გაგვყაროს?
ანიკო – (საიდუმლოდ) ყიდიან ამ სახლს, ყიდიან თუ ყიდულობენ კარგად
ვერ გავიგე… კაბარედ უნდათ გადააკეთონ თუ ეროტიკულ თეატრად.
სანდრო- ე.ი. მეორე სართულზე, არა?
ანიკო – დიახ, მეორეზე, ხელმარცხნივ მესამე კარია, 27-ე აწერია, მაგრამ
სინამდვილეში 25-ეა.(სანდრო გადის, ანიკომ თვალი გააყოლა, ამოიოხრა) როგორ დაბერებულა?! (შემოდის ელეგანტურად ჩაცმული დოდო).
დოდო – ანიკო! (ანიკომ ცოცხი ხელიდან გააგდო), ანიკო მე რა გითხარი?
გამაგებინე რატომ აკეთებ ამას, რატომ?
ბავშვის ხმა – რატომ უყვირი?
დოდო – (ტონი შეიცვალა) შენ აქ დამლაგებელი აღარა ხარ, შენ როლზე
იფიქრე, თავშესაფარს ყავს დამლაგებელი და ის მიხედავს ამ საქმეს.
ანიკო – აღარ ყავს.
დოდო – აღარ ყავს?
ანიკო – გაუშვა შაკომ…
დოდო – რატომ გაუშვა?
ანიკო – არ ვიცი, მითხრა შენ დაალაგეო…
დოდო – შენც ალაგებ.
ანიკო – ვალაგებ, რა მოხდა მერე, ორმოცი წელი ვალაგებდი, რაღა
დამრჩა, ერთი ორი წელიც დავალაგებ და… რომ არ დავალაგო
გამიშვებს… სად წავიდე?
დოდო – გითხრა გაგიშვებო?
ანიკო – არ უთქვამს, ვიცი. დოდო, დღეს მოდიანო, მართალია?
დოდო – არ ვიცი, ვნახოთ.
(შემოდის არკადი, მე მგონი რუსია, მაგრამ მაინცდამაინც არ ჰგავს რუსს, აქცენტიც ისეთი აქვს, ცოტა ქართული)
არკადი – Добрый день Додо Николаевна!… გამარდჟობა ანიკო!
დოდო – გამარჯობა არკადი.
ანიკო – გამარჯობა.
არკადი – (უკმაყოფილოდ) Значит все – таки Лира ставим да?… Не лучше
Ричарда поставить или Макбета?…. Полетели бы головы направо и налево.
დოდო – Чьи головы?
არკადი – Вы мне дайте Ричарда, головы я сам найду! (ღელავს) Додо Николаевна,
нельзя мне тоже участвовать в нашем спектакле?
დოდო – Ну как ты Аркадий у нас будешь играть? Мы по грузинский, ты по
русский?
არკადი – Додо Николаевна…
ანიკო – (აწყვეტინებს) Не приставай Аркадий…
არკადი – შენ არ გეკიტხები… Додо Николаевна, а не может быть так, чтобы
один из ътих князей был русским?
დოდო – Нельзя Аркадий!
ანიკო – Аркадий уйди.
არკადი – დაცხნარდი ანიკო, Додо Николаевна, этот князь – как его, Глостер, он
не может быть русским?
დოდო – (კატეგორიულად) Нет!
არკადი – (წავიდა, უცებ მობრუნდა) Ну ладно, пусть будет так – Глостер не
русский, а русскоязычный!
დოდო – Ар-ка-дий!!!
ანიკო – Аркадий уйди.
არკადი – А Кент?
ანიკო – არკადი, თავი დაანებე. აქ დაიბადე, აქ გაიზარდე, გესწავლა
ქართული.
არკადი – დჟერ ერტი, აკ არ დაიბადე. В 21-м когда отец вас освобождал…
ანიკო – От кого освобождал?.
არკადი – От меньшевиков, мне тогда три года было. Ему на Татьяновской дали
квартиру, потом эту улицу переименовали на 25 февраля, потом на 26 мая, а сейчас Товстоногова… და მე და დედაჩემი ჩამიგვიკვანა, მერე რუსული სკოლა, ეზოში კურდები, სომხები, ვერც კარტული ისცავლე და რუსულიც Почти დაგავიცხდა… (იმედგადაწურული) Нельзя значит?
დოდო – Нельзя!
არკადი – რომ გკიტხოტ у нас демлкратия!
დოდო – При чем демократия! ეს ინგლისია Средние века! რა უნდა იქ რუსს,
რა?…
არკადი – (გაოცებული) Что за страна, ни одного русского!… (გადის ერთობ
ნაწყენი, შემორბის რუსიკო)
რუსიკო – თინიკო არ გინახავთ?
ანიკო – თინიკო თუ ქეთი?
რუსიკო – ჰო ქეთი, ქეთი… არ გინახავს?
ანიკო – არა
რუსიკო – მაგას ისა აქვს… რა ქვია? ისა… ეტო ნუ… სკლეროზი!… საშინელებაა… (გაიქცა, ისევ მობრუნდა) დღეს მოდიანო, მართალია? ეროტიკულ თეატრს ხსნიანო, მართალია?
ანიკო – არ ვიცი.
რუსიკო – რა ვქნა, შინაურულად ვიყო თუ გამოვიცვალო? ქეთი არ
გინახავს? ა, ჰო გკითხე… (მიდის, ბრუნდება) რა მიპასუხე არ მახსოვს.
ანიკო – არ მინახავს. (რუსიკო გადის) დოდო, იცი ვინ მოიყვანეს აქ?
დოდო – ვინ?
ანიკო – ის… ბევრ კინოშია გადაღებული, ქალები გიჟდებოდნენ, სანდრო
ისა. . . გვარი დამავიწყდა.
დოდო – მსახიობია?
ანიკო – ჰო, მსახიობი, როგორ დაბერებულა, (პაუზა) დოდო!
დოდო – რა იყო ანიკო?
ანიკო – (საიდუმლოდ) გუშინ შაკოს სტუმრები ჰყავდა, გადაწყვეტილია ამ
სახლის საქმე, გაყიდეს… თუ იყიდეს… საბუთებს აფორმებენ.
დოდო – ვინ გითხრა?
ანიკო – (აქეთ იქით იხედება) შაკოს კაბინეტს ვალაგებდი, შემოვიდნენ,
გადიო… მისაღებში ველოდებოდი… მესმოდა… შაკომ დამიძახა, შამპანიურები მომატანინა, იქეიფეს. თვის ბოლოს გავიყვან
ამათ აქედანო, დაპირდა.
დოდო – სად გავიყვანო?
ანიკო – ერთაწმინდაში, იქო, პიონერთა ბანაკი რო იყოო. ესენი ეუბნებიან,
ის ბანაკი თითქმის აღარ არსებობს, დანგრეულიაო, შაკო ეუბნება – ნიჩევო მივხედავთო, გაყიდეს თუ იყიდეს ვერ გავიგე.
ბავშვი – (დოდოს) ნუ გეშინია, ვერსად ვერ გაგყრიან.
დოდო – ნუ გეშინია, ვერსად ვერ გაგვყრიან, ჩალით აღარ არის დახურული
ქვეყანა.
(შემოდიან მოხუცი “მსახიობები”, რუსიკოს ქეთი უპოვია და ახლა ხელი-ხელ ჩაკიდებულები დადიან, ზოგი ტექსტს, ზოგი მიზანსცენებს იხსენებს)
ვანიკო – დოდო! მართალია ეროტიკულ თეატრს ხსნიანო? მაგის დედა
ვატირე, თუ თეატრს ხსნიან, ჩვენ რათ უნდა გაგვყარონ, ჩვენ რა ვერ ვითამაშებთ თუ რა.
არკადი – Да, да შენ იტამაშებ, იტამაშებ, ტიტველი. იცინის Ну, дает деревня,
გოიმი!
ვანიკო – ტიტველი რათა კაცო… დოდო, (დოდო პიესას ათვალიერებს, არ
აქცევს ვანიკოს ყურადღებას) დოდო შეიძლება რო, კონცერტში მე
რო ლექსები წავიკითხო.
დოდო – ეს კონცერტი არ არის.
ვანიკო – რაც არი, შეიძლება? შენ რო ამბობ ბომბიო, აი ნახე – “მამას
ვუყვარვართ შვილები, მამა არ გვახსოვს შვილებსა…”
ქეთი – (პანიკაში) დოდო მართალია?
დოდო – რა არის მართალი?
ქეთი – დღეს მოდიანო… მალე გავყრით ამათ აქედანო,
დოდო – ვინ გითხრა?
ქეთი – ამბობენ
დოდო – (ბავშვს გადახედა, რომელსაც ვერავინ ამჩნევს) ვერავინ ვერსად
ვერ გაგვიყვანს.
ქეთი – ჩემებს უნდა დავურეკო, ბოლო ორი ციფრი არ გახსოვთ? 34-41 და?
ვანიკო – (მორიდებით) დოდო, პასუხი ვერ გავიგე, შეიძლება რო, მე რო
ბომბები წავიკითხო?
დოდო – არ შეიძლება!
ვანიკო – (უკმაყოფილოდ) რატო?
დოდო – იმიტომ! დამაცადე თუ კაცი ხარ.
გოგი – რატომ არ ვიწყებთ?
დოდო – დავიწყებთ.
გოგი – ჩვენ მზად ვართ, მუსიკით გავდივართ?
დოდო – ჰო.
რუსიკო- დოდო, რა ვქნა “რესნიცებს” არ მოგვიტანენ? გრიმი არ გვინდა?
ცოტა არ უნდა გავახალგაზრდავდეთ?
დოდო – იქნება, ყველაფერი იქნება. ისე აქ ასაკი არაფერ შუაშია, ეს
პირობითობა კარგიც კია, აქ არის მთავარი ბომბი ჩადებული.
ვანიკო – რატო არ ვიწყებთ დოდო?
დოდო – კაკოს ველოდებით, ტექსტი გაიმეორეთ…
რუსიკო- დოდო მართალია? მართლა გვყრიან აქედან?
დოდო – არა, ნუ პანიკიორობ! ვერ გაგვყრიან.
ვანიკო – დოდო ყური დამიგდე, აი ამას რო ვამბობ – “იზუზუნე და
იქროლე ქარო, ხო შეიძლება, რო აქ დავამატო – რაც მოგივა
დავითაო, ყველა შენი თავითაო! ხო მაგარია? ხო არი ბომბი?
დოდო – (ძლივს იკავებს თავს) ვინ უნდა თქვას ეგ?
ვანიკო – მეფემ… ლირმა… რო გააგდეს რა… მიხვდა რა… რო…. და რაც
მოგივა დავითაო…
დოდო – (აფეთქდა) ვანიკო! არ გამაგიჟო! რა უნდა თქვას ლირმა? რა,
შექსპირს უსწორებ? იმას ვერ იმახსოვრებ რაც გიწერია, არ ვიცი
როგორ შევამოკლო ტექსტი და შენ ამატებ?
ვანიკო – (ნაწყენი) ბოდიში… დავიწყო?
დოდო – არა, მოვიდნენ ყველანი.
ვანიკო – (საიდუმლოდ) დოდო, თუ მართლა დაგვიპირეს გაყრა, ერთი აზრი
მაქვს… მერე გეტყვი. დღეს იზუზუნედან დავიწყოთ რა?!…
დოდო – (აენთო) არა, ეგ რეზულტატური სცენაა… მანამდე უნდა მივიდეს ლირი, იქ უკვე გიჟია, მანამდე დიდი გზაა… რამ გააგიჟა, გასცა, გაიღო ყველაფერი რაც გააჩნდა, ბედს ეთამაშება, ბედისწერას იწვევს დუელში, მარცხდება, გვიან აეხილა თვალები, გვიან მიხვდა… დააგვიანა.
ვანიკო – მეც მაგას ვამბობ, მიხვდა და… რაც მოგივა დავითაო…
დოდო – (ყვირის) სად არის კაკო?
ვანიკო – რად გვინდა კაკო? აქ არა ვარ?
დოდო – გვინდა, მერე იმას ცალკე ხომ არ ავუხსნი ყველაფერს.
ვანიკო – დოდო, მაინც არაფერს ვაკეთებ და აბა ეს ბომბი ნახე რა?!
ქეთი – (ტელეფონზე რეკავდა) ჩემიანების ტელეფონის ნომერი ხომ არ გახსოვთ ვინმეს? 34-41 და?… ბოლო ორი ციფრი აღარ მახსოვს
(შემოდის კაკო)
დოდო – რატომ ვაგვიანებთ?
ქეთი – (აღშფოთებული) სულ შენ უნდა გელოდოთ?
რუსიკო – კარგი რა კაკო, კარგი რა?
ვანიკო – რა არი ძმაო, ეგრე შეიძლება? (ვანიკო გაკვირვებულია რატომ არ ეჩხუბება დოდო კაკოს).
გოგი – (შეშინებულს გამოეღვიძა) ააა!… არა!… არ მინდა!… რა გინდათ ჩემგან, რა!… მე რა შუაში ვარ… მე ვინ მეკითხებოდა… (მოხუცები გარს შემოეხვივნენ, აწყნარებენ, გოგი მიხვდა, რომ ეს კოშმარი სიზმარში იყო) ვეღარ დამიძინია… სულ ერთი და იგივე სიზმარი მესიზმრება.
კაკო – მეც კაცო, სულ ვერ ვიძინებ… ათი წუთი, რომ ჩამეძინოს, ვიღაცა ჩამჩურჩულებს – ფისი-ფისი, ფისი-ფისი… და შეიძლება გამეპაროს… აბა! შენ რა დაგესიზმრა?
გოგი – (მთლად გამოფხიზლდა) მე? არაფერი, რა გინდა, რას შემომიჩნდი?… არაფერი არ დამსიზმრებია…
კაკო – დაჯექი, დაისვენე
(გოგი ჯდება, მაგრამ ისევ წამოვარდება)
გოგი – არა, არა!… რომ დავჯდე, ჩამეძინება და მერე…
კაკო – მე მელოდებოდით? შაკო შემხვდა, რეპეტიცია არ იქნებაო.
დოდო – რატომო?
კაკო – მეც ეგ ვკითხე, რატომ-მეთქი? Aარ არის შენი ტრაკის საქმეო
ქეთი – უზრდელი
რუსიკო – ვირი
კაკო – დიახ, უზრდელი, ჯერ ვიფიქრე დავარტყამ მეთქი, მერე ვიფიქრე ამ ვირს ვერ მოვერევი მეთქი, მერე ვიფიქრე, რაღაცას ისეთს ვეტყვი გული გაუსკდება მეთქი, ისეთი ვერაფერი ვერ მოვიფიქრე და… (მრისხანე სახე მიიღო) აი ასე შევხედე და წამოვედი. იქნება რეპეტიცია? მე ვითამაშო?
ვანიკო – (აყვირდა) რათა კაცო, ყოველდღე შენ ხომ არ უნდა ითამაშო, ჩემი რიგი აღარ არი? ხო ვთქვით არა?! ჯერ შენ, მერე მე, ჯერ შენ, მერე მე… კარგი რა?
კაკო – (ყასიდად) კი ბატონო, კი ბატონო, შენ ითამაშე. მიდი დაიწყე..
დოდო – არა ვანიკო, შენ ჯერ უყურე და ტექსტი დაიმახსოვრე, კაკო შენ
დაიწყე.
ვანიკო – სულ ეგრეა რა… ვიცი უკვე ტექსტი… აჰა – “იზუზუნე და იქროლე
ქარო…”
არკადი – Каждый раз одно и то-же, კარგი რა, ვანიკო.
ვანიკო – ნეტაი ერთი შენ ვინა გკითხავს?
არკადი – მეც არ მატამაშებენ… Что стреляться из-за этого? მიდი კაკო
დაიცხე.
ვანიკო – არკადი, შენ ცოტა ჭკვიანად იყავი თორე… (კაკოს) ბიჭო, კი არა
მწყინს, მაგრამ
ეგრე ძმაო არ შეიძლება, კი არა მწყინს, ისე რა… რო… არ შეიძლება
ეგრე. (ვერ წყნარდება)
დოდო – დავიწყოთ!
კაკო – დავიწყოთ, მაგრამ, ვანიკო მე არაფერ შუაში არა ვარ… ეგ რასა
გავს იცი? ის ანეგდოტი როა, გურული და სვანი ხეზე რო სხედან და
ქეთი – ვაიმე დაიწყეთ რა
(შემოდის კლარა)
დოდო – რა გინდა კლარა?
კლარა (მუნჯურად) არაფერი გააგრძელეთ
კაკო – ვანიკო!
ვანიკო – (ნაწყენი) რა გინდა ძმაო? ჰო გინდოდა თამაში არა? მიდი ითამაშე… არა მწყინს, არა.
კაკო – (შემრიგებლურად) ვანიკო, თუ შემეშალოს, მიკარნახე, ხო?!
ვანიკო – სხვაგან რო შეგეშალოს, იქაც მე გიკარნახო?
რუსიკო – (ლამის ატირდეს) ვაიმე დაიწყეთ რა.
კაკო – რა გინდა ვანიკო? ხო გითხარი, თუ გინდა შენ ითამაშე, მე არ
მეწყინება.
ქეთი – კარგით რა, დავიღალე დავიწყოთ რა?!
გოგი – დოდო, გაყარე ორივე, სულაც მე ვითამაშებ მეფეს
ვანიკო – მე რა, მწყინს რო, მე ეგ კი არა მწყინს.
არკადი – Да не интересно нам გცხინს თუ არ გცხინს, ხელს გვიშლი,
დაცხნარდი!
ვანიკო – ეე, მე რას მაწყნარებთ ვერ გავიგე, წყნარად არა ვარ?
დოდო – (სიგარეტს მოუკიდა) იდიოტი ვარ, ნამდვილი იდიოტი. რამ
მაფიქრებინა, რომ თქვენთან შეიძლება სპექტაკლის დადგმა (“მსახიობები” გაჩუმდნენ, მიხვდნენ, რომ დოდო სერიოზულად გაბრაზდა).
ბავშვის ხმა – დაწყნარდი.
დოდო – შენი ბრალია, რას მომათრიე აქ? (უცებ დოდოს კლარას იქ ყოფნამ
შეუშალა ხელი) რა გინდა კლარა?
კლარა – (მუნჯურად) შაკომ რეპეტიცია არ დაიწყონო. ახლა
ახალგაზრდები მოვლენ, საღამოს დისკოთეკა აქვთო, სცენა უნდა მოაწყონო
დოდო – (ვერ ხვდება რა თქვა კლარამ) გაიგეთ ვინმემ რა თქვა?
კაკო – მგონი შეწყვიტეთ რეპეტიციაო
დოდო – კლარა თავი დაგვანებე
გოგი – იჩხუბებს შაკო.
ქეთი – შაკო ვინ არის, მე ვიცნობ?
ვანიკო – იჩხუბებს თორე, არავის არაფერი არ…
რუსიკო (აწყვეტინებს) ვანიკო!
დოდო – კაკო, დაიწყე, რას ელოდები?
კაკო – თქვენ გელოდებით, საიდან დავიწყო?
დოდო – ვიდრემდე მოვლენ…(პაუზა) კლარა რა გინდა? (გაბრაზებული
კლარა გადის)
კაკო – ვიწყებ (პაუზა, კაკო ემზადება) ვიდრემდე მოვლენ…
დოდო – რატომ ვიდრემდე?
კაკო – აბა როგორ?
დოდო – ვიდრემდე
კაკო – ვიდრემდე მოვლენ… არა? ვიდრემდე მოვლენ…არა? ასე, რომ დავიწყო
- “სანამ აქ მოვლენ, ჩვენს დაფარულ განზრახვას ვიტყვით, მომართვით მე აქ სამეფოსა ჩემისა რუქა”
ვანიკო – (უსწორებს) ჩვენისა!
კაკო – რა ჩვენისა?
ვანიკო – ჰო ჩვენისა (კითხულობს) “მომართვით მე აქ სამეფოსა ჩვენისა
რუქა…” მა
ჩემისა რა თქმა არი, ხო არ გავაგრძელო დოდო?
კაკო – (სწრაფად აგრძელებს) ისმინეთ ჩემი, მე სამეფოს სამ ნაწილად ვყოფ… (ვანიკო ხმამაღლა კარნახობს) ვანიკო ჩუმად
რა!?
ვანიკო – მიკარნახეო, შენ არ მთხოვე?
კაკო – თუ შემეშალოს მეთქი, შემეშალა?
დოდო – ყავას ვერ მომიტანთ?
გოგი – დავამთავროთ რეპეტიცია.
დოდო – ჩუმად, ვაგრძელებთ.
კაკო – სად ვიყავი ვანიკო?
ვანიკო – სამად რო ყოფ სამეფოს, ვერ გავიგე რა… სულელია ეს ლირი?
ყველაფერს როგორ აძლევ შე ვირიშვილო? შენთვის არაფერი არ უნდა დაიტოვო? არა და თუ სულელია, მეფე როგორ გახდა, თუმცა რა რამდენი სულელია რო… მე რა, ეგრე არა ვქენი, რაც მქონდა ხო დავურიგე ვირიშვილებს.
დოდო – ვანიკო დაგვაცადე.
კაკო – ვაგრძელებ – მე სამეფოს სამ ნაწილად ვყოფ, რათა ყოველი მასზე
ზრუნვა, ფიქრე მძიმე ნაღველი, სიბერის ჟამსა ჩვენსა თავსა ჩვენ
მოვაშოროთ… ვაი!… დოდო ერთი წუთით გავალ ხო?
დოდო – გადი, გადი, როგორ უნდა დავამთავროთ თვის ბოლომდე, როგორ.
გოგი – რეპეტიცია დამთავრდა, აბა ავალაგოთ.
ვანიკო – დოდო, მე ხო არ გავაგრძელო? ეგ როდის მოვა, არც კარნახი
მინდა, დავიწყო? სად გაჩერდა?… ჰო, სამად რო გაყო სამეფო, სულელია რა, ვირო, შენთვის არაფერი არ უნდა დაიტოვო?… ვაგრძელებ: (კითხულობს) – სიბერის ჟამსა ჩვენსა თავსა ჩვენ მოვაშოროთ და კისრად დავდვათ უფრო ჭაბუკს ძალსა და ღონეს, ჩვენ კი მოხუცნი, ტვირთახსნილნი, ნელ-ნელა გოგვით ვივლით ვიდრემდე ქვეყნის ჟამთაცვლა სიკვდილს შეგვყრიდეს… დოდო, ე.ი. ჩვენ პენსიაზე გავალთ და თქვენ იმუშავეთო არა?.
კაკო – (სწრაფად შემოვარდა) რა მოხდა, ერთი წუთით არ შეიძლება
გასვლა? ვანიკო თუ გინდოდა თამაში, ხო გითხარი, მე არ მეწყინება მეთქი… მიდი, მიდი გააგრძელე
(რეპეტიცია კვლავ შეწყდა, მოხუცების ყურადრება შემოსულმა ახალგაზრდამ და ხანშიშესულმა მამაკაცმა მიიქცია)
შვილი – აბა რას იტყვი მამი? ხო მოგწონს აქაურობა? რას იტყვი მამი? ა?
მამა – …
შვილი – რა თქვი? რა არი მამი, ნერვიულობ? რა განერვიულებს, კარგი
რა, რა მოგივიდა? დაწყნარდი… თუ არ გინდა აქ დარჩენა, წავიდეთ,
წავიდეთ?
მამა – …
შვილი – მამი თქვი რამე რა?… (მამამ ხელი ჩაავლო ხელში) ხელი გამიშვი… რა მოგივიდა კაცო, კი არ გავრბივარ, გამიშვი რა… მოდი აქ დაჯექი… ხელი გამიშვი, გამიშვი ხელი… ხალხი გვიყურებს სირცხვილია, რა გინდა მამი?
მამა – …
შვილი – ხო შევთანხმდით არა? მე წავალ ოთხი-ხუთი წლით… თვით, შენ აქ დარჩები, დირექტორს უკვე მოველაპარაკე, ყურადღება, ჭამა, სმა, სითბო, არ მოგაკლდება. ჩამოვალ და იმ დღესვე გაგიყვან აქედან, რა არ მოგწონს აქაურობა?
მამა – …
შვილი – რა ვქნა? მითხარი რა ვქნა? შენ რომ აქ დარჩენაზე თანხმობა არ გეთქვა, არ მოვაწერდი კონტრაქტს ხელს, არც ბინას გავყიდდი, რა შეიცვალა? ხო იცი, ბინა გაყიდულია, თინიკო და ბავშვები სიმამრს შევტენე, წახვალ იმათთან? – არა! ახლა რა ვქნა, ბინას ხო ვეღარ დავიბრუნებ, ნახევარი ფული ვალებში წავიდა… არა უშავს ორ-სამ წელიწადში მაგაზე უკეთეს ბინას ვიყიდი.
მამა – …
შვილი – კარგი ახლა გამიშვი, აღარ მაქვს ამდენი დრო, ოთხ საათზე აეროპორტში უნდა ვიყო, კაცო გამიშვი ხელი… აბა, კარგად იყავი, უნდა წავიდე… პატარა ხო არა ხარ? კარგი რა, მამი რა, კარგი რა… მე რა?… მინდა აქ რო გტოვებ? ნახე რა კარგი ხალხია, ხო ნახე რა პირობებია, ნეტა მე დამტოვებდეს აქ ვინმე…
მამა – …
შვილი – ჰო მართლა, კინაღამ დამავიწყდა, ფულს დაგიტოვებ, გამიშვი ხელი… გამიშვი ფული ამოვიღო, აჰა ასე (ხელი გააშვებინა, ჯიბეში ფული ჩაუდო), გქონდეს დაგჭირდება, დირექტორს რაც გინდა მოსთხოვე, დავალებულია ჩემგან, უარს ვერაფერზე ვერ გეტყვის. აქ თავი სამადლოდ და სამოწყალოდ არ იგრძნო… აბა, წავედი, ნახვამდის, ხუთ თვეში აქა ვარ… აეროპორტიდან პირდაპირ აქ მოვალ (შვილი მიდის).
ბავშვის ხმა – მოიცადე, არ წახვიდე!… ეი!… შენ გეუბნები!… სად მიდიხარ, საად?… (შვილი, რომელსაც არ გაუგია ბავშვის ხმა, გადის)
(მოხუცები შემოეხვივნენ მამას)
გოგი – (მამას) რომელ ოთახში გაგანაწილეს? ჩვენ ადრე იქ, გარეთ ხომ
არ ვიცნობდით ერთმანეთს?
მამა – …
კაკო – დაანებე თავი, თქვენი სახელი?
მამა – …
ვანიკო – არ ინერვიულო, იცი რა კარგადა ვართ აქა?…
მამა – …
რუსიკო – აქ ძალიან კარგად ვგრძნობთ თავს, აქ რომ არ მოვეყვანეთ,
მარტოობაში ამომხდებოდა სული.
მამა – …
ქეთი – აქ ძალიან მოგეწონებათ, იცით რა კარგი ხალხი ვართ?
გოგი – აგე! შაკო მოდის! იმას ეხლა თქვენ გაეცით პასუხი.
არკადი – Не стыдно тебе Гоги такой большой и такой კურდგელი.
გოგი – Заткнись
ქეთი – (შეწუხდა) რატომ არ მეუბნებით ვინ არის შაკო, მე ვიცნობ?
რუსიკო – თინიკო…
ქეთი – (უსწორებს) ქეთი.
რუსიკო – ეგ სულერთია, შენ ისა გაქვს… რა ქვია იმას? ისა… ამას წინათ, რომ გითხარი, ფრთხილად იყავი.
(შემოდის შაკო)
ქეთი – (გახარებული) აა, ამას ხომ ვიცნობ, ეს არის შაკო.
შაკო – გამარჯობათ მეგობრებო, ჩემო კარგებო, ჩემო ძვირფასებო
არკადი – Здравствуйте ბატონო შავლეგ!
შაკო – (რატომღაც გაღიზიანდა) არკადი, ჩემს კაბინეტში ტელეფონი რომ
ითიშება, რატომ არ აკეთებ, თუ შენ ეს არ გეხება?
არკადი – Сделаю ბატონო შავლეგ!
ქეთი – შაკო აბა თქვი აა.
შაკო – აა!
ქეთი – ტლაკში ქვაა… (იცინის)
შაკო – ქეთი ბებო, ქეთი ბებო, რა ცელქი ბავშვი იქნებოდით. უკვე გაიცანით ერთმანეთი? ძალიან კარგი. (მამას) რა საქმიანობა გეხერხებათ?
მამა – …
შაკო – კარგი, კარგი მოგინახავთ რამე საქმეს, თქვენთვის სასიამოვნოს და ჩვენთვის სასარგებლოს. (მხიარულად) აბა, როგორ არის საქმე? რამე პრობლემა ხომ არა გაქვთ? სულმოუთქმელად გელოდებით, რამე ხომ არ გჭირდებათ?
გოგი – არაფერი, ყველაფერი გვაქვს…
ქეთი – როგორ არ გვჭირდება, გრიმი არა მაქვს, კაბა არა მაქვს.
რუსიკო – “რუმიანა” გვინდა, “რესნიცები” გვინდა.
ანიკო – (ჩუმად) კაბა მეც არა მაქვს.
შაკო – ვაიმე, რა საყვარლები ხართ, თქვენ ხომ აზრზე არა ხართ. იქნება, ყველაფერი იქნება! მოდი ასე ვქნათ, ჩამოწერეთ ყველაფერი, რაც გჭირდებათ და გადმომეცით, სიტყვა თქვენი, საქმე ჩემი.
შაკო – ახლა კი გააგრძელეთ, მინდა გიყუროთ.
დოდო – შესვენება გვაქვს.
შაკო – რა დროს შესვენებაა, ხუთ წუთში ბავშვები მოვლენ, დღეს
დისკოთეკაა.
გოგი – სტუმრები არ მოვლენ?
შაკო – ვინ სტუმრები? აჰ ისინი? დღეს არა.
დოდო – ხომ შევთანხმდით, რომ დღეს რეპეტიცია იქნებოდა.
შაკო – მართალი ხართ ქალბატონო დოდო, შევთანხმდით, მაგრამ
დამირეკეს, მთხოვეს, დამავალეს და რა ვქნა?
გოგი – თუ დაგავალეს, რა უნდა ქნათ.
დოდო – (აღშფოთებული) კი არ დაგავალეს, აქირავებთ სცენას. რატომ
არ შეგიძლიათ, რომ ასე პირდაპირ გვითხრათ, რომ აქირავებთ, რომ
ფულს გიხდიან.
შაკო – დიახ, ვაქირავებთ, დიახ ფულს გვიხდიან. თქვენ. ხომ არ გგონიათ, რასაც ბიუჯეტიდან გვაძლევენ ის გვყოფნის, ან შემოწირულობები? სამი წელია შემოწირულობების ყუთი მიდგას ქუჩაში… იცით რამდენი შემიგვწირეს?- 85 თეთრი… აქედან 20 თეთრი ჩემი იყო. იცით რა მიჯდება ამდენი ხალხის შენახვა, სასმელ-საჭმელი, გათბობა, დენის ფული, წყლის ფული, მომვლელები, ექიმები, წამლები… რა ვქნა, უარი ვთქვა? აგერ ბატონი კაკო, ყოველღამე, რომ იფსამს, იმ თეთრეულს გარეცხვა ხომ უნდა? – უნდა. “პარაშოკი” უნდა? -უნდა. თეთრეული რეცხვაში ცვდება? – ცვდება… აბა როგორ გინდათ? Aკაკო ისე, სიტყვაზე ვთქვი.
კაკო – (ქალებს თვალს არიდება) რა ყოველ ღამე… ერთხელ იყო ეგ
ამბავი… დოდო – როცა შევთანხმდებით, პირობა აღარ უნდა დავარღვიოთ იმიტომ, რომ ვიღაცამ ვიღაცას ფული ჩაუდო ჯიბეში.
შაკო – მოიცა, მოიცა… ვინ ვიღაცამ ვის ჩაუდო ჯიბეში?… მე ვიდებ რამეს
ჯიბეში? მე?
კაკო – რამდენს გიხდიან?
გოგი – (შაკოს გადახედა) შენ ვინ გეკითხება, რა შენი საქმეა.
შაკო – რა შენი ტრ… რა თქვენი საქმეა, რას ყოფთ ცხვირს სხვის ჯიბეში?
ისევ თქვენ არ გახარჯავთ მაგ ფულს?
არკადი – Говорите по русски… Мне тоже интерсно, по грузински я не все
понимаю.
დოდო – ვაგრძელებთ რეპეტიციას.
შაკო – არა რა… ქალბატონო დოდო, გავიდა ხუთი წუთი, ახლა უკვე მოვლენ და… არ მინდა რა უსიამოვნება… დავამთავროთ და ხვალ გავაგრძელოთ, თუ ვერ ასწრებთ მომზადებას, გადავწიოთ იქით ერთი-ორი თვით, რა გვეჩქარება? უკეთესი გამოგვივა.
კაკო – რა ყოველ ღამე? – ერთხელ იყო… ისიც…
ვანიკო – რა ვიცი, თვის ბოლოს გადადიხართო და…
შაკო – მართალია, გადადიხართ, იქ ითამაშებთ, ბუნების წიაღში, იქ არ
ჯობია?
დოდო – (კატეგორიულად) ეს ხალხი აქედან არ წავა!
შაკო – არ წავა კარგია. არ წავა და… ეგრე სად არი ძმაო… დაო… თქვენი
კი არ არის ეს სახლი.
კაკო – არც შენია.
შაკო – მართალია, არც ჩემია, მერე მე ვამბობ ჩემია – მეთქი? ქალბატონო დოდო, თქვენთან ცალკე მინდა საუბარი, მერე მნახეთ თუ შეიძლება, ახლა კი მოვრჩეთ.
დოდო – თქვენთან ცალკე სალაპარაკო არაფერი მაქვს, თუ რამე გნებავთ,
აქვე ვთქვათ.
შაკო – (მოთმინებას კარგავს, მაგრამ ცდილობს თავი შეიკავოს) არ გვინდა რა… ქალბატონო დო-დო, არ გვინდა რა მიტინგები. ხო აზრზე ხართ რა პატივს გცემთ. თქვენს სპექტაკლებზე ვარ გაზრდილი, მაგრამ იცით რას გეტყვით… არავის, პირადად თქვენს გარდა, არავის არ სჭირდება ეს სპექტაკლი. თქვენ რომ გგონიათ, ბომბებს ამზადებთ აქ, ეგრე არ არი…
ბავშვი (დოდოს) – არ აყვე.
დოდო – (ბავშვს) დამაცადე… (მოხუცებს) მარტო მე მჭირდება? თქვენ არ
გჭირდებათ? ამოიღეთ ხმა!…
(პაუზა, მოხუცები უხერხულად იშმუშნებიან)
ვანიკო – (გაბედა) რას ამბობ დოდო, როგორ არ გვჭირდება…
გოგი – რაში გჭირდება, რაში. გაგათბობს, გაგაძღობს თუ რა?
არკადი – (დოდოს, ისე, რომ შაკომ არ გაიგოს) Я с Вами Додо Николаевевна.
შაკო – (შემოდის კლარა და ზარს აჟღარუნებს) მეგობრებო გთხოვთ სადილზე, კლარას დღეს კატლეტები დაუმზადებია თქვენთვის, აბა გთხოვთ… მობრძანდით (პაუზა) დროზე, ნუ გავაცივებთ სადილს (მოხუცები ნელ-ნელა გადიან, სცენაზე მხოლოდ დოდო და სანდროა, აგრეთვე მამა, რომელიც კუთხეში ზის და სივრცეში იმზირება, სამივე თავის ფიქრებშია წასული, მარტონი არიან.
ბავშვი – შეხედე ვინ დგას იქ? (დოდომ სანდრო შენიშნა)
დოდო – სანდრო!… სანდრო!… (სანდრომ მოხედა, დააკვირდა, სახეზე
ეტყობა, რომ ვერ იცნო დოდო) გამარჯობა სანდრო!…
სანდრო – გამარჯობა?!…
დოდო – ვერ მიცანი?
სანდრო – როგორ არა, როგორ არა, გიცანით… თქვენ… (იცნო) შეენ?…
დოდო – ჰო მე, მე… რას გავხარ შე საცოდავო?
ბავშვი – (დოდოს) რა შეხვედრაა?… ნუ ელაპარაკები ასე.
სანდრო – რას ვგავარ?
დოდო – მოდი აქ, დაჯექი, აქ ვინ მოგიყვანა?
სანდრო – მეზობლებმა.
(პაუზა)
დოდო – როგორ ხარ?
სანდრო – ვარ რა, ისე რა…
დოდო – სვამ?
სანდრო – არა…
ბავშვი (თავისთვის) – ტყუის
სანდრო – რითი უნდა დავლიო? (პაუზა) შენ? შენ რა გინდა აქ?
დოდო (ბავშვს გადახედა) – მეე? მე აქ სამადლოდ კი არა ვარ, ფულს
ვიხდი… როდის მოგიყვანეს?
სანდრო – დღეს, ხო გინდა არა?!… (იცინის) სად შევხვდით.
(შემოდის კლარა)
დოდო – რა გინდა კლარა?
კლარა – (კლარა ზარს დაუჟღარუნებს) არ მოდიხარ?
სანდრო – ყურს გვიგდებს?
დოდო – არა, ყრუ – მუნჯია. (კლარა გადის, მოულოდნელად) «ლირს»
ვდგამ, ითამაშებ?
სანდრო – რაა?
დოდო – ლირს ითამაშებ? შენი ოცნების როლია, (ხმას აუწია) ითამაშებ? ბავშვის ხმა – ითამაშებს, ითამაშებს… ოღონდ ნუ ეცემი ასე უცებ ყელში.
სანდრო – თავი დამანებე რა?
დოდო – რა, არ გინდა? სანდრო!… შენ რომ ახლა ამ როლზე უარი
თქვა?!…
სანდრო – დოდო თავი დამანებე…
დოდო – ასე, გადაწყვეტილია! თამაშობ ლირს, წარმოდგენა არა გაქვს რა მოხდება… ეს იქნება კივილი… ბომბი!… საზოგადოება გამოფხიზლდება, მიხვდება, რომ ასე ცხოვრება აღარ შეიძლება, არ შეიძლება თვალდახუჭულმა იცხოვრო. მაშ ასე, გადაწყვეტილია – თამაშობ ლირს, თუ სულ არ გამოშტერდი, ტექსტს ადვილად ისწავლი, ეს ერთი გქონდა დადებითი, ტექსტს ადვილად იმახსოვრებდი.
ბავშვის ხმა – ნუ ელაპარაკები ასე, გაგექცევა.
სანდრო – დოდო, ისე ნუ იზამ, აქედანაც გაგექცე.
ბავშვის ხმა – ხომ გითხარი.
დოდო – შენ ერთხელ უკვე გაიქეცი… მთელი ცხოვრება გადაგყევი შე
ლოთო, შე ლოთო «დონ-ჟუანო»… შე «სამაიას» ლოთო.
ბავშვის ხმა – არ შეიძლება ასე, ყველაფერს გააფუჭებ.
დოდო – დამაცადე… (სანდროს) ჭაობიდან ამოგათრიე, კაცად გაქციე, ვერ
დააფასე და გაიქეცო… გაიქეცი და ხომ ხედავ რას დაემსგავსე.
სანდრო – (გაკვირვებული) რას დავემსგავსე?
დოდო -შენ სარკეში არ იყურები?
სანდრო – ვიყურები, მერე?
დოდო – მერე, ვერ ხედავ რას გავხარ? ხელები დიდ ხანია გიკანკალებს?
სანდრო – ხელები მიკანკალებს? (ხელებს წინ წევს) მართლა მიკანკალებს,
არ შემიმჩნევია.
დოდო – ლიკა სად არის, მიგატოვა? არა ბიჭო, ჩემსავით მონად
დაგიდგებოდა, შენ გგონია არ ვიცი შენი ამბები?
სანდრო – რა ამბები?
დოდო – ყველაფერი ვიცი, ყველაფერი… ვისთან გაიქეცი შე დეგენარატო…
ბავშვის ხმა – რა დროს ეჭვიანობაა.
დოდო – ბიჭები გნახულობენ?
სანდრო – ბოლოს ნიკა იყო.
დოდო – როდის?
სანდრო – არ მახსოვს…
დოდო – არ გახსოვს? მაინც, დაახლოებით?
სანდრო – დოდო, მართალი მითხარი, შენ აქ რა გინდა?
ბავშვის ხმა – (სანდროს) რად გინდა ეს გამოძიება, აქ არის და მორჩა,
შეირიგე თუ შეგიძლია
(სანდროს არ ესმის)
დოდო – (ხმას) დაანებე თავი. (სანდროს) შენი ბრალია… ყველაფერი შენი
ბრალია!
სანდრო – ეგ ვიცი, თუ რამე ცუდი მოხდა, ყველაფერი ჩემი ბრალია…
დოდო -ეგრეა, ყველაფერი ცუდი შენი ბრალია. უსინდისო კაცი ხარ,
ეგოისტი, დაუნახავი… ლოთი «დონ-ჟუანი»
სანდრო – «სამაიას» ლოთი…
დოდო – ჰო «სამაიას» ლოთი, «სამაიას» ლოთი.
ბავშვის ხმა – უძახე ახლა ლოთი, ლოთი
დოდო -«სამაიას» თავზე «ზაბეგალოვკიდან» გამოგათრიე, კაცად გაქციე, არასოდეს არავონ არ გაინტერესებდა, მარტო შენი თავით იყავი დაკავებული. ბიჭები ისე შემოგვეცალნენ არც კი გაგიგია (დოდო ატირდა, სანდრო შეწუხებულია)
ბავშვის ხმა – იტირე კარგია, შეხედე როგორ მოქმედებს (დოდომ
ცრემლები მოიწმინდა)
სანდრო – ეგეც ჩემი ბრალია?
დოდო – შენი ბრალია, ერთხელაც არ დაინტერესებულხარ, რითი
ცხოვრობენ შენი შვილები, ნიკამ როდის გნახა არ გახსოვს.
იდიოტო, ნიკა ათი თვეა ამერიკაშია.
სანდრო – საად?
დოდო – ამერიკაში.
სანდრო – რამდენი ხანია?
დოდო – ათი თვე, ათი თვე.
(პაუზა)
სანდრო – რატომ?
დოდო – იმიტომ! იმიტომ, რომ მისთვის არასოდეს არავის ეცალა.
(შემოდის ვანიკო, ხელში პურის ნაჭერი და კატლეტი უჭირავს)
ვანიკო – დოდო… ისა… მართლა კატლეტები იყო სადილზე… აი, მოგიტანე.
დოდო – ვანიკო, წადი აქედან.
ვანიკო – აიღე, დილიდან არაფერი გიჭამია…
დოდო – (ყვირის) ვანიკო წადი!
ვანიკო – წავედი. (სანდროს დააკვირდა) შენ ის არა ხარ?… ისა ხარ?…
(დოდოს შეხედა) წავედი (გადის)
(პაუზა)
დოდო – შენ რომ მარტო შენს თავზე არ გეფიქრა… სამჯერ დაჭრეს ნიკა,
ვერც ერთხელ ვერ გიპოვეთ, ხან ძმაკაცებმა, ხან გამვლელებმა
წაიყვანეს საავადმყოფოში.
სანდრო – დოდო, ეგ ხომ შემთხვევით მოხდა.
დოდო – რა მოხდა შემთხვევით? შემთხვევით დაჭრეს, თუ შემთხვევით ვერ
გიპოვეთ.
სანდრო –შემთხვევით ვერ მიპოვეთ.
დოდო – შემთხვევით არაფერი არ ხდება.
(შემოდის შაკო)
შაკო – გამარჯობათ ქალბატონო დოდო.
დოდო – დღეს არ გვინახავს ერთმანეთი, არა?
შაკო (სანდროს) – ცოტა ხანს დაგვტოვე, რა (მიხვდა, რომ უცნობი სახეა)
თქვენ ვინ ბრძანდებით?
სანდრო – მეე?
შაკო – ჰო, თქვენ… შენ…
სანდრო – სანდრო.
შაკო – მერე?
სანდრო – რა მერე?
შაკო – აქ რას აკეთებ
სანდრო – არაფერს.
შაკო – აა, შენ ისა ხარ, დათაშკამ რომ დამირეკა? რა პროფესია გაქვს?
სანდრო – რა მნიშვნელობა აქვს?
შაკო – დურგალი ხარ, მალიარი, ელექტრიკი, თუ?…
სანდრო – არცერთი.
შაკო – არა უშავს, მოგინახავ საქმეს, შენთვის სასიამოვნოს და ჩვენთვის
სასარგებლოს.
დოდო – ამ კაცს თავი დაანებეთ, ამის მუშაობა არ შეიძლება.
შაკო- თქვენი ნაცნობია?
დოდო – დიახ.
შაკო – (თავაზიანად)კი ბატონო თქვენი ხათრით… (სანდროს) ოღონდ ახლა
ცოტა ხნით დაგვტოვე.
სანდრო – მეე?
შაკო – ჰო შენ, წადი რა გაიარ-გამოიარე.
სანდრო – რატომ უნდა გავიარ-გამოვიარო.
შაკო – საქმე მაქვს ქალბატონ დოდოსთან.
სანდრო – კი ბატონო (შორიახლოს მიდი-მოდის)
შაკო – ქალბატონო დოდო, ჩემი ხასიათი იცით, გულახდილად და პირდაპირ მიყვარს ლაპარაკი, გულახდილად და პირდაპირ მინდა მოგელაპარაკოთ… ამ შენობის საკითხი, პრინციპში უკვე გადაწყვეტილია, ამ დღეებში უნდა გავიყვანო ეს ხალხი აქედან, თქვენი პრობლემა მინდა გადავწყვიტო.
დოდო – რა პრობლემა?
შაკო – ქალბატონო დოდო, ხო აზრზე ხართ, ამერიკელი ბიზნესმენები რა როჟები არიან, წესიერი, პატიოსანი და სანდო ხალხი სჭირდებათ… ამიტომ მე ასე ვიფიქრე, თქვენ აქ დაგტოვებთ, ჩემთან, რამე თანამდებობას მოვიფიქრებ, ჩემი მოადგილე იქნებით ან მენეჯერი, ან რამე, რა ვიცი… ოღონდ ეს ხალხი უნდა შემიკეროთ, რომ ექსცესების გარეშე წავიდნენ აქედან… ჰა?
დოდო – რა, ჰა?
შაკო – რას იტყვით?
დოდო – არ გამოვა.
შაკო – რატომ? რატომ არ გამოვა? გამოვა… ეგეთები გამოსულა?!
დოდო – გამოსულა, მაგრამ აღარ გამოვა. ჩალით აღარ არის დახურული
ქვეყანა, არ წავა ეს ხალხი აქედან.
შაკო – (ღიზიანდება) არ წავა კარგია, ეს საკითხი სახელმწიფო დონეზე
წყდება, გამიბაზრებთ, თორემ გეტყოდით ვისი ინტერესებია აქ
ჩადებული.
დოდო – ვისი ინტერესებია?
შაკო – ვისი და… (კინაღამ წამოცდა) მერე გეტყვით ვისი.
დოდო – არ გამოვა ეგ საქმე, არა, ვერ იყიდით ამ სახლს, ხალხს ქუჩაში
ვერ გაყრით.
შაკო – (აღშფოთებული) ვინ ყრის ქუჩაში? ჩვენ მხეცები კი არა ვართ.
ბუნების წიაღში იცხოვრებენ. ერთაწმინდაში. ადრე პიონერთა
ბანაკი იყო, გადახვალთ იქ… არა, თქვენ აქ დარჩებით.. გადავლენ იქ, მიხედავენ შენობას, რაღაცას სახელმწიფო გაიღებს, რაღაცას ამერიკელები… ეგენი მაგრა უნდა მოვწველოთ, მაშ როგორ, მუქთად უნდათ ყველაფერი. Aყოფილხართ ერთაწმინდაში? აქეთ მთები, იქით მდინარე, აქ ეკლესია, იქ სასაფლაო… პაატა მანდ არის დამარხული, სააკაძე, რა როჟა იყო არა? საიდან და რა დროს ჩამოატანინა პაატას სხეული!… რა მაგრები ვართ არა ქართველები?!… შევთანხმდით ხო ქალბატონო დოდო?… (სანდროს) ძმაო შენ გითხარი გაიარ-გამოიარე მეთქი.
სანდრო – დავდივარ.
შაკო – რა არი, ყურს გვიგდებ? (სანდრო გვერდზე გადგა)
დოდო – სანდრო მოდი აქ!
(სანდრო მოვიდა)
შაკო – ბიძაჩემო, თავი დაგვანებე რა?! (სანდრო ისევ გვერდზე გავიდა)
ახლა ქალბატონო დოდო, მთლად გულახდილი ვიქნები, სულ რომ
ყირაზე დადგგეთ, მაინც გახვალთ აქედან. ათიოდე მოხუცისთვის
ამხელა შენობას ქალაქის ცენტრში არავინ მოაცდენს, ხომ
მიგანიშნეთ ვისი ინტერესებია აქ ჩადებული, მაგას ენდობიან და ამერიკელებიც დებენ ფულს. ეს ფული მალე უნდა ამოვიღოთ, ასე, რომ ჯობია თქვენს თავზე იფიქროთ.
(პაუზა)
დოდო – სანდრო, მოდი აქ! (სანდრო მორჩილად მოვიდა)
დოდო – სანდრო, ცემე ეს კაცი!
სანდრო – ვცემო?
დოდო – ჰო, ცემე!… ჩემი ხათრით…
შაკო – (იცინის) მცემოს? ამან როგორ უნდა მცემოს.
დოდო – მთელი ცხოვრება ვარჯიშობ, არ შეგიძლია, ერთხელ, ჩემი ხათრი
ერთი ნაძირალა ცემო?
სანდრო – (დაიბნა) მიზეზი ხომ უნდა მქონდეს?… მერე აღარ მეკითხები –
შემიძლია ვცემო?
შაკო – შენ მე უნდა მცემო? მოდი რა… მოდი, მოდი, შენ მე როგორ უნდა
მცემო?
სანდრო – მე ვამბობ გცემ მეთქი?
შაკო – ჩაიჯვი? Aმოდი რა, მოდი მცემე… მიზეზი გინდა არა, შე ფუნა…
(სანდრომ გაარტყა) ი!… ეს რა ქენი? Aდამარტყი? (სანდრომ ერთხელ
კიდევ გაარტყა) ი!… კიდევ?… გაგხეთქო ცემით? არა ხარ ღირსი? (სწვდა საყელოში) რა გიყო? გცემო? რო დაგარტყა, ხო შემომაკვდები, ეგრე არა? ხარაშო. დღეის იქით თქვენთან არაფერი მაქვს სალაპარაკო, არ გინდათ, ნუ გინდათ.. აუ ჩემი, კბილი მომერყა, შენი…… (გადის).
დოდო – დაჯექი, რა მოგივიდა, ძლივს სუნთქავ, სიგარეტის ბრალია,
სისხლი რატომ მოგდის, დაგარტყა?
სანდრო – არა, წნევის ბრალია.
დოდო – გადაწიე თავი (მუხლებზე იდებს სანდროს თავს, სანდრო
მოფერებას დააპირებს) ხელები გააჩერე შე გლახა დონ-ჟუანო (პაუზა) სანდრო
სანდრო – ა?…
დოდო – გახსოვს ჩემი გულისთვის სამი ბიჭი, რომ სცემე?
სანდრო – მახსოვს. შენ ის არ იცი, მერე იმ სამმა მე როგორ მცემა.
დოდო – მართლა?
სანდრო – მართლა. (პაუზა) დოდო! ნიკა რას აკეთებს ამერიკაში?
დოდო – მუშაობს, ამერიკელებთან ერთად ფილმის გადაღებას აპირებენ,
ჰოლივუდის ალტერნატიული კინო უნდათ… თან მუშაობს.
სანდრო – სად მუშაობს?
დოდო – ხან სად, ხან სად, ხან კაფეში, ხან მშენებლობაზე, ხატავს,
ნახატებს ყიდის… გინდა დაგალაპარაკო?
სანდრო – დამალაპარაკე.
დოდო – რომელი საათია? სახლში აღარ იქნება, მობილ;ურზე დავურეკოთ
(რეკავს, ტელეფონს სანდროს აწვდის).
ნიკას ხმა – Yes! Nick is here! (სანდრო დაიბნა, ხმას ვერ იღებს) Hello! Who is speaking?
სანდრო – (დოდოს) ვინ არი?
დოდო – ნიკაა, ხმა გაეცი. (სანდრო ხმას ვერ იღებს, დოდომ გამოართვა
აპარატი) ნიკა, გამარჯობა ნიკა!
ნიკას ხმა – ვაა!… დე!… შენა ხარ?… როგორა ხარ დეე?…
დოდო – (ცდილობა ემოცია არ გამოხატოს) არა მიშავს, ვარ
ჩვეულებრივად, შენი ამბავი მითხარი, საქმეები როგორ გაქვს?
ნიკას ხმა – რა ვი აბა?!… ზურამ ფირმა უნდა დავაარსოთო… ოფისი
გავხსნათო, ადვოკატი დავიქირავეთ… მოკლედ რაღაცა გამოვა. თქვენი
ამბები მაინტერესებს, ბიჭები რას შვრებიან?
დოდო – არა უშავს, კარგად არიან. ნიკა გინდა მამაშენი დაგალაპარაკო?
ნიკას ხმა – მამაჩემი? შენთან არის? რა შერიგდით?… შერიგდით?
დოდო – არა ბიჭო, შევრიგდით კი არა… (უყურებს სანდროს) შემთხვევით
შევხვდით ერთმანეთს კონცერტზე, ახლა ანტრაქტია და გირეკავ, აჰა დაელაპარაკე.
სანდრო – (აღელვებულია, ცდილობს თავი შეიკავოს) ალო, გამარჯობა
ნიკა!
ნიკას ხმა – მამი!… როგორა ხარ მამი?…
სანდრო – კარგად, შენ? შენ როგორა ხარ?
ნიკას ხმა – კარგად მამი, კარგად!…
სანდრო – (დოდოს) რა კარგად ისმის, მართლა ამერიკაშია?
ნიკას ხმა – მამი, როგორ გაასწორა რო ერთად ხართ, მოდი შერიგდით,
გეხვეწები რა?!…
სანდრო – ჰო, რა ვიცი… (უყურებს დოდოს) ვნახოთ… ბიჭო! რატომ არ
გამაგებინე ამერიკაში თუ მიდიოდი?
ნიკას ხმა – (იცინის) აუ შენ რა კარგადა ხარ მამი!… არ გახსოვს რომ
გამოგემშვიდობე, დათაშკასთან რო ქეიფობდი, არც ისეთი მთვრალი
იყავი… შამპანურები მომატანინე, გზას დაგილოცავო, არ გახსოვს?
სანდრო – ჰოო? აბა რა ვიცი… მახსოვს, როგორ არა… ნიკა, ბიჭო, ამ
სიშორეზე მე გაგიშვი? (ცრემლს იწმენდს) მანდ რას აკეთებ ბიჭო.
ნიკას ხმა – ხან რას, ხან რას… აქ ერთი ქუთაისელი ბორჯომს ასხამს,
იმასთან ვმუშაობდი, ფული დამაკლო, ვიჩხუბე და წამოვედი. მამი,
ახლა სადა ვარ იცი? 67-ე სართულზე, შუშებს ვწმინდავ.
სანდრო – რომელზე?
ნიკას ხმა – 67-ზე.
სანდრო – (ძალაუნებურად ზევით გაექცა მზერა, მოზომა 67-ე სართული რა
სიმაღლეზე იქნება, შეეშინდა) შიგნიდან ხომ?
ნიკას ხმა – (იცინის) არა გარედან, დედაჩემს არ უთხრა, იცი აქედან რა
ხედია? ნახევარი მანჰეტენი ჩანს, იქით ოკეანე.
სანდრო – აბა კინოს ვაკეთებთო?
ნიკას ხმა – კინოს აქ ვინ გაგაკეთებინებს. მაგას დედაჩემს ვეუბნები, მაგას
დედაჩემს ვეუბნები, არ ჩამიშვა მამი.
სანდრო – ფრთხილად იყავი, ხელი მაგრად გეჭიროს ბიჭო… რა გინდა ამ
სიშორეზე…… ან მაგ სიმაღლეზე (ატირდა).
დოდო – ჰო, კარგი, ნუ გააგიჟებ ბავშვს (ართმევს ტელეფონის აპარატს)
აბა კარგად იყავი ნიკა, თუ რამე ახალი მოხდეს, დამირეკე.
ნიკას ხმა – დეე!… შეურიგდი რა?!… გთხოვ რა?!… ეგ მარტო ცოდოა.
შეურიგდი ხო?…
დოდო – (უყურებს სანდროს) ჰო, კარგი, ვნახოთ… ნახვამდის (ცრემლებს
ყლაპავს, სანდროს) რა გატირებს შე საცოდავო?… კარგად არის,
თავის საქმეს აკეთებს… (პაუზა) სანდრო შენ რომ ამ როლზე უარი
თქვა?!…
სანდრო – რა, გამეყრები?
დოდო – ბიჭო, ყური დამიგდე, მე სპექტაკლს კი არ ვდგამ, ეს აქციაა,
ბრძოლაა… ეს სპეატაკლი ბომბიოვით უნდა გასკდეს. პრესა, ტელევიზია ფეხზე დადგება, ამ შენობის გაყიდვა უნდათ, არასამთავროები ჩვენს გვერდით არიან, დაიწყეთ და თქვენთან ვართო, ხალხს ქუჩაში ყრიან, დირექტორი ნაძირალაა.
სანდრო – მერე რა, მარტო ეგაა ნაძირალა?
დოდო – მარტო ეგ არა, შენც, მეც, ახია ჩვენზე, უარესად უნდა
გვექცეოდნენ (სანდრომ რაღაცის თქმა დააპირა), შენი ხმა არ
გავიგონო!… თამაშობ ლირს! მორჩა! ხომ არ შეიძლება მთელი
ცხოვრება ბუჩქებში გაატარო კურდღელივით. (შემოდიან მოხუცები)
მიირთვით კატლეტები? ძალიან კარგი, გავაგრძელოთ!
კაკო – დოდო, რა ვქნათ? უკვე გადაუწყვეტიათ ყველაფერი
დოდო – რა გადაუწყვეტიათ?
კაკო – გვყრიან აქედან.
გოგი – მერე რა?!
არკადი – Говорил я Вам Ричарда надо было ставить! Ричард нам нужен, Ричард!
Или Сталин.
ვანიკო – დოდო! ერთი კანისტრა ბენზინი მაქვს, რა ვი რაზე დამჭირდეს
მეთქი, მოდი გადავისხათ და… ჰა? ყველას გვეყოფა (პაუზა) მა რა
ვქნათ? მე სახლში ვერ დავბრუნდები, იქ არ ვიყავი, აქეთ რო
გამომიშვეს?! ჰა? რას იტყვით?
ქეთი – (რუსიკოს) გადავისხათ? (რუსიკო მხრებს იჩეჩავს).
(პაუზა)
კაკო – ვანიკო
ვანიკო – ჰო
კაკო – ყველამ რატომ უნდა გადავისხათ?
ვანიკო – რა იყო ბიჭო, გეშინია?
კაკო – კი არ მეშინია, აბა დაუკვირდი, ბენზინს რო გადაისხამ, ასანთი ხო
დასველდება, ვიღაცამ ცეცხლი ხო უნდა მოგიკიდოს, არა?!
ვანიკო – მა რა ვქნათ?
კაკო – ერთმა რო გადაისხას, ეყოფა, სკანდალი მაინც ატყდება.
სანდრო – დოდო, შემთხვევით ფსიქიატრიულში ხომ არა ვართ.
დოდო – რა უნდა გადაისხათ, პირდაპირ ჯოჯოხეთში გინდათ ამოყოთ
თავი?… ჩვენი ძალა ჩვენს ერთად ყოფნაშია, ერთად თუ ვიქნებით,
ვერავინ მოგვერევა… შეწყდეს პანიკა, ვიწყებთ რეპეტიციას, ლირზე
დანიშნულია სანდრო, მიეცით როლი.
კაკო – რატომ?
ვანიკო – დოდო, რად გვინდა კიდე ერთი მეფე?
დოდო – არ არის ეს საკამათო. (ვანიკოს) შენ გლოსტერი იქნები. (კაკოს)
შენ კენტი. ეს არანაკლები როლებია, გლოსტერიც და კენტიც
თავისებური ლირია ორივე.
ვანიკო – ეგ ხო ეგრეა, მაგრამ მეფე ხო ერთია, არა? კაკო თუ არ ვარგა,
მე ვიქნები რა?! (სანდროზე ანიშნებს) აბა ეგ რა მეფე უნდა იყოს,
ლოთია, შეხედე ხელები უკანკალებს.
დოდო – არ არის ეგ შენი საქმე.
არკადი – Додо Николаевна, если Ванико не хочет, Глостером буду я. იკოს
გლოსტერი русскоязычный.
დოდო – სანდრო, გამოართვი როლი. ვისა აქვს როლი, კაკოს თუ ვანიკოს?
(ვანიკომ ჩუმად კაკოს გადასცა როლი).
არკადი – (დაინახა) Вот, у Акакия роль! Точно, сам видел!… აბა მომეცი როლი.
გოგი – მომეცი როლი კაკო (ხელებს უგრიხავს) გაუშვი ხელი, გაუშვი,
თორემ გაგიხვრიტავ კეფას.
კაკო – რა თქვი?! რას გამიხვრიტავ?…
გოგი – კეფას…
კაკო – კეფას რატომ?
გოგი – შენთვის რა მნიშვნელობა აქვს? თუ ძალიან გინდა, შუბლს. კეფა
ისე, სიტყვაზე ვთქვი… თორემ რითი უნდა გაგიხვრიტო, თითით?
დოდო – კაკო, მომეცი როლი. გაუშვი ხელი… (მცირე ძიძგილაობის
შემდეგ წაართვეს როლი). ვიწყებთ.
(შემოდის შაკო)
შაკო – აბა, აბა, მორჩა. დამთავრდა რეპეტიცია, მოვიდნენ ბავშვები,
დავცალოთ სცენა.
ვანიკო – რატო, კაცო? ეს სცენა ჩვენია.
შაკო – შენია, რო ბუთქავს ჟენია!… (იცინის) მორჩით რა, კარგით რა,
ყველაფერი თქვენ როგორ გინდათ? ახალგაზრდებს არაფერი არ უნდათ არა? რა ქნან, ქუჩაში იხეტიალონ, თუ სადარბაზოში გაიჩხირონ?! არაფერი მაგათთვის არ არის და დისკოთეკაც აღარ ეკუთვნით? კარგით რა!…
(შემოდიან ბიჭი და გოგო)
გოგი – მართალია, ცოდოები არიან ბავშვები.
დოდო – აღარ შემიძლია ამ დემაგოგიის მოსმენა.
შაკო – ჰო, ეგრეა. სიმართლის მოსმენა არ გინდათ. ამიტომ, აი ამიტომ
გარბიან ჩვენი შვილები საზღვარგარეთ, თქვენი ბრალია, ყველაფერი
თქვენი ბრალია.
კაკო – დღეს ჩვენი დღეა, დაგვაცადეთ…
შაკო – ვერ დაგაცდით… ქალბატონო დოდო, თქვენთან ცალკე მინდა
ლაპარაკი (გაახსენდა) თუმცა ხო გელაპარაკეთ…
ბიჭი – (შაკოს) ძმაო, ჩვენ როგორ შევთანხმდით, 5 საათიდან ჩვენია სცენა,
არა?
შაკო – თქვენია
ბიჭი – ახლა რა ვქნათ, ვეჭიდაოთ ამ ხალხს?
დოდო – დავიწყოთ რეპეტიცია.
ბიჭი – რა უნდა დაიწყოთ (შაკოს) ეე, ძმაო, უთხარი რამე!…
შაკო – მეგობრებო, გთხოვთ დაცალოთ სცენა!
გოგი – ჩადით რა!
შაკო – არა გოგი ჩხუბი არ გვინდა. ვუთხრათ და გაგვიგებენ, არა,
ქალბატონო დოდო?
ბიჭი – (შაკოს) გადაგიხადეთ ძმაო, დაგვიცალე რა სცენა.
შაკო – ახლავე. (მოხუცებს) აბა ჩავიდეთ ძირს. . .
ვანიკო – რამდენი გადაუხადე?
შაკო – რა შენი საქმეა, ისევ თქვენ არ გახმართ მაგ ფულს?!…
ვანიკო – შენ არ გეკითხები (ბიჭს) რამდენი გადაუხადე.
ბიჭი – გითხრეს, არ არის შენი საქმეო, ე.ი. არ არის.
(შაკომ, გოგიმ და ბიჭმა დააცლევინეს სცენა მოხუცებს)
ბიჭი – (გოგოს) მიდი.
გოგო – ახლა არ გავიხდი რა ?!
ბიჭი – რატო?
გოგო – მიყურებენ. უხერხულია.
ბიჭი – საღამოს არ შემოგხედავენ?
გოგო – საღამოს სხვაა, მაშინ ჩვენი “სასტავი” იქნება.
(ბიჭი რთავს ფონოგრამას, მღერის, გოგო ცეკვავს).
სანდრო – (მამას) უკაცრავად, თქვენ!… ისა… ცუდად ხომ არა ხართ?…
დოდო!
დოდო – რა მოხდა?
სანდრო – (მაჯას უსინჯავს) მე მგონი… მორჩა… მიაბარა სული.
შაკო – რა ქნა?… რა მიაბარა?……
სანდრო- გარდაიცვალა.
შაკო – როგორ გარდაიცვალა?! გარდაიცვალა კარგია… მე აღარ
მეკითხებით? რა ვქნა, ტო.? ეე, ბიძა!… რას მიშვრები, ტო?! რა ვქნა
ახლა, ტო?…
(პაუზა, უცებ კაკო მოწყდა ადგილს, მივარდა ტელეფონს, რეკავს)
კაცის ხმა – გისმენთ.
კაკო – ვფიცავ მე ღვთიურს, მზის შარავანდთ სხივოსნობასა…
კაცის ხმა – ბატონო?
კაკო – ვფიცავ წყვდიადსა და ჰეკათას საიდუმლოებს…
კაცის ხმა – რომელი ხარ, კაცო, რა გინდა?
კაკო – სიკვდილ-სიცოცხლის მომკვდინებელს სფერათა ბრუნვას, რომ
დღეის იქით აგვიყრია შენზედა გული.
კაცის ხმა – ეე!… ვინა ხარ, კაცო? ალო?!…
კაკო – მამაშენი ვარ, მამაშენი, შე მამამიჯმულო!…
კაცის ხმა – ვინ მამაჩემი? შენ გიჟო ხო არა ხარ? მამაჩემი სახლშია,
სხვაგან მოხვდი ბიძა, სხვაგან, შე-გე-შა-ლა!
(ფარდა)

მეორე მოქმედება

(მოქმედების ადგილი არ იცვლება. ანიკო კვლავ რეკავს ტელეფონზე. იგივე პროცედურა ძაფიანი მონეტით).
ქალის ხმა – გისმენთ… გისმენთ… ალო, ხმა ამოიღე, რომელი ხარ? სუნთქვა
მესმის (ანიკო პირზე ხელს იფარებს), ალო, რომელი ხარ? ვინა ხარ,
გამაგებინე!… ეეეი… შენ ვიღაცა ხარ, საქმე არა გაქვს? რა გინდა
მითხარი, რამდენი ხანია რეკავ… შენი ჭკუით მაეჭვიანებ? მე და
ნოდარის შენ ვერაფერს ვერ მოგვიხერხებ, გვიყვარს ერთმანეთი…
შენ კი რეკე რამდენიც გინდა, ნერვებს მაინც ვერ ამიშლი (ყვირის)
ხმა ამოიღე ვიღაც ოხერი ხარ… ნოდარი! იქნებ შენ გაგცეს ხმა, მოდი
დაელაპარაკე.
კაცის ხმა – ალო, გისმენთ, ეე… ხმა ამოიღე შეჩემა, ალო?… ეეე!… (უცებ ხმა
ეცვლება) ვაიმე!… დედა შენა ხარ? დეე… თუ შენა ხარ, ხმა ამოიღე, რა?.. დეე… როგორმე მაგრძნობინე, რომ შენა ხარ, ყურმილზე დააკაკუნე. დედა სადა ხარ, სად დაიკარგე (ანიკო ყურმილის დადებას აპირებს), დე არ დაკიდო რა?! 8 თვეა გეძებთ, რა გაწყენინეთ ასეთი? შეიძლება ასე?… ბავშვები მეკითხებიან – მოკვდაო? რა ვუთხრა, რა ვუპასუხო? დე, ერთი სიტყვა მაინც მითხარი, ერთი სიტყვა, დეე!…
(ანიკო ყურმილს დებს)
გოგი – გამარჯობა ანიკო.
ანიკო – (შეკრთა) რა კატასავით მომეპარე. გაგიმარჯოს.
გოგი – რას აკეთებ.
ანიკო – ვალაგებ.
გოგი – ე.ი. არ ვიცნობდით, არა, ერთმანეთს.
ანიკო – არა.
(შემოდის რუსიკო)
რუსიკო – ანიკო, თინიკო არ გინახავს?
ანიკო – ქეთი? არა, არ მინახავს. თინიკოს რატო ეძახი? თინიკო ვინ არი?
რუსიკო – თინიკო? (ჩაფიქრდა, რაღაცას იხსენებს, ვერ გაიხსენა) იყო…
ანერვიულდა სად დაიკარგა ეს გოგო, რა ვქნა, მაგას ისა აქვს, რა
ქვია?… ისა, რომ დამეკარგოს, რა ვქნა. მაგას კი არა, მე მგონი მეცა
მაქვს ის, რა ქვია?
გოგი – გამარჯობა რუსუდან.
რუსიკო – გაგიმარჯოს.
გოგი – რას აკეთებ?
რუსიკო – არაფერს. (აკვირდება)
გოგი – ეგრე რატო მიყურებ?
რუსიკო – ძალიან ნაცნობი სახე გაქვს, ვიხსენებ და ვერ გავიხსენე.
გოგი – საიდან უნდა მიცნობდე, მე არ მახსოვხარ.
რუსიკო – შენ გოგი გქვია?
გოგი – გიორგი.
რუსიკო – იმას, იქ, რა ერქვა აღარ მახსოვს.
გოგი – ვის?
რუსიკო – იმას, იქ, ვორკუტაში… ზედამხედველი იყო, ყოფილხარ
ვორკუტაში?…
გოგი – ვორკუტაში არა! შენ რა გინდოდა ვორკუტაში?
რუსიკო – აღარ მახსოვს, მგონი ბიძინას ჩავაკითხე.
გოგი – ბიძინა შენი ქმარია?
რუსიკო – იყო, სანამ მოკვდებოდა.
გოგი – რა მოუვიდა?
რუსიკო – (იხსენებს) ფორმალინი გადაასხეს… თუ კირი დააყარეს… არა,
ჯერ დახვრიტეს და მერე დააყარეს კირი. შენ ხომ არ იცი, რა უქნეს?
გოგი – მეე? მე საიდან უნდა ვიცოდე. არ ვიცი!… არაფერი არ ვიცი!…
ვორკუტა თვალითაც არ მინახავს.
რუსიკო – თინიკოც არ გინახავს? (უცებ გონება გაუნათდა, გახარებული)
ააა! გამახსენდა… თინიკო აღარ არის, ვორკუტიდან, რო
დავბრუნდი… ტუბერკულოზით… (ტირის) სად დაიკარგა ეს გოგო…
გოგი – თინიკო?
რუსიკო – არა ქეთი, თინიკო აღარ არის, გაფრინდა.
(გადის, შემოდის შაკო)
შაკო – გოგი, გამომართვი (პარკით რაღაც მიაწოდა). ესენი გაბერე და
ჩამოკიდე.
გოგი – (ბერავს, ბუშტი, უცნაურად, გრძლად იბერება) ეს რა არის?
შაკო – ფირმა ბუშტებია (იცინის), დღეს სტუმარს ველოდებით. საჩუქრებს
მოგვიტანს. კარგად უნდა შევხვდეთ. ანიკო!
ანიკო – ბატონო!
შაკო – შენ გითხარი, აქ დაგტოვებ მეთქი? (ანიკო თავს უქნევს), გითხარი?
ჰოდა ეგრე, შენ დაგტოვებ აქ. მე სიტყვის კაცი ვარ. გითხარი – დაგტოვებ! (პაუზა) ანიკო! რაო, რა ხდება? მიხვდნენ, რო წყნარად გადასვლა სჯობია? რას ამბობენ?
ანიკო – რა უნდა თქვან… გვყრით აქედან?
შაკო – რატომ გყრით? კი არ გყრით, გადაგვყარხართ… გადავგყარხართ…
გადავკყართვართ… თფუ შენი… (აყვირდა) ხოო, გყრით, გყრით!!! ბიჭოს!… შენ არა, შეჩემა, შენ გტოვებ… შენ ხო გითხარი, გტოვებ-მეთქი… ვაიმე, როგორ გავხარ დედაჩემს… ეგეთი საცოდავი შემოხედვა იცოდა, ნუ მიყურებ ეგრე, მიიხედე იქეთ!… რა ვქნა, ყველას ვერ დავეხმარები. მე თუ გავახურებ, მომისვრიან… ნოლზე დავრჩები, გაიგე? მარტო მე კი არ ვყიდულობ ამ სახლს… ნუ მიყურებ ეგრე, ნუ მიყურებ. (ჭექა – ქუხილი) რა ხდება? (შემორბიან მოხუცი მსახიობები, ვიღაც მაგნიტიფონს მოარბენინებს, ჭექა-ქუხილი ჩაწერილია)
სანდრო -
იჭექ – იქუხე, წვიმა ღვარნე, ცეცხლი აფრქვიე…
წვიმა, გრიგალი, ქარი, ცეცხლი, ჭექა-ქუხილი
ჩემი სისხლ-ხორცნი, ჩემი შვილნი ხომ არ არიან!
თქვენ სტიქიონნო, მე არ გწამებთ ულმობელობას,
სამეფო ჩემი მე ხომ თქვენთვის არ მომიცია
აჰა აქ ვდგევარ თქვენს წინაშე ქედმოდრეკილი
ღონემიხდილი, შესაბრალი, მოძულებული.
მე ბერიკაცი, განდევნილი, შვილთა ჩემთაგან!
(პაუზა)
დოდო – მერე?!… დამთავრდა სპექტაკლი? ვანიკო!… ამოიღე ხმა…
ვანიკო – უიმე!… როგორ მომეწონა. სანდრო, მიდი ერთხელ კიდევ, რა?!
ქეთი – ვაიმე, რა კარგი იყო, ამეტირა.
რუსიკო – ასე მალე, როგორ დაიმახსოვრა ამდენი ტექსტი.
სანდრო – დოდო, აღარ შემიძლია, რაღაც სისულელეს ვაკეთებთ.
დოდო – კარგი ეს სცენა აღარ გვინდა, დაისვენე.
კაკო – სანდრო ის მითხარი, რა… «მოზიდულია მშვილდი, კენტო…»
მითხარი, რა?!
დოდო – კაკო, ისწავლე ტექსტი?
კაკო – კი, რომელი ტექსტი?
დოდო – «აღახვენ თვალნი»…
კაკო – კითხვით კარგად ვიცი. დავიწყო? «აღახვენ თვალნი!…ლირო,
ლირო მიმოიხედენ და თვალთაგან ნუ იშორებ შენს ერთგულ ყმასა»..
სანდრო . აპოლონს ვფიცავ…
კაკო – (ყვირის) მეცა ვფიცავ იმავ აპოლონს, რომე ამაოდ იხსენიებ შენ
ღმერთთა შენთა…
დოდო – კაკო, ნუ ყვირი.
კაკო – აბა, ეგ რო მიყვირის?
დოდო – ეგ მეფა, მეფე. Aუნდა გიყვირებს, უნდა ჩამოგახრჩობს.
კაკო – ბებიამაგისამ, ჩამომახრჩობს… როლი ხო წამართვა, ახლა
ჩამომახრჩობს… რაა, ბნელა? (კაკოს წნევამ აუწია, ცუდად გახდა, დასვეს სკამზე)
სანდრო – (სასოწარკვეთილი) დოდო, რა ვქნა, გავიქცე?
დოდო – გაიქეცი… სულ როგორ უნდა გარბოდე. პატარა კაცი ხარ,
პატარა… გმირი არ ზის შენში, გმირი. პატარა წინააღმდეგობა და ბრძოლა აღარ გინდა, სკუპ და ბუჩქებში ხარ… არ შეგიძლია ერთხელ ცხოვრებაში, რაღაცით გამაოცო, რამე ჩაიდინო ისეთი, გმირული.
სანდრო – ამ როლის თამაში არ იქნება გმირობა?
დოდო – ქეთი, რუსიკო, მოდით აქ. (გაყავს გვერდზე, რაღაცას უხსნის,
ქეთი კმაყოფილი იცინის).
გოგი – არკადი!
არკადი – Чего?!
გოგი – Дуй сюда.
არკადი – Чего?
გოგი – გაბერე, რა. (გოგი და არკადი მოგრძო ბუშტებს ბერავენ)
დოდო – ქეთი, აქედან – დავიწყოთ, «პატარა არის ეს სასახლე»…
ქეთი – «პატარა არის ეს სასახლე და მე არ ვიცი იმ ჩვენს ბებერს და მის
ამალას როგორ დაიტევს» (იცინის).
დოდო – რა გაცინებს ქეთი?
ქეთი – რა ვიცი, მეცინება.
დოდო – რუსიკო, გააგრძელე.
რუსიკო – «მისი ბრალია, ნეტავ აქეთ რისთვის მორბოდა» (დოდოს) ამას
მამამისზე ამბობს? გადაირევი «რად გამოექცა კმა-საყოფელს ჩემსა
სახლ-კარსა? დეე, თითონვე თავისთავსა პასუხი გასცეს» (ტირის).
დოდო – რუსიკო რა გატირებს?
რუსიკო – რა ვიცი, მეტირება.
(გოგის ბუშტი გაუსკდა)
დოდო – გოგი, არკადი, ხელს გვიშლით. რას აკეთებთ?
გოგი – სტუმრები მოდიან. მორთეთ აქაურობაო.
დოდო – ვინ სტუმრები?
ანიკო – ამ სახლს ვინც ყიდულობს.
გოგი – საჩუქრებით მოდიან, კონცერტი იქნებაო.
არკადი – После концерта будет банкет?
(შემოდის შაკო)
შაკო – გამარჯობათ ჩემო ძვირფასებო, დღეს სტუმარი მოდის ჩვენთან,
მინდა გაგახაროთ, გადაწყდა თქვენი გადასვლის საქმე. იმ კვირაში
ერთაწმინდაში იქნებით.
(პაუზა)
ვანიკო – დოდო! მოვიტანო ბენზინი?
შაკო – რაა? რა უნდა მოიტანო? რად გინდა ბენზინი?
ვანიკო – რა ბენზინი, რის ბენზინი…
შაკო – სადა გაქვს ბენზინი?
ვანიკო – მაქვს!
ქეთი – შაკო, რა ვქნათ, გრიმს არ მოგვიტანენ? კაბებს როდის
შეგვიკერავენ?
რუსიკო – «რესნიცები» არ გვინდა?
ანიკო – (ჩუმად) კაბა არც მე არა მაქვს.
შაკო – გითხარით ჩამოწერეთ მეთქი? – გითხარით. ჩამოწერეთ? – არა!
ჩამოწერეთ რაც გინდათ და ყველაფერს გამოგიგზავნით.
დოდო – შაკო, ეს ხალხი არსად არ წავა.
შაკო – კარგით რა, ქალბატონო დოდო. არ მოგბეზრდათ ერთი და იგივე –
(აჯავრებს) «ვერ გაგვყრით, არ წავალთ», კარგით რა?! სირცხვილია. მე თქვენთან არაფერი მაქვს სალაპარაკო, მოვა დღეს ის კაცი და იმას ელაპარაკეთ, ოღონდ, გირჩევთ, არ გააბრაზოთ, ეგ უნდა დაგეხმაროთ იქ, ერთაწმინდაში.
დოდო – ვინ არის ის კაცი?
შაკო – ეგ «ის» არ არის, ეგ «იმის» ის არის… მაგრამ მაინც ჭკუით იყავით.
დოდო – სანდრო დაისვენე? Aგავაგრძელოთ.
სანდრო – ვანიკო, ყურადღებით იყავი, რეპლიკა გახსოვს?
ვანიკო – მახსოვს… რეპლიკა რა არი?
სანდრო – ვიწყებ –
«რა საჭიროა? ნუ ახსენებ საჭიროებას!
გლახა ღატაკსაც მის განწირულ სიღატაკეში
უპოვი ისეთ რასმეს, რაიც მისთვის მეტია
რაც საჭიროა, მასზე მეტი კაცს რომ არ მისცეთ,
ადამიანი ხომ პირუტყვად გადიქცეოდა.»
შაკო – აი, ეგ სწორია!…
სანდრო – ეე!… კარგით რა!… ეე!…
შაკო – ბოდიში, დიდი ბოდიში, შეგაწყვეტინეთ, მაგრამ ვერ მოვითმინე.
სწორია, ადამიანს საჭიროზე მეტი სჭირდება.
სანდრო – ოღონდ ეგ არი, რო, არავინ არ იცის, რამდენია ეს მეტი.
შაკო – ვისთვის როგორ. ჩემი მეტი, შენს მეტზე მეტია.
კაკო – რატოა მეტი? ჩემი მეტი იცი რამხელაა? ააი! ვაი! უკაცრავად,
ახლავე მოვალ.
(გარბის)
შაკო – მოკლედ, ეგრე. ძალიან გთხოვთ სკანდალის გარეშე, შევხვდეთ იმ
კაცს წყნარად, ღიმილით, კარგის მეტს რას გამოვრჩებით.
სანდრო – შაკო, ხელს გვიშლი.
შაკო – (გაოცებული) მეე? მე გიშლით ხელს? პირიქით, ის კი არა
მომეწონა კიდეც, წეღან… საჭიროზე მეტი… ე.ი. თქვენ ისევ სულიერებას აწვებით, არა? გლიჯავთ… მე არა, უფრო სწორედ, ვერა… ასე აუწყო. ეგრეა, ერთხელ, რომ მიირთმევ იმას… ქაქს… მერე მორჩა, აღარ გაქვს უფლება, სულიერებაზე ხმა ამოიღო. აბა ეგ არი საქმე? ზოგი, რო ქაქში ზის და იქიდან სულიერებაზე ქადაგებს… ეხ «ჩჟუ ლან და შუი ი ჩან კუნ».
სანდრო – რა თქვი?
შაკო – «ბამბუკის კალათით წყალს ვერ ამოიღებ»
სანდრო – რა ენაზე თქვი?
შაკო – (ჩინურად) ჩინურად. თქვენ მე ვინ გგონივართ? ფილოლოგი ვარ,
ჩინური ანდაზები ვთარგმნე, ვერ დავბეჭდე… ჩინური ვისწავლე, მინდა ეხლა მე ჩინური? მილიარდიან ერში რამდენიმე ათასმა იცის იეროგლიფები, – მე ვიცი. რა ჩემ… ფეხებად მინდა… მოვეშვი სულიერებას, რეები ვიჩალიჩე… «ბუდკაც» მქონდა, დუბაი და თურქეთი მოვიარე, არაფერი გამომივიდა, ვაკის ოთხოთახიანი ბინა დიდუბის ოროთახიანზე გავცვალე, მთელი ფული პრეზერვატივის ბიზნესში ჩავდე… მეთქი «სპიდი» შემოვიდა, აქაც ვენერიული… დავკარგე ფული… არ იყიდება, არ არის ჩვენში ამის კულტურა. არც «სპიდი» გვაშინებს ქართველებს, არც ვენერიული. ერთი ოთახი პრეზერვატივებით მაქვს სავსე, მეორე ნახევრად (პაუზა) ეს ბოლო იმედია, აქ შეიძლება წილში ჩამსვან, ოღონდ პასუხისმგებლობა სულ ჩემზეა, ყველა საბუთზე მარტო მე მაწერინებენ ხელს. ახლა როგორ გგონიათ, რაკი მიბრძანეს, გაუშვი ეგენი მაქედანო, მე დაგტოვებთ? არ გაგიშვებთ? ძალიანაც რომ მიყვარდეთ, მეცოდებოდეთ, გაგიშვებთ კი არა, კინწისკვრით გაგყრით. მე სულიერს არ ვაწვები. ვაი, (მკერდზე ხელი დაიდო), კიდევ მიჩხვლიტა… ერთხელაც იქნება… რა დროს ჩემი გულია.
სანდრო – კარგი ეხლა არ აგვატირო.
შაკო – რა გგონიათ მე გული არა მაქვს, თუ მაქვს, მაგრამ არ მტკივა?
სანდრო – გტკივა, როგორ არა… აბა მაჩვენე სად გტკივა. შაკო – (მარცხნივ
დაიდო ხელი) აი, აქ.
სანდრო – მანდ არ არის გული. გული აი აქ არის (მარჯვენა ხელს იდებს
მკერდზე), მეც მანდ მეგონა, ინფარქტი, რომ დამემართა, მაშინ მივხვდი რო აქ არი.
შაკო – (გაკვირვებული) აქ როგორ არი? მარცხნივ არ არი გული? რა ვიცი
მე აქ მტკივა. ახლა კი შევწყვიტოთ რეპეტიცია, დღეს სტუმარი მოდის.
კაკო – დღესაც?
შაკო – რა დღესაც, გუშინაც იყო თუ რა?!
სანდრო – დღეს არ ჩაიშლება რეპეტიცია.
შაკო – ჩაიშლება, სტუმარს უარს ვერ ვეტყვი, შემდეგ ბანკეტი იქნება.
არკადი – Банкет? Когда? Где?
შაკო – Аркадий, это тебя не касается
არკადი – Почему это не касается? Aამერიკელი რომ ვიკო ხომ пригласили бы?
სანდრო – არკადი, რატომ გაქვს ასე მარტივად ტვინი მოწყობილი?
არკადი – Да, да… ახლა ამერიკა გჩირდებატ А они вас покупают, а потом
გადაკლაპავენ, კლაპ!… და მორჩა.
კაკო – რა გინდა კაცო, 200 წელი ვიძმაკაცეთ? Aგვეყო.
არკადი – გვეკო, გვეკო, ჩვენ Дом для престарелых построили, და ახლა აკ
ეროტიკული
ტეატრი გინდატ გააკეტოტ, дожили. Вот вам Америка.
სანდრო – (შაკოს) მართლა ეროტიკული თეატრი უნდა გაიხსნას აქ?
შაკო – არ ვიცი, ეგ ჩემი საქმე არ არის. თუნდაც ეგრე იყოს, მერე რა,
ცუდია? შენ რო აღარ გაინტერესებს, ეგრე ხო არ არი…
ახალგაზრდებზე არ უნდა იფიქროთ? ხალხს გართობა არ უნდა?… კავკასიაში პირველი ეროტიკული თეატრი ჩვენთან იხსნება, უნდა
გიხაროდეთ, რამდენი ხალხი დასაქმდება… რა ვიცი შეიძლება
კეთილშობილ ქალთა პანსიონატი გავხსნათ. ან უნივერსიტეტი.
სანდრო – ეგ სტუმარი ყიდულობს ამ სახლს? ეგ არის «ის»?
შაკო – ეგ არა, ხო გითხარი, ეგ «იმის» ის არის..
ვანიკო – მოვიდეს, დავხვდებით.
შაკო – დახვდებით? რას აპირებთ? (გოგის) რას აპირებენ?
გოგი – არ ვიცი. (ვანიკოს და კაკოს) რას აპირებთ?
ვანიკო – რა შენი საქმეა.
გოგი – თქვი, რას აპირებ, თქვი!… უნდა გაგიხვრიტოს კაცმა კეფა.
ვანიკო – გოგი, შენა… იქ… გარეთ «პალაჩი» ხო არ იყავი?
გოგი – რას მიჰქარავ… რა «პალაჩი», რის ვორკუტა?……
ვანიკო – რა ვი… მა კეფას რათა კაცო?
გოგი – (ყვირის ისტერიულად) რა გინდათ ჩემგან, რა? დაგიშავეთ რამე?
რა გაწყენინეთ, რა? რას ჭორაობთ ჩემზე, საქმე არა გაქვთ?
ბუღალტერი ვიყავი, ბუხ-ჰალ-ტერი!…
კაკო – ვერ გაგვყრით აქედან.
შაკო – კარგით რა, კარგით რა?! არ მოგბეზრდათ ერთი და იგივე?
(აჯავრებს) «ვერ გაგვყრით, არ გავალთ» კარგით რა… ეეხ, ჩემზე რომ იყოს, თქვენი გამგდების… მართლა გეუბნებით, იცით რატომ? სულიერს რო აწვებით. მე უკვე ვეღარ ვქაჩავ მაგ
დონეზე… მოკლედ ასე, დღეს შეხვედრაა, გამოიყენეთ ეს კაცი,
გაარემონტებინეთ ერთაწმინდაში შენობა.
სანდრო – იცი რა?
შაკო – არ ვიცი!… არ გისმენ… მივდივარ…
(შაკო გადის, მოხუცები მისდევენ, სანდრო და დოდო მარტონი
დარჩნენ, პაუზა)
დოდო – სანდრო ინფარქტი როდის გქონდა/
სანდრო – 6 თვის წინ.
დოდო – სერიოზული ინფარქტი იყო?
სანდრო – საკმაოდ (პაუზა) დოდო.
დოდო – რა?
სანდრო – არაფერი…
დოდო – თქვი.
სანდრო – დოდო.
დოდო – ჰო.
სანდრო – ეხლა რო გითხრა… მიყვარხარ მეთქი, დამიჯერებ?
ბავშვი – დაუჯერე.
დოდო – არ დაგიჯერებ.
სანდრო- მაშ არ გეტყვი (პაუზა) წავიდეთ აქედან.
დოდო – წავიდეთ?
სანდრო – ჰო, წავიდეთ…. ერთად…. ოღონდ სად წავიდეთ?… ბინა
დამაწერეს, დათაშკამ წაიღო ვალებში. (პაუზა) შენთან რო წავიდეთ?
დოდო – (პაუზა) ის ბინა ნიკასია.
სანდრო – სანამ ნიკა ჩამოვა… ხო ჩამოვა?
დოდო – ჩამოვა აბა რას იზამს. ბინა გაქირავებულია.
სანდრო – ჰოო?
დოდო – ჰო!
ბავშვის ხმა – ნუ ატყუებ.
დოდო – დამაცადე
(პაუზა, მოულოდნელად ძალიან ახლოს აღმოჩნდნენ ერთმანეთთან)
სანდრო – დოდო (დოდოს არყის სუნი ეცა, სილა გააწნა) რას შვრები?
დოდო – რა არის ეს? ამოისუნთქე!… იქით ნუ ისუნთქავ, აქეთ ამოისუნთქე.
დალიე? ვინ გასმევს, ვინ? სად შოულობ სასმელს. წადი აქედან. (პაუზა) წადი სანდრო… (სანდრო გადის, ბავშვს) ამასთან წავიდე? (შემოდის ანიკო)
ანიკო – დოდო შენთან არიან.
დოდო – ვინ?
ანიკო – ორი ახალგაზრდაა, ძალიან სიმპატიურები, მგონი შენები არიან.
დოდო – სად არიან?
ანიკო – აგე, მოვიდნენ.
დოდო – (ბავშვს) შენ მოიყვანე?
ბავშვი – არა.
(შემოდიან თორნიკე და ლაშა)
თორნიკე – გამარჯობა დედა!
ლაშა – (ნასვამია) გამარჯობა დე!
დოდო – თორნიკე, ლაშა!… გაგიმარჯოთ… როგორ მოიფიქრეთ?
თორნიკე – რა მოფიქრება უნდოდა…
ლაშა – მოგვენატრეთ და…
თორნიკე – როგორა ხარ დედა?
ლაშა – ხო კარგადა ხარ?
დოდო – არა მიშავს, თქვენ როგორ ხართ?
თორნიკე – ვართ რა….
ლაშა – ისე რა…
(პაუზა)
დოდო – სხვა?
თორნიკე – რა სხვა?
ლაშა – სხვა რა?
დოდო – ოჯახში როგორ ხართ, ბავშვები ხო კარგად არიან?
თორნიკე – რა უჭირთ.
ლაშა – არიან…
დოდო – (ლაშას) შენ ცოლს, რომ ეყრებოდი, შერიგდით?
ლაშა – შევრიგდით……
დოდო – ე.ი. კარგად ხართ?
ლაშა – ჰო რა? ისე რა… პროსტო ხმას არ ვცემთ ერთმანეთს.
თორნიკე – დედა, მამაჩემი აქ არის?
ლაშა – ხო მართლა, აქ არის მამაჩემი?
დოდო – აქ არის. თქვენ ვინ გითხრათ.
თორნიკე – მითხრეს… სად არი?
ლაშა – როგორ არი?
დოდო – არა უშავს.
თორნიკე – შერიგდით?
ლაშა – შერიგდით?!
დოდო – (ანიკოს) სანდროს დაუძახე რა…
ლაშა – მართლა აქ არი?
დოდო – თქვენ რამე საქმეზე ხართ მოსულები?
ლაშა – გეტყვით რა.
(შემოდის სანდრო)
სანდრო – ეს რა სტუმრები გვყოლია, თორნიკე! ლაშა!… როგორ ხართ
ლომებო?
თორნიკე – ვართ რა…
ლაშა – ისე რა…
სანდრო – ბავშვები როგორ არიან?
თორნიკე – კარგად.
ლაშა – არიან…
სანდრო – სხვა?
თორნიკე – სხვა რა, მოვედით რა, გნახეთ.
ლაშა – მოგვენატრეთ და მოვედით რა…
დოდო – ერთად მოგენატრეთ?
ლაშა – ერთად რატო? თორნიკეს მანქანა ყავს და წამომიყვანა.
სანდრო – როგორ მომენატრეთ… ბავშვები ვერ წამოიყვანეთ?
თორნიკე – სამსახურიდან მოვდივარ…
ლაშა – მეცადინეობდნენ და…
დოდო – საქმეები როგორ გაქვთ? (თორნიკეს) ისევ ბენზინზე მუშაობ?
სანდრო – თორნიკე, მართლა ისეთი დიდი ფული კეთდება ბენზინში,
როგორც ამბობენ?
თორნიკე – დიდი ფული არა… ვწვალობ… ყველა იმას ცდილობს, როგორმე
ჩაგძიროს… რომელიმე პარტიაში უნდა შევიდე, «კრიშა» მინდა… თორემ ძალიან მიჭირს.
სანდრო – (ლაშას) შენ რას შვრები, წერ?
ლაშა – (გაოცებული) რაა?… აა… ხო… ისე რა!…
სანდრო – წამიკითხე რა რამე, ახალი… როგორ მომწონდა შენი ლექსები.
ლაშა – კარგი რა, მამი, რა… რა დროს ლექსებია… ვწერ არა… ვეღარ
ვათავსებ ბიზნესს და ლექსებს. მთელი დრო «ცეხს» მიაქვს. ხაჭაპურის და «პერაშკების» მეტი არაფერი მაქვს თავში.
სანდრო – გულში?
ლაშა – გულში «პონჩიკები». (იცინის) კარგი რა, მამი, რა…
სანდრო – «ცეხი» კარგად მუშაობს?
ლაშა – კარგად არა, ისე რა, ყველამ დაიწყო ხაჭაპურის გამოცხობა, ვეღარ
ვყიდით, ხელფასებს ძლივს ვარიგებ, მუშები შევამცირე…
დოდო – რა გატირებს, აქ ვინმე ფულს კი არ გთხოვს.
ლაშა – რა შუაშია?…
დოდო – ნასვამი ხარ?
ლაშა – რა ნასვამი, ერთი ბოთლი ლუდი დავლიე, რას მიყურებ ეგრე?… რა
გინდა?… წავიდე?…
თორნიკე – დედა, მომისმინე…
დოდო – გისმენ.
თორნიკე – დედა… და შენც მამა. თქვენი ადგილი აქ არ არის, უნდა
წავიდეთ აქედან.
ლაშა – ჰო რა, დე რა… რა გინდათ აქ? ვერ გავიგე რა პრინციპია ეგეთი?
(შემოდის კლარა)
თორნიკე – ამას რა უნდა?
ლაშა – ყურს გვიგდებს?
სანდრო – არა, ყრუ-მუნჯია… (კლარას) კლარა, გინდა რამე?
(კლარა გადის)
თორნიკე – მამი! შენ ის ერთოთახიანი ხო გაქვს?
სანდრო – არა.
თორნიკე – როგორ, არა?… რა უყავი?
სანდრო – შევჭამე.
თორნიკე – გვეკაიფები მამი?
ლაშა – გვეკაიფება აბა რა, ასე უცებ როგორ შეჭამდა.
სანდრო – უცებ არა, დათაშკამ იყიდა ნაწილ-ნაწილ… ვსესხულობდი მისგან
და…
ლაშა – სესხულობდი და მასთან ხარჯავდი… ბოლო-ბოლო ვალში ბინა
დაიტოვა?…
სანდრო – ჰო.
(პაუზა)
ლაშა – მაგარი ხარ სანდრო.
თორნიკე – რაც არი, არი. უნდა წამოხვიდეთ აქედან.
დოდო – სად უნდა წამოვიდეთ? რომელთან შეიძლება ჩვენი წამოსვლა?
თორნიკე – ორივე ერთად? თქვენ რა შერიგდით? არა ტო!… ორივეს ერთად
ვერ წავიყვან… მოდი ასე ვქნათ, მე ჯერ მამაჩემს წავიყვან, შენ
დედაშენი წაიყვანე, მერე გავცვალოთ და ასე…
სანდრო – თუ შევრიგდით?
თორნიკე – თუ შერიგდით? რაღა დროს თქვენი შერიგებაა.
ლაშა – თუ შერიგდით, მაშინ თორნიკესთან წადით, მაგას დიდი ბინა აქვს.
მე რაც შემეძლება დაგეხმარებით.
სანდრო – ვერ გავიგე, რა გინდათ? Aვინ გთხოვთ ჩვენ აქედან წაყვანას? აქ
ძალიან კარგად ვგრძნობთ თავს.
თორნიკე – კარგი რა, მამი… აქ კარგად როგორ უნდა იგრძნო თავი?
ლაშა – სირცხვილია რა…
(შემოდის შაკო, გოგი და არკადი მოსდევენ)
შაკო – გამარჯობათ, გამარჯობათ, სტუმრები გვეწვივნენ? კარგია, კარგი.
მე ხელს არ შეგიშლით, ჩემგან ხომ არ გინდათ რამე?
თორნიკე – არა შაკო. არაფერი არ გვინდა.
(შაკო და «ამალა» გადიან)
დოდო – საიდან იცნობ შაკოს?
თორნიკე – ვიცნობ, რა არი რო?
ლაშა – მე არ ვიცნობ.
თორნიკე – რა ვქნათ ახლა, როგორ გადავწყვიტოთ?
სანდრო – კენჭი ყარეთ «არიოლ» და «რეშკა», პირველად წაგებულმა
წაგვიყვანოს (ააგდებს ხურდა ფულს და ნახევრად ხუმრობით) «არიოლ» თუ «რეშკა»?…
ლაშა – «რეშკა»…
თორნიკე – კარგი რა, მამი, დაგავაცადე… დე… აქ რა უსიამოვნება გაქვთ
დირექტორთან?
დოდო – შაკომ დაგირეკა?
თორნიკე – არა დე, შაკო ვინ არი, «პეშკა». სხვა დონის ხალხია ჩარეული.
ლაშა – შაკო ვინ ჩემი ფეხებია, «ცეხს» მიხურავენ…
დოდო – ძალიან კარგი, გიხურავენ და მიხედავ შენს საქმეს.
ლაშა – მერე?… ჩემს ბავშვებს ვინ აჭმევს, ვინ ჩააცმევს?
თორნიკე – თქვენი აქ ყოფნა ჯერ არ არის გახმაურებული ქალაქში,
გაგვიბაზრებენ, თავს მოგვჭრიან, დაწყნარდით რა… არ გინდათ ეს უაზრო ომი.
ლაშა – დე, უფრო შენზეა ლაპარაკი. შენ დაწყნარდი და ყველა გაჩუმდება.
დოდო – თქვენ იცით აქ რა ხდება?
ლაშა – ვიცით, ვიცით.
თორნიკე – ვიცით. ეს სახლი იყიდა ხალხმა, ამერიკელებმა ფული ჩადეს
და უნდათ, რომ დაცალოთ.
დოდო – იცით რას ხსნიან აქ?
თორნიკე – მგონი რაღაც უნივერსიტეტს, ზუსტად არ ვიცი.
ლაშა – არა ტო, უნივერსიტეტს კი არა, ეროტიულ თეატრს… მერე რა?…
შეიძლება ჯერ ადრეა ჩვენთვის, მაგრამ დასავლეთთან სიახლოვე ხო გვინდა? ესეც დასავლეთია.
დოდო – იცით, რამდენად იყიდეს?
თორნიკე – აუ, დეე!… კარგი რა… რა შენი საქმეა რამდენად იყიდეს…
ლაშა – მეც ვიყიდე «ცეხი», ჩავაწყვე და იაფად ვიყიდე, რა უნდა
წამართვათ?
სანდრო – იცით, სად უშვებენ ამ ხალხს?
თორნიკე – ვაა!… საღოლ სანდრო! შენც აგიყვანა არა დოდომ. ცალ
ფეხზე არ გკიდიათ სად უშვებენ?
ლაშა – სად უშვებენ – ბუნების წიაღში, სუფთა მდინარე, იქვე ეკლესია,
პაატას საფლავი და რა ვიცი!
თორნიკე – მორჩა, არ გვინდა ამდენი ბაზარი! დე, მოდიხარ ჩემთან,
ნანკამ თუ რამე გაწყენინა, დედას… ვუტირებ. მამაჩემს ლაშა წაიყვანს.
სანდრო – წამიყვან ლაშა?
ლაშა – წაგიყვან აბა რას ვიზამ. მაღადავებ მამი?
თორნიკე – თუ შერიგდით, რა ვქნა… წამოდით ჩემთან… აბა რა გინდათ აქ,
უპატრონოები ხართ?
ლაშა – სირცხვილია რა… რეებს არ ლაპარაკობენ ჩვენზე… ჩაალაგეთ
ბარგი და წავედით.
თორნიკე – ჰა, დროზე რა, როგორც თქვენ გინდათ ისე იყოს, ერთად? –
ერთად. ცალ-ცალკე? – იყოს ეგრე…
შაკო – (საუბარში ერთვება, ალბათ უსმენდა) ქალბატონო დოდო, სანდრო,
რა ჩემი საქმეა, მაგრამ მართალი არიან თქვენი ბავშვები.
თორნიკე – ბიჭო შენ ვინ გეკითხება, და მერე ვინ არის შენი ბავშვი?
ლაშა – აბა დაახვიე ეხლა აქედან (შაკო გადის, პაუზა) მოდიხართ?
თორნიკე – არ მოდიხართ?
დოდო – არა!
სანდრო – ვერა!
თორნიკე – არა?
ლაშა – არა?
დოდო – არა!
სანდრო – ვერა!
თორნიკე – კარგი, წავედით
ლაშა . დე, მამი, თუ რამე დაგჭირდეთ, დამირეკეთ.
თორნიკე – ახლა თქვენთან საკამათოდ არ მცალია, ორ დღეში
გამოგივლით და მზად იყავით.
დოდო – გაგაცილებთ (გადიან),
სანდრო (გზადაგზა ლაშას) ე.ი. ახალი არაფერი გაქვს?
ლაშა – ახალი? კი… ნუგა მინდა გამოვუშვა, კარგად უნდა გაიყიდოს.
სანდრო – ლექსებზე გეკითხები.
ლაშა – ააა… ლექსებზე? ვნახოთ. ჯერ ნუგას გამოვუშვებ და მერე ვნახოთ.
(შემოდის შაკო, მას კლარა მოყვება, მათ შორის მუნჯური დიალოგი
იმართება)
შაკო – კლარა, შენც უნდა წახვიდე აქედან.
კლარა – რატომ?
შაკო – შენთვის აღარ არის ადგილი.
კლარა – ლოგინშიც აღარ არის ჩემი ადგილი?
შაკო – რა ვქნა, კლარა, შტატებს ისინი მიმტკიცებენ, თავისი ხალხი
მოყავთ.
კლარა – მერე მე შენი «ხალხი» არა ვარ?
შაკო – მე არ მეკითხებიან, შენ არ ინერვიულო, რო დაწყნარდება
ყველაფერი, ისევ დაგაბრუნებ. (კლარა ცდილობს მოეხვოის) კლარა,
არ გინდა, არ არის ახლა ამის დრო, ვინმე დაგვინახავს.
კლარა – შაკო არ გამწირო, გემუდარები… (მუხლებზე ეცემა)
შაკო – არ გინდა, ადექი, შემოვა ვინმე, რა ვქნა ამის დედა ვატირე, შენ
გგონია მე არ მინდა დაგტოვო? მუნჯ საყვარელზე უკეთესი რა უნდა ინატროს კაცმა, მაგრამ რა ვქნა? (კლარა თითქოს დაწყნარდა) ასე ჩემო კარგო, მოიწმინდე ცრემლები. აბა შენ იცი. გჯეროდეს ჩემი, მალე დაგაბრუნებ. (შაკო მიდის)
კლარა (ხმამაღლა) – შაკო! (შაკო შეჩერდა, აქეთ-იქით იხედება, კლარას
გარდა არავინაა, გაეცინა, იფიქრა მომეჩვენაო და მიდის) შაკო!… მოდი აქ!
შაკო – (გაოგნებული) შეენ?…
კლარა – ჰო, მეე! მეე!…
შაკო – როგორ, რანაირად?
კლარა – არ გამიშვა შაკო!
შაკო – ენა ამოიდგი?… (უცებ რაღაცას მიხვდა) შენ მუნჯი არა ხარ?
კლარა – მუნჯიც შენა ხარ, ყრუც და იდიოტიც! (კატეგორიულად) შაკო,
იცოდე, აქედან არსად არ წავალ.
შაკო – ამდენი ხანი მატყუებდი? შენი გულისთვის მუნჯური ვისწავლე.
კლარა – ეგ ნამდვილი მუნჯური არ არის, ეგეთი მუნჯური მარტო მე და
შენ ვიცით.
(პაუზა)
შაკო – კლარა, შენ მე მომატყუე, შენ წახვალ აქედან!
კლარა – არ წავალ!
შაკო – წახვალ!
კლარა – არ წავალ! შაკო იცოდე, თავს მოგჭრი, მარტო ის სისულელეები
რომ მოვყვე, რასაც ლოგინში მეუბნებოდი… (იცინის, უცებ ძალიან
სერიოზულად) გარდა ამისა ძალიან ბევრი რამ ვიცი შაკო…
შაკო – რა იცი?!… რა?!… რა უნდა იცოდე? აუ!… შენ ყველაფერი გესმოდა?
კლარა – მესმოდა.
შაკო – შანტაჟისტკა!
კლარა – დურაკ!
(პაუზა)
შაკო – რა ვქნა…
კლარა – დამტოვე და არაფერი არ შეიცვლება.
შაკო – როგორ, რანაირად?… ყველამ იცის, რომ მუნჯი ხარ, ახლა?
კლარა – მერე რა, ვიქნები მუნჯი. მუნჯობა მირჩევნია, რა მაქვს
სათქმელი, რა უნდა ვთქვა? გინდა თქვი, გინდა არა, არაფერი არ
შეიცვლება (პაუზა, მუნჯურად) შევთანხმდით შაკო?
შაკო – (მუნჯურად) შევთანხმდით, იცოდე შენი ხმა არ გავიგონო!
კლარა – (მუნჯურად) ამაღამ მოხვალ ჩემთან?
(პაუზა)
შაკო – მოვალ.
ვანიკო – (შემოდის, თვალები დასისხლიანებული აქვს, ხელში ჯოხი
უჭირავს და კაკუნით ბრმასავით მოდის, ყვირის)
გარს დამიბნელდა და შიშით ვთრთი! სადა ხარ ედმუნდ?
აღანთე შვილო, წყრომის ცეცხლი,
მეშურნეობით ამ ულმობლობის მაგიერი გარდუხადე მათ.
შაკო – ვანიკო, რა მოგივიდა? (კლარას)Aრა დაემართა? გვიშველეთ!
(შემორბიან მოხუცები) ვანიკო, ვანიკო!
ვანიკო – (იცინის) როგორი იყო? მართლა დაიჯერეთ? კაკოს კიდე არ
მოსწონს…
შაკო – თამაშობდი? კინაღამ გული გამისკდა. (თვალებზე თითი მოუსვა)
საღებავია?
ვანიკო – კარგი იყო?
შაკო – კარგი იყო, კარგი. აბა თქვენ იცით, მოდის ის კაცი… აბა თქვენ
იცით, არ გვინდა ისტერიკები, ვასიამოვნოთ იმ კაცს… სხვათაშორის
ნორმალური კაცია, თუ დაუკვირდები… აგე, მოვიდნენ
(«ის», მეუღლის, დაცვის, ჟურნალისტებისა და ტელეოპერატორების
თანხლებით შემოდის. მეუღლე ხმას არ იღებს. მხოლოდ
მომხიბლავად იღიმება. «ის» შლის ქაღალდებს და კითხულობს)
ის – ჩემო კუდრაჭებო, უკაცრავად, ეს არა… (ცვლის ქაღალდს) აი ეს. ჩემო
ძვირფასო თანამემამულენო! ჩემო დედებო და ჩემო მამებო! მოგესალმებით, ჩემო ღვაწლმოსილო ადამიანებო. ჩემი მეუღლე და მე ხშირად ვსაუბრობთ ხოლმე ადამიანების გაჭირვებაზე, ჰოდა აი ახლაც, მეუბნება ჩემი მეურლე, წადი რა, მოინახულე მოხუცთა თავშესაფარი, მიუტანე მოხუცებს საჩუქრები, ასიამოვნე მათ, ჩვენც ხომ მოვხუცდებით, ჰოდა აი აქ ვართ. ნება მიბოძეთ მოგართვათ მცირედი საჩუქრები, გთხოვთ!… (ალაგებენ პლუშის და რეზინის გაბერილ სათამაშოებს, თოჯინებს, დათუნიებს, კურდღლებს და ა.შ.) რა არის ეს? ნარდი, დომინო, ჭადრაკი რა უყავით? ბავშვთა სახლში დავტოვეთ? არა უშავს, ეს სათამაშოები თქვენს შვილიშვილებს გადაეცით. ეს რა არის, ტკბილეული? კარგია, მოხუცებს უყვართ ტკბილეული, პირი ჩაიტკბარუნეთ, ყელი ჩაიკოკლოზინეთ.
კორესპონდენტი – (ოპერატორს) იღებ? (ოპერატორი თავს უქნევს) ჩვენ
ვიმყოფებით… მე ვარ კადრში? (ოპერატორი თავს უქნევს) ვერ მითხარი? თავიდან დავიწყოთ… გამარჯობათ მეგობრებო, ჩვენ ახლა ვიმყოფებით მოხუცთა დედაქალაქის თავშესაფარში… თუ პირიქით დედაქალაქის მოხუცთა თავშესაფარში? როგორ იქნება უფრო სწორი? (ოპერატორი მხრებს იჩეჩავს) არა უშავს, ამას მერე გადავამონტაჟებ. გამარჯობათ მეგობრებო, ჩვენ ახლა… დღეს აქ მობრძანდა (ოპერატორს) რა გვარია ეს მასტი? (ოპერატორი მხრებს იჩეჩავს) არა უშავს, ტექსტს მერე დავადებ… საჩუქრებიანი მოხუცი გადაიღე.
ის – მეგობრებო, ხე ნაყოფით იცნობაო, ნათქვამია, ესეც ნათქვამია «ხემან
რომელმან არა გამოიღოს ნაყოფი კეთილი, მოიჭრას და დაიდვას ცეცხლსა ზედა», მე თქვენგან არაფერი არ მინდა… მე მხოლოდ ერთი რამ მინდა გთხოვოთ, მინდა მომცეთ საშუალება, გემსახუროთ. მოახლოებული არჩევნების გამო არ მოვსულვარ თქვენთან, სკამი არასოდეს არ შედიოდა ჩემი ინტერსების არეალში, მხოლოდ ერთი რამ მინდა თქვენგან – გამაკეთებინეთ ის, რისი გაკეთებაც მე თქვენთვის და ჩვენი მრავალტანჯული მამულისთვის მინდა.
კორესპ. – ვაი… ბოდიში… თუ შეიძლება ეს ფრაზა კიდევ გაიმეორეთ.
ის – რომელი ფრაზა?
კორესპ. – აი ის, გამაკეთებინეთ რაც შემიძლიაო, თქვენ უფრო კარგად
გამოგივიდათ.
ის – სიამოვნებით (ფართოდ იღიმება). გამაკეთებინეთ ის რაც ჩემი
ტანჯული… არა თუ შეიძლება თავიდან დავიწყებ… გამაკეთებინეთ
რამე ჩემი ტანჯული მამულისათვის…
ქეთი – (იმას) აბა თქვი აა?
ის – ბატონო?
ქეთი – აბა თქვი აა?
შაკო – არ თქვათ, არ თქვათ!
ის – რატომ, რატომ? ვიტყვი – აა.
ქეთი – ტლაკში ქვაა (იცინის)
ის – რა ბრძანეთ?
ვანიკო – შენა გენც… ერთი ეს გვიბრძანე, ამ სახლს შენ ყიდულობ?
ის – არა, მე არა… მარტო მე არა…
შაკო – შეკითხვები ბოლოს, შეკითხვები მერე…
კაკო – შენ გვყრი აქედან?
შაკო – შეკითხვები ბოლოს.
ის – (ოპერატორს) არ გინდა ამის გადაღება…
კაკო – არ გინდა არა?!… გადაიღე, გადაიღე!
ის – არ გინდა მეთქი!…
კაკო – გვიპასუხე, შენ გვაგდებ აქედან?
ის – მე აქ მეგობრებმა ჩამაყენეს საქმის კურსში, ვერ ვხვდები რატომ არ
გინდათ იქ გადასვლა, იქ ისეთი სუფთა ჰაერია, იქ ყველაფრით
დაგეხმარებით.
კაკო – თუ არ გადავედით?
ის – თუ არ გადახვედით… არ შეიძლება.
ვანიკო – არ გადავალთ.
ყველანი – არ გა-და-ვალთ, არ გა-და-ვალთ!.
ის – დაწყნარდით, დამშვიდდით… ნუ იღებ რა?!… (ხელს აფარებს კამერას)
მომისმინეთ მეგობრებო, ათიოდე მოხუცისათვის ამხელა შენობის
ასეთ ადგილზე არავინ მოაცდენს.
ყველანი – არა! არა!
შაკო – (ყვირის) ჩუმად! ჩუუ-მად!…თქვენი… ხმა ჩამიწყდა, ჩუუ… ვინა ხართ?
რა ხალხი ხართ? კარგს და ცუდს ვერ არჩევთ.
სანდრო – რატომ ვერ ვარჩევთ? – შენ კარგი ხარ და ცუდი გვგონიხარ?
შაკო – ეხ ეგრეა რა – «შცია ძი დენ ბაი ფეილა» ბრმას სანთელიც, რომ
დაუნთო, მაინც ვერ დაინახავს. მადლობის მაგიერია, გადაყოლილი ვიყავი თქვენზე.
სანდრო – მადლობა რითი გადაგიხადოთ, გავიდეთ ქუჩაში?
შაკო – ქუჩაში რატო? რატო ქუჩაში? ერთაწმინდაში, ბუნების წიაღში…
დოდო – აქეთ მდინარე, იქით სასაფლაო… სანდრო თქვი რამე, სანდრო!…
სანდრო – რა ვთქვა? რა?
დოდო – რამე, ხმა ამოიღე, თქვი რამე!…
სანდრო – თუ არ წავალთ?
შაკო – წახვალთ!
სანდრო – არ წავალთ!
შაკო – არ წახვალთ და წაგიყვანთ.
ვანიკო – სანდრო! მოვიტანო კანისტრა?
სანდრო – (დოდოს გადახედა) მოიტანე.
ის – რაა? რა კანისტრა?
კაკო – ნახავთ, ცოტა მოითმინეთ.
ის – რას აპირებთ?…
კორესპ.- მოემზადე
ვანიკო – (შემოაქვს კანისტრა, აწოდებს სანდროს) აჰა სანდრო, მიდი!
ის – (შაკოს) რას შვრება?
შაკო – სანდრო, არა ხარ შენ მაგის გამკეთებელი, დადე კანისტრა.
სანდრო – არავინ გაბედოს ახლოს მოსვლა.
კორესპ. – იღებ? (ოპერატორი თავს უქნევს)
ის – რას სჩადით მეგობრებო! ტელევიზია გიღებთ, (ოპერატორს) ნუ იღებ,
შე დებილო!… სირცხვილია, დადეთ ავზი! (შაკოს) უთხარი რამე.
შაკო – გმირობა გინდა ჩაიდინო არა? ცოლყოფილს აწონებ თავს? მიდი,
რატომ ჭიმავ დროს! მიდი, დაისხი.
ბავშვის ხმა – არ შეიძლება სანდრო, არ შეიძლება! არ გესმის? რატომ
არ გესმით, რატომ?!…
(სანდრო ბენზინს ისხამს)
შაკო – ეგრე!… კარგია!…
დოდო – (ყვირის) სანდრო!!! არ გინდა სანდრო!…
სანდრო – ახლა დამაცადე.
ის – გააჩერეთ!… გთხოვთ!
სანდრო – არ მომეკაროთ!
შაკო – არ შეუშალოთ ხელი (სანდროს) დაიცალა კანისტრა?
კორესპ – (ოპერატორს) იღებ? (ოპერატორი თავს უქნევს) იცოდე ეს
მასალაც რომ გაგიფუჭდეს, ვერ გადამირჩები. (მოხუცებს) ძალიან
გთხოვთ კამერას ნუ ეფარებით.
შაკო – სულ დაცალე? კარგი, ახლა რა უნდა ქნა?! ასანთი უნდა ამოიღო,
რა ვერ პოულობ? იპოვნე? კარგი, აბა მოემზადე, რაო სანდრო,
ხელები გიკანკალებს? შეგეშინდა?
სანდრო – ხელები მაგიტომ არ მიკანკალებს…
შაკო – მიდი აანთე!
არკადი – Давай Сандро! – «И на обломках самовластия напишут наши имена!…»
(სანდრო უშედეგოდ ცდილობს აანთოს ასანთი)
შაკო – რა მოხდა სანდრო, ასანთი არ ინთება?
კაკო – აგე! ხომ ვამბობდი, დასველდება ასანთი მეთქი – ა? ვანიკო, ხომ
ვამბობდი?
ვანიკო – ხო, ამბობდი,
კაკო – ხომ ვყოფილვარ მართალი?
შაკო – მოგცე ასანთი? მოგცე?
სანდრო – მომეცი.
შაკო – მერე მიქელ-გაბრიელს ხომ არ ეტყვი შაკომ მომცა ასანთიო?! აჰა,
დაიჭი (ასანთი გადაუგდო) აანთე. (სანდრომ ასანთი აანთო) ეგრე! კარგია, მიიტანე ახლოს!
კორესპ – (ოპერატორს) იღებ? (ოპერატორი თავს უქნევს) გაიწით გვერდზე,
კამერას ეფარებით.
შაკო – მიდი სანდრო, მიდი, მშვიდობით.
(სანდრომ ანთებული ასანთი მიიტანა ტანსაცმელთან, ასანთი ჩაქრა) რა, არ მოეკიდა? კიდევ სცადე. რა, ახლაც არ მოეკიდა?
სანდრო – ვანიკო, რა არის ეს?
ვანიკო – რა ვი, ბენზინი იყო, ნორმალი.
შაკო – თქვე აფერისტებო!… თქვე შანტაჟისტებოი! (იცინის) თქვე
გამოქლიავებულებო (უცებ შეწყვიტა სიცილი) შენ რა, მართლა
აპირებდი თავის დაწვას? კიდევ კარგი იმ დღეს ბენზინი დამჭირდა
და…
ის – (თავზარდაცემულია) ვერაფერი გავიგე, რა მოხდა, გამეხუმრეთ?
კარგია, როცა ყველაფერი კარგად მთავრდება. კარგად
ბრძანდებოდეთ. კარგად ბრძანდებოდეთ.
შაკო – მეგობრებო, მადლობა ვუთხრათ ადამიანს, რომელმაც მიუხედავად
მოუცლელობისა გამონახა დრო და გვეწვია. მადლობთ, მადლობთ.
(ყველანი გადიან, რჩებიან დოდო და სანდრო)
დოდო – ეს რა ქენი, წყალი გადაისხი? იცოდი, რომ წყალი იყო?
სანდრო – არა… საიდან უნდა მცოდნოდა? (აცემინებს)
დოდო – გაცივდი? მოიხურე. (ახურევს შალს) ასე, გცივა?
სანდრო – არა, არ მცივა, აღარ მცივა
(პაუზა)
დოდო – მართლა არ იცოდი, რომ წყალი იყო?
სანდრო – არა.
(მობილური ტელეფონის ზარი)
დოდო – გისმენ
ნიკას ხმა – დე, როგორა ხარ დეე!
დოდო – კარგად ნიკა, შენ როგორა ხარ?
ნიკას ხმა – არა მიშავს, ნორმალურად ( სანდრო და დოდო ყურმილზე
თავმიდებულები უსმენენ ნიკას) დე, რაღაც ხმა არ მომწონს შენი, ხო
ჯანმრთელად ხარ?
დოდო – კი დედა, კი. კარგად ვარ… ცოტა დავიღალე, მეტი არაფერი.
ნიკას ხმა – მამა როგორ არი?
დოდო – დაგალაპარაკო? (აწვდის ტელეფონს სანდროს)
ნიკას ხმა – შერიგდით?
სანდრო – ჰო ნიკა, შევრიგდით.
ნიკას ხმა – აუ, დაგლიჯეთ!… როგორ მიყვარხართ ორივე… ახლა ისე აღარ
ვინერვიულებ, მიხედავთ ერთმანეთს.
სანდრო – მოგწონს ამერიკა?
ნიკა – ამერიკა? რა ვიცი აბა? ისე რა… საათივით აქვთ აწყობილი
ყველაფერი. ნეტა განახათ, რას გულაობს ხალხი.
სანდრო – შენ? შენ გულაობ?
ნიკა – მეე? მე არა… არ მცალია, ფულია საჭირო, ისე ვინ გაგულავებს,
უფულოდ აქ ნოლი ხარ, ფული აქ ყველაფერია.
სანდრო – აქაც.
ნიკა – არა, მანდ ჯერ არა, მანდ კიდევ არის სხვა რამეც. აქ სხვა
ხალხია… უცხო ვარ…
სანდრო – ისევ იქ მუშაობ?
ნიკა – ჰო, დღეს ცოტა უფრო მაღლა, 72-ე სართულზე, დოდოს არ უთხრა,
შენც არ ინერვიულო… ფრთხილად ვარ. მაგრა მომენატრეთ თქვენ, თბილისიც. ამას წინათ ერთი თბილისელი ნაძირალა შემხვდა, აქ რომ დავინახე გავგიჟდი, ისე გამიხარდა. 5 წუთი ჩახუტებულები ვტიროდით, თბილისი მაინც სხვაა.
სანდრო – მერე რა გინდა მანდ? ჩამოდი.
ნიკა – ჩამოვალ, მალე ჩამოვალ, თორემ თუ არ ჩამოვედი, ვატყობ სხვა
კაცი ვხვდები… აბა მაგრად იყავით, ცოტაც მოითმინეთ, ჩამოვალ, მალე ჩამოვალ…
(პაუზა)
სანდრო – კარგია ამ ჭკუაზე როა, მართლა ჩამოვა.
დოდო – კარგია, რომ ახლა დარეკა.
სანდრო – ცოტა მოვითმინოთ და… დოდო… იცი რა… ისა… არ გეწყინოს!…
დოდო – რატომ არ გამაგებინე ინფარქტის ამბავი? ვინ გივლიდა, ამბობენ
ინფარქტმა შიში იცისო, გეშინოდა? რა მითხარი წეღან? არ გეწყინოსო?! რა არ უნდა მეწყინოს? სანდრო!… (სანდრო ხმას არ იღებს, მოკვდა… ) სანდრო!… საან-დრო!… მიშველეთ!…

(პაუზა)

(სცენაზე მარტო ანიკოა, ხელში გაბერილი იხვი უჭირავს, მიდის ტელეფონთან, კრეფს
ნომერს)

ქალის ხმა – ალო?!
კაცის ხმა – მომეცი… ალო, გისმენ! დედა, შენა ხარ! ვიცი, რომ შენა
ხარ… დე, ბოდიშს გიხდი, ჩემი ბრალია ყველაფერი, ვირი ვარ, ვირი!… დედი!… მითხარი სადა ხარ და მოვდივარ, ახლავე მოვდივარ დედი… სადა ხარ დედი?…
(ანიკო ყურმილს დებს, შემოდიან მოხუცები ჩემოდნებით და ამასწინათ ნაჩუქარი თოჯინებით, უკრავს ორკესტრი, რომელიც ამ შემთხევისათვის მოიწვია შაკომ, რათა გამოთხოვება…ნაკლებად პესიმისტური ყოფილიყო)
შაკო – (ყელი ბინტით აქვს შეხვეული, ხმაჩახლეჩილია) მეგობრებო…
(ჩაახველა) დადგა დრო… (რა უცნაურიც არ უნდა იყოს, შაკო
ღელავს) დადგა დრო, როდესაც უნდა დავემშვიდობოთ ერთმანეთს, ძალიან მიჭირს ლაპარაკი (მგონი გულწრფელია, იქნებ სინდისი ქენჯნის) ჩვენი ურთიერთობა საკმაოდ რთული იყო, ხშირად ვკამათობდით, მაგრამ სიძულვილამდე არ მისულა საქმე… ჩემთვის ყოველთვის სასიამოვნო იქნება თქვენი გახსენება, დამიჯერეთ, გემშვიდობებით და გული მეწურება (მჯერა) ჩვენ კვლავ შევხვდებით ერთმანეთს უახლოეს მომავალში, პრემიერაზე, ერთაწმინდაში (არ მჯერა) ან არა და იქ, საიქიოში, თუ სხვადასხვა განყოფილებებში არ მოვხვდით (პაუზა) გამოსათხოვარი ვალსი!… გთხოვთ!… (ცეკვავენ) აბა ნახვამდის, ავტობუსი გელოდებათ (მოხუცები გადიან, ისმის ძრავის ამუშავების ხმა, ავტობუსი დაიძრა) ყველაფერი კარგად დამთავრდა.

ეპილოგი

(ბნელა, ის რაც ახლა ხდება სცენაზე, რეალურსა და ირეალურს შორისაა, მოხუცები ლანდებივით მოჩანან, თათრებში არიან გამოწყობილნი, ხელში გამჭვირვალე ჩემოდნები უჭირავთ, ჩუმად, ჩურჩულით ლაპარაკობენ)

გოგი – დავიწყო?
დოდო – დაიწყე.
გოგი – თვალთ მიბნელდება, მე მგონია, რომ შენ კენტი ხარ.
კაკო – კენტი გახლავართ, თქვენი ყმა და მოსამსახურე,
განა არ გახსოვთ ხელმწიფეო თქვენი კაიუს.
გოგი – კარგი ყმა იყო, მტრის დახვედრა კარგად იცოდა… იგი მოკვდა და
შავ მიწაში იხრწნება ახლა.
კაკო – ჯერ არ მომკვდარა ხელმწიფეო… იგი თვით მე ვარ…

(მოხუცთა ლანდები თანდათან ქრება)

(დოდო თავის საძინებელშია, ხელში თოკი უჭირავს, ეძებს რაიმე კაუჭს, რათა თოკი ჩააბას, ისმის ზარის ხმა. დოდო იღებს ყურმილს)
დოდო – გისმენთ, ალო?!… (ზარის ხმა გრძელდება, ეტყობა კარზე რეკავენ)
ვინ არის?!… შემოდით, ღიაა!…

ფარდა

თბილისი, 2002 წ.

Posted in დრამატურგია | Tagged , | Leave a comment

Отар Багатурия: “Лир в приюте для престарелых”

Otar Bagauria, 2011, 15.06©Photo by Mikho Mosulishvili, 2011

Отар Багатурия

“Лир в приюте для престарелых”

Пьеса в двух действиях с эпилогом. Действующих лиц – 13

Аннотация

Давно разведенные и покинутые детьмы супруги встречаются в приюте для престарелых. Жена (Додо) – режиссер, муж (Сандро) – в прошлом знаменитый актер, ныне – пьяница, опустившийся  до такой степени, что его квартиру продали за долги.

            Предпологается продажа здания приюта, расположенного на престижном месте и переселение стариков. Старики под руководством Додо в знак протеста ставят спектакль «Король Лир». Обитатели приюта уверены, что спектакль «взорвется как бобма», общество опомнится и все изменится к лучшему. Старики с энтузиазмом взялись за дело, пьяница Сандро тоже воспрянул духом и стал прежним рыцарем, начинаются репетиции… Но все тщетно…

Отар Багатурия 

«Лир в приюте для престарелых»

 

Пьеса в двух действиях с эпилогом

Действующие лица:

 

Додо                             -        бывшая жена Сандро

Сандро               -        бывший муж

 

Торнике,           -        их сыновья

Лаша

Престарелые постояльцы приюта:

Анико                         

Русико

Кети

Гоги

Како

Ванико

Аркадий

Шако                           директор приюта       

 

Клара                          Хозяйка приюта, кухарка, видимо любовница Шако              

 

Действие первое

 

На сцене спальная комната одинокой женщины. Извиняемся, что заглянули сюда, но ничего; в этой спальне уже давно ничего «такого» не случалось. Женщина, по внешности которой нельзя определить возраст, стоит в ночной рубашке, ей может 63 года, а может 47. Женщина не может решить – звонить куда-либо, прочесть книгу, идти спать или же повеситься.  О последнем она почти серьезно думает, держит в руке веревку, делает узел, потом на время откладывает её, берет книгу, поверхностно перелистывает, бросает в сторону. Берет телефонную трубку, набирает номер, и не дожидаясь ответа, кладет трубку. Возвращается обратно к веревке, надевает узел на голову, всматривается в зеркало, задирает веревку наверх, вываливает язык, глаза навыкате… нет, не нравится она себе… Зажигает сигарету. Звонит телефон, Додо – так зовут эту женщину – берет трубку.

Додо – Слушаю!… да это я… ничего, а что делать (обводит глазом комнату, ищет какой-нибудь крючок, на чем можно веревку повесить). Который час? Правда? Мои остановились… не знаю, не спится.. а ты почему не спишь? Я тоже. Сандро? (в интонации она скрывает свой интерес, а лицо выдает) Где встретил? И? Заговорил? А про меня спрашивал?… (ей приятно) Какой-же наглец! Состарился? Нет? Да он всегда был симпатичным!… Не хочу о Сандро говорить! (опять смотрит в зеркало, оценивает как будет выглядеть повешенной, точно – не нравится!) Нет! Он на это не осмелится… хорошо, прекрати о нем говорить… замолчи на минуту!… (Напряженно прислушивается к чему-то), ничего, вода капает в ванной… я схожу с ума. Что в театре? Метет новая метла? Тебя же не выгонит? Еще нет? Я что? Не он же меня выгнал, я сама ушла! Нет, дождалась бы когда выгонит… Мальчишки? Как нет, навещают… (осматривает пустую комнату), они и сейчас здесь (подбирает фотографии со стола), привет передают (обращается к фотографиям), тетя Тако о вас спрашивает. Что? Где? Что ты говоришь, что мне делать в приюте для престарелых? С ума сошла (смеется), что ты? Да на минуту представлю?… с ума сойду, знаю, знаю, что условия нормальные, но… что ты подруга? Чего пристала?!… Исключено!… Какой спектакль? Какой «Король Лир»?… (смеется)…, ну ты даешь? В приюте  для престарелых «Короля Лира» ставить (смеется), да кому он нужен… да, конечно актуально, Шекспир как никак. Хотела конечно, в театре хотела, не в приюте же? Хорошо ну, не своди меня с ума! Ну, пока дорогая, молодчина, что позвонила, заходи как-нибудь. Прощай. До свидания (оставшись одна, Додо вернулась к веревке, надела узел, глядит в зеркало, решила поправить макияж). В приюте? Какое сумасшествие – я в приюте для престарелых (закончила приводить себя в порядок, довольная своей внешностью, как бы и веревка к лицу. Написала короткое письмо… взобралась на стул… вдруг гром грохнул, в комнату ворвался ветер, развеял бумаги, вероятно, окно открылось и… слышится голос ребенка. Ребенек не виден, а голос доносится с разных сторон, иногда как бы кто-то рядом приседает к Додо и гладит ее по голове).

Голос ребенка – Зачем ты хочешь покончить с собой?

Додо – Кто ты?

Голос ребенка – Хочешь  в ад попасть?

Додо – Нет.

Голос ребенка – За что ты убивала себя? Не нравится здесь?

Додо – Тебе нравится?

Голос ребенка – С высока красивее!

Додо – С высока?

Голос ребенка – Додо!

Додо – Невероятно…

Голос ребенка – Невероятно? Чего тут невероятного?

Додо – Нет, ничего, значит с высока красивей?

Голос ребенка -  Мне нравится!

Додо – Весной лучше, когда природа просыпается.

Голос ребенка – Почему не хочешь в приют?

Додо – Не знаю, неловко как-то…

Голос ребенка – Я пойду с тобой, останусь с тобой.

Додо – Иди  и проси их – примите, пожалуйста, муж сбежал, мол, дети оставили…

Голос ребенка – Не волнуйся, это я возьму на себя и все улажу; уже три месяца ты ставишь здесь «Короля Лира» Шекспира. Ну и как, хорошая пьеса?

Додо – Очень!

                  (Спальня куда-то исчезает, и мы уже в приюте для престарелых. Сцена представляет собой двор приюта, во дворе стоит сцена «раковина», а на сцене «сцены» детали декорации, это все, что сообразили старики – «актеры».

                  Заходит уличный музыкант, раскрывает футляр скрипки, бросает туда пару монеток и начинает играть. Он играет для себя. Но время от времени своеобразно аккомпонирует происходящему на сцене.

                  (Заходят Шако и Клара)

Шако – Здравствуйте, Додо Николаевна?

Додо – Николаевна (удивленная тем, что знает Шако), ваше имя Шако, не так ли?

Шако – Для друзей Шако, для других Шалва.

Додо – А мы разве друзья?

Шако – Конечно!

Додо – (с осторожностью) Шако, это приют для престарелых?

Шако –Вы что шутите, Додо Николаевна?

Додо – (смеется) Да, шучу… Шако!

Шако – Да!

Додо – (ее растерянность становится заметнее) У нас репетиция сегодня?

Шако – Да, конечно, конечно… только (с удивлением смотрит на Додо) не холодно ли вам, Додо Николаевна?

Додо – (только что заметила, что стоит в одной ночной рубашке) Ой, извиняюсь, как это со мной случилось…

Шако – Ничего, ничего особенного… годы, возраст…

Додо – Да причем тут возраст? Сколько же вы думаете мне лет? Посмотри на него?! (бежит переодеваться, вдруг останавливается, как-будто вспомнив что-то) Неправда!

Шако – Что неправда?

Додо – (приближается) Подайте руку!

Шако – Зачем? (подает руку) Пожалуйста!… (Додо осторожно здоровается с ним, надеясь что очнется от сна, однако видит, что ничего не меняется).

Додо – Извините? (поникнув)

                  (Додо бежит переодеваться, затем возвращается. Между Шако и Кларой идет глухо-немой диалог. Клара общается только так, а Шако кроме жестов произносит некоторые слова и фразы даже вслух)

Шако – Сегодня на обед пожарь котлеты!

Клара – (недовольная) А что праздник, что ли?

Шако – Так надо, думаю «он» едет сегодня.

Клара – Я не покупала мяса.

Шако – (дает деньги) На тебе деньги и купи. (Шако идет к телефонуавтомату, открывает его, в нем нет денег. Обращается к Кларе) – что такое, никто не пользуется что-ли телефоном?

Клара – Как не пользуются? Но почему денег нет, не знаю.

Шако – Что делают старики, не собираются?

Клара – Не хотят переселяться…

Шако – Их буду спрашивать!…

Клара –Сегодня ночью придешь ко мне?

Шако – Да.

(Клара выходит, заходит Анико с веником и ведром)

 Шако – Анико!

Анико – Слушаю вас!

Шако – Убираешь, да? Тебе не трудно?

Анико – Да нет, что вы!

Шако – Ну так вот убирай, сегодня ждем гостя,  если выберет время (пауза). Тебя никуда не отпустим, ты ведь хочешь остаться? (Анико кивает головой) Вот и оставим тебя, не нервничай (Шако выходит, заходит Гоги, курит, Анико убирает двор)

Гоги – Здравствуй!

Анико – (вздрагивает) Как напугал меня!… Когда ты вошел?

Гоги – Я поздоровался, кажется. Анико, все время хочу спросить тебя, глянька сюда… (Анико взглянула, Гоги смотрит пристально) Раньше там … в той жизни мы не знали друг-друга?

Анико – (продолжает мести двор) Нет.

Гоги – Нет? А почему ты мне такой знакомой кажешься?

Анико – Не знаю?

Гоги – Я не забываю лица … хорошо помню твое лицо, а откуда – не могу вспомнить.

Анико – (пристальный взгляд Гоги встревожил ее) А откуда мне знать!

Гоги – Анико, а ну-ка улыбнись! Улыбнись же?! Прошу (Анико старается улыбнуться). Нет, это была другая… ничего вспомню… там  в той жизни. А что ты делала там? Кем была?

Анико – Там? Уборщицей была… А ты?

Гоги – (Растерялся) Я? Я, что я? (повысил голос)

Анико – Да, ты? Кем ты был там?

Гоги – Зачем тебе? Скажу.. бухгалтером был… да, бухгалтером … на заводе, а почему спрашиваешь?

Анико – Да так. А что ты так разволновался?

Гоги – Я? Разволновался? Этого еще не хватало… А что мне волноваться-то? Разволновался, нет!… Ты как-то так спросила, будто подозреваешь в чем-то (пауза). Анико, сегодня идут к нам, не знаешь?… Ты не слыхала?

Анико – Откуда мне знать?!

Гоги –  А репетиция будет сегодня?

Анико – Да, будет.

Гоги – Для чего эти репетиции? Все равно же нас выселяют отсюда. Открывают кабаре, и этот… эротический театр, что ли …

Анико – (с уверенностью) Говорят что не смогут   выселить..

Гоги – Кто  говорит? Додо? Ее спросить забыли. И  что она хочет? Не знаю… кормят, поят, ухаживают за нами, иногда и подарки дарят, а она какие-то интриги заводит, да и спектакль этот для интриги придумала. Говорит, бомбы, мол бросаем… какие же такие бомбы бросаем?!

Анико – Мы же не в самом деле бомбы бросали?

Гоги – Знаю … (пауза) Что тебе Шако говорил, оставляет?

Анико – Да.

Гоги – Да? Очень хорошо (бросил сигарету). Мне он пока ничего не говорил… (заходит Клара)

Клара – ( на глухонемом)  А ну-ка подними окурок. Не видишь, человек убирает?..

Гоги – А тебя-то кто спрашивает (берет сигарету)? Анико, а правда что Клара потаскуха Шако? 

Анико – (растерянно) Не знаю?!

Гоги – (Кларе) Клара, ты проститутка Шако? (смеется)

Клара – Пойдем поможешь, картошку чистить надо.

Гоги – Иду. Анико, если вспомнишь меня, напомни, хорошо?!

Анико – Напомню, напомню.

                  (Анико идет к телефонавтомату, оглядывается по сторонам, опускает монету, которая привязана на нитке, набирает номер. Слышен зуммер, кто-то берет трубку, Анико быстро вынимает монету).

Женский голос – Слушаю! Ало?! Слушаю?! Кто-ты? Скажи что-нибудь… с ума меня сводишь? Заставляешь ревновать? Да пропади ты пропадом (прерывистый зуммер, Анико вешает трубку, продолжает подметать, заходит Кети)

Кети – Анико, меня никто не спрашивал?

Анико – Нет.

Кети –(удивленная) Почему? (звонит по телефону) Анико, не помнишь номер моих?.. 34-41 и?.

Анико – Не помню!

Кети – А как же мне звонить? (готова заплакать, заходит взбудораженная Русико, которая ищет Кети)

Русико – (увидела Кети и стала ей выговаривать) Куда удрала? Полчаса тебя ищу.. у тебя же это.. как его?… ну напомни….

Кети – (улыбаясь) Склероз?

Русико – Да, склероз. Так что будь осторожней, а то потеряешься однажды… и все…

Кети – Русико, ну-ка скажи а-а-а…

Русико – а-а-а

Кети – В попе дыла!!

Русико – Глупая ты, Тинико! Без стыда и совести!

Кети – (поправляет) Не Тинико, а Кети!

Русико – Что Кети?

Кети – Кети, а кто здесь Тинико?

Русико – Большая разница, что Кети, что Тинико (задумалась). Что-то я хотела? Да Кети, пипи не хочешь?

Кети – (задумалась) Не знаю!

Русико – Пойдем со мной (выходит, Анико вдруг замечаем Сандро, который зашел незаметно. Он немного растерян, глядит в стороны. Выглядит значительно старше своих лет, руки трясутся. Чувствует себя как-то неловко в новой среде).

Анико – Здравствуйте!

Сандро -(хриплым голосом) Здравствуйте!..

Анико – (узнала, рада) Извините, вы же тот? Ну тот… Сандро?

Сандро – Да, я.

Анико – (удивленная) а? … здесь зачем? Откуда? Когда пожаловали?

Сандро – (не скажу, что ему приятен этот разговор) Сегодня… сегодня привезли…

Анико – Очень хорошо, очень приятно… а сказали закрываемся… (подает руку) Анико.

Сандро – (пауза)  Где здесь 25-ая комната?

Анико – На втором этаже, слева третья комната, написано 27-ая, а на самом деле она 25-ая… как же приятно, что вы здесь…. А мы спектакль ставим. Будете участвовать? Скоро премьера… если до этого не выгонят нас…

Сандро – Как это – выгонят?

Анико – (по секрету) Продают этот дом… продают или покупают точно не поняла… переделывают в кабаре… или в эротический театр, что ли…

Сандро – Значит, на втором, да?

Анико – Да, да, на втором, слева, третья комната, написано 27-ая, на самом деле 25 –ая. (Сандро выходит, Анико провожает его взглядом, вздыхает). Как же он постарел? (заходит элегантно одетая Додо).

Додо – Анико! (Анико выронила из руки метлу) Анико! Что я тебе говорила? Объясни, почему ты это делаешь?

Голос ребенка – Зачем ты кричишь на нее?

Додо – (изменив тон) Ты здесь больше не уборщица, думай о своей роли, в приюте есть уборщица, и она этим займется.

Анико – Больше нет.

Додо – Нет? Как это?

Анико – Шако освободил…

Додо – Зачем освободил?

Анико – Не знаю, сказал, чтобы я убирала!…

Додо – И ты убираешь.

Анико – Да, убираю, а что в этом, 40 лет убирала, что мне осталось, еще года 2 поубираю и… если не буду убирать – отпустит… куда же мне?

Додо – Разве сказал, что выгонит?

Анико – Да нет, не говорил… Додо, говорят сегодня ждут гостя, правда?

Додо – Не знаю, увидим.

                  (Заходит Аркадий, кажется он русский, но на русского не очень похож, и акцент даже немножко грузинский)

Анико – Здравствуй, Аркадий!

Аркадий – Добрый день, Додо Николаевна! (на русском) Здравствуй Анико! (на грузинском).

Додо – Здравствуй, Аркадий.

Аркадий – (недовольный) Значит все-таки Лира ставите, да?…. Не лучше Ричарда поставить или Макбет? Полетели бы головы направо и налево.

Додо – Чьи головы?

Аркадий – Вы мне дайте Ричарда, головы я сам найду. Додо Николаевна, нельзя мне тоже участвовать в нашем спектакле?

Додо – Ну как ты, Аркадий, будешь играть у нас? Мы говорим по-грузински, а ты по-русски?

Аркадий –Додо Николаевна!

Анико – (прерывает) Не приставай, Аркадий….

Аркадий – ( к Анико) Не тебя спрашиваю… (к Додо) Додо Николаевна, а нельзя, чтобы один из князей был русским?…

Додо – Нельзя, Аркадий!

Анико – Аркадий, уйди.

Аркадий– Угомонись Анико, Додо Николаевна, этот князь – как его, Глостер, он не может быть русским?

Додо – (категорически) Нет!

Аркадий – (ушел, вдруг обернулся) Ну ладно, пусть будет так – Глостер не русский, а русскоязычный!

Додо – Ар-ка-дий!!

Анико –Аркадий!

Аркадий – А Кент?

Анико – Аркадий, отстань… здесь родился, здесь вырос, выучился бы грузинскому языку.

Аркадий – Во-первых, не здесь я родился, а в 21-м, когда отец вас освобождал,…

Анико – От кого освобождал?

Аркадий – От меньшевиков, мне тогда три года было. Ему  на Татьяновской дали кваритиру, потом эту улицу переименовали на 25 февраля, потом на 26 мая, а сейчас Товстоногова. И меня и маму привез, потом русская школа, во дворе курды, армяне, и грузинскому не научился, и русский почти позабыл (безнадежно), нельзя значит!

Додо – Нелъзя!

Аркадий – А спроси, так у нас демократия!

Додо – При чем тут демократия? Это же Англия! Средние века! Что там русскому делать, что?

Аркадий – ( удивленный) Что за страна? Ни одного русского? (выходит весьма обиженный, забегает Русико).

Русико _ Не видели Тинико?

Анико – Тинико или Кети?

Русико – У нее это, как его?… ну это… склероз!… ужас… (побежала, опять вернулась) говорят, сегодня идут, правда? Эротический театр открывают, правда?

Анико – Не знаю.

Русико – Как мне быть, по домашнему быть одетой или переодеться ? Кети не видела? А, я же спрашивала… (идет, возращается) что ответила, не помню.

Анико- Не видела (Русико выходит) Додо, знаешь кого привели сюда?

Додо – Кого же?

Анико – Этого…. Во многих фильмах снимался, женщины без ума были от него… Сандро… фамилию никак не могу вспомнить.

Додо – Он актер?

Анико – Да, актер, как же он постарел .. (пауза) Додо!

Додо – Что случилось, Анико?

Анико – (по секрету) Вчера у Шако гости были… Решено – этот дом продан… или куплен…. Документы оформляют…

Додо – Кто тебе про это сказал!

Анико – (оглядываясь) Убирала комнату Шако, зашли, велели выйти, в прихожей ждала… слышала… Шако позвал меня, велел «Шампанского» принести, кутили. В конце месяца выселю, говорит, их отсюда, обещал.

Додо – Куда выселит?

Анико – В Эртацминда, там где пионерский лагерь был. Те сказали, что лагерь этот почти не существует, разобран, а Шако им ничего, мол, образуется… продали, или купили, не поняла.

Голос ребенка – (Додо говорит). Не бойся, никуда не смогут выселить

Додо – Не бойся, никуда не смогут выселить, земля не соломой покрыта.

                  (Заходят старики «Актеры», Русико нашла Кети и держит ее за руку, одни текст, другие  мизансцены повторяют).

Ванико – Додо! Правда, что здесь  эротический театр открывают?  Мать их так, а так… если театр открывают, зачем то нас выгонять, мы что плохо сыграли что ли?

Аркадий – Да, да сыграешь, голышом (смеется), ну,  дает деревня!…

Ванико – Зачем же голышом – то… Додо (Додо перелистывает пьесу, не обращая на Ванико внимания) Додо, можно чтобы я на этом концерте стихи прочитал?

Додо – Это  не концерт.

Ванико – Ну как есть, можно? Ты что говоришь про бомбу, а вот смотри – «отец любит своих детей, а дети не помнят отца»

Кети – (в панике) Додо, это правда?

Додо – Что правда?

Кети – Что сегодня приходят… сказали скоро выгонят всех.

Додо – Кто тебе сказал?

Кети – Говорят.

Додо – (посмотрев на ребенка, которого никто не замечает) Никто нас никуда не выгонит!

Кети – Я должна моим позвонить, не помните две последние цифры? А? 34-41 и?

Ванико – (скромно) Додо, я все-таки не понял, могу я бомбы читать или нет?

Додо – Нельзя!

Ванико – (недовольно) Почему?

Додо – Потому! Будь человеком, отстань,

Гоги – Почему не начинаем?

Додо – Начнем.

Гоги – Мы готовы, выходим с музыкой?

Додо – Да.

Кети – Додо, что нам делать с ресницами, не принесут их? А грим не нужен? Нам не мешало бы омолодиться!

Додо – Будет! Все будет! А возраст тут не причем, это условность даже обостряет обстоятельства, в ней заложена самая главная бомба.

Ванико – Почему не начинаем?

Додо – Ждем Како, повторяйте текст…

Русико – Додо, а это правда? Нас и взаправду  выгонят?

Додо – Не паникуй, не выгонят.

Ванико – Додо, а ну послушайте, когда я это говорю – «Вой, вихрь, во всю! Жги, молния!»- может добавить: -«Как заварил кашу, так и разхлебывай»! Круто, не правда ли. Чем же это не Бомба?!

Додо – (еле сдерживаея себя) А кто это должен сказать?

Ванико – Король Лир… ну тот, кого выгнали… догадался, наконец, что все получил по своей же вине  «Что припасешь, то и сосешь».

Додо – (взрывается) Ванико! Не своди меня с ума, Что говорит Лир? Что Шекспира корректируешь? Не знаю как укоротить текст, а ты?

Ванико – (обиженно) – Извини… Начать?

Додо – Нет, пусть все придут….

Ванико – ( по секрету) Додо, если они правда возьмутся нас выгонять, у меня одна мысль … потом скажу, сегодня начнем с «вой вихрь»… , а пожалуйста?!

Додо – (вспыхнула) Нет – это результативная сцена… Лир должен до этого дойти, а там он уже сумасшедший, до этого дорога длинная… Что его с ума свело, раздели, раздал все, что имел, играет с роком, вызывает судьбу на дуэль, проигрывает…. Поздно очнулся, поздно догадался, поздно догадался… опоздал.

Ванико – Я тоже про то же,  догадался понял, что сам виноват

Додо – (кричит во всю) Где же Како?

Ванико – Кому же нужен этот Како? Я же здесь?

Додо – Нужен, что ему заново еще объяснять все?

Ванико – Додо, я все равно ничего не делаю, а ну посмотри на эту бомбу?!

Кети – (звонит по телефону) Никто не помнит телефон моих? 34-41 и? … 2 последние цифры не помню

(заходит Како)

Додо – Почему опаздываем?

Кети – (возмущенная) Что, всегда тебя должны ждать?

Русико – Хватит  ну,  хватит тебе Како!

Ванико – Браток, разве так можно? (Ванико удивляется – почему Додо не ругает Како).

Гоги – (Проснулся в испуге) ааа! … Нет!…  не хочу!… что вы от меня хотите! А я причем… кто меня  спрашивал ( старики окружили его, Гоги понял, что бредит, что этот кошмар был во сне). Не заснуть человеку…  Все одно и тоже снится…

Како – Слушай, я вообще не могу заснуть… если засну на 10 минут, кто-то шепчет, пси, пси … и можно описаться.  А что тебе приснилось?

Гоги – (совсем очнулся) Мне? Ничего? А тебе что? Чего пристал?… Ничего  мне не снилось…

Како – Сядь, отдохни.

(Гоги садится, но тотчас же подскакивает)

Гоги – Нет, Нет!… Сажусь, засыпаю… и потом…

Како – Меня ждали? Шако встретил и сказал, что репетиции не будет.

Додо – Это почему же?

Како – Я тоже про это. А он не твоего ума дело… сказал.

Кети – Бесстыжий!

Русико – Осел…

Како – Да, невоспитанный, подумал было ударить его, потом решил, что с этим амбалом не справлюсь, потом решил сказать что-нибудь такое, чтобы ранило его сердце, но ничего не смог придумть и … (с выражением гнева) вот так посмотрел на него в упор и пошел. Будет репетиция? Я буду играть?

Ванико – (начал кричать) Ну почему же каждый божий день ты должен играть, а до меня никак не дошла очередь? Мы же договаривались?! Сперва ты, потом я. Сперва ты, потом я, ладно, да!

Како – Пожалуйста! Пожалуйста! Играй ты. Иди начинай

Додо – Нет Ванико, ты пока смотри и текст запоминай, Како, ты начинай!

Ванико – Всегда вот так… да я уже знаю текст… послушай – «вой вихрь во всю!…»

Аркадий – Каждый раз одно и то же,  хватит, наконец, Ванико ! Да?!

Ванико – А тебя кто спрашивает?

Аркадий – Мне тоже не дают играть… Что стреляться из-за этого, что ли? Давай, Како, начинай…

Ванико – Аркадий, ты немножко образумься и сиди себе ( обращается к Како)  Слушай, дорогой, мне не то что обидно, просто считаю, что так нельзя… Я не обижаюсь, но так…. нельзя… нельзя…

                  (все никак не может успокоиться).

Додо – Начнем.

Како – Начнем, то начнем! Но Ванико, я здесь обсолютно не причем. Это как в анекдоте: гуриец и сван сидят на дереве .

Кети – Пожалуйста, начнем ну!

(входит Клара)

Додо – Чего тебе, Клара?

Клара – (жестами) – Ничего, продолжайте.

Како – Ванико!

Ванико – (обиженный) Чего тебе надо? Хотел же играть? Так, иди же играй …. я не обижаюсь…

Како – (мирительно) Ванико, если ошибусь, продиктуй, а?!

Ванико – А если где-нибудь в другом месте будешь играть и забудешь, там тоже мне диктовать, что ли?

Русико – (чуть не плача) Ну начните же.

Како – Чего тебе Ванико? Я же сказал, если хочешь, играй ты, мне не будет обидно.

Кети – Хватит вам, устала я, начните наконец!

Гоги – Додо, гони их обоих, лучше я буду Лира играть.

Ванико – Я что, думаете, обижаюсь, я не на это обижаюсь.

Аркадий – Да уймись ты, не интересно нам, обижаешься ты  или нет, ты нам просто мешаешь.

Ванико – Эх, что вы меня успокаиваете, разве я и так не спокоен?

Додо – (зажигая сигарету) Ну и идиотка же я настоящая. С чего это я взяла, что с вами можно над спектаклем работать («актеры» замолкли, поняли, что Додо и всерьез разозлилась).

Голос ребенка – Успокойся.

Додо – Ты виновата! Что ты меня сюда притащила? (вдруг Додо помешало присутствие Клары) Что тебе, Клара?

Клара – Шако сказал, чтобы не начинали репетицию. Тынейджеры придут, вечером у них дискотека, сцену готовить будут.

Додо – (не понимает, что сказала Клара) Понял хоть кто-нибудь, что она сказала?

Како – Кажется – прекратить репетицию.

Додо – Клара отвяжись пожалуйста.

Гоги – Шако будет ругаться.

Кети – Кто такой Шако, я его знаю?

Ванико – Подумаешь будет ругаться… Тоже мне, объявился здесь, блин, начальник!…

Русико – (прерывает) Ванико!

Додо – Како начинай, чего ждешь?

Како – Вас  ждем, откуда же начинать?

Додо – «Пока пожалуют» (пауза) Клара, чего ты хочешь? Разозленная Клара выходит)

Како – Начинаю (пауза, Како готовится) Пока пожалуют…

Како – Почему пока?

Како – А как же?

Додо – Пока.

Како – Пока придут… да? Пока придут… да-а?. Если так начать-пока придут сюда, откроем наши скрытые планы, «подайте мне карту моего королевства!

Ванико – (поправлет) Нашего…

Како – Чего это нашего?

Ванико – Да нашего (читает) «подайте мне сюда… карту нашего королевства…», мне продолжать или нет?

Како – (продолжает быстро) выслушайте меня «Я разделяю королевство на три части»…(Ванико диктует вслух) Ванико, тише, а?!

Ванико – Что!?

Ванико – Ты же сам просил диктовать?

Како – Я говорил – если ошибусь, а разве я ошибся?

Додо – Кофе не сварите мне?

Гоги – Закончили репетицию?

Додо – Тише,  продолжаем.

Како – И на чем же я остановился, Ванико?

Ванико -  Что королевство свое на три части делил. Но я все никак  не могу понять… Дурак что ли этот Лир? Как же он , осел, все раздает и себе ничего не оставляет? А если дурак, то как Королем стал?… А, впрочем, столько дураков на свете, что…А я что, не так поступил: все что имел, отдал этим негодяям.

Додо – Ванико, не мешай нам.

Како – Продолжаю …..   Додо, выйду на минутку, хорошо?

Додо – Иди. Иди. Как же мы это осилим к концу месяца? Ума не приложу…

Гоги – Репетиция закончилась, а ну-ка приберем все…

Ванико – Додо, может мне продолжить? Когда же он вернется, а мне диктовать не нужно, начать? Где же он остановился?… да, здесь… на три части королевство делил… дурак, осел настоящий, себе ничего не оставляешь? Продолжаю (читает) – в ( текст из Шекспира) Додо, это значит, что пока мы на пенсию выйдем, вы работайте – не так ли?…

Како – (забегает быстро) – Что случилось… нельзя на минутку выйти? Ванико, если ты хотел играть, я же говорил, что не обижусь, ну давай, давай, продолжай…

                  (репетиция вновь прервалась, внимание стариков переходит на вошедших старика и молодого человека)

Сын – Что скажешь, отец? Нравится тебе здесь? А?

Отец – ….?

Сын – Что? Скажи- что? Ты нервничаешь, отец? Чего тебе нервничать, успокойся… Если не хочешь оставаться, пойдем, пойдем же.

Отец – …. ?

Сын – Отец, скажи что-нибудь?… (отец крепко хватает за руку сына) Отпусти…. Что с тобой, я же не убегаю… отпусти, пожалуйства, иди сюда…. садись… отпусти руку,… люди ведь смотрят, неудобно, ну чего ты папочка, родной мой? Мы же договорились, нет? Уеду я на четыре-пять… месяцев, ты здесь останешься, с директором уже поговорили, во внимании, еде, питье и  тепле ты не будешь нуждаться. Как приеду, в тот же день заберу тебя отсюда. Что не нравиться тебе здесь?

Отец -  ……….

Сын – Ну что мне делать? Скажи как быть? Если бы ты тогда не согласился остаться здесь, я бы не подписивал  этот чертов контракт, и кваритиру бы не продал…. Что изменилось? Ты же знаешь, квартира продана, Тинико и детей ее родителям подсунул, пойдешь к ним?… Нет! А что сейчас делать? Квартиру не вернуть, половина денег на долги ушла… ничего, два-три года… и куплю еще лучшую квартиру.

Отец – ….

Сын – Хорошо, сейчас отпусти, время не терпит, в четыре часа уже в аэропорту должен быть. Отпусти же руку…. Ну, будь здоров, я должен идти…. ты же не маленький? Все понимаешь. Ты же знаешь, что мне не нравится тебя здесь оставлять, но что поделаешь. Посмотри, какие хорошие люди вокруг, да и условия неплохие… Меня бы кто тут оставил…

Отец – …..

Сын – Да, кстати, чуть не забыл, деньги я тебе оставлю. Отпусти руку… деньги достану. Вот так (отпускает руку, кладет деньги в карман отцу). Пригодятся. Смело проси у директора все, что захочешь. Он  у меня в долгу, ни в чем не откажет. Не думай, что тебя здесь из-за милости держат… Ну, я пошел, пока, через пять месяцев я уже здесь…. с аэропорта прямо сюда (сын уходит)

Голос ребенка – Постой, не уходи!… Эй! Тебе говорю!… Куда идешь? Куда… (сын не слышет голоса ребенка и выходит).

                  (старики окружают отца).

Гоги – (отцу) В какую комнату распределили? В той жизни мы случайно не знали друг друга?

Отец -  …..

Како – Оставь его, как Вас зовут?

Отец – ….

Ванико – Не волнуйся! Знаешь как нам здесь классно?…

Отец – ….

Русико – Мы здесь превосходно себя чувствуем, если бы меня не привели сюда, я бы от одиночества подохла.

Отец – ….

Кети – Вам здесь  очень понравится, знаете  какие мы хорошие люди?

Гоги – Вот! Шако идет! Сейчас вы держите перед ним ответ.

Аркадий – Гоги, как тебе не стыдно, такой большой и такой трусливый, точно заяц.

Гоги – Заткнись!

Кети – (возмущенная) Почему не говорите мне кто такой этот Шако, я знаю его?

Русико – Тинико…

Кети – (поправляет) Кети.

Русико – Это же все равно, у тебя же это как его? Это… говорила тебе, будь осторожнее.

(заходит Шако)

Кети – (обрадовалась) А-а, да я же знаю его, это Шако.

Шако – Здравствуйте друзья, мои дорогие, мои хорошие.

Аркадий – Здравствуйте, батоно Шавлег!

Шако – (почему-то раздражается) Аркадий, почему отключается в моем кабинете телефон, почему не чинишь, или это тебя не касается?

Аркадий – Сделаю, батоно Шавлег!

Кети – Шако, а ну-ка скажи а-а…

Шако – а-а!

Кети – В попе дыла(смеется)

Шако – Баба Кети, баба Кети, предстваляю, какой сорви-головой вы были в детстве? Уже познакомились? Очень приятно (отцу) А что вы умеете делать?

Отец – ….

Шако – Хорошо, хорошо,  подберем и для вас дельце: приятное для вас и полезное для нас. (весело) Ну как дела? Всё в ажуре? Жду, рассказывайте, не нуждаетесь ли в чём-нибудь?

Гоги – Ни в чём, у нас всё есть…

Кети – Как же не нуждаемся: грима нет, платья нет.

Русико – «Румяна» нужны, «ресницы» нужны.

Анико – (тихо) Платья и у меня нет…

Шако – Ой, какие вы милые, вы даже не представляете себе – Будет! Все будет! Давайте сделаем так; составьте перечень нужных вам предметов и передайте мне. Слово ваше, дело наше. А сейчас продолжайте, пожалуйста, хочу посмотреть на вас.

Додо – У нас перерыв.

Шако – Какое время отдыхать, минут через пять  ребята придут, сегодня дискотека.

Гоги – А гости придут?

Шако – Какие гости? Ах, те? Нет, те не сегодня.

Додо – Мы же договоривались, что сегодня репетиция.

Шако – Вы правы, Додо Николаевна, позвонили, просили, велели, а что мне делать?

Гоги – Если велели, что тут поделаешь?!

Додо –(возмущенная) Не велели, а сцену сдаете. Почему не можете  нам заявить, что сдаете, за что вам деньги платят.

Шако – Да, сдаем, да нам деньги платят. А вы что думаете, то, что из бюджета выдают, этого нам хватает, или на пожертвования живем? Три года, как на улице ящик для пожертвования поставили. Хотите знать сколько пожертвований было – 85 тетри,… из них 20 тетри я бросил. Знаете, во сколько мне обходится содержание стольких людей? Продукты, электричество, вода, сиделки, врачи, лекарства… что делать?  Отказывать? Вот пожалуйста Како каждую ночь в постели мочится. Белье надо менять? Надо! Стирать надо? Надо! «Порошок» нужен? –нужен! А белье во время стирки изнашивается? А как же хотите? (обращаясь к Како) Како, я так это… к примеру привел.

Како – (скрывая глаза от женщин) Какие ночи, только раз это было.

Додо – Когда договориваемся, соглашение нельзя нарушать из за того, что кому-то кто-то деньги в карман положил.

Шако – Постой постой… это кто кому в карман положил? Это я, что ли в карман кладу? Я?

Како – Сколько тебе платят?

Гоги – (посмотрел на Шако) Какое тебе дело, кто тебя спрашивает?

Шако – Какое твое собачье дело? Кто вас спрашивает?… Что вы нос суете в чужой карман. Не на вас что ли эти деньги трачу?

Аркадий – Говорите по-русски… Мне тоже интересно, по-грузински я не все понимаю.

Додо – Продолжаем репетицию.

Шако – Нет, нет… Додо Николаевна, прошли пять минут, сейчас уже придут, и… не хочу неприятностей… закончили, а завтра продолжим. Если не успеваете подготовиться,  перенесем месяца на два, что же нам торопиться? Лучше получится.

Како – Какие ночи? – Только  раз… и то…

Ванико – Не знаю, а ведь сказали к концу месяца переходим…

Шако – Да, переходите! Ну и что? Там играть будете… на природе разве не лучше?

Додо – (категорически) Эти люди никуда отсюда не перейдут!

Шако –Хорошо сказано – не перейдут… не перейдут… А так, братцы, не выйдет… Этот дом не ваш…

Како – И не твой!

Шако – Да, правильно, и не мой! А я что говорю, что он мой. Додо Николаевна, с вами наедине хочу поговорить, потом зайдите ко мне, пожалуйста. А теперь на этом и закончим.

Додо – Наедине нам не о чем с вами говорить, если есть что сказать, здесь же и говорите.

Шако – (теряя терпение, но стараясь сдерживать себя) Не надо этих митингов Додо Николаевна, обойдемся без них. Вы же понимаете, как я вас ценю. Я на ваших спектаклях вырос, но знаете, что я вам скажу… Никому, кроме вас лично, никому не нужен этот спектакль. Если вы думаете, что бомбы готовите, это вовсе не так… Это далеко от реальности….

Голос ребенка (говорит Додо) – Не заводись.

Додо (ребенку) – Погоди. (старикам) Только мне нужен? Вам не нужен? Скажите же!… Что вы замолкли все?

(Пауза, старики смущаются от неудобства)

Ванико – (посмел) Что вы,  Додо Николаевна, как не нужен?!..

Гоги – А для чего он нам нужен, напоит  что-ли он нас,  накормит или обогреет, а?

Аркадий – (к Додо, так что бы Шако не слышал) Я с вами Додо Николаевна.

Шако – (заходит Клара и звонит колокольчиком) Друзья, прошу… Обед подан, Клара сегодня котлеты приготовила для вас, прошу… пожалуйте (пауза)… не остудите обед… (старики выходят потихоньку, на сцене остаётся только Додо, Сандро и Отец, который сидит в углу и смотрит в пространство. Все трое погружены в свои мысли, они одни)

Голос ребенка – Посмотри, кто стоит? (Додо заметила Сандро)

Додо – Сандро!-Сандро! ( Сандро оборачивается, всматривается внимательно, но видно, что не узнает Додо) Здравствуй, Сандро!…

Сандро – Здравствуйте?!

Додо – Не узнаешь?

Сандро – Как нет, как нет, узнал… Вы … (узнал) ты….?

Додо – Да  я,я… что с тобой стало? На кого ты  стал похож, бедняжка.

Голос ребенка (Додо) – Как ты встречаешь? … Не говори с ним так.

Сандро – На кого похож?

Додо – Иди сюда, присядь, кто тебя сюда привез?

Сандро – Соседи.

(пауза)

Додо – Ну и как ты?

Сандро – Да так себе…

Додо – Пьешь?

Сандро – Нет…

Голос ребенка (Додо – про себя) Врет.

Сандро – А на что пить-то?! (пауза) А ты? Ты что здесь делаешь?

Додо – (посмотрела на ребенка) Я-я-я? Да я здесь не из милости, деньги плачу… когда же тебя привели?

Сандро – Сегодня… Надо же!… (смеется) Где встретились, а

(заходит Клара)

Додо –Чего тебе, Клара?

Клара – (колокольчиком звонит) Не идешь?

Сандро – Подслушивает?

Додо – Она глухонемая (Клара выходит, неожиданно) «Лира» ставлю, сыграешь?

Сандро – Чего…?

Додо – «Лира» сыграешь? Это же роль твоей мечты? (подымает голос) Сыграешь?

Голос ребенка  – Сыграет, сыграет… куда денется, не хватай его сразу за горло.

Сандро – Да что ты!

Додо – Что, не хочется? Сандро!…. если ты сейчас откажешься от этой роли?!…

Сандро – Оставь, Додо…

Додо – Решено! Играешь Лира, и представить не можешь, что случится… Это будет нечто! Это будет зов! Бомба . Общество очнется, поймет, наконец,  что так больше нельзя продолжать, нельзя жить по-прежнему – закрыв глаза. Таа-к! Решено – играешь  Лира, если совсем не отупел. Текст выучишь без проблем,  это тебе всегда удавалось запросто.

Голос ребенка – Говорил я тебе..

Додо – Однажды ты уже сбежал… Всю свою жизнь посвятила тебе… Ах ты пьяница «Дон –Жуан»… Ты пьяница «самая»?

Голос ребенка – Не надо так, все испортишь.

Додо – Погоди … (к Сандро). Из болота выволокла, в мужчину превратила, а ты… не оценил и сбежал… сбежал и видишь на кого стал похож?

Сандро – (удивляется) На кого же?

Додо – В зеркало не заглядываешь?

Сандро – Заглядываю, что дальше?

Додо – И не видишь как ты выглядишь? Руки давно трясутся?

Сандро – Руки трясутся? (выпрямляет руки вперед) – Правда, трясутся, раньше не замечал.

Додо  – А Лика где? Оставила небось тебя? А ты думал, как я в прислугах твоих ходила бы? Ты думаешь, я  не знаю про твои козни?!

Сандро – А какие козни?

Додо – Все знаю, все… к кому ты сбежал дегенерат…

Голос ребенка – Не время сейчас для ревности.

Додо – Мальчики навещают?

Сандро – Да, как-то Ника заходил…

Додо – Когда-же?

Сандро – Не помню…

Додо – Не помнишь … а так приблизительно?

Сандро – Додо, скажи правду, что ты здесь делаешь?

Голос ребенка – (обращается к Сандро) –Для чего тебе это исследование, она здесь и все! Помирись с ней, если сможешь.

(Сандро не слышит)

Додо – (голосу) Отстань от него (к Сандро) – твоя вина… Во всем ты виноват.

Сандро – Это я знаю… если что было плохое – во всем виноват я.

 Додо – Да, это так, во всем ты виноват, только ты… бессовестный, эгоист, неблагодарный…пьяница, «Дон-Жуан».

Сандро – Пьяница «Самайи» земелевской забегаловки

Додо – Да пьяница «Самайи»

Голос ребенка – Стой и кричи сейчас, пьяница, пьяница.

Додо – Из забегаловки «Самайи» я тебя вытащила, в мужщину превратила, никто тебя никогда не интересовал, только собой был занят. Мальчики так разбежались, ты даже  и не узнал (Додо расплакалась, неловко себя чувствует).

Голос ребенка – Поплачь, поплачь- это помогает, смотри как подействовало (Додо вытерла слезы)

Сандро – В этом тоже я виноват?

Додо – Да, ты, ни разу не заинтересовался, чем твои дети живут, когда Ника тебя видел не помнишь… Идиот… уже десять месяцев как Ника в Америку уехал.

Сандро – Куда?

Додо – В Америку.

Сандро – Когда уехал?

Додо – Десять месяцев назад! Десять месяцев?

(пауза)

Сандро – Десять месяцев?… почему?

Додо – Потому! Потому, что до него никому не было дела (заходит Ванико, в руках держит кусок хлеба и котлету)

Ванико – Додо… это… а на обед и вправду котлеты подавали… вот, тебе принес…возьми, с утра ведь ничего не ела…

Додо – (кричит) Ванико, уйди отсюда!

Ванико – Ухожу (Заглядывается на Сандро) Ты же тот? … ну тот?… (посмотрел на Додо) ухожу… (выходит)

(пауза)

Додо – Если бы ты не только о себе думал… Трижды ранили Нику, ни разу тебя не нашли,… То друзья, то прохожие доставляли его в больницу.

Сандро – Додо, это же случайно так вышло.

Додо – Что же случайно вышло? Случайно ранили его, или случайно не смогли тебя найти?

Сандро – Случайно не смогли меня найти.

Додо –Случайно ничего не случается.

(заходит Шако)

Шако – Здравствуйте, Додо Николаевна!

Додо – А мы сегодня не виделись, да?

Шако – (обращается с Сандро) На минутку оставь нас (понял, что лицо незнакомое). А вы кто?

Сандро – Я……?

Шако – Да, вы.. ты…?

Сандро – Сандро.

Шако – И что потом?

Сандро – А что потом?

Шако – Что ты тут делаешь?

Сандро – Ничего

Шако – Аа … это же ты, Даташка что звонил? Какой вы профессии?

Сандро – Какая разница?

Шако – Ты плотник, маляр,  электрик, или?…

Сандро – Ни тот и ни другой.

Шако – Ничего, подыщем тебе делишко приятное для тебя и для нас полезное.

Додо – Оставьте его, ему нельзя работать.

Шако – Он ваш знакомый?

Додо – Да

Шако – (любезно к Додо) Пожалуйста, из уважения к вам…. (обращается к Сандро) только сейчас оставь нас на минутку.

Сандро – Я?

Шако – Да ты, иди пройдись туда-сюда.

Сандро – Это почему я должен пройтись туда-сюда?

Шако – У  меня дело есть к Додо Николаевне.

Сандро – Пожалуйста (похаживает неподалеку)

Шако – Додо Николаевна, вы меня знаете, я люблю говорить прямо в лицо и откровенно , вот также откровенно хочу договориться с вами….  Судьба этого дома, в принципе, уже решена, на днях этих людей выселяем отсюда. Я хочу решить вашу  проблему.

Додо – Какую проблему?

Шако – Додо Николаевна, вы же понимаете, что за рожи эти американские бизнесмены. Им нужны только порядочные, честные, надежные люди. Вот я и подумал оставить вас здесь у меня. Какую-нибудь должность подберем, ну, например, будете моей заместительницей или менеджером, или кем-то еще… не знаю… только чтобы этих людей вы как-нибудь так обработали, чтобы они без эксцессов покинули здание… а…?

Додо – Чего, а?

Шако – Что скажите?

Додо – Не выйдет…

Шако – Почему?  Почему не выйдит? Выйдет… ведь и не такое выходило?!

Додо – Выходило, но больше не выйдет. Не соломой этот мир покрыт? Не уйдут эти люди отсюда!

Шако – (раздражается) Не уйдут?! А кто их спрашивает, этот вопрос на государственном уровне решается, вы разнесёте,а то бы сказал, в чьи интересы это входит.

Додо – В чьи же?

Шако – В чьи?…. (едва не обронил имя) Потом скажу в чьи.

Додо – Не выйдет это дело, не сможете вы купить этот дом, не сможете людей на улицу выгнать.

Шако –(возмущенный) А кто их гонит на улицу? Мы же не звери. На природе жить будут. В Эртацминда. Там раньше пионерский лагерь был, переедете туда… нет, вы здесь останетесь… переедут туда, за зданием присмотрят, что-то государство пожертвует, что-то американцы… их нужно хорошенко надоить…, а как-же, все за даром заполучить стараются … Бывали в Эртацминда? С краю горы, с другой стороны речка, здесь Церковь, тут кладбище… Паата там похоронен,… Саакадзе, какой славный тип, а?  Откуда и в какое время привез тело Пааты!… Какие же мы молодцы грузины-то?! Договорились, не правда, Додо Николаевна?… (обращается к Сандро). Я разве тебе не говорил, пройдись!

Сандро – Я хожу.

Шако – Что подслушиваешь? (Сандро отошел в сторону).

Додо – Подойди сюда, Сандро!

(Сандро подходит)

Шако – Эй, дяденька, оставь нас, да?! (Сандро опять отходит в сторону). А сейчас, Додо Николаевна, я буду предельно откровенен… Даже если на головах все будут ходить, все равно вас отсюда выгонят. Из-за какого-то десятка стариков такое большое здание в центре города не будет простаивать. Не догадываетесь, о чьих интересах идет речь? Ему доверяют, да и американцы деньги вложили. Надо же им окупить все… так что вы лучше о себе бы подумали.

(пауза)

Додо – Сандро, пойди сюда! (Сандро покорно подходит…) Сандро избей этого мужика!

Сандро – Избить?

Додо – Да, избей!… Ради меня…

Шако – (смеясь) Избить меня? Да как он сможет меня избить?!

Додо – Всю свою жизнь тренировался… не можешь, ради меня, хоть раз, одного подонка избить?!

Сандро – Должны же быть на то основания?… и потом, меня не спрашиваешь – могу ли я?

Шако – Ты меня должен избить? А ну-ка подойди… подойди, подойди, да как ты меня сможешь избить, а?

Сандро – А я что говорю, что собираюсь?

Шако – Обосрался? Иди, ну иди бей меня. Тебе причина нужна, пожалуйста – дерьмо ты!

(Сандро ударил) Эй!… что ты сделал? Ударил меня? (Сандро ударяет еще раз) Эй, хочешь чтобы разорвал тебя на куски? Что, не заслуживаешь? (схватил за ворот) Что мне с тобой делать, избить? Да ударить тебя, умрешь же. Ах, так, да? Хорошо. С сегодняшнего дня мне с вами не о чем  говорить, не хотите, как хотите… Ух, мою…, зуб болтается, ух, твою… (выходит)

Додо – Присядь, что с тобой? Еле дышешь; это все твои сигареты… Откуда кровь? Он тебя ударил, что ли?

Сандро – Нет, это из-за давления.

Додо – Опусти голову (кладет его голову на колени. Сандро собирается ее погладить). Отпусти руки, ты- бедалага Дон-Жуан…

(пауза)

Сандро – А?…

Додо – Помнишь… как ты однажды из-за меня троих ребят избил?

Сандро – Помню, а ты не знаешь, как те трое потом меня избили.

Додо – Правда?

Сандро – Правда.  (пауза) Додо ! А что Ника в Америке делает?

Додо  – Работает… с американцами собираются фильм снять. Альтернативное кино Голливуду сделать… одновременно с этим еще подрабатывает.

Сандро – А где он работает и кем?

Додо – Кем придется, то в кафе, то на строительстве, рисует, продает свои картины… хочешь поговорить с ним?

Сандро – Очень!

Додо – Который час? Его не будет дома, на мобильник позвоним (звонит, передает телефон Сандро).

Голос Ники – Yes! Nick is here! (Сандро растерялся, не может говорить) Hello! Why is speaking?

Сандро – (Додо) Кто это?

Додо – Да это же Ника, ответь ему  (Сандро не может говорить, Додо отбирает телефон) Ника, привет, сынуля!

Голос Ники -  Ух ты, Мам! Это ты? Как ты, мам?

Додо – (старается не выражать эмоции) Ничего, нормально, о себе расскажи, как твои дела?

Голос Ники – Ну не знаю пока, Зура говорит фирму создадим… Офис откроем… адвоката наняли… короче, что-то должно получиться. Как ваши дела, про ребят расскажи, как они?

Додо – Ничего, нормально, хочешь с отцом поговорить?

Голос Ники – С папой, он у тебя? Вы что помирились? Что, помирились?

Додо – Да нет, какой помирились… (смотрит на Сандро), случайно встретились на концерте, а сейчас антракт и звоним тебе, на поговори.

Сандро -  (взволнованный, старается не потерять самообладание) Алло! Здравствуй Ника!

Голос Ники – Па! … Как ты, Папа.

Сандро – Хорошо, а ты как?

Голос Ники – Хорошо, отец, хорошо!

Сандро – (обращается к Додо) Как хорошо слышно, он правда в Америке?

Голос Ники – Отец, как здорово, что вы вместе, может помиритесь, а? Прошу тебя?!

Сандро – Право не знаю (смотрит на Додо) посмотрим,… мальчик! Почему же не сказал, что в Америку уезжал?

Голос Ники – Ну ты даешь, Пап (смеется). Не помнишь, я же попращался с тобой, у Даташки кутили, не таким пьяным был… за шампанким послал, доброго пути пожелал, не помнишь?

Сандро – Дааа… не знаю… помню, как не помнить… Ника, сынок, это я тебя в такую даль отпустил? (стер слезу) Что ты там делаешь, мальчик мой?

Голос Ники – То это, то другое… здесь один кутайсский парень «Боржоми» разливает, и у него пророботал, денег недодал, поругались страшно, и я ушел. Отец, знаешь где я сейчас? На 67-ом этаже, окна чищу.

Сандро – (машинально наверх направил взор, определил на какой высоте будет 67-ой этаж, испугался) Изнутри, не так-ли?

Голос Ники – (смеясь) нет снаружи, Маме не говори, знаешь какой вид сверху? Пол Манхетена видно, океан…

Сандро – Кажется, вы кино собирались снимать?!

Голос Ники – Кто тебе здесь даст кино снимать, это я матери так сказал, не выдавай, пожалуйста!

Сандро – Будь поосторожнее, руку покрепче держи… что тебя понесло так далеко. И на такой высоте ( заплакал).

Додо – Хорошо, ну не своди ребенка с ума (отнимает телефон). Ну пока, деточка, если что нового, звони!

Голос Ники – Мааам!…. Помирись с ним, ааа!… прошу?! Жалко его одного оставлять… Помирись, хорошо….?

Додо – (смотрит на Сандро) Да, хорошо, посмотрим … до свидания (слезы глотает, обращается к Сандро). Чего ты расплакался, бедняга?… Ему там хорошо, своим делом занимается… (пауза) . Сандро! Если ты откажешься от этой роли…

Сандро – Что, разведешься?

Додо – Послушай меня! Я не спектакль ставлю здесь, это акция, борьба, этот спектакль взорвется как бомба. Пресса, телевидение будут вещать об этом. Это здание хотят продать…, рядом с нами стоят, говорят начинайте и мы с вами. Людей на улицу гонят, директор подонок.

Сандро – А разве только он подонок?

Додо – Нет, не только он, и ты, и я мы все подонки, так нам и надо. Худшего обращения заслуживаем (Сандро захотел что-то сказать). Чтобы я твоего голоса не слышала!…. Играешь Лира! Решено! Нельза же целую жизнь в кустах прятаться, подобно зайцу. (заходят старики) Побаловались котлетами? Хорошо, продолжаем!

Како – Додо, что делать, оказывается все уже решилось.

Додо – Что решилось?

Како – Гонят нас отсюда.

Гоги – Ну и что?

Аркадий – Говорил я вам, Ричарда надо было ставить! Ричард нам нужен, Ричард! Или Сталин.

Ванико _ Додо! У меня одна канистра бензина есть, кто знает на что понадобится, давай обольемся и ….ааа? … Всем хватит (пауза), а что делать? Я домой вернусь, меня же оттуда сюда отправили? А…? Что скажете?

Кети – (Обращается к Русико) Не облится ли нам? (Русико плечами пожимает)

(пауза)

Како –Ванико,

Ванико –Да..

Како – Зачем же всем обливаться?

Ванико – Чего же ты боишься?

Како – Не боюсь, не боюсь. А ну-ка подумай, когда все мы бензином обольемся, спички промокнут, .. должен же кто-то поджечь?

Ванико – Что же делать?

Како – Пусть кто-нибудь один обольется, для скандала и этого достаточно.

Сандро – Додо, мы случайно не в психушке находимся?

Додо – Что вы ерунду порите, хотите прямо в ад попасть?… Наша сила – в нашем единстве. Вместе будем стоять, никто нас не победит— Прекратите панику, репетиция начинается!

                  На Лира назначен Сандро, отдайте ему роль.

Како – Как это?

Ванико – Зачем нам еще один король?

Додо – Это тема не обсуждается  (Ванико) Ты будешь Глостером, (к  Како) ты Кентом. Это не малозначные роли, и Глостер, и Кент в своем роде Лиры.

Ванико – Так-то оно так, но король то один? Если Како не годится, я им буду?! (На Сандро указывает) Каким же Королем он можен быть – пьяница, погляди, руки трясутся.

Додо – Не твое дело!

Аркадий – Додо Николаевна, если Ванико не хочет, Глостером буду я. Пускай Глостер будет русскоязычным.

Додо – Сандро, забирай роль, у кого роль – у Како или у Ванико?

                  (Ванико тихо передает роль Како)

Аркадий – (увидел) Вот, у Акакия роль! Точно, сам видел! А ну-ка отдавай!

Гоги – Отдай роль, Како  ( руку скручивает) отпусти руку, отпусти, а то затылок продыравлю!

Како – Что ты сказал, что ты мне продырявишь?

Гоги – Затылок…

Како – Почему же затылок?

Гоги – А какая тебе разница?! Ну если хочешь – лоб. «Затылок» – да я просто так обронил это слово. А почему ты не спрашиваешь, чем я продырявлю? Пальцем, что ли? То же мне…

Додо – Како, отдай роль, отпусти руку… (после некоторой потасовки отняли все – таки роль у Како) Начинаем…

(Заходит Шако)

Шако – Ну-ка, ну.ка, кончайте! Репетиция окончена, пришли ребята, освобождаем сцену.

Ванико – Это почему же? Эта сцена наша.

Шако – Была ваша – стала нашей (смеется) Ну, все. Заканчивайте! Все, все! Все вам надо, а молодым – ничего, А им что делать – скитаться по улицам или в подъездах колоться?! Ничего для них нет и дискотека не полагается что ли? Хватит, ну!…

                  (заходят парень и девушка)

Гоги – И правда жалко ребят.

Додо – Не могу больше эту демагогию слушать!

Шако – Но  это ведь так! Правду слышать никто не хочет. Поэтому наши дети бегут за рубеж… ваша вина, вы виноваты…

Како – Сегодня наш день, оставьте нас в покое.

Шако – Нет, никак не можем оставить. Додо Николаевна, с вами отдельно хочу поговорить (вспомнил), а впрочем мы уже говорили..

Юноша – (к Шако) Приятель, как мы договорились, с пяти часов сцена наша, не так ли?

Шако – Ваша.

Юноша – А сейчас, что мне делать – драться с этими людьми?

Додо – Начинаем репетицию.

Юноша – Что начинаете? (к Шако) Эй, приятель, скажи ей что-нибудь!

Шако – Друзья мои, прошу покинуть сцену!

Гоги – Сойдите, ну!

Шако – Нет, Гоги, не надо драки, скажем и поймут нас, не так ли, Додо Николаевна?

Юноша – (к Шако) Мы платили тебе – вот ты и освобождай сцену.

Шако – Сейчас, сейчас. (старикам). А ну-ка все сходим со сцены…

Ванико – Сколько платил?

Шако – Какое твое дело, я же для вас стараюсь?!

Ванико – Не тебя спрашиваю, ( к юноше) сколько заплатил?

Юноша – Сказали, не твоего ума это дело, значит так и есть.

(Шако, Гоги и Юноша выпроваживают стариков со сцены)

Юноша – (девушке) – Давай

Девушка – Сегодня не буду раздеваться!

Юноша – Это почему – же ?

Девушка – Смотрят, как-то неудобно.

Юноша – А что вечером не будут глазеть?

Девушка – Вечером другой понт, наш состав будет.

                  (Юноша включает фонограмму, поет, девочка танцует)

Сандро – (отцу) – Извините, вы!… это … себя плохо чувствуете? … Додо!

Додо – Что случилось?

Сандро – (проверяет пульс) Я думаю …. все… отдал душу (богу)

Шако – Что сделал? Что отдал? 

Сандро – Скончался.

Шако – Как это скончался?! Ничего себе скончался, а меня не спрашивает? Что делать, блин? Эй, дядька… что ты сомной делаешь? Что мне делать сейчас, блин?

                  (Пауза, вдруг Како сорвался с места, подбегает к телефону звонит)

Мужской голос – Слушаю.

Како – Священным светом солнца!..

Мужской голос – Что?!

Како –И тайнам гекаты тьмой ночной,

И звездами,..

Мужской голос – Алло? Кто ты, что тебе нужно?

Како –////      …благодаря которым родимся мы и жить перестаем,

                  Клянусь, что всенародно отрекаюсь,

                  От близости, отеческих забот

Мужской голос – Э-э!… Алло?!…

Како –////       И кровного родства с тобой. Отныне

                  Ты мне навек чужая

Мужской голос – Э-э!… Кто ты? Алло?!…

Како – Да отец я твой, отец, ты засранец!

Мужской голос – Какой еще отец? Ты что, блин, офигел? Отец дома, не туда попал, дяденька, не туда, ошибся!

 

Действие второе

 

                  (Место действия не меняется. Анико опять звонит по телефону, та же процедура с монетой)

Женский голос – Слушаю … Слушаю, алло, говорите, ну скажите что-нибудь, кто там? Слышу твое дыхание (Анико рукой прикрывает рот) . Алло, кто там? Кто ты, дай-же понять!.. Эээй… ты, кто ты такой, что дела нет что-ли? Что ты от меня хочешь, давно уже звонишь… ты думаешь, заставишь меня ревновать? Мне и Нодару ты ничего не сможешь навредить, любим друг друга… а ты звони, сколько хочешь, нервы все-таки не потрепишь (кричит) скажи-же что-нибудь, ты негодяй… Нодар! Может тебе ответит, иди поговори с ним.

Мужской голос – Алло, слушаю, ээээ…. ты, блин, говори-же, ну?… (Изменившимся голосом) Ма, это ты?! Мааа…. дай мне как-нибудь знать, что это ты, постучи по трубке. Мама, где ты , куда ты запропастилась ( Анико собралась трубку вешать). Маа, не вешай трубку, пожалуйста?! 8 месяцев, как  не видел тебя, за что ты так на нас обиделась? Разве можно так?… Дети спрашивают – не умерла ли ты? Что мне ответить, что же мне сказать? Ма.. скажи хоть слово, одно только слово, мама!…

                  (Анико кладет трубку)

Гоги – Здравствуй, Анико.

Анико – (вздрогнула) Что ты как кошка, подокрался! Здравствуй.

Гоги – Что делаешь?

Анико – Убираю.

Гоги – Значит, мы не знали друг друга.

Анико – Нет

                  (Заходит Русико)

Русико – Анико, не видела ли ты Тинико?

Анико – Кети? Нет, не видела. Почему же ты ее Тинико зовешь? Кто такая Тинико?

Русико – Тинико? (Задумалась, вспоминает что-то, не вспомнила) была… (занервничала), куда же это девочка исчезла, что мне делать, у нее же это, как его? Ну это, если ее потеряю, мне конец. Не только у нее, а даже у меня это, как называется?

Гоги – Здравствуй Русудан.

Русико – Здравствуй.

Гоги – Чем  занимаешься?

Русико – Ничем (присматривается)

Гоги – А что ты так на меня смотришь?

Русико – Очень знакомое лицо, вспомнить хочу , да никак не могу.

Гоги – Да откуда ты можешь меня знать, я тебя не помню?

Русико – Тебя Гоги зовут?

Гоги – Георгий.

Русико – Как того звали, не помню.

Гоги – Кого?

Русико – Ну того, там, в Воркуте… надзирателем что был? Ты бывал в Воркуте?

Гоги – В Воркуте? Нет! А ты что делала в Воркуте?

Русико – Не помню уже, кажется Бидзину навещала.

Гоги – Бидзина – твой муж?

Русико – Был, пока умер.

Гоги – Что-же с ним случилось?

Русико – (вспоминает) формалином облился… не то известь на него насыпали… нет, сперва застрелили, а потом известь насыпали. Может ты знаешь, что с ним сделали?

Гоги – Я?.. А я откуда должен знать. Не знаю!… Ничего не знаю!… Воркуту и в глаза не видел.

Русико – И Тинико не видал?  (вдруг ее осенило, обрадовалась) Ааа! Вспомнила… Тинико больше нет, когда из Воркуты вернулась… от туберкулеза… (плачет) куда же эта девочка пропала…

Гоги – Тинико?

Русико – Нет, Кети, Тинико больше нет, она улетела

                  (выходит, заходит Шако)

Шако – Гоги, возьми (передал что-то в кульке) эти шары – надуй  и повесь.

Гоги – (надувает шар, немного необычно раздувается шар – по длине) Ээээ, это что?

Шако – Фирменные шары (смеется), сегодня гостя ждем. Подарки принесет. Хорошо должны встретить. Анико!

Анико – Слушаю!

Шако – Говорил я тебе, здесь оставлю? (Анико кивает головой), говорил? Это так и будет, тебя я здесь оставлю, здесь. Я человек слова. Сказал – значит оставлю! (Пауза) Анико! Как дела? Поняли, что лучше без шума переходить отсюда? Что говорят?

Анико – Да, что скажут, гоните да нас отсюда?

Шако – Зачем же гоним? Не гоним… а переселяем, перевозим, перемещаем, фу, твою (раскричался). Да, гоним, гоним!!! То же мне! Тебя нет, блин, тебя оставляю…. тебе же говорил – оставлю… Боже, как ты на мою мать похожа… такими же жалкими глазами она смотрела, не мотри так на меня, повернись туда!… Что мне делать, всем я не смогу помочь. Если я  слишком загну, вышвырнут и меня… останусь на нуле, поняла? Не только я этот дом покупаю… не смотри так, не смотри (убегает).

(заходит Сандро. Анико увидев его, скрывается и наблюдает за ним).

Сандро – «Вей, вихрь, вовсю! Жги молния! Лей ливень!

                  Вихрь, гром и ливень, вы не дочки мне.

                  Я вас не упрека.. В бессрдечьи,

                  Я царство вам не дарил, не звал детьми,

                  Ничем не обязал. Так да свершится

                  Вся ваша злая воля надо мно!

                  Я ваша жертва – бедный, старый, слабый»…

                  (перестает читать, руки трясутся, посмотрел в стороны, достал из кармана водку и глотнул).

                  «С моими дочерьми и войском всем

                  Набросились на голову седую.

                  Такого старика. Не стыдно ль вам?

                  Вей, вихрь, во всю…»

Додо – Сандро – Нет! Нет! Нет! Голос нам нужен! Голос!

                   (Сандро посмотрел в стороны, опять глотнул)

Сандро – «Вей, вихрь, … хорошо (продолжил)

                  Я ваша жертва – бедный, старый, слабый»,

                  Нет! Нет! – Король плачет ( и вновь продолжает)

                  (пауза)

Додо – Дальше?! Кончился спектакль? Ванико … говори

Ванико – Ой!  Как понравилось! Сандро, давай еще разок, ну?!

Кети – Ух ты, как хорошо было, я даже расплакалась.

Русико – Как же он так скоро такой текст запомнил.

Сандро – Додо, я больше не могу, какие глупости мы делаем.

Додо – Хорошо, брось эту сцену, отдохни.

Како – Сандро, прошу, скажи мне: «Клянусь Аполлоном!»… Скажи, ну?!

Додо – Како выучил текст?

Како – Да, а какой текст?

Додо – «Открой глаза»…

Како – Читаю, хорошо. Начинать? Король Лир, открой глаза, открой и посмотри, не пренебрегай своим верным слугой»…

Сандро – Клянусь Аполлоном…

Како – (кричит) – И я клянусь тем Апполоном!

Додо – Како, не кричи.

Како – Что же он тогда на меня кричит?

Додо – Он король, король. Хочет закричит, хочет повесит.

Како – Как бы ни так – повесит… Роль отнял, сейчас повесит? Что темно? ( у Како поднялось давление, ему стало плохо, посадили на стул)

Сандро – ( удрученный) Додо, что мне делать, бежать?

Додо – Беги… Всю жизнь ты убегаешь… Маленький ты человек, маленький… нет в тебе героя, нет. Малейшее препятствие и ты –прыг  в кусты. Не можешь хоть раз в жизни чем-нибудь удивить меня, что-нибудь сделать такого, героического?!

Сандро – Играть эту роль, разве не героизм?

Додо – Кети, Русико, идите сюда ( отводит их в сторону, что-то объясняет, Кети смеется довольная)

Гоги – Аркадий!

Аркадий – Чего тебе?!

Гоги – Дуй сюда.

Аркадий – Чего?

Гоги – Ну дуй-же ( Гоги и Аркадий надувают удлиненные шары)

Додо – Кети, отсюда – начнем, здесь в доме тесно-

Кети –       «Здесь в доме тесно. Старика со свитой

                  Немыслимо здесь было б разместить» (смеется)

Додо – Что тебя веселит?

Кети – Не знаю, мне смешно.

Додо – Русико, продолжай.

Русико – «Сам виноват, зачем мой дом оставил?

                  Пускай теперь пеняет на себя» (плачет)

Додо – Русико, почему плачешь?

Русико – Не знаю…

                  (У Гоги лопнул шар)

Додо – Гоги, Аркадий, вы нам мешаете, чем занимаетесь?

Гоги – Гости идут. Сказали, надо украсить здесь.

Додо – Какие еще гости?

Анико – Те, которые этот дом покупают.

Гоги – Идут с подарками, говорят концерт будут давать.

Аркадий – После концерта будет банкет?

                  (заходит Шако)

Шако – Здравствуйте мои дорогие, сегодня высокий гость прибудет. Хочу вас обрадовать, вопрос вашего переезда решен. На той неделе в Эртацминда будете.

                  (пауза)

Ванико – Додо! Нести бензин?

Шако – Чтооо? Что ты должен нести? Зачем тебе бензин?

Ванико – Какой бензин, чей бензин…

Шако – Где  у тебя бензин?

Ванико – Есть  (вызывающе)!

Кети – Шако, что делать, грим не несут нам? Когда платья сошьют?

Русико – А «ресници» не нужны?

Анико – (тихим голосом) И у меня нет платья.

Шако – Я же говорил вам – напишите? – Нет! – Напишите все, что вам нужно, и все вам отправим. Додо – Шако, эти люди никуда не уедут.

Шако – Ну хватит, наконец Додо Николаевна. Не надоела одно и то же повторять (имитирует голос) «не сможете выгнать, не уедем». Хватит, ну?! Стыдно просто. Мне с вами не о чем говорить, придет сегодня тот человек – поговорите с ним. Только советую не выводить его из терпения, ведь это он должен помочь вам в Эртацминда.

Додо – Он кто – тот мужчина?

Шако – Он – не «тот», он – «тому» «этот»… Но все-таки будьте осторожны, ведите себя умно.

Додо – Сандро, ты отдохнул? Продолжим.

Сандро – Ванико, будь внимательнее, реплику помнишь

Ванико – Помню, конечно… реплика – это что?

Сандро – Начинаю – « Не ссылайся

                  На то, что нужно. Нищие, и те 

                  В нужде имеют что-нибудь в избытке.

                  Сведи к необходимости всю жизнь,

                  И человек равняется с животным!

Шако – Вот это правильно!…

Сандро – Ээ! .. кончай ну! Не мешай! Ээ!..

Шако – Извиняюсь, извиняюсь, прервал вас, но не смог сдержаться. Правильно, человеку хочется больше, чем необходимо.

Сандро – Только дело в том, что никто не знает, сколько будет это «больше»?

Шако – Для кого – как, видимо мое «больше» значительно больше, чем твое.

Како – Это почему  же больше?  Мое «больше», знаешь, какое большое? Воот! Уй! Извиняюсь, вернусь сейчас же.

                  (бежит)

Шако – В общем, так. Очень прошу вас, без скандала и всяких эксцессов встретить человека, спокойно, приветливо, с улыбкой… Нам только лучше будет от этого.

Сандро – Шако, ты нам мешаешь.

Шако _ (с удивлением) Яя? Я вам мешаю? Напротив, мне даже очень понравилось, ваше «больше» чем самое необходимое…. Значит вы все еще духовность проповедуете, да? Ну вы даете, ребята!… А я нет… Точнее, ни нет, а не могу уже. Так уж сложилось…! Когда один раз попробуешь этого… дерьма, потом –конец. Потом уже не имеешь права говорить о духовности… Вот так! А разве это дело? А некоторые ведь сидят в дерьме и оттуда духовность проповедуют. «шуи ланда и чан кун»

Сандро – О чем это ты?

Шако – «Бамбуковой карзиной воду не достать».

Сандро – На каком языке?

Шако – На китайском. А вы думаете, я – кто? Филолог я. Китайские пословици переводил, да не смог напечатать. Китайский язык выучил, нужен он сейчас, как не знаю что… Из  миллиардного населения лишь несколько тысяч владеют китайскими иероглифами, – а я знаю. Сейчас на какой хрен они мне нужны?  Да-а-а. Покончил я с духовностью, чем только не занимался, и «будку» ставил и Дубай и Турцию объездил, ничего не вышло. Все деньги в презервативный бизнес вложил, думал «спид», венерические болезни… Но, как бы ни так…, потерял я деньги… Не продаются презервативы, у нас нет еще этой культуры. Ни «спид» не пугает грузинов, ни венерические болезени… Одна комната набита презервативами, другая – наполовину (пауза)… Этот дом – моя последняя надежда. Здесь может и в долю меня возьмут, но ответственность только на мне лежит. На всех документах подписываю только я. И как вы после этого думаете: раз приказали мне  выселить вас отсюда, я оставлю? Не отпущу вас?! Да если бы даже я вас очень сильно любил, и жалел – не только не отпустил бы, а подзад коленом выгнал бы. Духовность уже не по мне (положил руку на сердце)! Вот  опять колит… однажды, наверное,… какое время чтобы сердце барахлило у меня…

Сандро – Ой-ой-ой, …  сейчас заплачу…

Шако – Да, вы думаете, что у меня сердца нет?…   Или, сердце-то есть, но не болит,  да?

Сандро – Болит, конечно, как не болит? А ну покажи, где больно.

Шако – (кладет руку на левую сторону) Вот здесь.

Сандро – Сердце не там. Сердце  – вот где (кладет руку чуть правее). Я тоже думал, что сердце там, а когда случился инфаркт, понял, что оно здесь

Шако – (удивленный) Как это здесь?  Сердце же слева? Не знаю, не знаю, у меня болит здесь. А сейчас прекращаем репетицию, сегодня гостя ждем.

Како – И сегодня?

Шако – Что и сегодня, а что вчера гостил кто-нибуди что-ли?!

Сандро – Сегодня репетиция не отложится.

Шако – Нет отложится!! Я гостям не могу отказать, давайте все в месте, дружно приберем двор, … а потом будет банкет.

Аркадий – Банкет? Когда? Где?

Шако – Аркадий, это тебя не касается.

Аркадий – Почему это не касается? Если бы я был американцем, то касалось бы?

Сандро – Аркадий , почему у тебя голова так примитивно устроена?

Аркадий – Да, да, сейчас  вам Америка нужна. А они вас покупают, а потом проглотят всех, раз!… и все.

Како – Слушай, что тебе нужно. Дружили же мы 200 лет? Ну и хватит.

Аркадий – Как это?.. Мы дом для престарелых построили, а сейчас здесь эротический театр открывают. До чего дошли, вот вам и Америка!.

Сандро – (к Шако) Правда, эротический театр открывают?

Шако – Не знаю, это не мое дело. Ну даже если это так, что тут плохого? Раз тебя это больше не интересует, это значит и другим не надо. О молодых не надо думать? Ведь им надо развлекаться?… На Кавказе первый эротический театр будет у нас!.. Вы должны радоваться этому, ведь столько людей наймут на работу. Не знаю, может здесь пансион для благородных девиц откроем, или же университет.

Сандро – Этот гость покупает здание? Это и есть «тот»?

Шако – Да не он «тот», говорил я тебе, он « того» «этот»…

Ванико – Пускай приходит, встретим.

Шако – Встретите? Что вы задумали? ( к Гоги) Что они собираются делать?

Гоги – Не знаю ( к Ванико и Како ) Скажите, что задумали?

Ванико – Какое твое дело?!

Гоги – (к Ванико) Скажи, что задумал, скажи! О-о, продырявить бы тебе затылок!

Ванико – Гоги, ты там в той жизни… случайно не палачем был?

Гоги – Что ты бредишь? .. Какой палач?.. Какая Воркута?

Ванико – Не знаю… Что -то тебя заклинило на дырке в затылке..

Гоги – (кричит истерическим голосом) Что вы от меня хотите, что? – Чем я кого обидел? Что вы про меня сплетничаете? Дела нет? Да бухгалтером я был, бух-гал-те-ром!….

Како – Не сможете нас отсюда выгнать!

Шако – Кончайте базар, хватит! Не надоело одно и то же повторять (подражая) «Не сможете выгнать», «не уедем». Хватит, если бы от меня зависило , то я бы тому, кто вас выгнал бы, показал кузькину мать. Правду, говорю: и знает почему? Из-за ваших духовных ценностей. Я уже, к сожалению не тяну до таких высот… В общем так, сегодня встреча, используйте этого человека, заставьте его отремонтировать вам здание в Эртацминда.

Сандро – Знаешь что?

Шако – Не знаю!… Не слушаю… ухожу…

                  (Шако выходит, старики за ним, Сандро и Додо остаются одни, пауза)

Додо – Сандро, когда у тебя инфаркт был?

Сандро – 6 месяцев тому назад.

Додо – Серьезный инфаркт был?

Сандро – Вполне (пауза). Додо!

Додо – Да, слушаю!

Сандро – Да так ничего…

Додо – Говори-же.

Сандро – Додо…

Додо – Слушаю

Сандро – Если я скажу, что люблю тебя , поверишь?

Голос ребенка – верь, верь…

Додо – Не поверю.

Сандро – Тогда, не скажу (пауза), уйдем отсюда.

Додо – Уйдем?

Сандро – Да уйдем… вместе… только куда пойдем, квартиру отобрали, Даташка отобрал за долги (пауза). А если к тебе пойдем?

Додо – (пауза) Эта квартира приндалежит Нике.

Сандро  – Ну пока Ника приедет… приедет же?

Додо – Приедет, куда денется? А квартиру я сдала.

Сандро – Да?

Додо – Да!

Голос ребенка – Не лги ему.

Додо – Погоди.

(пауза, вдруг они очень близко оказались друг к другу)

Сандро – Додо (до Додо дошел запах водки, она ударила ею в лицо) Что делаешь?

Додо – Что это такое? А ну выдохни!… не так, не вдохни, а выдохни. Пил? Кто тебе дает пить, кто? Где ты выпивку достаешь?. Уходи отсюда. (пауза) Уходи Сандро (Сандро выходит. Додо обращается к ребенку) К нему идти?

(заходит Анико)

Анико – Додо, к тебе пришли.

Додо – Кто?

Анико – Двое молодых людей, очень симпатичных, думаю… они твои…

Додо – Где они?

Анико – Вот идут.

Додо (ребенку) – Ты их привела?

Голос ребенка – Нет.

                  (Заходят Торнике и Лаша)

Торнике – Здравствуй мама!

Лаша – (выпивший) Здравствуй ма!

Додо -   Торнике, Лаша! Здравствуйте… как это надумали?!

Торнике – А что там думать надо было.

Лаша – Соскучились и…

Торнике – Как ты, мам?

Лаша – Как себя чувствуешь?

Додо – Мне не плохо, а вы как?

Торнике – Да так себе.

                  (пауза)

Лаша – Нормально

Додо – А в остальном?

Торнике – Что, в остальном?

Додо – Как  домашние, дети как?

Торнике – Нормально, им неплохо

Лаша – Да, так себе.

Додо (к Лаше) – Ты что собирался с женой разводиться, помирились?

Лаша – Помирились…

Додо – Значит вам хорошо теперь вместе?

Даша – Да, хорошо… просто не разговариваем друг с другом.

Торнике – Мама, отец здесь?

Додо – Да, здесь . Кто вам сказал?

Торнике – Сказали. Где же он?

Лаша – Как он?

Додо – Неплохо.

Торнике – Помирились?

Лаша – Помирились?!

Додо (к Анико) – Позови Сандро, пожалуйста…

Лаша – Он правда здесь?

Додо – Вы по какому-нибудь делу пришли?

Лаша – Потом скажем.

(заходит Сандро)

Сандро – Какие гости, Торнике!… Лаша! Как вы мои львы?

Торнике – Ничего, живем…

Лаша – Да, так…

Сандро – Как дети?

Торнике – Хорошо.

Лаша – Так себе…

Сандро – Что еще?

Торнике – Что еще… Пришли навестить…

Лаша – Соскучились и пришли…

Додо – Так вместе и соскучились?

Лаша – Почему-же вместе? У Торнике машина, он меня подвез.

Сандро – А я то как соскучился… детей не могли привезти?

Торнике – Я с работы…

Лаша – Занимались и…

Додо – Как ваши дела? (к Торнике) Опять бензином занимаешься?

Сандро – Торнике, действительно такие большие деньги делаются в бензине, как говорят?

Торнике – Какие большие… мучаюсь… все только и стараются как-бы тебя затопить. Должен вступить в какую-нибудь партию – «крыша» нужна… а то очень трудно мне приходится.

Сандро – (Лаше) Чем ты занимаешься, пишешь?

Лаша – (удивленный) Что?.. аа.. да.. так, ну!

Сандро – Прочти мне что-нибудь из новых… как мне твои стихи нравились?

Лаша – Хорошо, ну отец,.. какое сейчас время стихи читать… пишу –нет… больше не могу совмещать бизнес с поэзией. Все мое время уходит на «цех». Моя голава занята мыслями о «хачапури» и пирожках.

Сандро – А сердце?

Лаша – А сердце – пончиками (смеется). Хорошо ну, отец, хватит…

Сандро – А «цех» хорошо работает?

Лаша – Да, нет, не очень. Все начали печь «хачапури», не продается, на зарплату еле хватает, работниц сократил…

Додо – Чего ты плачешься, здесь никто у тебя денег не просит.

Лаша – При чем тут это?..

Додо – Ты выпивший?

Лаша – Какой я выпивший, одну бутылку пива випил. Что ты так смотришь? Что хочешь? Уйти мне, что ли?

Торнике – Мам, послушай…

Додо – Слушаю

Торнике – Мама , и ты отец. Ваше место не здесь, пойдемте отсюда.

Лаша – Да, ну, правда,  мам… что вы здесь потеряли? Не понимаю, что за принцип?

                  (заходит Клара)

Торнике – Что она хочет?

Лаша – Подслушивает?

Сандро – Нет, она глухонемая (Кларе) Клара, хочешь что-нибуль?

                  (Клара выходит)

Торнике – Папа! У тебя же есть однокомнатная?

Сандро – Нет.

Торнике – Как нет, куда дел?

Сандро – Съел.

Торнике – Ты что, смеешься отец?

Лаша – Конечно смеется, так сразу не съел бы.

Сандро – Не сразу конечно. Даташка закупил по частям… Я брал у него взаймы и…

Лаша – Деньги занимал и с ним же тратил.., а под конец он в долг квартиру оставил? Да?

Сандро – Да.

Лаша –  Сволочь!.. Убью!..

Торнике – Заткнись, тоже мне убийца…

                  (пауза)

Лаша – Какой же ты молодец, Сандро.

Торнике – Ну что поделаешь, что есть, то есть. Во всех случаях вы должны уехать отсюда.

Додо – Куда же нам? У кого можно пожить?

Торнике – Вам обоим? Вы что помирились? Вот даешь! Обоих взять не смогу… давай сделаем так, я пока отца заберу, а ты маму с собой возьми, потом поменяемся и так далее..

Сандро – А если помирились?

Торнике – Если помирились? Какое время вам мириться?!

Лаша – Если помирились, тогда к Торнике идите, у него квартира большая. Я  чем могу, помогу.

Сандро – Не понимаю, что вам нужно?  Кто вас просит нас забирать? Мы здесь превосходно себя чувствуем.

Торнике – Хорошо ну, отец… Как же здесь можно себя хорошо чувствовать?

Лаша – Стыдно, ну…

                  (заходит Шако, за ним вдогонку Гоги и Аркадий)

Шако – Здавствуйте, здравствуйте! К нам гости пожаловали? Очень приятно. Мешать не буду. Не нужно от меня чего-нибудь?

Торнике – Нет, Шако, ничего не надо. (Шако и его свита выходят)

Додо – Откуда ты этого Шако знаешь?

Торнике – Знаю… а что?

Лаша – Я его не знаю

Торнике – Что же делать? На чем порешили?

Сандро – Сыграйте в «орла и решку», кто первым проиграет, тот нас и заберет (бросает монету и полушутя) «орел или решка»?…

Лаша – «Решка»

Торнике – Погоди, отец, погоди…  Ма… что у вас за неприятности здесь с директором?

Додо – Шако тебе звонил?

Торнике – Нет, мам… Шако здесь «пешка». Этим интересуются люди более высокого уровня.

Лаша – Да, сдался мне этот Шако, мне «цех» закрывают.

Додо – Очень даже хорошо, что закрывают, вернешься к своему делу.

Лаша – И что потом?… Кто моих детей кормить, одевать будет?

Торнике – О вашем нахождении здесь еще не знают в городе. Разбазарят, разнесут по всему городу, опозорят…,  успокойтесь ну… кому нужна это бессмысленная борьба.

Лаша – Мама, особенно к тебе относится. Ты угомонись, и все притихнут.

Додо – Вы знаете, что здесь творится?

Лаша – Знаем, знаем.

Торнике – Знаем, этот дом купили люди, американцы вложили деньги и хотят, чтобы вы высвободили им здание.

Додо – А знаете вы, что здесь открывают?

Торнике – Вроде какой-то университет, точно не знаю.

Лаша – Да, нет… не университет, а эротичекий театр… ну и что? … Может это и рано пока для нас… Но мы же стремимся к западу? А это и есть запад.

Додо – Знаете, за сколько купили?

Торнике – Да брось, мама,  зачем тебе знать, за сколько…

Лаша – Я тоже купил «цех», устроил как-то и дешево купил, что теперь отобрать должны?

Сандро – Знаете, куда этих людей переводят?

Торнике – Ва-а! Молодчик Сандро!? Додо и тебя заразила? А вам не до лампочки куда их переводят?

Лаша – Куда переводят – в лоно природы, чистая речка, там же церковь, кладбище, могила Пааты и еще не знаю что…

Торнике – Хватит,  кончайте базар! Ма, едем ко мне. Если Нанка обидит тебя, будет иметь дело со мной,  отца Лаша возьмет.

Сандро – Возьмешь, Лаша?

Лаша – Возьму, конечно, о чем речь!?

 Торнике – А если помирились и вправду, тогда что? Пойдемте со мной… Что вы беспризорные, что вы здесь потеряли?

Лаша – Стыдно просто, что только не болтают о нас… Складывайте свой багаж и поехали.

Торнике – Давайте по-быстрому, будь по-вашему, хотите вместе? – вместе. Отдельно?- будет и так.

Шако – (вторгается с речью, видимо послушивал) Додо Николаевна, Сандро, конечно меня никто не спрашивает но, по-моему, дети правы.

Торнике – Эй! Ты кто такой? Кто спрашивает твое мнение? И кто это тебе «дети»?

Лаша – А ну, валяй отсюда! (Шако выходит) Ну, идете?

Торнике – Что, не идете?

Додо – Нет!

Сандро – Не можем!

Торнике – Нет?

Додо – Нет!

Сандро – Ну не можем мы!

Торнике – Хорошо, мы уезжаем.

Лаша – Ма… па…, если что нужно будет, звоните мне.

Торнике – Сейчас мне некогда с вами спорить, заеду через два дня, будьте готовы.

Додо – Проводим вас (выходят)

Сандро – (по дороге Лаше) Значит ничего нового у тебя нет?

Лаша – Нового? Да… хочу «нугу» выпустить, должно быть хорошо пойдет.

Сандро – Да я о стихах спросил.

Лаша – Аааа… О стихах? Посмотрим отец. Вначале  выпустим «Нугу», а потом посмотрим. (заходит Шако, за ним Клара, идет разговор жестами)

Шако – Клара, и ты тоже должна уйти.

Клара – Зачем?

Шако – Для тебя нет места.

Клара – И в постели мне больше нет места?

Шако – Что мне делать, Клара, штаты они сами утверждают, своих людей приводят.

Клара – А я что не твоя?

Шако – Меня не спрашивают… Ты не нервничай, когда все успокоится, опять верну ( Клара старается обнять его) Клара, не надо, не время сейчас, увидит кто, неловко будет!

Клара – Шако, не покидай, умоляю… (бросается на колени)

Шако – Не надо, встань, зайдет кто-то, что же мне делать тогда, едрена мать. Ты думаешь, я не хочу тебя оставить? Лучше немой любовницы мужику желать нечего, но что делать? (Клара как бы успокоилась). Вот так, моя дорогая, вытри слезы. Будь сильной. Верь мне, скоро я тебя верну! (Шако уходит)

Клара – (громко) Шако! (Шако остановился, смотрит по сторонам, кроме Клары никого, усмехнулся, подумав, что ему померещилось) Шако… подойди сюда!

Шако – (изумленный) Ты-ы-ы?!

Клара – Да, я!Я!

Шако – Как, каким образом?

Клара – Не отпускай меня, Шако!

Шако – Клара, ты заговорила? (вдруг о чем-то догодался) Ты не немая?

 Клара – Сам ты немой, глухой и идиот! (категорически) Шако, знай – я никуда не уйду!

Шако – И ты так долго меня обманывала? Из-за тебя «глухоменой» язык выучил.

Клара – Это не язык глухонемых, на этом языке общаемя только я и ты.

                  (пауза)

Шако – Клара, ты меня обманула, ты уйдешь отсюда!

Клара – Не  уйду!

Шако – Уйдешь!

Клара – Не уйду! Знай, на весь мир тебя опозорю, если только о тех глупостях рассказать, что ты мне в постели говорил … (смеется, вдруг серьезно) и кроме того, – я о многом знаю – Шако…

Шако – Что ты знаешь?!… Что?!… Да что ты можешь знать? Ау!… Ты же все понимала?

Клара – Понимала.

Шако – Шантажистка!

Клара – Дурак!

                  (пауза)

Шако – Что же делать…

Клара – Оставь меня здесь и ничего не изменится.

Шако – Как? Каким же образом?… Все знают, что ты немая, а как сейчас?..

Клара – Ну и что, останусь немой. Мне лучше быть немой, о чем мне говрить? Что я могу сказать? Говорить, не говорить это ничего не меняет (Пауза, на немом) Договорились, Шако?

Шако – (на немом) Договорились, чтобы я твоего голоса не слышал!

Клара – (на немом) Придешь ночью ко мне?

                  (Пауза)

Шако – Приду.

Ванико – (заходит, глаза окровавленные, в руке держит палку и стучит ею, ходит как слепой, кричит) О тьма! О безутешность! О мой Эдмунд! Сыновнюю любовь – разуй пожар и отомсти зп это!

Шако – Что с тобой, Ванико? (Кларе) Что с ним? Помогите! (забегают старики) Ванико, Ванико!

Ванико – (смеется) Как, вышло? Правда поверили? А Како не нравится…

Шако – Ты играл? Чуть сердце не разорвалось (Провел пальцем по его глазам) краска?

Ванико – Как тебе?

Шако – Хорошо, очень хорошо! Ну а теперь… будьте умницами. Тот человек скоро будет здесь. Не надо истерики, давайте сделаем ему приятное. Между прочим, если присмотреться, он вполне нормальный мужик. Вот приехали…

                  («Он»  заходит в сопровождении жены, охраны, журналистов и телеоператоров. Супруга не говорит ни слова, только улыбается  обворожительно. «Он» раскрывает бумаги и читает).

«Он» – Зайчата мои, извините, не тот … (меняет лист) вот этот. Мои дорогие соотечественники. Отцы и Матери мои! Приветствую вас, моих заслуженных людей. Я и моя супруга часто беседуем о нуждающихся людях… Вот и сейчас, говорит мне супруга, – пойди, проведай дом для престарелых, понеси им подарки, сделай  им приятное. Мы же тоже состаримся, и вот мы здесь. Позвольте мне вручить вам маленькие подарки, прошу вас!… (вынимают плюшевые и резиновые игрушки, куклы, медвежат, зайчиков и т.д.) Что это? Куда же вы дели нарды, домино, шахматы? В детском приюте оставили? Ничего, эти игрушки передайте своим внукам и внучкам. Это что? Сладости? Прекрасно, старички любят сладкое, усладить горлышко пряностями…

Корреспондент – (оператору) Снимаешь? (оператор кивает головой) Мы находимся… я в кадре? (оператор кивает головой) не мог сказать? Начнем сначала… Здравствуйте друзья, мы сейчас находимся в столичном приюте для престарелых? Как правильнее (оператор пожимает плечами). Ничего, потом смонтируем. Здравствуйте друзья, мы сейчас… сегодня сюда пожаловал (оператору) как фамилия этого типа? (оператор опять пожимает плечами) оставь, потом текст наложим… Сними старика с игрушками.

«Он» – Друзья мои, сказано дерево плодами  ценится а так же сказано, что  «Всякое дерево, не приносящеее плода доброго, срубают и бросают в огонь». Мне от вас не нужно ничего… я только об одном вас попрошу – позвольте мне служить вам. Я нахожусь здесь не из-за приближающихся выборов, «стул» никогда не входил в ареал моих интересов, только об одном хочу попросить – дайте мне сделать то, что я хочу сделать для вас и для нашего многострадального отечества.

Корреспондент – Извините, если можно эту фразу повторите.

«Он» – Какую фразу?

Корреспондент – Вот эту – дайте мне сделать, что я могу – у вас получается.

«Он» – С удовольствием (улыбается широко) Позвольте мне сделать то, что для страдальной… нет, если можно начну сначала… дайте мне сделать хоть что-нибудь для  моей страдальной отчизны…

Кети –(«Ему») А ну скажи ааа?

Шако – Не надо, не говорите!

«Он» – Почему же? Скажу – аааа??

Кети – В попе дыла (смеется)

«Он» – Что вам угодно?

Ванико – Эй, ты, генацвале, дорогой … одно скажи – этот дом ты покупаешь?

«Он» – Нет, не я… не только я…

Шако – Вопросы потом, вопросы к концу встречи…

Како – Это ты нас гонишь отсюда?

Шако – Вопросы потом…

«Он» – (Оператору) Не надо этого снимать…

Како – Не хочешь, да?!.. Снимай, снимай!

«Он» – Не надо, сказал!…

Како – Ответь, ты нас гонишь?

«Он» – Сейчас мои друзья меня поставили в известность, никак не могу понять, почему вам не хочется переезжать туда. Там  же такой чистый воздух, и там мы вам во всем поможем, обо всех позаботимся.

Како – А если не переедем?

«Он» – Если не переедете?… нельзя.

Ванико – Не переедем!

Все хором – Не пе-ре-е-дем, не пе-ре-е-дем!…

«Он» – Успокойтесь, утихомиртесь… Не снимай, ну?! (закрывает камеру рукой) Послушайте, друзья мои из-за десятки стариков такое большое здание в таком  месте никто не оставит простаивать.

Все – Нет! Нет!

Шако – (кричит) Тихо! Тии-хоо!… Вашу… (голос пропал) тсс… кто вы? Что за люди? Хорошее от плохого различить не могут!

Сандро – Почему это не можем различить? – Ты хороший, а нам кажется, что ты плохой?

Шако – Эх, это так – «Шция дли ден бай фейла», «слепому хоть свечку подавай – все ровно ничего не увидит». И это вместо благодарности, за мои старания,.. за мою заботу и опеку?

Сандро – Как нам тебя благодарить? На улицу выйти, что ли?

Шако – Зачем на улицу-то? Зачем на улицу! В Эртацминда, на природу…

Додо – Здесь речка, тут кладбище… Сандро, скажи что-нибудь, Сандро!…

Сандро – Что мне сказать? Что!

Додо – Да говори же!

Сандро – А если не уедем?

Шако – Не уедете, увезем!

Ванико – Сандро! Нести канистру?

Сандро – (посмотрел на Додо) – Неси!

«Он» -Что? Канистра?

Како – Постойте, немного подождите.

«Он» – Что  вы собираетесь делать?…

Корреспондент – Приготовься.

Ванико – (заносит канистру, передает Сандро ) На, Сандро, давай!

«Он» – ( к Шако) Что он делает?

Шако – Сандро, да не способен ты на это, поставь канистру.

Сандро – Не смейте подходить!

Корреспондент – Снимаешь? (оператор кивает головой).

«Он» – Что вы делаете, друзья? Телевидение снимает, (оператору) эй, ты дебил, не снимай!… Неудобно же, поставьте канистру (к Шако)! Скажи-же что-то!

Шако – Хочешь героем стать? Бывшей жене хочешь понравиться? Иди, зачем же время тянуть? Давай обливайся.

Голос ребенка – Нельзя, Сандро, нельзя! Не слышешь? Почему не слышешь, почему?!…

                  (Сандро обливается бензином)

Шако – Так!… Прекрасно!…

Додо – (кричит) Сандро!!! Не надо Сандро!… Сандро

Сандро – Погоди, сейчас!

«Он» – Остановите его!… Прошу!

Сандро – Не подходите!

Шако – Не мешайте ему; Сандро, канистра опустела?

Корреспондент – (оператору) Снимаешь? (Оператор кивает) знай, если этот материал тоже испортишь, тебе не сдобровать (Старикам) Очень вас прошу, не загораживайте камеру.

Шако – Весь бензин вылил? Хорошо что сейчас собираешься делать?! Спички должен достать? Что,  не находишь? Нашел? Хорошо, приготовься, что, Сандро, руки трясутся? Испугался?

Сандро – Руки не из-за этого трясутся..

Шако – Давай-же, зажигай!

Аркадий – Давай, Сандро! – «И на обломках самовластья напишут наши имена!…» (Сандро безнадежно старается зажечь спички).

Шако – Что случилось, Сандро, не зажигается?

Како – Вот! Говорил я вам, промокнут спички – а? Ванико, говорил?

Ванико – Да, говорил.

Шако – Падать тебе спички? Подать?

Сандро – Давай.

Шако – А потом не скажешь Архангелу Михаилу кто, тебе спички предложил? На, лови (бросил спички), зажигай. (Сандро зажег спичку) Вот так! Хорошо, поднеси ближе!

Корреспондент – (оператору) Снимаешь? (оператор кивает). Посторонись! Камеру загораживаете!

Шако – Давай, Сандро, давай, прощай. (Сандро подносит зажженную спичку к одежде, она гаснет). Не зажигается? Попытайся еще разок. Опять не зажигается?

Сандро – Ванико, что это такое?

Ванико – Не знаю, бензин… «нормал»…

Шако – Ах, вы аферисты!… Вы шантажисты – (смеется), придурки, лохи настоящие ( внезапно прекратил смех). Ты, что правда собирался себя сжечь? Хорошо, что мне в тот день бензин понадобился и…

«Он» – (обалдевший) Я ничего толком и не понял, что призошло. Вы что, дурачились? Шутили со мной? Все хорошо, что хорошо кончается. Всего доброго, будьте здоровы…

Шако – Друзья, поблагодарим человека, который, несмотря на свою занятость, нашел время и навестил нас. Спасибо, спасибо большое (выходят все, остаются лишь Сандро и Додо)

Додо – Что ты натворил? Водой облился? Знал, что это была вода?

Сандро – Нет! Откуда мне было знать? (чихает)

Додо – Простудился? Накройся (накрывает шалью) вот, тебе холодно?

Сандро – Нет, не холодно, больше не холодно.

                  (пауза)

Додо – Правда не знал, что в канистре вода была?

Сандро – Нет.

                  (звонок мобильного телефона)

Додо – Слушаю.

Голос Ники – Ма, как ты, мам!

Додо – Хорошо Ника, а ты как?

Голос Ники – Ничего, нормально (Сандро и Додо слушают Нику приклоня головы к трубке)  Мам, что-то твой голос не нравится мне сегодня, тебе что – нездоровится?

Додо – Мне хорошо,… немножко устала, больше ничего.

Голос Ники – Как отец?

Додо – Хочешь, дам поговорить? (передает трубку Сандро)

Голос Ники – Помирились?

Сандро – Да, Ника помирились.

Голос Ники – Ух ты! Ну, вы даете! … Как же я вас обоих люблю… перестану с сегодняшнего дня нервничать, вы присмотрите друг за другом.

Сандро – Нравится Америка?

Голос Ники – Америка? Да как сказать? Так себе… У них все, как часы устроено. Если бы видели, как здесь люди гуляют.

Сандро – А ты гуляешь?

Голос Ники – Я-я? Я нет… некогда, деньги нужны, так кто тебе даст погулять, без денег здесь ты ничто – зеро, деньги тут – все.

Сандро – Здесь тоже.

Голос Ники – Нет, у вас пока нет, у вас еще существует и другое. Здесь люди совсем другие. Я чужой…

Сандро – Работаешь там же?

Голос Ники – Да, сегодня еще выше, на 72 –м этаже мыл стекла, не говори Додо, и ты не нервничай. Я осторожен. Только очень соскучился по вас, по Тбилиси. Как-то тут одного подонка повстречал, тбилисца, так обрадовался, с ума чуть не сошел, когда его здесь увидел. Минут пять плакали, обнимавшись. Тбилиси все таки, это другое…

Сандро – Тогда приезжай, что же ты там делаешь?

Голос Ника – Приеду, скоро приеду, а точувствую, если не приеду, чувствую, другим человеком стану. Ну, будьте здоровы, немножко еще потерпите, приеду, скоро приеду…

                  (пауза)

Сандро – Хорошо, что он так думает, значит и правда приедет.

Додо – Хорошо, что позвонил сейчас.

Сандро – Немножко потерпим и… Додо …  знаешь что… это… не обижайся…

Додо – Почему не сообщил мне о своем инфаркте? Кто за тобой ухаживал? Говорят, инфаркт вызывает страх, тебе было страшно? Что ты мне только что сказал, чтобы я не обижалась? За что же я должна не обижаться? Сандро! (Сандро не произносит ни слово… Умер.) Сандро!… Саа…ндро!… Помоготе!!!

                  (пауза)

                  (на сцене только Анико, в руке держит утку. Подходит к телефону, звонит)

Женский голос – Алло?!

Мужской голос – Отдай… алло, слушаю! Мама, это ты …. Знаю, что это ты… Маа, извини меня, всему я виной, осёл я, осёл!…. Мама! Скажи, где ты, сейчас же подьеду… где ты, мама?….

                  (Анико кладет трубку, заходят старики с чемоданами и, с только  что полученными в подарок  игрушками, играет оркестр, который для этого случая пригласил Шако, чтобы прощание получилось менее пессимистичным).

Шако – (Горло забинтовано, голос – охрипший) Друзья..(закашлял), настал момент (как ни странно, Шако нервничает), когда мы должны попрощаться друг с другом. Мне очень тяжело говорить (кажется он искренен, а может совесть мучает)… Наши отношения были очень трудными, часто спорили, но до ненависти дело не дошло… мне всегда будет приятно вспоминать о вас, поверьте, я с вами прощаюсь и сердце мое сжимается. Уверен, мы снова встретимся в недалеком будущем, на премьере, в Эртацминда или там, в потустороннем мире, если не попадем в разные концы (пауза), прощальный вальс!… Прошу! (танцуют)  Ну, прощайте, автобус ждет (старики выходят, послышался голос мотора, автобус тронулся) Все закончилось благополучно.

 

 

Эпилог

 

                  (Темно. То, что присходит на сцене – между реальным и нереальным, старики – в белом, как призраки видны, в руках держат прозрачные чемоданы, тихо шепчутся)

                  (пауза)

Гоги – Начинать?

Додо – Начинай.

Гоги – Тут темно. Скажите, вы не Кент?

Како – Ну да он самый, слуга ваш Кент, А где слуга ваш Кай?

Гоги – Он славный малый, был, скажу вам прямо – храбрец, рубака. Умер и истлел.

Како – Нет – Государь….  Я – это Кай…

Гоги – Мою бедняжку удавили! Нет не дышит!   (призраки страриков постепенно исчезают)

                  … Ее навек не стало, 

Навек, навек, навек, навек -

                  Мне больно…

* * *

                  (Додо в своей спальне, в руках держит веревку, ищет крючок, чтобы надеть веревку, слышен звонок. Додо снимает трубку).

Додо – Слушаю, Алло?! (звонок продолжается, видимо, звонят в дверь) Кто там?!…

                  Входите, открыто!….

 

Otar Bagaturia, 15.06.2011©Photo by Mikho Mosulishvili, 2011

                

Posted in დრამატურგია | Tagged | Leave a comment

Отар Багатурия: “Амико”

Otar Bagaturia©Photo by Mikho Mosulishvili, 2011

Отар Багатурия

«Амико»

Пьеса в двух действиях. Действующих лиц – 8

Аннотация

Молодой человек начинает читать и править свою новую пьесу. То, что он читает, оживает и перед нами разыгрывается драма одной из тбилисских интеллигентных семей.

Отец семейства (Амико) – актер, его жена – домохозяйка. Отец назвал сыновей именами героев Руставели: Тариэл, Автандил, Придон. Сыновья не оправдали  надежду отца, они героями не стали (И сам ведь тоже был назван именем фольклорного героя Амиран – грузинский Прометей, но стал – Амико – ласкательно-уменьшительное имя от Амирана). Семья распадается. Амико чувствует, что нужно как-то сохранить патриархальный  отцовский дом, иначе не избежать разрушительную катастрофу.  Но сыновья его не понимают, у них свои проблемы.

Автор пьесы питается вмешаться, но созданные им герои уже не подчиняются ему… Дом продается, семья распадается, Амико умирает… В старом доме скоро откроется казино или бордель.

Пьеса написана в 1994 г. К сожалению, проблема актуальна и ныне.

 

 

Отар Багатурия 

Амико

Пьеса в двух действиях

Действующие лица:

 

Автор

Амико

Нино-жена Амико

Тариел , Автандил, Фридон – их дети

Татия                 

Гено         

 

Действие первое

На сцене стоит кровать, старая печатная машинка, телефон, в беспорядке разбросаны книги и разные предметы. На маленьком столе куча бумаг, стоит бутылка водки, рюмка, полная окурков  пепелница, кофеварка, кофейная чашка. На стене спортивные плакаты и фотографии спортсменов; среди них как-то странно выглядят портреты Шота Руставели, Ильи Чавчавадзе, А.Пушкина.

Звонит телефон, из постели появляется рука, ищущая телефонную трубку, хватается за кроссовку, бросает ее, и вот, наконец с постели появляется молодой человек и ищет телефон, который  все еще  звонит. Видимо, на том конце провода знают, что здесь кто-то есть. Молодой человек (назовем его пока автором), пошарив под кроватью рукой, замечает, что телефон в другом конце  комнаты, надевает кроссовки и брюки и идет к телефону. Он берет трубку.

Автор – Слушаю (никто не отвечает, слышатся коротокие гудки- трубку повесили). Автор кладет трубку, зевает, затем подходит к крану и начинает умываться, По всему видно, что он с похмелья. Молодой человек направляется к маленкому столику, берет оттуда  исписанные листы бумаги, перелистывает их, явно недоволен, швыряет листы на пол и идет к телефону, который опять звонит.

Автор – (берет трубку) – Слушаю!

Голос девушки – Это Я!…

Автор – (явно недоволен) Который час?

Голос девушки – Половина двенадцатого.

Автор – Утра?

Голос девушки – Ночи

Автор – (удивленно, он точно на похмелье) Ночи? Чего ты звонишь?

Голос девушки – Ты что не в духе?

Автор – (грубо) Да!…

Голос девушки – Почему?

Автор – А ты не знаешь, почему?

Голос девушки – Знаю.

Автор –Чего же тогда спрашиваешь?

Голос девушки – Не хочу, что ты был в плохом настроении.

Автор – В самом деле?

Голос девушки – В самом деле.

Автор – Зачем  позвонила?

Голос девушки – А что нельза, что ли?

Автор – Я уже все тебе сказал и закончил.

Голос девушки – Я  не все сказала.

Автор – (наливает в рюмку водку) Ну так скажи!

Голос девушки – Не пей, не пей… ( автор удивленно смотрит на трубку) люблю, люблю, люблю… слышишь? Ты один? Хочешь приду!…

Автор – Нет.

Голос девушки – (после паузы) Что сказали?

Автор – Кто?

Голос девушки – На худсовете!

Автор – Не понравилось.

Голос девушки – Мне нравится (пауза, Автор собирает валяющиеся на полу листы), а что им не понравилось?

Автор – Не знаю, что им не понравилось. Тоже мне критики! Старые пердуны и только. Что они понимают в современной драматругии? Говорят, нужны положительные персонажи!… Будто мне они не нужны?! Да где ж их взять? Перевелись положительные персонажи…

Голос девушки  -  И что же ты собираешься делать?

Автор – Не знаю, пересмотрю, наверное, может быть кое-что и поправлю, финал переделаю. Финал мне и самому не нравится.

Голос девушки – Хочешь приду?

Автор – (очень резко) Слушай, у тебя самолюбия нет? (Прерывистый гудок. Автор кладет трубку. Потом возвращается, поднимает трубку и кладет рядом с телефоном, выпивает водку, достает сигарету, долго ищет спички, наконец находит их под кроватью. Наливает водку, садится к пишущей машинке, ставит рядом пепельницу, складывает листы по порядку – это мы называем их листами, на самом деле это пьеса, в которую он вложил столько труда, читает вслух. То, что читает автор, видим мы.)

Автор – Амико. Пьеса в двух действиях. Действующие лица: Амико – актер, временно безработный, Нино – его жена,  Тариел, Автандил, Фридон – их дети. Гено, Татия (подумал, поправил) Татия, Гено.

На сцене интерьер квартиры. В квартире вешалка, стол, стулья, телевизор, кресло-качалка. (поднимает рюмку с водкой и продолжает читать)

 – Но на врага идти, когда в руках успех,  

Достойна труса лишь.

Но кто передо мною?

(Вдруг слышен голос Амико, который откуда-то появился и продолжает декламировать монолог Сирано де Бержерака. Автор, поставив недопитую рюмку, с интересом наблюдает за ожившей собственной пьесой).

Амико – Вас сотни? Тысячи? Стоите вы стеною?

Ага! Я узнаю вас всех!

Вы, старые враги! Ты ложь! (поражает шпагой воздух)

Вы предрассудки!…

Ты подлость! Вот тебе! А, змей клеветы?

Вот вам! (снова поражает воздух)

- Чтоб я вам уступил? Оставьте шутки!

 А, глупость, страшный враг, вот наконец и ты!

Я знаю, что меня одолевает ваша сила.

Я знаю, что меня ждет страшная могила,

Вы одолеете меня, я сознаюсь…

Но все-таки я бьюсь, я бьюсь.

В субботу, сентября шестнадцатого дня поэт де Бержерак убит рукой злодея (театрально падает, входит Нино)

Нино – Амико, встань простудишься! Давление измерил сегодня? (Амико неподвижно лежит) Амико!… (Испуганная Нино приближается к нему) Амико!… Почему ты не отвечаешь? Амико!… (Вдруг Амико обнял нагнувшуюся над ним Нино) Ой!…

Амико – Что напугал, Нино? (смеется)

Нино – (вырвавшись из его объятий) Ну и дурак же ты, Амико, напугал до смерти…

Амико- (смеется, очень доволен своим розыгрышем) Напугал, очень хорошо, значит любишь, ну как там в городе?

Нино – Ничего особенного, спокойно. Тариел не приходил?

Амико – Нет (берет сценарий, шпагу, плащ и продолжает репетицию), так начинается моя баллада и моя битва начинается так.

Нино – Амико!

(Амико не обращает на нее внимания, прдолжает)

Нино – Амико! (видит что Амико не до нее, уходит на кухню)

Амико – (понял, что обидел жену) Слушаю Нино, чего тебе?

Нино – Ничего (вышла).

Амико – Как ничего? Ты что-то хотела сказать, так скажи же!

Нино – (из кухни) Ничего не хотела сказать.

Амико -  Нино, иди сюда!…

Нино – (из кухни) Некогда!…

Амико – Нино, иди сюда, у меня к тебе дело…

Нино – (входит, в руках маленькая миска с луком и нож, садится за стол, чистит  лук и плачет от лука)  Некогда, Амико, скоро Тариел придет, а у меня ничего не готово.

Амико – (кладет на стол перед Нино сценарий) Вот с этого места диктуй (сам же обнажает шпагу и старается красиво размахивать ею, Нино читает без всякого интереса, а Амико повторяет).

Нино – Амико – Позвольте…. Рифмы … Так! – К услугам вашим я. Баллада началась моя.

Нино – Свой фетр бросая грациозно,

На землю плащ  опускаю я,

Теперь же – появился грозно,

О, Шпага верная моя!

- Сирано  делает все то, о чем говорит.

(Амико повторяет)

Амико – Сирано делает все то, о чем … что это… ты что ремарки диктуешь?

Нино – Извини!

Амико – Нино, чуть серьезнее, на днях последние пробы. Продолжай…

Нино               (Нино диктует, Амико повторяет).

Амико

               Мои движенья ловки, пылки,

Рука сильна и верен глаз,

Предупреждаю честно вас.

Что попаду в конце посылки.

Нино – (Нино смеется) Амико и это ты называешь делом? Из-за этого ты меня звал?

Амико – Да конечно, для тебя это не дело… Да, кстати, о деле… Ты ничего не чувствуешь?

Нино – Что? Что я должна чувствовать?

Амико – Что-то происходит с ребятами… Изменились они… и, к сожалению к худшему, у Тариела, например, появились какие-то деньги. Откуда? И его больше ничего не интересует…

Нино – Как не интересует? Только о нас и думает. Если и изменился Тариел, то уж не в жудшую сторону. Не будь его денег, чтобы с нами было?

Амико – А Автандил во что влип, какое его дело политика. Закончил аспирантуру, мог на кафедре остаться, а он знаешь с кем водится? Знаешь, что это за типы?! Политики… какие политики?… настоящие криминалы….клинические шизофреники.

Нино – Ну знаешь, не загибай. Замечательные ребятя.

Амико – Ребята (вернулся к сценарию, читает про себя).

Нино – Да, ребята. Влюбленные в свою родину ребята, ты увидишь, как далеко пойдет наш Авто, чего он достигнет!

Амико – Что?

Нино – Может начнешь работать у Тариела на фирме – развлекся бы и денег заработал бы немного.

Амико – Стать подчиненным своего сына? Ты что?

Нино – Если не у Тариела, попробовал бы в другом месте….

Амико – Где?… Скажи где? У прилавка?… Днем стоять у прилавка, в вечером на сцене ?

Нино – Но на сцену же ты все равно уже не выходишь?… (Нино осеклась, почувствовав, что сказала лишнее) извини.

Амико – Почему ты так говоришь?… Думаешь, я ничего больше не смогу сделать, для меня все кончилось? … Я еще скажу свое слово ( вдруг  заметил, что трубка отложена, кричит) Кто отложил трубку? Кто отложил… Кто знает, может звонили из киностудии, а я, как идиот, жду звонка (долго не может успокоиться). А где шляется Фридон? Чем он занят? Ты что-нибудь знаешь о нем? Не стану же я расспрашивать его в лоб. Ты как мать расспроси его осторожно, что он думает, какие планы строит на будущее, с кем водится? Что-то мне не нравятся эти подозрительные типы вокруг  него. Ходит с какими-то сумками, то что-то уносит, то что-то приносит… Пока домой вернется, сердце разрывается от страха, может он влюблен, а ? Я  тебя спрашиваю!

Нино – Чего раскричался? Откуда я знаю … какая-то девица звонит ему на день двадцать раз.. не знаю!

Автор – (как только он заговорил, действие прекратилось). Нет, нет, нет… и так  растянулась экспозиция, поняли уже – он актер, она домохозяйка, этот с деньгами, этот без денег. Этот политик… Дальше это болтовня нам не нужна. (берет один листок бумаги и рвет), делом надо заняться, делом… действие… действие… (действие продолжается)

Нино – Амико…

Амико – Ну….

Нино – Тариел хочет жениться…

Автор – (доволен) Вот как! Вот это другое дело, сразу стало интересно.

Амико – (после паузы) И что же?

Нино – На продажу дома намекает

(Звонит телефон)

Амико – (Амико достает где-то припрятанную сигарету, берет трубку и жестом просит Нино прикурить. Нино подходит к нему, прикуривает, отбирает у него сигарету, сама затягивается два раза и гасит в пепельнице). Слушаю! Да, Рима, это Я! Что нового, Рима, когда все-таки решится? Он сам что говорит? Рима, знаешь, в чем дело?! Я должен дать ответ Цинцадзе, ждет он меня… Не знаю, отрастить бороду или нет… У Цинцадзе мне нужна борода, у вас нет , да… Рима, как-нибудь узнай, пожалуйста,  лично он что думает… Рима, по поводу возраста он ничего не говорил? Нет?… знаешь, почему я спрашиваю? Во-первых, Сирано не молодой, и по действию 15 лет проходит, в общем моя роль… Я по-прежнему в хорошей форме… Да!…Да!.. Я знаю, что пробная пленка испортилась, дебил ваш оператор… Хорошая была проба. Я был доволен… в театре очень занят, но освобожусь… Да, дорогая, да… Ну пока, привет Дато… (бросает трубку)

               У вашу мать… жулики…

               (Амико устал он напряжения, Нино все время следит за ним и старается понять, каков же результат этого разговора).

Нино – Ну?! И что она сказала?

Амико – Что?

Нино – Рима что сказала?

Амико – Рима, что Рима может сказать, она сама ничего не знает…

Нино – Либо сигарету выбрось, либо валидол.

Амико – Тьфу (сплевывает валидол). А я думаю, что за вкус у меня во рту.

Нино – Не нервничай, разорвется однажды сердце и к черту полетят киностудия и все на свете… (принюхивается) Ой,  лук сгорел (убегает, Амико задерживает ее, обнимает)

Амико – Иди ко мне!…

Нино – Нашел время, уйма дел… придет кто-нибудь… не животные же? Ночью…

Амико -  Ночью у тебя голова начнет болеть…

Автор – (возвращается из туалета) Стоп…Стоп… Подождите… Что здесь происходит?

Нино – (смущенная) Что происходит? Ничего особенного (убегает).

Автор – Откуда возникла здесь эта сцена?

Амико – Как эта откуда?

Автор – Как ты можешь думать о женщине. Решается твоя судьба. (Амико недоволен) Ну ладно, эту сцену потом вставлю, эротика нравится зрителю, эротика нужна, но всему свое время (Амико хочет возразить), не надо спорить! Прошу строго по пьесе, не нужны мне эти бездарные импровизации. Здесь будет так – Нино  к черту киностудия и все… Амико…

Амико – Ты знаешь, что значит эта роль для меня? Или сейчас должно что-то случиться, или всему конец… В театре вот уже какой сезон ничего не играл… А театр кажется вовсе забыл обо мне, никто не позвонит, жив ли, умер…

Нино – Ты что Риме говорил на счет бороды, что снимают в фильме?

Амико – Да нет?! Я надул ее…Может решат что-нибудь. Ну и же ж–а этот режиссер! Не скажет, будет снимать или нет.

Автор – (возмущен) Стоп! Стоп! Какой, что этот режисер? А? Где написано это слово.. где… тебя спрашиваю, где написано слово ж–а?

Амико –Не написано, но это так!

Автор –Что так?

Амико – Ж–а твой режиссер… А как же мне сказать? Какой плохой характер у этого режиссера? Или, какая неприятная личность этот режиссер?

Автор – Говори то, что написано! Вот и все… На сцене так не говорят.

Амико -  На сцене-нет, а в жизни – да!

Автор – Прекрати спорить… Продолжай.. дальше… (чтение действия продолжается)

Амико – Что ты сказала про Тариела, чего о хочет?

Нино – Хочу, говорит, жениться… отдельно жить…

Амико – А ты что?

Нино – А что я… Приведи сюда, говорю… У тебя своя комната и живите, говорю, там… Хотите, уступлю нашу спальню

Амико – И что же он?

Нино – Отказался (входит Тариел, молодой, энергичный).

Тариел – Отец! Вот твоя пресса (отдает Амико несколько газет), ну как твои  сьемки?… Утвердили на роль?

Амико – (тронутый вниманием сына) Только что звонила Рима… сама позвонила… Говорит, на днях все решится

Тариел – Пап! Вот эту газету отдолжи (берет у Амико одну газету и заполняет кроссворд и одновременно звонит по телефону)

Амико – Тариел, я тебе говорил, что у меня были отличные пробы? Говорил?…

Тариел – Говорил…

Амико – Ну так вот, эти пробные пленки испортили, представляешь? Вот тебе результат непрофессионализма.

Тариел – Мне звонил кто-нибудь?

Амико – Да, звонил, Зурабом назвался, просил позвонить, когда появишься.

Тариел – Зураб!… (Берет трубку и набирает номер)

Амико – Непрофессионализм везде, поэтому все так.

Тариел –(не дождавшись ответа по телефону)  Ма! есть xочу!…

Нино – Сейчас будет, не успела приготовить. (Амико включает телевизор – последние новости)

Тариел – Как не успела?! На десять минут забегаю домой перекусить, об одном прошу – чтоб обед был! (отцу) А ты не мог приготовить? Весь день без дела сидишь, хоть развлекся бы.

Амико – Как это без дела?

Тариел – (опять набирает  номер) Что тут обидного? Что я такого сказал? Я говорю весь день дома сидишь,  а так отвлекся бы.

Амико – Секретарем уже меня сделали: Этот позвонит, скажи так, тот позвонит – скажи этак. А теперь еще меня в повары записывают. А я, между прочим, без дела не сижу. Я думаю…

Тариел – Тихо!… (Амико замолк, сел в кресло и слушает последние известия – вообще-то хорошие прогнозы). Ало, Зураба попросите, пожалуйста?!… (пауза) Слушаешь? Слушаешь да, мать твою… где ты шляешься? Два дня жду… ничего не хочу слушать… Сейчас ты послушай… Эти деньги не только мои, эти люди нервничают, свое требуют. Откуда же ты такой дебил взялся? Машину заставили продать? .. А теперь дом потеряешь… Чего?… Меня совершенно не колышет, чья это вина. Ты в ответе за деньги. Короче, завтра в два часа деньги должны быть на месте, иначе твою маму…

Автор – Но, но, без матерщины. Этого я не писал.

Тариел – Не писал?… Так напиши, с этой скотиной иначе я не могу говорить. Зура, ты понял, что я тебе сказал? Вот так смотри у меня. (Нино приносит еду Тариелу, сама садится с Амико, начинает пришивать пуговицу)

Амико – (Нино) Ну-ка, выключи телевизор… (Нино выключает) Тариел.

Тариел – Да?

Амико – Тариел, разве это не твой друг Зура?

Тариел – Да.  

Амико – Ты не понял, твой друг детства, с которым еще с детского сада вместе идете?

Тариел – Да! Да! Он!

Амико – Так как же ты с ним говоришь, с другом детства?

Тариел – Причем тут друг детства? Ты знаешь о каких деньгах идет речь?

Амико – Тариел?

Тариел – Да…

Амико – Что с тобой происходит, в кого ты превратился?

Тариел – В кого?

Амико – Человек не должен думать только о деньгах.

Тариел – Не в деньгах счастье, да?!..

Амико – Да, так… деньги погубили многих.

Тариел – А безденежье?!…

Амико – Безденежье не губит человека. Вот послушай, что говорит Сирано:

Не Щеголь я, не франт – Ну что ж, таков мой нрав;

Нино – (вставляет) Не франт – это точно.

               (Тариел и Нино посмеиваются)

Амико – За изяществом я не гонюсь наружным. Кто знает, что на мне одета, сколько раз заштопано и перешито, зато я нравственно силен,   окутан бычьей кожей,  я гордо, с поднятой головой ступаю по земле,  в жизни копейки не украл, хотя  лишен был многого, зато спокойно спал.

Тариел – Пап! Скажи честно, а было в твоей жизни что-нибудь, что можно было своровать и ты не своровал? А?

Нино – Ну что он мог воровать из театра, грим или роли?

Тариел – Ну, не сердись, шучу. Ма!… на тебе на расходы… (дает деньги матери) Не я стал другим Пап… А жизнь изменилась, жизнь! Все время на нервах… С волками имею дело, с волками, ошибешься хоть раз и мать…

Автор – (Он все время наблюдает за тем что происходит на сцене, что-то нравится, что-то нет, курит, пьет кофе и т.д….) Не матерись!

Тариел – Мамочку ос-кор-бят! Да, в самом деле у меня, па, к тебе серьезное дело, мама сказала тебе что-нибудь?

Амико – (врет) Нет!…

Тариел – Маа!…

               (Входит Авто, подтянут, несколько официален даже дома, как «подобает»   политическому деятелю). Ваа! Мой братец! Здравствуй…

Авто – Привет! Отец как дела на киностудии, снимают тебя?

Амико – Только что звонила Рима, сама звонила…

Нино – Ты голоден?

Авто – Нет мама, кофе выпью. Дальше что, пап…

Амико – Я тебе говорил, что у меня были хорошие   пробы, говорил?

Авто – Да говорил. Мама, здесь моя статья, прочти (отдает газету).

Амико – Ну вот, эти прекрасные пробы испортили.

Тариел – Авто, давай условимся, назначим один день и будем встречаться иногда… а то я тебя только по телевизору вижу и о твоих делах узнаю из газет. Елки-палки, как быстро меняются позиции?! Сегодня одно говорите, завтра – совершенно противоположное…

Амико – А все из-за чего? Из-за непрофессионализма… вот что нас  погубит –непрофессионализм.

Авто – (вежливо) Папа, дай поговорить. Тариел, не трогай политику, тут ты ничего не соображаешь, тактику можно поменять, но стратегия у нашей партии неизменна… (заметив, что никто не слушает его речи, к отцу) Пап… меня спрашивали? (Амико после того, как отошел от ребят, включил телевизор, а там мультики и он с детским восторгом смотрит телевизор) папа, меня спрашивали?!

Амико – Да! Как фамилия вашего начальника орг.отдела? Доборджгинидзе! Он звонил.

Авто – А чего хотел?

Амико – Не знаю, не сказал

Авто – А ты бы спросил.

Амико – Спросил, спросил, но он не сказал…

Авто – Ладно, ладно, что ты нервничаешь?! Таро, у меня к тебе дело, в фирме сказали, что ты домой пошел

Тариел – Что за дело?

Авто – Нам нужна помощь Вашей фирмы

Тариел – (отцу) Пап…. сделай потише (Амико не обращает внимания) Не помощь, а деньги нужны!

Авто – Да, деньги нужны, но без официального оформления, из рук в руки – кеш (налом)

Тариел – (отцу) Сделай потише! (Амико выключает телевизор) Зачем выключил? Сказал, сделай потише, а ты (включает телевизор там опять мультики, Амико садится в кресло и всецело погружается в мультики) Авто! На что деньги нужны?

Нино – (из кухни) Фридона нигде не видали?

Тариел –

Авто –       нет  

Тариел – На что деньги нужны?

Авто  - Предвыборные расходы и еще некоторые детали.

Тариел – Не на выборы, а на оружие и рестораны нужны вам деньги. Стоит зайти мне в какой-нибудь ресторан, как обязательно встречаю вашего кретина – председателя и его шлюху. На это вам деньги давать?

Авто – Во-первых, эта девочка не шлюха, а генеральный секретарь партии.

Тариел – Пусть придет ваш председатель к нам в фирму и там поговорим официально… Что тебя посылает? В этом деле родственность не при чем. Это «сделка» – мы помогаем вам деньгами, ваша партия… а, вообще говоря , что вы для нас делаете?

Авто – Что мы пока можем сделать? Вот когда придем к власти…

Тариел – Вот когда придете, тогда и поговорим…

Авто – Когда придем, ваша помощь уже не понадобится.

Тариел – Придете  или нет, еще не известно.

Авто –Придем… придем… Вот увидишь!…

Нино – Где Фридон, кто нибудь знает?

Тариел – (кричит)  Не знаю!… Нееет!… Что ты надоела со своими Фридоном.

Амико – Как ты с матерью разговариваешь?!..

Тариел – Ка к разговариваю?

Амико – Как ты смеешь кричать?.. Как?

Тариел – Кто сейчас кричит я или ты?..

Амико – Как ты со мной разговариваешь, сопляк!… Да я тебя в порошок сотру!

Тариел  - О-о-о! Для этого надо еще силу иметь…

Нино – (стоит между отцом и сыном) Успокойтесь, прошу!…

Амико – Что? Что ты сказал? Силу да .. Именно поэтому я тебе рога пообломаю, сопляк, копейку нашел и возомнил себя бог знает кем…

Авто – Ну ладно, отец, успокойся.

Амико – Ты тоже хорош гусь…

Авто – А что ты от меня хочешь?

Тариел – А от меня чего хочет?…Рассердились на Фридона и со мной ругаются… все! Хтватит… Невозможно жить в этом доме! Дайте мне мою долю и я уйду

Амико – Построй свое жилье и будешь иметь себе.

Тариел – А этот дом ты посторил, да?

Нино – (кричит из последних сил) Замолчите!… Замолчите все.. (вынимает у Амико сигарету изо рта, ломает, бросает на пол) Хватит, ты же бросил курить. Устала, боже, как я устала (убегает, тут же возвращается, подбирает с пола поломанную сигарету  и убегает на кухню).

Тариел – Ну хорошо, давай помиримся, если хочешь извинюсь. Извиниться? (Амико сидит в кресле неподвижно, вдруг голова упала на бок) Папа!… что с тобой? Тебе плохо? Папа! (кричит) Мама!

Нино – (вбегает, проверяет пульс Амико) быстро аппарат давления, 180 на 120 – Амико.

Авто – Ма! Позвонить в скорую?

Нино – Что ты в этом случае принимаешь? Скажи, я забыла, клофелин? Где этот дегенерат (ещет автора, а он преспокойно пьет кофе) Что ему дать?

Автор – Кому?

Нино – Амико плохо….

Авто – Ма… позвонить?

Автор – Почему плохо, здесь все шло спокойно…

Нино -  Что ему дать!

Автор – Нитроглицерин  (Нино дает Амико нитроглицерин.)

Авто – Ма… Позвонить в скорую? (Амико жестом показывает, что не надо)

Нино – Не надо, нам уже лучше

Автор – Слава богу… Даже кофе нельзя выпить спокойно. (входит Фридон, младший из братьев, с какими-то сумками в руках, с горшком с посаженной в нем коноплей, улыбается, он под кайфом).

Фридон – Таро, одолжи десять долларов, а!

Тариел – Ты где ходишь? Съели нас из-за тебя, иди сюда (отводит в сторону). На кого ты похож?

Фридон – Ты сам на кого похож? (смеется)

 Тариел – Накурился? Это что такое? Коноплю притащил домой? Авто (Авто в это время перечитывает статью), тебя это не касается?

Авто – (оторвался от газеты) Фридон, перестань курить

Фридон – Все! Я уже бросил.

Амико – (пришел в себя)  Фридон, поди сюда.

Фридон – Что, отец, полохо тебе? Рассердили тебя да, хочешь, обоих изобью… Как твои дела на киностудии, утвердили на роль?

Амико – Только что Рима звонила… сама звонила… Слушай Фридон, я тебе говорил насчет пробных съемок?

Фридон – Да, говорил (улыбается с хитринкой)

Амико – Ну вот, эти пленки испортили, и все из…

Фридон – Машину купишь, пап?

Амико – Ты что, пьян?

Фридон – Не пьян, а голоден!

Амико – А ну-ка дыхни!

Фридон – Хууу!

Амико – Трезвый, запаха нет (указывает на коноплю), а это что такое?

Фридон – Как называется не знаю, друг подарил, красивые, говорит, цветы будут, когда меня не будет, иногда пол стакана воды полей, хорошо?

Амико – Хорошо, чьи эти сумки?

Фридон – Друга.

Амико – У друга нет своего дома?

Фридон – Есть, просто не хотел нести к себе.

Амико – Почему не хотел? Что у меня камера хранения здесь что-ли?

Фридон – Хорошо ну, пап… не знаю, почему… не хотел и все!

Нино – Фридон! Иди сюда  (дает оплеуху, и выходит на кухню) !

Амико не видел, был занят изучением неизвестного растения, но, услышав звук пощечины, обернулся, посмотрел на Фридона, а он улыбнулся ему и вышел в свою комнату)

Авто – (Тариелу) Короче, помогаете или нет?

Тариел – Я сказал – пусть ваш председатель поднимет задницу (входит Фридон) и придет к нам.. Там поговорим…

Фридон – Дай, пожалуйста, прошу

Тариел – (Дает Фридону 10 долларов) А ты не хочешь быть председателем?

Фридон –А? Хочешь или нет? (улыбается)

Авто – Нет! Пока нет!

Фридон – Не чочешь Авто?

Тариел – Ты подумай, может могу чем-нибудь и помочь…

Фридон – Может, он многое может

Тариел – Эй! Хватит тебе… (звонит телефон)

Фридон – (берет телефон, относит к Амико) Если девушка, меня нет!

Амико – (берет трубку) Слушаю… его нет, кто спрашивает? … Что передать? Пожалуйста звоните.

Фридон – Девушка была?

Амико – Да

Фридон – И что?

Амико – Позвоню, говорит, попозже… слушай, ты пьян?

Фридон – (выдыхает) Хууу…

(звонок, в дверь входит Нино)

Нино – Амико, тебя спрашивают

Амико – Из киностудии?

Нино – Не думаю, войдите!

Амико – Войдите!

(входит Гено)

Гено – Здравствуйте (рассматривает квартиру). Общая площадь какая? … сто восемьдесят, да?

Амико – Да!

Гено – Очень хорошо. Подвал имеется?

Амико – Да?!

Гено – Тем лучше (шагами измеряет квартиру) Так два этажа, общая площадь 180 кв.м А теперь скажите, что вы хотите?

Амико – Простите, не я, а вы скажите, чего изволите?

Гено – Я?  Тут, наверное, открою казино…

Амико – Что-о-о?

Гено – Казино! Игорный дом. Здесь будет главный зал, тут поставим рулетку, в этом углу бар установим, там стол для покера…

Амико – Слушайте, скажите, кто вы такой и что вам надо?

Гено – Гено Чигогидзе, президент фирмы «Гено енд Компани», ваше имя?

Амико – Амико… Амиран!

Гено – Очень приятно, значит вы хотите четыре однокомнатные квартиры и ?!

Амико – Что мы хотим?

Гено – Вы хотите четыре однокомнатные квартиры и ?! В принципе, думаю, договоримся, этот район меня устраивает.

Амико – Объясните кто-нибудь, что он хочет?

Гено – Что тут объяснять, вы же писали в объявлении, что хотите продать этот дом  или поменять на четыре однокомнатные квартиры?

Амико – В каком объявлении? Я ничего не писал.

Гено – Значит писала ваша супруга

Амико – Нино!

Нино – Я ничего не знаю.

Амико –Тариел!…

Тариел – Что такое?

Амико – Ты давал объявление?

Тариел – Что за объявление?

Амико – Не прикидывайся, отлично знаешь, что за объявление

Тариел – Никакого объявления я не давал ( к Гено), слушай, я тебя знаю? … Ты меня знаешь? Давал я тебе что-нибудь?…

Амико – Как ты посмел дать объявления без моего ведома, Приношу свои извинения , господин Гено, но здесь произошла какая-то ошибка, тут какое-то недорозумение, этот дом  не продается, так что…

Гено -  Если вы цену хотите увеличить. Я думаю договоримся, правда дом нуждается в ремонте, но…

Амико – Нет, нет… Дом не продается и не меняется.

Гено – Слушайте, я неплохой вариант предлагаю.

Амико – Ничего не хочу слушать… Всего хорошего…

Гено –Всего хорошего (не уходит)!

Амико – (удивленно смотрит на Гено) Что? Мне уйти?…

Гено – Послушай, Амико!

Амико – Нино, проводи гостя!

Нино – Оставьте нас, пожалуйста.

Фридон – А ну катись отсюда…

Гено – Хорошо, хорошо. Во всяком случае, вот вам моя визитка! Одно  вам скажу – этот дом я все-таки куплю!

Амико – Чтоо! Что ты сказал? А ну-ка вернись…

Нино – (держит мужа) Оставь… Ушел уже… успокойся, не закуривай (отбирает сигарету)

Амико – Садись (Усаживает Нино)

Нино – Успокойся!

Амико – Садись! Все садитесь!

Тариел – Я тороплюсь

Нино – Тариел!

Амико – Куда же ты торопишься? Неужели твое дело важнее этого? (пауза) Кто дал объявление? Тариел?!

Тариел – Не знаю!

Амико – Автандил ?! (Авто пожимает плечами) Фридон?!

Фридон – Клянусь мамой… Кто-то подшутил.

(пауза)

Амико – Тариел! И все вы! Знайте, продажа этого дома означает распад нашей семьи…

Тариел – Почему распад? Если я буду отдельно жить, это означает что я потеряю вас?

Амико – Означает. Я постараюсь объяснить. Этот дом, не только стены, это… это символ нашего единства, здесь наши корни, если хочешь – эта наша родина… Приходит какой-то ублюдок и все это отбирает… Что же, отдать ему, что ли?

Авто – Вот в этом я с тобой согласен

Фридон – (С издевкой) Ах ты согласен, да?

Авто – А ты, вообще молчи, хам, невоспитанный, болван!…

Амико –Оставь его,…А сейчас смотрите, что происходит

Фридон – Отец, ты не прав сейчас.

Амико – Почему не прав? Почему?

Фридон – Ну и что приходит… как пришел так и ушел.

Амико – Сынок! Этот дом еще мой дед начал строить. Он первый этаж посторил. Отец мой достроил второй этаж и перекрыл дом. Я даже ремонт не сделал и продать? Продать? В этом доме дух моего отца и деда и, пока я жив, их потомки будут жить здесь….

Тариел _ В этот дом нельзя жену привести…

Нино – Почему нельзя, у всех у вас своя комната.

Тариел – Нельзя, с утра до вечера здесь шум и гам… Хочу иметь свой угол… что нельзя? Не имею права.

Фридон – Тариел, не валяй дурака…

Автор – Постойте, постойте… Тут все не так

Тариел – Я просил когда-нибудь хоть что? Неужели мне и одной комнаты не положено?… Да ничего не нужно мне вашего…

(Автор лихорадочно перелистывает страницы. Кажется, он потерял одну страницу)

Автор – Не надо ругаться , такого я не писал… постойте, я сейчас найду эту страницу. Тариел постой….

Тариел – Не суйся не всое дело!

Автор – Чтоо!?.. это не мое дело?

Тариел – Не хочу больше вас  содержать. Моей ноги здесь больше не будет.

Нино – (Она все это время успокаивает Тариела). Остановись.. куда ты уходишь? … куда…

Амико – Не держи его, пусть уходит…

Автор – Как пусть уходит? Тогда я всю сцену должен переделать… Постойте, пойду, найду я эту страницу…

Тариел – (Фридону) Ты виноват во всем. Все из-за тебя происходит…

Фридон – Ты, что, крыша поехала, что ли?

Тариел – Тебе хотят оставить этот дом и потому весь этот базар, считают что Тариел и сам купит себе квартиру.

Фридон – Одумайся, брат!

Автор – Не бей… Нет!.. такого я не писал!…

Тариел – Пошел ты!.. (бьет Фридона по лицу). Моей ноги в этом доме не будет (уходит).

Авто – (все это время, параллелно с тем, что происходит на сцене, разговаривает с отцом, которого почти насильно усадил на стул) Отец, вот ты говорил, что наш дом – наша родина, и его продажа чревата распадом семьи. И я с тобой согласен, и знаешь, почему? Потому что я тоже так считаю, как раз об этом моя статься. Будет время – прочти. Сильная семья – сильное государство.

 Кстати, это не только моя мысль, об этом еще Ленин или Маркс говорили! От коммунистического наследия нельзя полностью отказываться. Наша партия  не признает коммунистов, но в этом вопросе  мы с ними согласны  (не обязательно, чтобы из этого монолога Авто все было слышно, и в это время Тариел ударил Фридона, пауза). Что, ударил?

Фридон – (плачет от злости) Ни один из вас не прав, все вы врете (убегает)

Нино – Куда ты? Куда?… Авто, догони… верни…

Авто – Авто догони!… Авто верни!… (уходит недовольный)

            (На сцене остаются Автор и Амико)

Автор – (в отчаянии) Что это такое?!.. А? .. Ты можешь мне объяснить – что это такое? Ну потерял я одну страницу, из-за этого надо было перегрызть друг другу горло?… Вот прекрасно впысывалась та эротическая сцена… А сечас вот такая дыра… Что сюда вставить? Дегенераты!

               (звонит телефон)

Амико – (берет трубку) Слушаю?

Голос девушки – Попросите Сандро.

Амико – (автору) Кто такой Сандро?

Автор – Я! Я Сандро (забирает трубку) Слушаю?

Голос девушки – Который час?

Автор – Половина второго наверно.

Голос девушки – Что делаешь?

Автор – Работаю.. Если это можно назвать работой, то я работаю…

Голос девушки – И что?

Автор – А что и что?

Голос девуши – Получается?

Автор – А что тут может получиться?… Я одно хочу, получается другое… дегенераты какие-то, ты бы видела, как они перегрызли друг друга)

Глос девушки – В каком месте?

Автор – Первую сцену закончил, Тариел и Фридон подрались.

Голос девушки- В первом варианте они же не дрались?

Автор – Не дрались… (сейчас дерутся)… говорю же дегенераты… и кретины.

Голос – И чо ты сейчас будешь делать?

Автор – Застрял… Надо как-то их помирить… Я поработаю над этим..

Голос девушки – Хочешь, приду к тебе?

Автор – Разве мне до этого сейчас?

Голос  девушки – Сандро… Я жду ребенка… (Пауза) Расстроился или обрадовался?

Автор – Когда ждешь?…

Голос – Завтра утром прямо, дурак же ты! Вообще жду ребенка, беременна я … Чего молчишь? Расстроился?… Хочешь завтра пойду к врачу… (прерывыстый гудок Автор кладет трубку берет пьесу) Вот мой ребенок. (к Амико) Ты на меня так не смотри… не смотри на меня так… Я сейчас что-нибудь придумаю… Значит так – Тариел вернется и…

Амико – Тариел не вернется… Ты его не знаешь.

Автор – Чтоо? Ты меня не знаешь… Не вернется! Как же, пущу я его гулать, как ему хочется… Под Новый Год не придет? Поздравить?…

Амико – Ну, под Новый год наверное и придет, но до Нового Года…

Автор – Сегодня Новый год!

Амико – Правда?

Автор – Правда, правда… сегодня Новый Год – тридцать первое декабря.

Амико – Как же я встречу Новый Год, дома ничего нет…

Автор – Ты об этом не беспокойся, все будет и жареный поросенок, и хачапури и шампанское…

Амико – Да?..

Автор – Да! Да!… (Амико выбегает и тут-же входит с елкой в руке)

Амико – Э-й—э-й! Люди! Где вы? ( осматривает коноплю, наливает ровно пол стакана воды. Входит Нино) Нино, что там на улице?

Нино – Снегопад!

Амико – Снегопад? (смотрит на автора) Ну ты даешь!

Нино – Тариел не появлялся?

Амико – Нет. Нино я в подвал спущусь за вином, если Рима позвонит, позови.

               (Нино накрывает на стол, входит Авто, очень серьезный, озабоченный)

Нино – Видел Тариела?

Авто – Видел, придет.

Нино – Фридон, куда-то пропал..

Авто – Ну и что?

Нино – Целый день звонят, его спрашивают. Боюсь, не случилось ли чего?…

Авто – А что могло случиться?

Нино – Не знаю, вчера дома не ночевал… Отец не знает, не проговорись.

Авто – Отец где?

Нино – За вином спустился в подвал.

Авто – Ваа! Елка?! Красивая!… Детство вспомнил

Нино – Тогда вы были другими.

Авто – Маленькими были.

Нино – Да, маленькими, добрыми, открытыми

Автор – Поцелуйте друг-друга

Авто – Зачем?

Автор – Что за вопрос? Это же мама твоя. Новый Год… Любите друг друга (неуклюже целуются)

(Автор в восторге, все идет как он хочет)

(Входит Амико с кувшином в руке)

Амико – Видел Тариела?

Авто – Выдел, придет. Автор – поцелуйте друг друга. Амико – Почему?

(Нино уходит на кухню)

Автор – (взорвался) Почему! Почему? Тут написано: целуются!.. (Отец с сыном целуются. Автор доволен, с трудом, но справляется со своими персонажами)

Амико – Фридона видел сегодня?

Авто – Нет

Амико – Вчера дома не ночевал. Мать не знает, не проговорись.. С ума схожу, где он до сих пор. (Звонит телефон) Батоно?!… Нет, нет его дома… Кто спрашивает? Заал.. Не у тебя был вчера Фридон? Где-же он тогда был? Залико, дорогой, случилось что нибудь? Не скрывай от меня… Ладно, если что узнаешь, позвони…

Авто – Не нервничай, появится. Если что случилось, узнал бы, плохие новости быстро доходят. Отец…

Амико – Да, ты прав! О плохих новостях быстро узнаешь.

Авто – Отец! Послушай меня!…(Амико понял, что что-то очень серезное происходит с Авто) Что, Авто?… Слушаю, говори… (Звонит телефон) Не забудь, что хотел… (берет трубку) Да, Рима, слушаю! Что нового, Рима! (Возвращается Нино с тарелкой в руках) Даа? И что-же?…. Что он сам сказал?    Скажи дословно… Даа? Значит отказаться от Цинцадзе? Пока нет? Почему? Да, да, понимаю. Как ты думаешь, решил он уже? Кого еще пробуют? С ума сойду… (смеется) Хорошо, дорогая, спасибо за хорошие новости, с меня причитается. Ну с наступающим Новым годом.

Нино – Ну что?

Амико – Так и не понял… Так сильно, говорит, нажимают, но он говорит, что все ровно возьму Амико, это его роль, будто я не знаю, что это моя роль? Послушай…

Чтоб я вам уступил? Оставьте шутки!

А, глупость, страшный враг, вот наконец и ты!

Я знаю, что меня одолела ваша сила,

Я знаю, что меня ждет страшная могила,

Вы одолеете меня, я сознаюсь…

Но все таки я бьюсь, я бьюсь, я бьюсь….

Что тебе еще нужно?… Не понятно… (направляется к автору) Эй ты, слушай, пусть решат: да или нет, нервы на пределе… (звонит телефон, Амико быстро берет трубку). Да, Рима, слушаю… Извините, пожалуйста, узнал, как-же… Авто? (Авто жестом показывает, что его нет дома) Нет, нет его дома. Передать что?… Ладно, передам. Авто Доборджгинидзе был, а что ты не подошел?

Авто – Да пошел он…

Амико – Ах так да… Говорил я тебе – уйди  от них Авто. Страшной грязью обливают  вашу партию, не твое это дело.

Авто – Сплетни.

Амико – Знаю, что сплетни, но эти сплетни на пустом месте не появляются. Знаешь что меня поражает? Как ты, такой порядочный парень, находишь с ним общий язык.

Авто – Нахожу ли?!..

Амико – Тем более, если не находишь общий язык, то почему –же ты с ними, оставь их и займись своим делом.

Авто – Уже поздно!

Амико – Как это поздно? Ты что, повязан с ними?

Авто – В их грязные дела я не вмешиваюсь.

Амико – Как же не вмешиваешься… Усли они прикрываются твоим именем и устраивают свои сомнительные дела? Боюсь я за тебя. Оскандалишься,  Авто, и этим боюсь, не отделаешься.

Нино – Ну хватит, не приувеличивай! Как это оскандалится?

Амико – ты молчи, ты молчи. Дай мужчинам поговорить (уводит жену на кухню, но она тут же возвращается)

Авто – Отец…

Амико – Да, говори…

Авто – Нет, ничего

Амико – Что-то хочешь сказать, так говори, легче станет.

Авто – Нет, отец, ничего особенного не происходит, не бойся.

Амико – Как не бояться, боюсь, очень боюсь. Что за бумаги ты сжег недавно?

Авто – Ничего особенного, старые были бумаги.

Амико – Почему сжег?

Нино – Не сводите меня с ума…. Что ты сжег?

(звонит телефон)

Амико – Слушаю, нет не приходил. Залико, узнал что-нибудь? Не слышу! Да… мы дома, если что узнаешь, позвони.

Нино – Что сказал Залико?

Амико – Если что узнаю, позвоню, сам, говорит, ищу.

Нино – Не кури! Ты же бросил (Амико отдает сигарету Нино и уводит опять на кухню). Ты не волнуйся, успокойся, займись делом.

Амико – Авто, ты скажешь или нет, что происходит у тебя?

Авто – Отец, мне тоже не нравится все то, что у нас происходит. Я ничего не знал, провели какую-то банковскую аферу, сейчас, кажется, раскрывается это дело…

Амико – Ты при чем?

Авто – На одном из документов моя подпись!…

Амико – Знал. Так я и знал!… И что теперь?

Авто – Ничего, они считают, что я связан, шантажируют, денег требуют. Я говорил с Тариелом, успокоил меня, говорит, ничего эта бумага не значит… Эта бумага в самом деле ничего не значит!

Нино – Успокойся, Авто, отец что-нибудь придумает

Амико -  Сколько требуют? (пауза) Что, очень много?

Авто – (безнадежно смотрит на отца) Сколько – бы не требовали, кто будет платить?! (Вдруг у Авто началась истерика) Какие подонки, если бы ты знал… убьют!…

Нино –Кто убьет? Как убьет?

Авто – Убьют, вот так прирежут как кролика… Нет!..Нет!… Я должен уехать отсюда!…

Нино – Как?… Куда уехать?…

Авто – За границу.

Нино – Ку-уда?

Авто – В Австралию! Деви и Лаша там, визу прислали. Только на дорогу нужны деньги.

Нино – С   ума сошел?!

 Авто – Почему? Что же я буду делать здесь, что уеду на год,  другой… Не навсегда же уезжаю… И заработаю немножко… Вам тоже буду помогать…

Амико- Пора бежать

Авто – Причем бежать? Не могу жить здесь.

Амико – Это ты дал объявление в газету, Авто? Ты?

Авто – Нет, я не давал. Какое это имеет значение, кто дал объявление. Эта проблема рано или поздно встанет. По моему, уже встала, все хотят жить отдельно.

Амико – Авто, послушайся меня, забудь про бегство, все образуется, если…

Авто – Если мы вместе будем, да?

Амико – Да! … (входит Тариел)

Нино – Тариел! …Сынок!…

Тариел – Здравствуйте! Какой снегопад. Ого елка? Отец  решился вопрос твоей сьемки?

Амико – Кажется да!… Только что звонили, на той неделе последная проба будет. Ты что, убегаешь из дома… как девчонка…

Тариел – Не хватает Фридона, где он?

Нино – Придет, сегодня  все вместе будем.

(звонит телефон)

Авто – Слушаю, да Авто… Зали ты? Чтоо?… Когда? Кто?..Где?

Нино – Что случилось Авто? Что случилось?

Авто – Фридона убили! (Нино вскрикнула и упала в обморок)

Амико – Я знал!… Я знал!… Я чувствовал!…

(Тариел обращается к Автору)

Тариел – Эй, парень, ты нормальный

Автор – Что нельзя, что бы убили?

Тариел – Но почему надо убивать?

Автор – (очень спокоен в отличие от братьев) Это, дружище, закон драматургии, в пьесе одна бомба должна взорваться, вот и взорвалась…

Авто – Бомба?! Какая бомба?1 Ты что, дурак?

Автор – Пол города перебили, подумаешь, одного Фридона жалко.

Авто – Ты можешь не убивать его?!

Автор – Я все могу!

Тариел – Так давай!

Автор – Почему я должен идти у них на поводу?

(Начинает печатать новый вариант. Звонит телефон)

Авто – Слушаю, да , да Авто… Зали ты? Чтоо?… Когда? Кто?..Где?

Нино – Что случилось Авто? Что случилось

Авто – Фридона ранили

Амико – Я знал!… Я знал!… Я чувствовал!…

Нино – Ты!… Дегенерат, что тебе от меня надо…

(Нино, Тариел и Авто пытаются поймать Автора)

Тариел – Ты что, охренел? Хочешь, чтобы по другому  с тобой поговорили?!

Автор – Что вы взбесились. Чего вам надо, ранили – не убили же? Старый Новый год бедете встречать вместе

Тариел – А что другого варианта нет?

Автор – У меня сотни вариантов, но мне этот вариант нравится.

Тариел – А нам не нравится!

Авто – Слушай, а можешь и ни убивать, и ни ранить нашего брата!

Автор – Есть у меня такой вариант, но смотри, потом чтоб не пожалели.

Тариел -     Давай!

Авто –

(Автор  выбирает вариант)

Авто – (стоит у телефона) Долго ждать?

Автор – Двери откройте!

(Входит Фридон, в руках чемоданы, рядом кака=то деревенская девочка – она беременна, в руках цветы)

Фридон – Здравствуйте!

Татия – Здравствуйте!…

Фридон – Познакомьтесь, эта моя любовь – Татия,  Это мой отец.

Татия – Я  видела вас  в фильмах! (Амико доволен)

Фридон – Это мама.

Татия – Очень приятно (отдает цветы)

Фридон – А  это мои братья –Тариел, Авто (здороваются )

Татия – Я все ваши статьи читала

Амико –Фридон, заведи Татию в твою комнату и располагайтесь.

(Фридон и Татия выходят)

Тариел – Он нормальный? А?

Амико –Тариел, не надо!…

Нино – (вдруг заплакала) Почему он так сделал? Ну почему?

Амико – Ладно, успокойся, услышат… Не плачь, не надо. (Пауза) Ну скажите же что-нибудь.

Тариел – А что говорить… дебил, настоящий дебил

Амико – Все будет хорошо! Так даже лучше, может уму-разуму наберется…А так деваха, вроде, ничего, а? Интересная, на длинных ногах стоит, фигуристая… Хотя, что поймешь сейчас в ее положении?…

               (входит Фридон)

Фридон – Ну как? А? (пауза) Татии вы все очень понравились…. Не хотел, чтобы все так получилось, но… Вы уж простите.

Амико – Ты пьян да?

Фридон – Хууу!.. (выдыхает)

Амико – Понравилась ей твоя комната?

Фридон – Очень… Да, вы не волнуйтесь, она такая милая, совершенно без претензий.

Нино – Ребенка когда ждете?

Фридон- Через два месяца… Нет через месяц… точно не знаю.

Тариел – Объясни, откуда она родом? Отец? Мать? Кто они?

Фридон – Родители в деревне, в Зестафонском районе есть село Диликаури, деревня-сказка. Не было же у нас деревни, да? А сейчас будет.  А!…(смеется)

Амико – Как фимилия?

Фридон – Чурадзе… Нет Чурадзе ее двоюродная сестра, с которой она жила… Татия – Эбаноидзе, пойду я к ней, неудобно.

Амико – Ты пьян?

Фридон –Хуу..

Амико – Веди  ее сюда, пусть привыкает

Фридон -(матери) Она все умеет… Стряпяет… Поможет по дому… Главное, совершенно без претензий. Поближе познакомишься – сильно понравится.

(входит Татия)

Татия – Тетя Нино, давайте я вам помогу… (Амико достал сигарету) Дядя Амико, извините, но не курите, если можно…

Амико – Почему?

Татия – (указывает на живот) По-э-тому!…

Амико – Да,да, конечно!..Вот!..(гасит сигарету)

Татия – (Фридону) Горячей воды нет?

(Входит Гено, взрывает хлопушку)

Гено – С наступающим Новым годом. Желаю счастья и прибавления в семье (замечает беременную Татию). О-о-о, кажется, это будет уже скоро, я так обрадовался, когда узнал, что вы все-таки решили продать дом. Только прочитал объявление – тут же примчался к вам. Хорошо, что уже в этом году сварганим это дело. Не скрою, мне очень нравится и этот дом, и это место.

Фридон – Нам тоже…

Амико – Какое объявление?!..

Гено – Вот это,  в сегодняшней газете..

Амико -(читает) Продается двухэтажный капитальный дом, с небольшим фруктовым садом, общая площадь дома 180 кв.м., цена договорная.

Гено – Говорите цену

Нино – Кто это делает, кто?

Амико – Слушай, дорогой, оставь нас в покое. Я же сказал, что этот дом не продается, извольте (указывает ему на дверь)

Гего – Да, но я подумал..

Амико – Не интересно мне, что вы подумали. Дом не про-да-ет-ся.

Гено – Цену поднимаете, да?… Скажите хоть, сколько хотите?

Фридон – Слушай, браток, иди с миром…

Гено – Четыре однокомнатные и..? Сколько?

Амико – Вон отсюда!…Вон!… подонок… Даже если придеться продать, тебе все ровно не продам, а сейчас убирайся, пока цел…

Гено – Хорошо, уйду, но знайте. Я не плохой вариант предлагаю … (уходит)

(Амико берет сигарету)

Татия – Дядя Амико, не курите, я же просила?…

(Амико ломает сигарету)

Нино – Осталось две минуты… Амико разливай вино… (наполнаяют бокалы, чокаются, подают друг другу сладкое, поздравляют, слышны выстрелы, взрывы хлопушек, сигнальные ракеты, кто-то очень близко стреляет из «танкового пулемета – город  встречает Новый Год. Семья поет что-то новогоднее, песня переходит в танец Татии и Фридона)

Татия – Ой!…

Нино –Что такое?

Татия – (указывает на живот) Ножкой ударил

Тариел –Отец, мама… Я должен идти, мы с ребятями договорились вместе встретить Новый Год….

Автор – Ку-у-да собрался? … По пьесе ты должен остаться, это сцена примирения.

Тариел – (к автору) Ты с родителями провел бы новогодную ночь?

Авто – Таро, подожди. Я тоже должен идти.. меня ждут.

Автор – (к Авто) Не уходи, оставайся, жалко же их…

Авто – (вернулся, хочет что-то объяснить автору, но потом передумывает, машет рукой) Эээ!..

Фридон – Отец, не обижайся, да?… мы тоже должны уходить . Татию подружки ждут…

(Татия незаметно берет со стола шампанское)

Автор – Ты хотя бы останься. Куда убегаешь с беременной женой…

Фридон – Пусть каждый за своими беременными  смотрит.

Татия – (прикладывает палец ко лбу) У тебя не все в порядке?

Амико – Идите, идите чего извиняться-то…

Нино – Татия , оденься потеплее… (к Амико) Татия да?…

(Все, кроме родителей, уходят. Нино убирает со стола. Амико закуривает, потом что-то вспоминает и гасит сигарету.  Автор и Амико одни. Амико недовольно смотрит на Автора, после длительной паузы)

Автор – Чего уставился? (отвернулся)

Амико – Фью (свистит)

Автор – Что я тебе, такси что ли?

Амико – Не можешь немножко упорядочить ситуацию

Автор – Как упорядочить?  Не слушаетесь же?…

Амико – А если послушаюсь?

Автор – Если послушаешься?

Амико – Да!Да! если послушаюсь?!

Автор – Если послушаешься, могу в торговлю устроить работать? (Амико неприятно морщится) Что? В бензине знаешь сколько денег?… Материально окрепнешь, встанешь на ноги… Дом не придется продавать! А?…

Амико – Не получится.

Автор – Почему же?

Амико – Не мое это дело… «Актер горд»!

Автор – Странный вы народ! – голодные и гордые?!..

Амико – Так! (Пауза) скажи, на роль утвердят?

Автор – Не знаю, посмотрим.

Амико – А ведь это моя роль? Не правда ли?

Автор – Да!

Амико – Вот послушай.

Мы смелы, как львы на войне,

Но с дамами нежны и кротки,

Зато нас любят красотки

И сердце нам дарят оне!..

И так далее… А? Что скажешь?

Автор – Здорово!

Амико – Вот видишь… Скажи мне по секрету, дом продастся?

Автор – Это от тебя зависит. Надо держаться

Амико – Как держаться, я один, все против меня (ищет что-то в авторских бумагах).

Автор – Что ты там ищешь? Что тебе надо?

Амико – Хочу прочесть финал… Все станет ясно.

Автор – Ничего не станет ясно… Оставь, оставь… не порви, единственный экземпляр… Все равно ничего не поймешь, финал я должен переделать. (отнимает листы). Амико, уйди, ты мне мешаешь…

Амико – Никуда я не уйду, это мой дом.

Автор – Не уйдешь?

Амико – Нет!

Автор – Нет?

Амико – Нет!

Автор – Иди открой дверь!

Амико – Почему? Никто-же не звонил?

Автор – Сечас позвонят.

Амико – Из киностудии?

Автор – Там узнаешь (печатает на машинке, звонок, Амико идет открывать дверь, врываются бандиты в масках, трое молодых, один пожилой и одна беременная девушка, которая все время курит)

 I – Дома  есть кто?

Амико – Нет… но скоро придут!

 II – Кто придет? Твои чокнутые сыновья?

III –Пусть приходят, как раз мы их и ищем.

Амико – Кто вы такие (Автору) Эй, ты, кого ты привел..

I - Эта семья мне должна денег!

Амико – Я никому ничего не должен!

I – Тариел мне должен!

II – Мне Авто!

III –Мне Фридон!

I – Продай этот дом и расплатись с долгами

Амико – Этот дом не продается!…

 II – Дают же тебе четыре однокомнатные и денег добавляют, почему не продаешь?  Почему?…

Амико – Сказал, дом не продается!….(автору, который очень доволен) Эй ты! Дурак, помоги, режут.

III –Продай дом, а то прирежу…

Пожилой бандит – Хватит болтать, утюг принесите.

Девочка – (в восторге) Утюг! Утюг!Утюг!…

Амико – (берет шпагу, брасается на бандитов)

Вас сотни? Тысячи?

Стоите вы стеною?

Ага, узнаю вас всех!

Вы – старые враги! Ты –ложь!

Вы – предрассудки!

Ты – подлость! Вот тебе! А, змей клеветы?

Вот вам!… (бьет шпагой одного)

III –Эй! Осторожно- больно же!…

(Бандиты набросились на Амико, разоружили, поставили на колени. Беременная девушка с сигаретой во рту кладет перед Амико бумагу).

Девушка – Вот!.. Подпиши, что согласен продать дом.

Амико – Нет!…Никогда (Автору) Эй!… Помоги!…

Пожилой бандит – Приложите утюг к спине!…

Автор – Ну хватит, убирайтесь отсюда!

III –Прирежу! Болван!…

(Автор быстро печатает что-то, к спине Амико приложили утюг, Амико смеется)

I –Что тут смешного?

II –Свет отключился.

III –Разве это страна? Нельзя человека отутюжить?

(звонок в дверь)

I –Кто это?

Амико –Говорил я вам скоро придут?1

II –Ни слова, а то взорву вместе с домом

(Отпускают Амико, входит Нино)

Нино – (испугавшись) Ой!!!… (вдруг успокоилась) Ах у вас репетиция, да? Я подумала, бандиты напали. (Бандиты, попрощавшись, уходят) Не уходите, посидим, поболтаем…

Пожилой бандит – Нет, спосибо, нам некогда…

(Уходят, Нино провожает)

Амико – (автору) Кто они были, убийц подослал?

Автор – Не обижайся, этой сцены не будет в пьесе, это я так пошутил (рвет бумаги)

Амико – Хороши шутки, меня чуть не прирезали.

Автор – Говорю, не будет этой сцены!

Амико – А я как держался?

Автор – Если бы я свет не выключил, посмотрел бы я на тебя.

(звонит телефон)

Амико – Да, Рима, слушаю!…

Голос девушки – попросите Сандро, пожалуйста?!…

Амико – Кто такой Сандро?

Автор – Это я Сандро, я… слушаю.

Голос девушки – Разбудила?

Автор – А ты почему не спишь?

Голос девушки – Не спится, знаешь, что я придумала?…

Автор – Не знаю.

Голос девушки– Завтра иду к врачу, откажусь от ребенка, и все закончится, успокоимся оба.

Автор – (Амико) Чего хочешь, что слушаешь, иди займись своими делами!

Амико – Какими делами?

Автор – Не знаю, какими делами, с ума сходил, один хотел остаться с женой, вот остались одни…

Голос девушки – Почему молчишь?

Автор – А что сказать?

Голос девушки – Что сказать?… Молчание – знак согласия?

Автор – Молчание вообще ни какой не знак

Голос девушки – Пойти к врачу (пауза) все понятно… (прерывистый гудок)

Автор – Амико,  Что делать?

Амико – Меня спрашиваешь?

Автор – Да!

Амико – Любишь?

Автор – Не знаю.

Амико – Не знаешь? Кого же ты учишь? «Меня послушайте», «меня послушайте». Послушайте его. Смотрите на него. А сам не ведает ничего в этой жизни.

(Свет постепенно гаснет, кажется отключили весь город)

Автор – Что такое!… Что это!.. Нет… Этого только мне не хватало сейчас.

 

 

Занавес.

 

Второе действие

(на сцене Автор, в руках пьеса)

Автор – Так нельзя! Сейчас что-то должно произойти. Что-то надо разрушить… или наоборот – построить, взрыв, нам нужен взрыв. Что нам сейчас здесь нужно? Что? Эротика?… Да нет, причем тут эротика? Думай, думай…. (пауза) Ура!… Придумал! Вот бомба, вот взрыв! Я сейчас сюда сцену вставлю!…Я такую сцену сделаю!… Ай да Пушкин! Ай да сукин сын (едет к машинке и печатает , слышно пение пьяных). Что поют? Что-то из ресторана «Макарена». Что это такое? Что происходит? (входят Амико и Гено, Амико пьяный в дупель) Стооп!… Что это такое? Амико, на кого ты похож.

Амико – На кого похож?

Автор – ( в отчаянии ) Почему напился? Почему, в этой сцене ты мне нужен трезвый , что теперь мне делать? Ты зачем этого подонка привел в дом? Гено!… Вон отсюда ! Никакой Гено мне тут не нужен, уйди Ге-е-ноо!… (Гено сделал два шага к выходу и остановился).

Амико – Кто подонок? Геннадий, не уходи, подонок. Это ты подонок! Знаешь почему ты подонок? Гено, садись дорогой. Гено, спасибо тебе, что пошел ко мне, сейчас выпить найдем.

Гено – Амико! Как брата прошу, не будим больше…

Амико – Почему не будем… В ресторане ты угощал, здесь я угощаю. Не кури, потуши, твою мать… (блин)

Гено – Почему?

Амико – Невестка… в положении, запретила курить. Гено, когда я тебя сегодня увидел, знаешь что я подумал? (смеется)

Гено – Не знаю.

Амико – Если заговоришь, прямо в морду  врежу… (смеется)

Гено – Почему брат?… Потому что ты Амиран и Амирану все дозволено?… Амико,  Амиран   по-гречески Прометей… не так ли?

Амико – Да,… Прометей…

Гено – И дети поэтому Руставелевские рыцари – Тариел, Автандил и Фридон?… Да ты даешь Амико,  даешь брат,. .. да все вы даете (смеются)

Амико – Какой ты замечательный, давай я тебя поцелую… Но дом не продам, так будем дружить.

Гено – Как хочешь, если надумаешь, мой телефон знаешь

Автор – Хорошо!… Хорошо!… Пейте, гуляйте… У меня тоже есть водка… Гулять, так гулять… трезвым на вас смотреть все равно не могу.

               (Наливает себе водку, но не пьет, видимо, Амико хотел напугать, падает на кровать, накрывает голову подушкой, чтоб не слышать их).

Амико – Знаешь, почему я тебя уважаю? У тебя гениальная идея – для детей открываешь казино… Вместе будут, друг друга будут поддерживать… Сколько у тебя сыновей?

Гено – Трое… Анзор, Эмзар и Жора!…

Амико – Молодчик ты… Но дом все равно не продам… Твои сыновья будут вместе… А мои …мои… (плачет)

Гено – А что твои? Хочешь и твоих ребят возьму в дело, знаешь, здесь сколько дел? Эти стены надо убрать, во дворе деревья вырубить и несколько столиков поставить… На втором этаже три или четыре спальни надо сделать со своими ванными комнатами – для особенно уважаемых клиентов, хотят сами приведут женщин, захотят я предоставлю. Для тебя один номер всегда свободным будет, молодой еще человек, иногда это тоже нужно… Снимешь стрессы, успокоишься, расслабишься…

               (Автор из-под подушки смотрит на них)

Амико – (Чуть отрезвел) Чтоо?! В доме моих предков бордель захотель открыть? … Нет, нет, не выйдет…

Гено – Выйдет, выйдет, посмотришь… В конце концов ты этот дом все равно продашь, лучшего варианта  вам никто не предложит.

Амико – Нет Гено!… Геенооо! Убирайся! (толкает) Убирайся, Гено!… (толкает) Убирайся-яя!

Гено – Руку! Отпусти руку!… Руку, блин (бьет в лицо Амико и уходит)

Амико – (вытирает кровь из носа)

               Я знаю, что меня ждет страшная могила.

Вы одолеете меня, я сознаюсь,

Но все-таки я бьюсь, я бьюсь, я бьюсь.

               (Автор встает с кровати, усаживает Амико в кресло, платком вытирает ему кровь на лице. Амико берет трубку телефона)

Автор – Ну куда ты звонишь? Амико, поверь – ничего хорошего из этого не выйдет… Амико, прошу ничего не делай без меня…

Амико – Оставь меня… Дай позвонить!

Автор – Амико, иди ложись…выспись, а я за это время что-нибудь придумаю…

               (Амико набирает номер)

Амико – Здравствуй, Рима!… А это ты, Дато? Позови, пожалуйста, Риму… Рима, да это я, надоел , да? Ну что говорит Федерико? Как какой Федерико? Фелини!…. Гурийский Фелини!… Отказался?… (пауза) Почему?… Ах возраст? Он что сегодня узнал мой возраст? Рима, скажи этому кретину Фелини пусть поцелует меня в задницу. Рима!…Рима!… на самом деле не говори, пошутил я… Да, Рима, слушаю… Есть еще надежда? Ах ты позвонишь? Ладно подожду! (пауза) Ээй! Где же вы люди!..

               (входит Тариел)

Тариел – Отец ты пьян? Тебе нельзя пить… Пойдем ложись.

Амико – Убери руки!

Тариел – Меня кто-нибудь спрашивал?

Амико – Я больше не секретарь вам.

Тариел – (звонит по телефону) Зуру попросите, пожалуйста?!… Нани, это ты?… Что, ты плачешь? Что случилось? Чтоо?… Что Зура?… Не может быть… почему! Когда?… что? Я причем?… При чем тут я?… Нани, послушай, я… Нани! Послушай… ты что, ненормальная… (кладет трубку). Кретин, дегенерат!..

Амико – Убил?

Тариел – Что?

Амико – Убил?… Убил друга детства?…

Тариел – Я убил! Я при чем? Застрелился…

Амико – Ты убил! С волками имею дело говорил, сам волком стал! Уууу! (звонит телефон). Да, слушаю… Авто? Нет его дома, а кто спрашивает? Друг? (кричит в трубку) Да не друг ты ему! (бросает трубку, вбегает взволнованный Авто).

Авто – Меня никто не спрашивал?

Амико – Только что кто-то звонил… Друг, говорит

Авто – Друг?… Какой друг?

Амико – Я так и сказал: ты ему не друг

               (Авто убегает в свою комнату, Тариел берет телефон)

Тариел – Темо! Считай, что сорока пяти тысяч больше нет. Почему?…Почему?… Потому что Зура застрелился. Да… правда…. Гоги предупреди, чтоб товар не высылал… Сейчас пиши номера контейнеров, которые прибудут в Поти, пошли  кого-нибудь, Я не могу.

 (звонок в дверь)

Тариел – Авто, открой!

Авто – Нет, я не могу, меня дома нет..

Тариел – Темо подожди… (идет к двери)

Амико – Не открывай, а то оттуда – паф… и прикончат, что за семья, один убивает друга, другого хотят убить друзья… третий…  эх!… (Входит Нино, Татия, Фридон. Татия направляется к Автору)

Татия – Эй, ты! Дегенерат! Долго я буду так ходить (показывает на живот) Не прошло девять месяцев, надоело, анализы, Узи (уходит, Фридон за ней).

Нино – Почему дверь так долго не открываете, ключи дома забыла… Авто, где ты пропал? Где ночуешь? (Заметила пьяного Амико) Он что, пьян? Амико!… Ты пьян? Почему ты выпил, почему? Разве тебе можно пить?…

Амико – Сегодня одного кореша встретил и выпили, иди ко мне, моя дорогая, ручки хочу тебе поцеловать, спасибо тебе за твое спокойствие и терпение.

Нино – Зачем выпил? В киностудии сказали что-нибудь?

Амико – Сказали… Я им не нужен. Знаешь, что я ему сказал?… (Смеется) Поцелуй меня в одно место (смеется), а место не уточнил.

Война для нас шутка, забава!

Мы все, как кипучая лава,

Как зной, как огонь, горячи.

Друзья наши – эти мечи,

А наша любовница – слава!…

Дальше аплодисменты, выкрики – браво! Бравоо!…

(входит Фридон) – А вы где были?

Фридон – К врачу ходили.

Амико – А что врач?

Фридон – Все, мол, будет хорошо. Отец! Если мальчик родится, машину купишь?

Амико – Куплю, конечно… Ты пьян?

Фридон – (выдыхает) Хуу!

Амико – Трезвый! А я пьян!….

Нино – Пойдем, Амико, пойдем, приляг.

Амико – Мы смелы, Как львы на войне,

Но с дамами нежны и кротки,

Зато нас любят красотки

И сердце нам дарят оне!

(Выходит)

Тариел – (До сих пор говорил по телефону) Авто!… Чем ты так напуган?

Авто – Какая-то машина все время ездит за мной, наблюдают.

Фридон – Кто такие, знаешь? Скажу ребятам, они разберутся.

Тариел – Я знал, какое дерьмо ваш председатель, сам удрал, а тебя подставил, да?

Авто – Нет, нет, надо убираться отсюда…

Фридон – Отец знает, что в Австралию уезжаешь?

Авто –  Знает, но не верит.

Фридон – Как я тебе завидую, Авто!  В Австралии снег вообще не выпадает, да?… Полицейские в шортах ходят?…

Автор _ Да! Да!… Снега нет, полицейские в шортах ходят, по утрам приходит кенгуру в сумке приносит кефир и ложкой угощает, болван! (Но автора уже никто не слушает)

Фридон – Если поедешь, визу пришли, ладно?

Авто – Приедешь?

Фридон – А что мне здесь делать?

Авто – А жена?

Фридон – Да пошла она…

Автор –Ты дурак, объясни, что ты должен делать в Австралии, да кому ты там нужен? (Его не слушают) А Тариела кому оставляете? его тоже заберите!…

Тариел – Если уедешь, мне тоже пришли визу.

Авто – Ты тоже?

Тариел – Вы что умнее меня?

Автор – Уезжайте, уезжайте, бросайте родину!… родителей!…

Фридон – Авто! Деви и Лаша встретят, да?

Авто – Встретят, если поеду. Денег нет.

Голос Татии – Фридон!…

Фридон –Чтоб тебя…

Голос Татиии – Фридон!… Иди сюда! ( Фридон неловко улыбается и выходит).

Авто – Таро!… Этот Зура дает деньги или нет?

Тариел – Зура застрелился.

Авто – Да ну!… Серьезно?… Как?

Тариел – Да вот так. Где сейчас эти деньги достать, понятия не имею. (Фридон выходит из своей комнаты, направляется на кухню, бормочет про себя)

Фридон – Что с ней стряслось, ума не приложу, она была такая, без претензий…

Авто – Значит на тебя не надеяться?

Тариел – Ради бога… Оставь меня в покое!…

Фридон – (возвращается из кухни в комнату со стаканом воды в руке). Беременная… потому изменилась?… и нервничать нельзя!…

Авто – Ты же обещал. Я только на тебя надеялся…  значит нет?

Тариел – А я на Зуру надеелся, он должен был квартиру продать, предпочел застрелиться…

Авто – Кретин!…

Фридон – Боржоми  есть дома?

Тариел – Посмотри в холодильнике! Авто, никак не могу понять, от тебя чего хотят? Какие к тебе претензии, ты что-нибудь взял из этих денег?… (Пауза). Взал?… Взял да?… Какой идиот?! (Фридон с бутылкой боржоми бежит к Татии) Куда деньги дел, Авто? Я не видел, чтобы ты хоть копейку потратил!… Где же?…

Авто – В банке держал… На проценты.

Тариел – И? Обонкротились? Удрали? (Авто кивает головой) Так тебе и надо….

Авто – Может твою машину продать?…

Тариел – Чтоо?

               (Входит отчаявшийся Фридон)

Фридон – Что делать? Посоветуйте что-нибудь? Скоро здесь такой скандал начнется… с отцом о продаже дома и заикнуться нельзя… Что делать? Скажите что-нибудь!….

Голос Татии – Фридон!… Фридон! (входит заплаканная) Ты не слышешь, что я тебя зову? Не слышешь, да? Отвечай! Фридон, почему меня нервируешь? Почему? Хочешь, чтобы я дебильного ребенка родила, да? Дебильного ребенка, да?!…

Фридон – Ну что тебе надо, что-оо?…

 Татия – Надоело одной сидеть в комнате.

Фридон – А что сюда выйти запрещает кто-нибудь?

Татия – Здесь сигаретный запах.

Нино – Потише, пожалуйста. Кажется, заснул. (выходит.)

Татия – Фридон!… Пойдем куда-нибудь!

Фридон – Куда?

Татия – Все  равно куда… Не могу я здесь оставаться.

Тариел _ Почему это не можешь?

Татия – Тариел, дорогой, тебе-то что… Ты в своем доме, а я?

Фридон – Хватит, хватит, не начинай опять плакать, а то с ума сойду. (Татия плачет) Что ты хочешь?… Что?… Можно все время причитать и плакать? Довела меня до ручки. Каждый день одно и то  же , одно и то  же – продадим дом, продадим дом… Продадим дом… А чем тебе отот дом не пришелся, блин?! Дура!. Видишь ли, моя мать ей не нравится! А в чем она тебе мешает? За что ты ее ненавидишь?

Татия – Это она меня ненавидит.

Фридон – Убью сейчас эту дуру (бросается на Татию и трясет ее)

Татия – (в истерике) Кретин! Дебил… (Входит Нино)

Нино – Что за крик? Фридон!… Оставь ее, оставь… (Фридон отпускает Татию)

Нино – Татия, в чем дело? Скажи… Скажи, пожалуйста, чем ты недовольна, чего тебе надо?

Татия – Продайте дом и дайте нам нашу долю, здесь жить невозможно.

Нино – Ты думаешь, когда отдельно будете жить, станет лучше?

Татия – Хотя бы поживем спокойно, никто не будет попрекать!

Нино – А кто тебя здесь попрекает? Кто…

Татия – Ну неужели Фридону не полагается одной комнаты ? А?… (Фридону) Почему ты сам не требуешь своей доли? ( к Нино) Вы же пожили в свое удовольствие, теперь дайте нам возможность пожить.

Нино – Пожили в свое удовольствие? Да… (поникнув)

Тариел – Мама, оставь ее!

Татия – Вот так всегда – никто  не любит слышать правду!

Авто -(кричит) Кончай, Татия… умолкни!

Татия – Не умолкну. Почему не даете нам квартиру? Почему? (к Нино) Я же вижу, что вы меня ненавидите! С первого же дня чувствую это…

Фридон – (к Татии) Заткнись! Хватит!

Татия – О-о! (с иронией) Видите ли, мужчина объявился! Тоже мне… орел! Если не мог содержать жену, чего тогда лез?

Фридон – Я  лез? Я? (наступает на нее).

Татия – Кретин!… (убегает)

Фридон – Кретинка твоя мать.. блин. Я ее… (мат)

Тариел – Слушай, ты и в самом деле дебил.  Как  ты позволяешь ей такое?

Фридон – Что делать?… Скажите что делать? Убить ее? Из-за нее в тюрьму пойти? Мама… Может быть в самом деле продадим этот дом? Тариел отдельно хочет жить, Авто деньги нужны, вы тоже отдохнете…

Авто – Мама, ты сейчас не нервничай и спокойно выслушай…

Нино – Слушаю…

Авто – Ладно, отец не понимает, но ты же отлично знаешь, что этот дом не сегодня – завтра придется продать, этот человек, как его…

Тариел – Гено!

Фридон – Гено!

Авто – Да, Гено, хороший вариант предлагает. Если меня спросить, дом надо продать. С Татией вам вместе жить не возможно. Тариел тоже хочет жениться…

Фридон – Да, мамочка, да… У Авто документы готовы, деньги нужны на дорогу…

Тариел – Я тоже так думаю, в отдельности будет спокойнее жить, будем больше любить друг друга

Нино – ( со вздохом) Отец не согласится.

Тариел – Не согласится и что же тогда? (кричит) Что? Ему все ровно… Он о себе лишь помнит. А мы так съедим друг друга.

Нино – Умрет ведь он… Умрет… Может быть, немножко потерпим?… Еще немножко… Тариел, Автандил, Фридон!…

Амико – (никто не видел, как он вошел и стоит в трусах) Привет компании! Слава богу, всех вместе вижу!

Автор – Амико! Не надо… Только хуже будет… Амико, все что было до сих пор это ерунда…. чепуха… (рвет бумагу). Вот теперь мы с тобой сядем и начнем второй акт.

Амико – (к Автору) Слушай парень, дуй отсюда! Не твое это дело…

Автор – Чтоо? Как не мое дело? А чье же? Лучше не делай этого!

               (Амико не обращает на него внимания. Берет палочки и обращается  к своим сыновьям)

Амико – Ну-ка, мои львы (отдает палочки каждому по дной), ломайте их (Тариел и Авто ломают). Молодцы! А Ты?

Фридон – Да знаю это кино, этой роже голову что снесли (ломает)

Амико – Татия? Где же моя Татия!…(входит Татия) А ну-ка докажи этим прохвостам, что ты сильнее (отдает пучок палок) Ну давай! Ломай!…

               (Татия изо всех сил старается и переламывает палки)

Амико – Молодец! Сильная ты… А мы… Мы, слабые стали. Хоть вместе, хоть врозь слабые… Жизнь сломала нас… Обломала крылья… Духовно обнищали… Потеряли единство духа, а вместе с ним и силу. Мы уже не единое целое…

               (звонок в дверь, Татия убегает и вскоре вводит Гено)

Гено – Решили-таки в конце концов? Зачем печатаете эти объявления, я же оставил визитку, позвонили бы прямо мне.

Амико – Объявление опять напечатано?

Гено – Вот, пожалуйста! В сегодняшней газете.

Амико – Кто же это делает? Один из вас или каждый в отдельности?

Гено – Значит продаете?

Амико – Нет!

Татия – Да, да…да.. продаем!…

Амико – Нет..Нет!….Нет!….

Татия – Продаем!…

Тариел – Да продаем!….

Авто – Продаем!…

Автор – Стоп!… Хватит! Гено, иди ко мне (Гено подходит). Короче, не устраивает меня этот вариант. Что уставился? Не хочу, чтобы этот дом был продан. Ты сейчас вежливо попрощаещься с ними и уйдешь.

Гено – Куда уйду?

Автор – Домой… в ресторан, куда угодно…

Гено – Ничего себе, уйдешь. Тогда в чем моя функция? Что тогда я делаю в этой пьесе?

Автор – Между прочим, это хорошая идея. Вообще уберу тебя из пьесы!

Гено – И что дальше? Главный конфликт между мной и Амико, какая же пьеся будет без меня?

Автор – А с тобой прямо уровень Шекспира, да?1

Гено – Тем более… Что я спорю?! Ну давай, попробуй, убери меня! Попробуй!…

Автор – Сейчас (выбирает листы и рвет их) Вот, Гено!… Вот!…

Гено – (показывает кукиш) Вот! Что произошло? Исчез я? Нет меня (членам семьи) Ну что, продаете дом?

Татия

Тариел            Продаем! Продаем!

Авто

Фридон

Гено – последнее слово за тобой, Амиран!

Амико – Знаете, какое у меня ошущение? Кажется, наконец понял, как перевились динозавры –чуточку стало холодно; чуточку испугались; чуточку обиделись, чуточку удивились… и так и остались удивленными и обиженными!…

Гено – Так, значит договорились… договорились, да? Очень хорошо! Вот несколько вариантов квартир, выбирайте.

Авто – Мне квартира не нужна, мне нужны деньги.

Гено – Пожалуйста! Сегодня четырнадцатое, да? Восемьнадцатого в три часа, машины будут здесь, расходы на переезд за мой счет!

Автор – Стоп! (действие прекращается, звонит по телефону)

Голос девушки – Алло?

Автор – Это я!

Голос девушки – Слушаю.

Автор – Позвоню через десять минут, не засыпай.

(Вся семья на сцене, квартира пуста)

Амико – Вещи все вынесли? Ничего не забыли? (Никто не отвечает) Что Гено сказал, в котором часу приедут машины?

Тариел – В три

Амико – А сейчас который час?

Авто – Без пяти три.

Амико – Ты послезавтра уезжаешь, да?

Авто – Да!

Амико – А где ты будешь ночевать сегодня и завтра?

Авто – у Дато. Он ведь тоже едет. Послезавтра повидаю всех и попрощаюсь. Да,  чтобы не забыть, адреса дайте. Письма буду писать… позвоню (все засуетились. Меняются адресами)

Амико – Мне тоже дайте адреса, должен же я знать где вы… как вы…

(Дают адреса Амико, входит Гено)

 Гено – Ваа!… Вы еще здесь. Поехали машины ждут (все кроме Амико, Нино и Автора выходят).

Нино – Амико, пошли, машина ждет, неудобно.

Амико –Да!…Да!.. Пойдем, конечно…

Я знаю, что меня одолела ваша сила,

Я знаю, что меня ждет страшная могила.

Вы одолеете меня, я сознаюсь…

Но все-таки я бьюсь, я бьюсь, я бьюсь..

(Театрально падает)

Нино – Ну хватит, Амико! Вставай!… Простудишься!… Амико!…(вдруг понимает, что Амико умер) Амико!… Помогите…. Тариел! Автандил! Фридон! Где вы… (смотрит на автора) Помоги!

Автор – В чем дело? Что с ним?… Что скончался, что ли? Как это так? Амико, вставай… Встань сейчас-же… Что это? У меня все по-другому развивалось… (плачет), я все могу… Сейчас ребята вернутся… И все будете… Не хочу… Не хочу такого финала и пьесу такую не хочу (бросает бумаги, подбегает к телефону и звонит)

Голос девушки – Да?

Автор – Это я! Выйди, пожалуйста!…

Голос девушки – Который  час?

Автор – Не знаю, который час, выйди… Прошу. Прости… Прости меня.. Выйди, умоляю.

Голос девушки – Что будем делать?

Автор – Не знаю, что будем делать… Побродим по улицам… встретим рассвет!

 

ЗАНАВЕС

 

Otar Bagaturia©Photo by Mikho Mosulishvili, 15. 06. 2011

Posted in დრამატურგია | Tagged | Leave a comment

მიხო მოსულიშვილი: ლისისტრატე კალიპიგოსი

მიხო მოსულიშვილი

ლისისტრატე კალიპიგოსი,
ანუ
ჯარის დამშლელი მშვენიერი უკანალით

Lysistrata Kallipygos or Army-disbander with the beautiful buttocks

Comedy In-yer-face style in two acts with a golden ratio, that is in the first act eight and in the second – five scenes. Adaptation by Mikho Mosulishvili in 2010 of our era of Lysistrata – a comedy of Aristophanes, which is written 411 year B.C. (in Georgian language).

The literary magazine ‘Literary Palette’, № 4 (79). April, 2011

(ორმოქმედებიანი კომედია ოქროს კვეთით, ანუ პირველ მოქმედებაში რვა და მეორეში – ხუთი სცენით. ჩვენს წელთაღიცხვამდე 411 წელს დაწერილი არისტოფანეს “ლისისტრატეს” ჩვენი წელთაღრიცხვით 2010 წლის ადაპტაცია)

შენიშვნა ქვესათაურისთვის: ოქროს კვეთი არის ერთი მთლიანის გაყოფა ორ არათანაბარ ნაწილად, სადაც პატარა ნაწილი ისე შეესაბამება დიდს, როგორც დიდი – მთელს.
სწორედ ეს ღვთიური პროპორცია არის ჩვენი სამყაროს ერთ-ერთი უმთავრესი საყრდენი და ოქროს კვეთზე დასმული პიესა რომ გაცილებით უფრო აღთქმადია, ეს ჩვენზე უკეთესად იცოდნენ ძველმა ბერძნებმა.

მოქმედებენ:

1. ლისისტრატე კალიპიგოსი – ბერძნულად “ლისისტრატე” ნიშნავს “ჯარის დამშლელს”, ხოლო “კალლიპიგოსი” კი “მშვენიერუკანალას”, ანუ გამოდის “ჯარის დამშლელი მშვენიერი უკანალით”, ქალთა აჯანყების ხელმძღვანელი.
2. კლეონიკე – ლისისტრატეს მეზობელი.
3. მირინე – კინესიასის ცოლი.
4. ლამპიტო – თეოგენეს ცოლი.
5. სტიმოდორი – მოხუცი ათენელი პრობულის დაცვიდან, შეთავსებით პრიტანიც, ანუ ხუთასკაციანთა საბჭოს წევრი, დაახლოებით პარლამენტარი.
6. ფილუგრიუსი – მოხუცი ათენელი პრობულის დაცვიდან.
7. დრაკეტი – მოხუცი ათენელი პრობულის დაცვიდან, უვიროდ.
8. პრობული – ათკაციანი საგანგებო კოლეგიის წევრი ათენში, რაც თანამდებობრივად დაახლოებით არის, თუ ჩვენ დროში “გადმოვთარგმნით”, პარლამენტის რომელიმე კომისიის თავმჯდომარე.
9. კინესიასი – მირინეს ქმარი, “კინესიასი” ბერძნულად ნიშნავს “მკვრელს”, შეთავსებით კორიფეოსი.
10. ბავშვი – კინესიასის და მირინეს შვილი.
11. თეოგენე – სპარტის ელჩი, ლამპიტოს ქმარი.

უხმო როლები: ბეოტიელი ქალი, კორინთოელი ქალი, ბეოტიელი ელჩი, კორინთოელი ელჩი, კინესიასის მონა.

(სცენაზე ჩანს ლისისტრატეს სახლი, რომლის წინ დგას აფროდიტე კალიპიგოსის ქანდაკება, რომელიც შეიძლება ვნახოთ ბმულზე – http://en.wikipedia.org/wiki/Venus_Kallipygos
უკან შემაღლებულზე გადაშლილა აკროპოლი და მისი მთავარი კარიბჭე – პროპილაია).

პირველი მოქმედება
პირველი სცენა – აკროპოლის წინ

ლისისტრატე – (შეშფოთებული დადის თავის სახლის წინ) აფროდიტე კალიპიგოსის სილამაზის კონკურსზე რომ დაუძახო, აქ ისეთი ამბავი ატყდება, რომ დედა შვილს ვერ აიყვანს. ახლა კი ერთი ქალიც არა ჩანს… მხოლოდ ჩემი მეზობელი მოდის.

(შემოდის კლეონიკე).

გამარჯობა, კლეონიკე!
კლეონიკე – ვაიმე, გაბრაზებული ხარ? ნუ იჯავრებ, ჩვენო მშვენიერუკანალავ!
ლისისტრატე – (უკანალზე დაიხედავს) ეს რომ საქმეს შველოდეს… ეგ აღარ დამიძახო!
კლეონიკე – კარგი, მაშინ “მშვენიერიმას” დაგიძახებ! ჰოდა, ჩემო მშვენიერიმავ, სულ არ გიხდება ეს შეჭმუხნული წარბები.
ლისისტრატე – გული შემტკივა, კლეონიკე!.. გული!
კლეონიკე – ვისზე შეგტკივა?
ლისისტრატე – ჩვენზე, ქალებზე შემტკივა და ვმწარდები. არადა, კაცები ეშმაკზე ერთი დღით ადრე გაჩენილებს გვეძახიან…
კლეონიკე – მე ვიტყოდი, რომ ტყუილად – სულაც არა!
ლისისტრატე – ხომ ვუთხარი, რომ ერთ ძალიან დიდ საქმეზე უნდა შეკრებილიყავით?! ჰოდა, ისევ სძინავთ…
კლეონიკე – დაიცადე და მოვლენ: სახლიდან წამოსვლა ადვილი ხომ არ არის. ზოგი ქმართან შარიშურობს, ზოგი მოსამსახურეს აღვიძებს და ზოგის ბავშვს უვლის.
ლისისტრატე – მაგრამ უფრო დიდი საქმე აქვთ…
კლეონიკე – რა დიდი საქმე, ლისისტრატე? რისთვის გვაგროვებ ქალებს? და ვითომ მართლა დიდი საქმეა?
ლისისტრატე – ვეებერთელა!
კლეონიკე – მსხვილიც არის?
ლისისტრატე – ძალიან!
კლეონიკე – მაშინ, მოვლენ!
ლისისტრატე – არა, არა, კაცის იმაზე კი არ ვამბობ! მაშინ ხომ ყველა აქ მოვარდებოდა!
კლეონიკე – ჰო, ყველა აქ მოცვივდებოდა! აბა, რა ხდება?
ლისისტრატე – მე ღამეები ვათენე თეთრად და ერთი კარგი რამე მოგიფიქრეთ.
კლეონიკე – ეგ შენი მოფიქრებული კარგი რამე მართლა კარგი და დახვეწილია?
ლისისტრატე – ისეთი დახვეწილი, ისეთი, რომ მთელი ელადის გადარჩენა ჩვენს ხელშია, ქალების ხელში.
კლეონიკე – (ხელებზე დაიხედავს) ქალების ხელში? ეჰ, შენ ისევ ქვიშის კოშკებს აშენებ!
ლისისტრატე – ჩვენს ხელშია მეთქი, თუ არა და, ვერც პელეპონისელები გადარჩებიან…
კლეონიკე – სჯობს, არც იყვნენ ცოცხლები!
ლისისტრატე – და ბეოტიელებიც ბოლოს სულ ამოწყდებიან.
კლეონიკე – დაიცა, ყველას ნუ გაწირავ!.. ბეოტიელები ხომ გველთევზებს იჭერენ ხოლმე და ის გემრიელი გვლეთევზები მაინც დაგვიტოვე!
ლისისტრატე – ათენზე კი აღარაფერს ვიტყვი და თავად მიხვდები, რატომაც!
კლეონიკე – რაო, ათენიც დასაღუპად არის განწირული?!
ლისისტრატე – აი, როცა ყველა ბეოტიელი ქალი აქ შეგროვდება, მერე პელეპონისელიც და ათენელიც, ყველანი ერთად გადავარჩენთ ელადას.
კლეონიკე – კარგი რა, მშვენიერიმავ, აბა, ჭკვიანური რა უნდა გააკეთონ ცოლებმა? შევიღებებით და ნაირ-ნაირ სამშვენისებში და სანდლებში და გამჭვირვალე მანტიებში, მოკლედ, სულ ძოწეულებში და პორფირებში ვსხედვართ.
ლისისტრატე – აი, სწორედ ეს გადაგვარჩენს. ძოწეულის ტუნიკები, საცხების სურნელი, პომადა და გამჭვირვალე ქიტონები.
კლეონიკე – ეს როგორ?
ლისისტრატე – როგორ და ისე, რომ არც ერთი კაცი შუბს არ შემართავს.
კლეონიკე – მაშინ სულ ძოწეულში გავეხვევი!
ლისისტრატე – ფარს არც კი მიეკარება…
კლეონიკე – პორფირის ტუნიკას ჩავიცმევ!
ლისისტრატე – მახვილს დაეხსნება…
კლეონიკე – და სანდლებსაც ვიყიდი!
ლისისტრატე – ჰოდა, არ უნდა შეიკრიბონ ქალები?
კლეონიკე – ისე უნდა გამორბოდნენ აქეთ, სულ კისერზე იცემდნენ ფეხებს!
ლისისტრატე – ეჰ, კლეონიკე, ათენელები არიან და ამათი წესი ის არის, რომ ყველგან უნდა დააგვიანონ. არც სანაპიროდან მოვიდა ვინმე და არც სალამინიდან…
კლეონიკე – ეგენი, ალბათ, საყანყალო ნავზე შეადგეს განთიადისას.
ლისისტრატე – და ისიც, ვისაც ყველაზე ძალიან ველოდი და მეგონა, რომ აქ პირველი იქნებოდა, ისიც კი არ ჩანს…
კლეონიკე – ვინ?
ლისისტრატე – ლამპიტო, სპარტელი თეოგენეს ცოლი!
კლეონიკე – ალბათ, ჩვენსკენ მომავალმა ლამპიტომ პატარაზე წაუჭორავა… ღვინის ფიალასთან. აგერ, ზოგ-ზოგი უკვე გვიახლოვდება.
ლისისტრატე – იქიდან კი სხვები მოიჩქარიან.
კლეონიკე – ჰეი! ვინ ხართ? საიდან მოდიხართ?
ლისისტრატე – რომელიღაც მიყრუებული სოფლიდან იქნებიან, მაგალითად, ნეხვიანიდან!
კლეონიკე – ჰოდა, ნეხვები ვეფხვებივით მოდიან აქეთ!

(შემოდის მირინე).

მირინე – ხომ არ დავიგვიანეთ, ლისისტრატე? რას გაჩუმებილხარ?
ლისისტრატე – კარგი არ არის, ასეთ საქმეზე რომ აგვიანებ.
მირინე – იმ სიბნელეში ძლივს ვიპოვნე პომადა… გამაგებინე, რა ხდება?
კლეონიკე – ჯერ დავიცადოთ, სანამ ბეოტიელებსაც და პელეპონისელებსაც არ გამოექცევიან ცოლები.
ლისისტრატე – მართლს ამბობ! აგერ, ლამპიტოც გამოჩნდა!

(შემოდის ლამპიტო, ხელში ფარით და ორი ქალის თანხლებით).

ლამპიტო – (ფარს შემართავს) მოგესალმებით, მშვენიერო მეგობრებო!
ლისისტრატე – სანუკვარო ლამპიტო! ნეტავ, რანაირად ბრწყინავ ასე?! როგორ გაიფურჩქნე! და თანაც ისე შეივსე და გამაგრდი, ხარსაც კი დაახრჩობ!
ლამპიტო – ეგ იმიტომ, რომ თავდაუზოგავად ვვარჯიშობ სირბილში და ხტომებში.
ლისისტრატე – (ლამპიტოს მკერდს მოუშიშვლებს) თანაც რა მკერდი! დაინახავ და დაეცემი!
ლამპიტო – მსხვერპლივით არის, ყველა ცდილობს, ხელით შეეხოს. (უკანალზე წაატანებს ხელებს) შენი სილამაზის კონკურსში გამარჯვებული კალლიპიგოსი როგორ ჰყავს ათენს?
ლისისტრატე – ეს ჩემი უკანალიც მასე იყო, ყველა ცდილობდა ხელით შეხებოდა, მაგრამ ფიდიასის მოწაფემ პატივი მცა და აფროდიტე კალლიპიგოსად გამაკეთა… (ქანდაკებაზე უთითებს).
ლამპიტო – ვაიმე, რა მშვენიერია! ვინ არის ფიდიასის საყვარელი მოწაფე?
ლისისტრატე – აგორაკრიტოსი.
ლამპიტო – (თანმხლებელ ქალებს) წამოდით, ქალებო, ამ მშვენიერ სტატუეტს სამჯერ შემოვუაროთ, კარგად უნდა დავათვალიერო!.. ალბათ, როგორ დაისვენა შენმა უკანალმა – დადგნენ და უყურონ და შეეხონ რამდენიც უნდათ!
ლისისტრატე – დაიცადეთ, ამის ნახვას მერეც მოასწრებთ… ეს ამაღელვებელი ქალბატონი ვინ არის და საიდან მოიყვანე?
ლამპიტო – ეს ბეოტიის წამოგზავნილია.
ლისისტრატე – უჰ-უჰ, ბეოტიელო, შენც სულ დაცემა სიმრგვალეები გაქვს!
კლეონიკე – აფროდიტეს დელტაც მშვენივრად არის მოპარსული.
ლისისტრატე – და ეს, მეორე?
ლამპიტო – ეს ერთი პატიოსანი კორინთოელი ქალბატონია.
ლისისტრატე – ჰო, პატიოსნება ამ დაგრძელებულ კერტებზეც ეტყობა და ქვემოთაც!.. (ატრიალებს კორინთოელ ქალს).
ლამპიტო – ერთი გამაგებინე, ვინ გადაწყვიტა ამ ქალების აქ შეკრება?
ლისისტრატე – მე!
ლამპიტო – აბა, გვითხარი, მშვენიერუკანალავ, რა გინდა?
კლეონიკე – და თანაც ორგზის! სულ ახლახან მეორედ გახდა კალლიპიგოსების სილამაზის კონკურსის გამარჯვებული!
ლამპიტო – მაშინ გილოცავ!

(პაუზა).

მეორე სცენა – შეთქმულება და დაფიცება

კლეონიკე – აბა, გაგვანდე ის შენი დიდი და მსხვილი საქმე!
ლისისტრატე – გეტყვით, მაგრამ მანამდე ერთ შეკითხვას დაგისვამთ.
კლეონიკე – გვკითხე, რაც გინდა.
ლისისტრატე – ქმრების გარეშე მოწყენილი ხართ თქვენ და ბავშვები? მე ხომ ვიცი, რომ თქვენი ქმრები შორს არიან.
კლეონიკე – ჩემი ხუთი თვის წინ ფრაკიაში წავიდა იქაური მთავარსარდლის დასაცავად და იმის მერე იმისი არაფერი გამიგია.
მირინე – ჩემი სპარტელების პორტ პილოსში შვიდი თვე ომობს, ათენელებმა რომ აიღეს.
ლამპიტო – ჩემი თეოგენე კიდევ, მწყობრიდანაც ვერ ასწრებს გამოსვლას, რომ ისევ ფარს მოიმარჯვებს და გაქრება ხოლმე. ბოლოს იმის ფარს სულ მე დავატარებდი, მაგრამ მაინც გამეპარა.
ლისისტრატე – ჩემი საყვარლის კვალიც კი გაქრა, რაც მილეთელებმა გვიღალატეს და ათენის კავშირიდან გამოვიდნენ. რვა თვის სავალზე ლომებრ წამომდგარი არაფერი მინახავს, რომ ისე დამეხრჩო, როგორც შენ ახრჩობ ხოლმე ხარებს, ლამპიტო…
ლამპიტო – ეჰ… თუ ჩემი თეოგენე არ დაბრუნდა, არავისი დახრჩობა არ მინდა, სულ არავისი!..
ლისისტრატე – გინდათ, ამ ომის დამთავრების გზა გამოვნახო?
კლეონიკე – მე მზად ვარ, გინდაც ჩემი კაბის დაგირავება და იმ ფულის სულ შუშხუნა ღვინოში გამოხარჯვა მომიწიოს.
მირინე – მეც თქვენთან ვარ, თუნდაც შუაზე გამჭრან ქამბალასავით!..
ლამპიტო – მეც! (ფარს აღმართავს) “ფარით ან ფარზე”!
კლეონიკე – ეგ რაღას ნიშნავს?
ლამპიტო – ან ფარით დავბრუნდები გამარჯვებული, ან ფარზე დასვენებულს მომიტანენ მეთქი! ჩემი თეოგენე სულ ამას ამბობს…
ლისისტრატე – ახლა კი გეტყვით, აღარ დავმალავ…
ლამპიტო – გვითხარი, მალე!
ლისისტრატე – ქალებო, ქმრები რომ ვაიძულოთ, სამუდამო მშვიდობა შეინარჩუნონ, იცით რა უნდა ვქნათ?
ყველანი – რა?
ლისისტრატე – თავი უნდა შევიკავოთ…
კლეონიკე – რისგან?
ლისისტრატე – დამეთანხმებით რომ?
კლეონიკე – გინდაც აქვე დავიხოცოთ, ყველაფერს გავაკეთებთ!
ლისისტრატე – თავი უნდა შევიკავოთ კაცთან დაწოლისგან!..

(ქალები უკმაყოფილონი არიან).

რატომ შეტრიალდი, ლამპიტო? მირინე, საით გარბიხარ? თავებს რად აკანტურებთ? ყველა გაფითრდით!.. რა გატირებს, ბეოტიელო? თანახმა ხართ? თქვენ გეკითხებით!
კლეონიკე – არა, არაფრისდიდებით! წავიდნენ და იომონ!
მირინე – (კლეონიკესკენ გაიშვერს ხელს) მეც ამისკენ ვარ, მშვენიერუკანალავ! იყოს ომი!
ლისისტრატე – (მირინეს) ქამბალავ, შენც ამას ამბობ? გინდაც შუაზე გამჭრანო, ვინ გვეუბნეოდა?!
კლეონიკე – (აღშფოთებული) რასაც მთხოვ, ყველაფერს შეგისრულებ. თუ საჭიროა, ცეცხლშიც ჩავდგები, ოღონდ საწოლი არა! არა და არა!.. (დაუყვავებს) აბა, ლისისტრატე, ამაზე უკეთესი სხვა რა არის ამ ცხოვრებაში?
ლისისტრატე – (მირინეს, დაჟინებით) შენ?
მირინე – და მეც მზად ვარ, თუნდაც ცეცხლში!
ლისისტრატე – ასეთი ვნებიანია ქალების ჯილაგი! ეს ამდენი ტრაგედია ტყუილ-უბრალოდ კი არ დაწყებულა ჩვენგან!
ლამპიტო – (ფარს ასწევს) მე შენთან ვარ! ფარით ან ფარზე მეთქი!
ლისისტრატე – (ლამპიტოს) ჩემო ძვირფასო და სანუკველო ხარების დამხრჩობო, თუნდაც შენ ერთი იყო ჩემთან, მაინც მოვიგებთ ამ საქმეს (მარჯვენას გაუშვერს) დაჰკარი ხელი!
ლამპიტო – აღარ დავახრჩობ ხარებს! (ხელზე ხელს დაურტყამს) ოღონდ, დროებით!..
ლისისტრატე – დროებით, რასაკვირველია, ვიდრე გავიმარჯვებთ!
ლამპიტო – ადვილი არ არის, ქალი რომ უქმროდ დაწვება მარტო! მაგრამ ახლა ასეა საჭირო, რადგან მშვიდობა გვინდა!..
ლისისტრატე – მარტო შენა ხარ ღირსი, რომ ქალი გერქვას!
კლეონიკე – შენ რომ დაგიჯეროთ და მართლა თავი შევიკავოთ, – მაშინ მალე იქნება მშვიდობა?
ლისისტრატე – მალე!.. როცა შევიღებებით და გამჭვირვალე ქიტონებში გამოვეწყობით, ანდა სულაც შიშვლები გავივლით, მაშინ ჩვენი ქმრები აეგზნებიან ჩვენი სურვილით და ხელებს რომ წაგვატანებენ უადგილო ადგილებში, ჩვენ ასე ვეტყვით: ხელები დაიმოკლე!..

(პაუზა).

ჰოდა, დიდი ყოყმანი აღარც დასჭირდებათ, ზავის დასადებად გაიქცევიან.
მირინე – ჰო, ჩვენ ხომ შეგვიძლია, რომ ისინი ჭკუიდან გადავიყვანოთ!
ლამპიტო – გაიხსენეთ მენელაოსი! ელენეს შიშველი მკერდი რომ დაინახა, თავისი მახვილი ღრმად ჩამარხა მიწაში და მაშინვე იმის საწოლში დურთა თავი!..
კლეონიკე – ჰო, ეგ ცნობილი ამბავია, მაგრამ ქმრებმა რომ მიგვატოვონ?
ლისისტრატე – მაშინ თერეკრატეს კომედიიდან ეს მოიგონეთ: “ალკიბიადე, რომელიც, სულაც არ იყო ქმარი, ყველა ცოლის ქმარი გახდა”. ოღონდ პირიქით…
ლამპიტო – ჰოდა, თუკი სულაც არ ვიქნები ცოლი და ჩემი ქმარი სახლიდან წავა, მაშინ ყველა ქმარის ცოლი გავხდები! ფარით ან ფარზე!
კლეონიკე – რას მიედ-მოედება ეგ თქვენი თერეკრატე!
ლამპიტო – არაფერსაც არ მიედ-მოედება!
კლეონიკე – და თუ ხელი გვტაცეს და ძალით შეგვითრიეს საძინებელში?
ლისისტრატე – კარს ჩაეჭიდეთ!
კლეონიკე – და რომ მიგვტყიპონ?
ლისისტრატე – უწადინოდ დანებდი!
ლამპიტო – ვერ ისიამტკბილებს ქმარი, როცა ცოლისთვის სულ ერთია. მირინე – ჰო, სადაც ძალადობაა, იქ სიამოვნება არ არის!..
ლისისტრატე – ქმრები უნდა გავამწაროთ, მაშინ დაიღლებიან და უკან დაიხევენ!
კლეონიკე – თანახმა ვართ!
მირინე – მაგრამ თუკი ჩვენს ქმრებს ვაიძულებთ, თვალთმაქცობის გარეშე დაიცვან მშვიდობა, ვინღა აიძულებს ათენის უგუნურ ბრბოს, რომ ისევ ომზე არ დაიწყოს ლაყბობა?
ლისისტრატე – ჩვენ ქმრებს და საყვარლებს ხომ დავარწმუნებთ!
ლამპიტო – ვერა, მანამდე ვერ დაარწმუნებთ, სანამ ათენელებს საბრძოლო ხომალდები გყავთ და თქვენ ღმერთქალებს კიდევ ოქრო-ვერცხლის მარაგი არ შემოლევიათ.
ლისისტრატე – ესეც მოფიქრებული მაქვს: დღეს ჩვენი აკროპოლი უნდა ავიღოთ. დედაბრებს ვუთხარი, რომ სანამ ჩვენ აქ ვლაპარაკობთ, აკროპოლი უნდა დაეკავებინათ მსხვერპლის შეწირვის საბაბით. ჰოდა, მთელი ის შეწირული ფული სულ ჩვენს ხელში აღმოჩნდება!
ლამპიტო – თუკი ასეა, მაშინ ყველაფერი კარგად წავა.
ლისისტრატე – ჰოდა, ლამპიტო, ნუღარ დავაყოვნებთ და ერთმანეთს შევფიცოთ!
ლამპიტო – შენ თქვი ფიცი და ჩვენ შემოგფიცავთ.
ლისისტრატე – ჩინებულია! რაღაც აღელვებული ხარ, მეომარო ქალბატონო! ფარი აქ დადე და ვინმემ მსხვერპლი მომაწოდოს.
კლეონიკე – ოღონდ, მშვენიერიმავ, რანაირად დავიფიცოთ?
ლისისტრატე – ფარზე, როგორც ესქილესთან არის, ცხვრის შეწირვით…
კლეონიკე – არა, ლისისტრატე, არა. ფარზე ნუ დავიფიცავთ მშვიდობას. ფარზე დასვენებული იმდენი გვინახავს, რომ…
ლისისტრატე – აბა, მაშ, როგორ? და ცხენი რომ ვიპოვოთ, თეთრი ცხენი და მსხვერპლად შევწიროთ?
კლეონიკე – როგორ თუ თეთრი ცხენი?
ლისისტრატე – აბა, რანაირად?
კლეონიკე – მე ვიცი, როგორც: დიდი თასი დავდგათ. დოქიდან შუშხუნა ღვინით შევავსოთ და იმ თასს შევფიცოთ.
ლამპიტო – ეს უკვე მომწონს!@
ლისისტრატე – მაშინ დოქი და თასი მოიტანონ!

(შემოაქვთ დოქით ღვინო და თასი).

კლეონიკე – ჩემო გვრიტებო და გვირილებო, ეს თასი კი არა, როფია! ამას შესვამ და მაშინვე გამხიარულდები! (თასს აიღებს და ათვალიერებს).
ლისისტრატე – (კლეონიკეს) დადგი! აბა, დაასხით! ქალღმერთო დედოფალო, მსხვერპლად მიიღე და შეიწირე მეგობრობის ეს პატარა ფიალა ქალებისგან.

(ღვინიანი დოქიდან თასში ასხამენ ღვინოს).

კლეონიკე – როგორ მხიარულად მორაკრაკებს!
ლამპიტო – რა სასიამოვნო სურნელი აქვს!
კლეონიკე – ნება მომეცით, პირველმა მე დავიფიცო!
ლისისტრატე – სულსწრაფი ნუ ხარ! ყველა ერთად დავიფიცავთ!.. აბა, ხელი მოკიდეთ თასს!

(კლეონიკეს).

შენ ყველას მაგივრად გაიმეორე ფიცი!

(დანარჩენებს)

თქვენ კი დაიფიცეთ ამ სიტყვების დასამტკიცებლად! “ჩემთან არ მოვუშვებ არც საყვარელს, არც ქმარს…”
კლეონიკე – “ჩემთან არ მოვუშვებ არც საყვარელს, არც ქმარს…”
ლისისტრატე – “ვინც თანაყოფისათვის მოვა…”

(პაუზა).
კლეონიკე, რატომ გაჩუმდი?
კლეონიკე – არა, არა… “ვინც თანაყოფისათვის მოვა…” მე კი არა, ჩემი კოლეგები ყოყმანობენ, ლისისტრატე.
ლისისტრატე – “მე სახლში წმინდად ცხოვრებას დავიწყებ…”
კლეონიკე – “მე სახლში წმინდად ცხოვრებას დავიწყებ…”
ლისისტრატე – “ძოწის ტუნიკას ჩავიცმევ და შევიწითლებ ლოყებს…”
კლეონიკე – “ძოწის ტუნიკას ჩავიცმევ და შევიწითლებ ლოყებს…”
ლისისტრატე – “რათა ვნებით აინთოს ჩემი ქმარი…”
კლეონიკე – “რათა ვნებით აინთოს ჩემი ქმარი…”
ლისისტრატე – “მაგრამ იმას ჩემი ნებით არ დავნებდები…”
კლეონიკე – “მაგრამ იმას ჩემი ნებით არ დავნებდები…”
ლისისტრატე – “და თუკი ძალით მაიძულებს…”
კლეონიკე – “და თუკი ძალით მაიძულებს…”
ლისისტრატე – “დავნებდები უწადინოდ, ყოველგვარი მოძრაობის გარეშე…”
კლეონიკე – “დავნებდები უწადინოდ, ყოველგვარი მოძრაობის გარეშე…”
ლისისტრატე – “ფეხებს ჭერამდე არ ავწევ…”
კლეონიკე – “ფეხებს ჭერამდე არ ავწევ…”
ლისისტრატე – “დედალი ლომივით არ დავდგები ოთხზე…”
კლეონიკე – “დედალი ლომივით არ დავდგები ოთხზე…”
ლისისტრატე – “არც ხარს დავახრჩობ!”
კლეონიკე – “არც ხარს დავახრჩობ!”
ლისისტრატე – “ამის დასმტკიცებლად ამ თასიდან ვსვამ მე…”
კლეონიკე – “ამის დასმტკიცებლად ამ თასიდან ვსვამ მე…”
ლისისტრატე – “და თუ ვიტყუები, წყლით გაივსე, თასო!”
კლეონიკე – “და თუ ვიტყუები, წყლით გაივსე, თასო!”
ლისისტრატე – ყველანი იფიცავთ?
ყველანი – ყველანი!
ლისისტრატე – მაშ, ვსვამ თასიდან!
კლეონიკე – მაგრამ ფსკერამდე ნუ ჩახვალ, ლისისტრატე!
მირინე – ცოტა ჩვენც დაგვიტოვე!..
ლამპიტო – მე და ეს ბეოტიელი და კორინთოელი ჩვენ ქალებს შევუთვლით და ჩათვალეთ, რომ მთელი სპარტა, მთელი კორინთო და სრულიად ბეოტია ჩვენ შემოგვიერთდება!

(აიღებს თასს.
სცენის მიღმა ისმის ხმაური და ყვირილი).

ლამპიტო – ეს რა ყვირილია?
ლისისტრატე – ხომ გითხარით: აკროპოლი დედაბრებმა აიღეს და იცავენ. ჩქარა, ლამპიტო, ჩქარა, შენ წინ წადი და მიხედე საქმეს.

(უთითებს ბეოტიელზე და კორინთოელზე).

ესენი კი მძევლებად დატოვე აქ.

(ლამპიტო მიდის).

კლეონიკე – ჩვენ რაღა ვქნათ?
ლისისტრატე – შენ და მირინე ათენში წახვალთ და ქალებს აცნობებთ, რომ აჯანყება დაიწყო!
მირინე – კარგი, წამოდი, კლეონიკე!
კლეონიკე – წავიდეთ, მაგრამ შენ რაღას იზამ, ლისისტრატე?
ლისისტრატე – (ბეოტიელ და კორინთოელ ქალებს) ჩვენ კი ჯერ ეს შემოსასვლელი ჩავხერგოთ და მერე აკროპოლში გამაგრებულებს შევუერთდეთ.
კლეონიკე – შენ გგონია, რომ კაცები არ წამოვლენ ჩვენზე?
ლისისტრატე – იმათ ხომ ასეთი მუქარა ჯერ არ გამოუთქვამთ? კლეონიკე – ცეცხლიც არა აქვთ, ცეცხლი და…
ლისისტრატე – თუ ჩვენ პირობას არ შეასრულებენ, ვერასოდეს მოვლენ ჩვენთან! ვერასოდეს! თუ ეს ვერ შევძელით, დავიღუპებით! მარტო ჩვენ კი არა, მთელი სამყარო განადგურდება ამ უაზრო ომით!
კლეონიკე – შევძლებთ!
მირინე – წავიდეთ, კლეონიკე!

(მირინე და კლეონიკე ერთ მხარეს გავლენ, ლისისტრატე და ბეოტიელი ქალი და კორინთოელი ქალი კი მეორე მხარეს).

მესამე სცენა – აკროპოლის ალყა

(აკროპოლის კარიბჭისკენ ამავალ დაქანებულ ფერდობზე ამოდიან მოხუცი ათენელები. მხრებზე დაჩეხილი შეშის შეკვრები მოუკიდიათ, ხელში საცეცხლე ქვაბები უკავიათ, სადაც ნახშირი იწვის).

სტიმოდორი – დაწინაურდი, დრაკეტ! სულ სირბილით გასწი, თუნდაც შენს მხრებს ჩემსავით უჭირდეს ამ შეშის ზიდვა.
დრაკეტი – ეჰ, ჩემი ვირი რომ არ მოეკლათ! (წელათრევით მიდის წინ).
ფილუგრიუსი – რა უცნაური ამბები ხდება ამ გრძელ ცხოვრებაში! ვინ იფიქრებდა, ჩემო სტრიმოდორ, რომ ქალები, ვისაც სახლში ვაჭმევდით, ეს ქვემძრომი გველები, ამ წმინდა სიძველეს აიღებდნენ?
სტიმოდორი – რომელს?
ფილუგრიუსი – ჩემს მშობლიურ აკროპოლს აიღებდნენ და კარიბჭეს ხერგილებით ჩაგვიკეტავდნენ.
სტიმოდორი – მაგრამ გავეჩქარებით ჩვენ აკროპოლისკენ, ჩემი გულითადო ფილუგრიუს, ყოველმხრივ შეშებს და მორებს შემოვუწყობთ და ერთ დიდ კოცონს დავაბურბურებთ! ჩვენი ხელით დავწვავთ სუყველას, ვინც შეთქმულებაში ჩაერთო და ბოროტი საქმე ქნა! ყველა ცოლს ერთი ხელის მოსმით გავანადგურებთ და პირველ რიგში – ლისისტრატეს, ურიგო ცხოვრებას რომ ეწევა ზედ აკროპოლის შესასვლელთან! აბა, გახედე, როგორი ქანდაკება დაუდგა ფიდიასის საყვარელმა მოწაფემ, აგორაკრიტოსმა! და რატომ დაუდგა?
ფილუგრიუსი – რატომ?
სტიმოდორი – იმიტომ, რომ ლისისტრატე თავის ორჯერ გამარჯვებულ უკანალს უჩვენებდა! სხვა რამეებსაც! და თან ჩვენზე იცინოდა!..
ფილუგრიუსი – ვიდრე ცოცხალი ვარ, ესენი ვერ გაიცინებენ! თავად კლემეონმა, სპარტელთა მეფემ პირველად რომ აიღო აკროპოლისი, ნახევარი ჯარი აღარ შერჩა! და მერე გენახა, როგორ გარბოდა, იარაღი რომ მე ჩამაბარა! იმ თავისი მოკლე ლაბადის ფრიალ-ფრიალით! როგორი გაუპარსავი იყო! როგორი ჭუჭყიანი! როგორი გაწვალებული და რამდენიმე წლის დაუბანელი! (მალულად ათვალიერებს ქანდაკებას ლისისტრატეს სახლის წინ).
სტიმოდორი – ჩვენ ხომ უსასტიკეს ალყაში მოვაქციეთ ეგ თავზეხელაღებული!.. ჩვიდმეტი რიგი ვიდექით და ღამეეებს ვათევდით კარიბჭეებთან. ჩვიდმეტი და… და ახლა ეს ქალები, ჩვენი ცოლები…
ფილუგრიუსი – და ზოგის კიდევ საყვრლები!
სტიმოდორი – მთლად ბევრიც არა, მაგრამ მაინც კი! ჰოდა, ეს ქალები, ყველა ღმერთების დაუძინებელი მტრები და ევრიპიდესიც, ვერ უნდა დავიმორჩილოთ და მათი თავხედობა ვერ უნდა ავლაგმოთ? მაშ, მარათონული გამარჯვებების პრიზები შინ ტყუილად მიდგას?
დრაკეტი – აკროპოლამდე ეს კარიბჭე დაგვრჩა და მორჩა!.. და აქ უვიროდ როგორ შევიდე? ამ შეშებმა მხრები გადამიყვლიფა ისედაც. მაგრამ მაინც უნდა ვიმოძრაოთ და ცეცხლი შეგინთოთ, ქალებო, თუ არ ჩაგვიქრა… ფუ-ფუ! ეს რა საშინელი ბოლია!
ფილუგრიუსი – უჰ, ეს ცოფიანი ბოლი როგორ მოძვრება საცეცხლურიდან და თვალებს როგორ გვიწვავს, ეს ძაღლიშვილი!
სტიმოდორი – შეიძლება, კუნძულ ლემნოსის ცეცხლიც კი დავარქვათ, სადაც ჰეფესოტოს ჰქონდა თავისი სამჭედლო! აბა, მაშ, თვალებს თავისი კბილებით არ გამომიღრღნიდა ეს ბოლი.
დრაკეტი – ბოლს კბილები სადა აქვს, ჩემო სტიმოდორ?
სტიმოდორი – კბილები კი არა და, ღრჯოლები და ეშვები აქვს, ველური ტახივით!
ფილუგრიუსი – რა დროს ტახია, მალე შევიდეთ აკროპოლში და ჩვენი ქალაქის მფარველ ქალღმერთ ათინას მივეხმაროთ!
დრაკეტი – სადა ხარ, სადა, ჩემო ვირო?!
ფილუგრიუსი – არ იდარდო, თუ დღეს არა, აბა, როდისღა უნდა მივეხმაროთ ჩვენს მშობლიურ ათენს, ჩემო უვირო დრაკეტ?!. ფუ-ფუ! რა ბოლია!
სტიმოდორი – ჩვენი გაუტეხელი ნებით ცოცხლობს და ფხიზლობს ცეცხლის ალი. მოდით, ჯერ შეშა დავყაროთ მიწაზე. მერე წალამი ჩავდოთ ქოთანში, ავანთოთ და ეს კარიბჭე ტარანით დავაზანზაროთ. და თუ ჩვენს ამაყ მოწოდებაზე საკეტებს არ გახსნიან, ყველაფერს ცეცხლს მივცემთ, სოროში ჩამძვრალი მელიებივით დავუბოლებთ ცოლებს, რომ გარეთ გამოვყაროთ.
დრაკეტი – და საყვარლებსაც!
ფილუგრიუსი – მაშ, მიწაზე დავაწყოთ უვირებოდ აქ ამოტანილი ეს ჩვენი მძიმე ტვირთი!
სტიმოდორი – უჰ, უჰ, რა ბოლია, ძმებო!
დრაკეტი – აი, აჰა, შეშებო, თქვენც აღარ მაწევხართ ზურგზე!
ფილუგრიუსი – საცეცხლურო ქოთანო, შენი საქმე ის არის, რომ მალე აბურბურდე და მაშხალად იქცე!..
სტიმოდორი – და მაშინათვე მე მომაწოდეთ ხელში!.. ო, გამარჯვების სასწორო, ჩვენსკენ გადაიწონე!
დრაკეტი – ეჰ, ჩემო სტიმოდორ, ჩვენი ვირები რომ სპარტელებთან ომს არ შეეწირა, მართლა ჩვენსკენ იქნებოდა გამარჯვების სასწორი!
ფილუგრიუსი – ახლაც ჩვენსკენ იქნება და ამ ცოლების სითავხედის ნაალაფარს გორებად დავდგამთ!
სტიმოდორი – და საყვარლებისაც!

(სწრაფად შემოდიან ქალები).

ლისისტრატე – ხრაკის სუნი მცემს და კვამლასაც ვხედავ, მეგობრებო, გეგონება, აქ ცეცხლი ანთიაო. აქეთ წამოდით! აქეთ!
კლეონიკე – მოდი, ლამპიტო და ცეცხლისგან გვიხსენი.
მირინე – გვიხსენი ამ აბეზარი ბოლისგან და წყეული ბერიკაცებისგან. ლამპიტო – (შემოდის წყლით სავსე ვედროთი) გვიან ხომ არ მივდივარ
დასახმარებლად!
კლეონიკე – რა ხანია, ეს ბაზრის საფრთხობელები კარიბჭესთან ყურყუტებენ და ენაზე სულ ჩვენი გინება აგდათ, ეს უმაქნისი ქალები ცეცხლში უნდა დავფერფლოთო.
ლისისტრატე – ღმერთო, ნუ მაჩვენებ ცეცხლმოკიდებულ ქალებს, მაგრამ ამათი გაჩაღებული ომის უგუნურებისაგან ამათივე გადარჩენილი ელადა და ათენელები მაჩვენე!
კლეონიკე – შენ მოგიხმობ მოკავშირედ, ათენის მფარველო თვალსხივოსანო ათინა! თუ ამ გამობენტერებულ ბერიკაცებს პრობული მფარველობს, შენ კიდევ ჩვენ გადმოგვხედე!
ლისისტრატე – (დაინახავს მოხუცებს) ესენი იმისი დაცვიდან არიან!
ლამპიტო – ჩვენი ალყის ავყიები!
მირინე – ამათ უნდა გვაჯობონ, საკუთარი ხმა რომ აღარ ესმით?!
სტიმოდორი – ასეთ მოულოდნელ რამეს პირველად ვხედავ, ჩემო ფილუგრიუს! ქალების ქოთქოთი აქეთ მოდის ალყაში მოქცეულთა დასახმარებლად. და რიტორიკული შეკითხვა მიჩნდება – ჩვენ მოვაქციეთ ისინი ალყაში თუ პირიქით, იმათ შემოგვარტყეს ალყა?
ფილუგრიუსი – გააჩნია, ჩემო სტიმოდორ, საიდან შეხედავ! ფიდიასს და ალკამენეს რომ შეუკვეთეს ათინას ქანდაკება, მაღალ კოლონადებზე უნდა აეტანათ. ფიდიასმა თავისი ქანდაკება იმ კოლონადების შესაბამისი გააკეთა და კინაღამ ჩავქოლეთ, ისეთი უგვანი და უპროპორციო იყო მიწაზე. მაგრამ როცა ორივე სტატუეტი ავიტანეთ პოსტამენტებზე, მაშინ ყველაფერი გამოსწორდა და დასაცინი ალკამენი შეიქნა! ანუ თვალი გვატყუებდა, თვალი! და თვალმა არ მოგვატყუოს აქაც!
ლისისტრატე – რაო, შეგეშინდათ და იმიტომ მიედ-მოედებით ფიდიასზე? ჩვენ აქ ცოტანი ხომ არ გგონივართ? მართლა ალყაში ხართ, რადგან ჩვენს მეათიათასედ ნაწილს ვერ ხედავთ ჯერ!
სტიმოდორი – ო, ფილუგრიუს, ნუთუ ამათ საშუალებას მივცემთ, რომ მასხარად აგვიგდონ?
ფილოგრიუსი – დიდი ხანია დროა, რომ ეს ჯოხი ამ ლამაზუკანალას ზედ ამ ლამაზ უკანალზე გადავამტვრიო!
ლამპიტო – ფრთხილად იყავით, მაგ ჯოხებით ფარშევანგები არ გავაკეთოთ თქვენგან, თქვე ჩერჩეტო ბებრებო!
ლისისტრატე – ქალებო, როგორც კი ჩვენზე წამოვლენ, წყალი მივასხათ ვედროებიდან!
დრაკეტი – კბილებში უნდა მოარტყა მაგათ და თანაც ძალიან მაგრად! სტიმოდოდრი – ისე, რომ სულ ენებს იკვნეტდნენ!
მირინე – მოდი, მყრალო ბერიკაცო! მოდი, მომარტყი და ნახავ, რაც მოგივა!
კლეონიკე – აჰა, მეც მზად ვარ…
ლამპიტო – ისე ჩაგაფრინდები, ნაგაზსაც კი შეშურდება!..
დრაკეტი – კბენა არ იყოს და ისე, სადაც გინდა, ჩამაფრინდი, ლამაზო ქალო!
ლამპიტო – (გადაიკისკისებს) ჩასაფრენი სადღა გაქვთ, სულ დამჭკნარი კიტრები გკიდიათ!
სტიმოდორი – ხმა ჩაიკმინდე, თორემ სიბერე შენს მიბეგვაში ხელს ვერ შემიშლის!
ლისისტრატე – აბა, ერთი გაბედე!
მირინე – მოდი და თუნდაც თითი დააკარე ვინმეს!
ფილუგრიუსი – (ერთი ხელით სილას აჩვენებ) ეს ლავაშია! (მეორე ხელით კი – მუშტს) ეს კიდევ კუტი! ჰოდა, რომელი გინდათ? მითხარით, არ მოგერიდოთ! მე ისეთ კუტებს და ლავაშებს ვარიგებ, თქვენი მოწონებული!
კლეონიკე – ამ გრძელი ფრჩხილებით ჩაგაფრინდები და სულ სათითაოდ გამოგარიდებ კვერცხებს!
ლამპიტო – და იმ კვერცხების გრძელ მეგობარსაც!
სტიმოდორი – ამ ქვეყნად ჩვენს ქალებზე უსირცხვილო მხეცებს ვერსად ნახავთ!
ლისისტრატე – აბა, ყველამ ერთად ავწიოთ წყლით სავსე ვედროები!
ფილუგრიუსი – თქვე უწმინდურო სალახანებო, აქ წყლით როგორ გაბედეთ მოსვლა?!
მირინე – შენ კიდევ, შე უშნოდ გაჩორკნილო კუბოვ, ცეცხლით რატომ მოხვედი? კოცონს იმზადებ?
დრაკეტი – არა, დიდი კოცონი უნდა დავანთო შენი დაქალების გამოსაბუგად!..
ლისისტრატე – ჩვენ კიდევ ამ თქვენ კოცონს წყლით ჩავაქრობთ.
ფილუგრიუსი – ეგ როგორ უნდა იკადროთ, რომ ამ წვალებით ამოტანილ შეშას და მერე ძლივს ანთებულ ცეცხლს წყალი დაასხათ?
დრაკეტი – სულ უვირებოდ ამოვიტანეთ, საკუთარი ზურგებით!
კლეონიკე – ვირები რაღად გინდოდათ, თავად აქ არა ხართ?!..
სტიმოდორი – მოდით, მოდით, ამ მაშხალით უნდა შეგათბოთ!
ლამპიტო – თქვენ კიდევ, ისეთი ჭუჭყიანები ხართ, რომ ახლავე აბანოს მოგიწყობთ!
ფილუგრიუსი – ჭუჭყიანიებიო!.. გაიგე, ჩემო დრაკეტ, რა მოჩმახა?
დრაკეტი – ეჰ, ჩემო ფილუგრიუს, მე რომ ჩემი ვირი მყოლოდა, ამას ხომ ვეღარ მეტყოდნენ?!
კლეონიკე – არ იდარდო, მაინც გეტყოდით!
დრაკეტი – თქვენ მომიწყობთ აბანოს, თქვე მართლა აღვირახსნილო ვირებო?
სტიმოდორი – ვირებო კი არა, სახედრებო თქო! მაინც თავაზიანად უნდა გალანძღო, ჩემო დრაკეტ!
ფილუგრიუსი – თქვენ მოგვიწყობთ აბანოს? თქვე… თქვე… კაპარჩხინებო და ანჩხლებო?!
ლამპიტო – ჰო, აბანოსაც მოგიწყობთ და თაფლობის თვესაც!
მირინე – თუ ივარგა თქვენმა დამჭკნარმა კიტრებმა!
სტიმოდორი – დამჭკნარმა კიტრებმაო! (ფილუგრიუსს) ხედავ, ჩემო ფილუგრიუს, ამათ ზღვარს გადაცდენილ სითავხედეს?
დრაკეტი – ეჰ, ჩემი ვირი რომ აქ მყავდეს! დანალული იყო, ჩემო სტიმოდორ, და (ხელებით აჩვენებს) აი, ამხელა ის ეკიდა! არა, უფრო დიდი! სწორედ საამათოდ! თანაც დანალული ვირისა ხომ სხვანაირია!
კლეონიკე – იმ თქვენ ომში მოკლულ ვირებზე მეტი ტვინი ხომ აღარც თქვენ შეგრჩათ!
სტიმოდორი – ქალბატონო, პირს მოგიკუპრავ, იცოდე!
ლისისტრატე – მოსამართლე მაინც ვერ გახდები!
ფილუგრიუსი – (საცეცხლურს მისწვდება) ეს გრძელ-გრძელი კულულები დავუწვათ, ოქროსფერი კულულები!
ლისისტრატე – (ვედროდან ასხამს წყალს) დათვი მჭლე და შენ მსუქანი, დათვი მჭლე და შენ მსუქანი!
სტიმოდორი – ვაიმე, ჩემო სტიმოდორ! სულ დამასველეს!
ფილუგრიუსი – მეც დამასველეს, მაგრამ ეგ ვის უთხარი?
სტიმოდორი – რა?
ფილუგრიუსი – ჩემო სტიმოდორ! – ეს ვის უთხარი?
დრაკეტი – იცი რას გეკითხება, ჩემო სტიმოდორ?! სტიმოდორი ხომ შენ თვითონა ხარ და “ჩემო სტიმოდორ” – ეს ვიღას უთხარიო?!
სტიმოდორი – ჩემ საცოდავ თავს ვუთხარი და ვერ გავიგე, თქვენ იმათკენ ხართ თუ ჩემსკენ?
ფილუგრიუსი – თვალმა არ მოგატყუოს, ჩემო სტიმოდორ, როგორც ფიდიასის მეტოქე ალკამენე შეაცდინა!
დრაკეტი – მე რომ ჩემი ვირი ცოცხალი მყოლოდა, ამ შავ დღეში არ ვიქნებოდი!
კლეონიკე – რაო, ძალიან ცხელი იყო წყალი და სულ აგირიათ ეგ ისედაც არეული ტვინები?
ფილუგრიუსი – ცოტა მაინც გაგეთბოთ, სულ გამეყინა ყველაფერი!
დრაკეტი – ეჰ, ჩემი დანალული ვირი მაინც მყოლოდა!
ლამპიტო – მოგრწყეთ, რომ ეგ თქვენი დამჭკნარი კიტრები ცოტა გამოვაცოცხლოთ!
სტიმოდორი – ვაიმე, ჩემო კარგო სტიმოდორ, უკვე სულ ვკანკალებ!
ფილუგრიუსი – მეც ამაბაბანა, ჩემო ფილუგრიუს!
დრაკეტი – მეც სულ კბილს კბილზე მაცემინებს, ჩემო დრაკეტ და ჩემო ვირო!
ფილუგრიუსი – ეს ჩვენზე შორს წავიდა, ჩემო სტიმოდორ და თავის გმირულად დაღუპულ ვირს ელაპარაკება უკვე!
დრაკეტი – მერედა, სად დაღუპულს, რომ იცოდეთ!
სტიმოდორი – სად?
დრაკეტი – სპარტელების პორტ პილოსის აღებისას ბევრი მარილიანი წყალი სვა სიხარულისგან და იმიტომ!
ფილუგრიუსი – სიხარულისგან?
დრაკეტი – ჰო! პორტი პილოსი რომ ავიღეთ, ძალიან გაუხარდა და…
სტიმოდორი – აბა, ნამდვილი ათენელიც ეგა ყოფილა!
დრაკეტი – ძალიან! ამ ქალებისგან განსხვავებით, არასოდეს მოუთხოვია მშვიდობა!
ფილუგრიუსი – მართალია, ჩემი ვირი ბეოტიელმა მგელმა დაგლიჯა, მაგრამ არც იმას მოუთხოვია ზავის დადება მტერთან!
სტიმოდორი – ჩემმა ვირმა კი შვრია ჭამა უზომოდ, კორინთოელებს რომ ვეომებოდით და ასე უსახელოდ კი აღესრულა, მაგრამ ზავზე არც იმას დასცდენია კრინტი!
ლისისტრატე – ჰოდა, თქვენი ვირების მაგივრად ახლა თქვენ ნუ იყროყინებთ!
ლამპიტო – დადექით ემაგ ცეცხლთან და გამოყინული და დამჭკნარი კიტრები გაითბეთ!

მეოთხე სცენა – შეტაკება ქალებსა და პრობულს შორის

(შემოდის პრობული).

პრობული – მე ყოველთვის ვაცხადებდი, რომ ჩვენმა სახალხო კრებამ კანონის ისეთი აღვირები უნდა ამოვდოთ ქალთა თავგასულობას, რომ ამის სურვილიც კი აღარ შერჩეთ! მე არავინ მიჯერებდა და აი, შედეგიც: ქალების აჯანყების ცეცხლი უკვე მთელ ათენს მოედო!
სტიმოდორი – ჰო, სრულიად!
ფილუგრიუსი – საშინლად!..
პრობული – ნუ მაწყვეტინებთ! და რაღა მთელ ათენს, როცა მთელ ელადაში ამათი ამბოხების კოცონები გიზგიზებს! ეს იმიტომ, რომ ქალებს აღვირები ვეღარ შევაბით!..
დრაკეტი – ვეღარ!
პრობული – რატომ მაწყვეტინებ?
დრაკეტი – მე მეგონა, მარტო იმათ უთხარი.
პრობული – ხოლო ქალებს აღვირები იმიტომ ვეღარ შევაბით, რომ სადაგი კანონი ვერ მივიღეთ! სადაგი კანონი იმიტომ ვერ მივიღეთ, რომ აღვირები ვერ შევაბით! აღვირი, კანონი და ქალი! – აი, სამი უმძიმესი დილემა, რომელიც მოჯადოებულ წრეზე ტრიალებს და მოელის დაუყოვნებლივ გადაჭრას, რადგან აბა, მითხარით, ვინ არიან ქალები, ვისაც აღვირები არ აქვთ შებმული? ვინ? გათავხედებული ცოლები და საყვარლები, აი, ვინ!
სტიმოდორი – მე შემიძლია, მათი ახალი თავხედობა დავასახელო!
ფილეგრიუსი – მეც შემიძლია!
პრობული – თქვენ არა, ამან თქვას!
დრაკეტი – მე?
პრობული – ჰო, შენ!
დრაკეტი – მე ჩემს ვირს ერთი წუთითაც კი არა ვტოვებდი აღვირახსნილს!
პრობული – და მართებულადაც იქცეოდი!
სტიმოდორი – რა ვირი, ჩემო კარგო დრაკეტ?
ფილეგრიუსი – ეს ხომ ქალების თავხედობაზე გეკითხება!
პრობული – რაზე ვეკითხები? ჰო, ჰო, ქალების ახალ თავხედობაზე.
დრაკეტი – ჰო, მაგ ყურუმსაღებმა ვედროებიდან სულ დაგვაჟიეს და ტანისამოსიანად ოხრადა ვრჩებით და ძეწრები გვინდა გასათბობადა.
ფილუგრიუსი – ჯერ პირსახოცები გვინდა გასამშრალებლად!
სტიმოდორი – ზეწრებისა და პირსახოცებისა რა მოგახსენოთ, მაგრამ მე ჯერ სამიოდე კათხას გადავუშვებდი ამ ჟანგიან ხახაში!
პრობული – თქვენ ოღონდ სამიკოტნო ან დუქანი დაგანახვათ სადმე! მაგრამ მოდით, საქმეზე ვილაპარაკოთ!
სტიმოდორი – მოდით!
პრობული – ჰოდა, როცა ჩვენ თვითონ ვაფუჭებთ ქალებს, როცა ჩვენ თვითონ ვუბიძგებთ თავაშვებულობის მოლიპულ გზაზე, აი, როგორი ნაყოფი გამოაქვს რეალობაში.
ფილეგრიუსი – რას გამოაქვს ნაყოფი, მოლიპულ გზას?
სტიმოდორი – და ისეც ხშირად ხდება, რომ მივალთ სახელოსნოში და ვამბობთ: “ჰეი, იუველირო, შენ რომ მძივი გაუკეთე, ჩემი ცოლი გუშინ იმით ცეკვავდა, ჰოდა, მაშინ საკეტის გასაღები დაკარგა, მე კიდევ კუნძულ სალამიზე უნდა გავცურო…”
დრაკეტი – სადაო?
სტიმოდორი – კუნძულ სალამიზეო.
ფილუგრიუსი – კარგი კუნძულია, კი.
დრაკეტი – იქ ვირები არიან?
ფილუგრიუსი – სულ ვირებით არის სავსე!
პრობული – ნუ მაწყვეტინებთ მეთქი!.. ჰოდაო, მოიცალე და საღამოს შეუარე ჩემს ცოლსაო და, – კარგად მისმინეთ! – შეუარეო და გასაღები მოარგე კარგადაო და გაუკეთე მაგრადაო. წარმოგიდენიათ?
სტიმოდორი – ვაი, ვაი, ვაი!
ფილუგრიუსი – უჰ, უჰ, უჰ!
დრაკეტი – პაჰ, პაჰ, პაჰ!
პრობული – მეტსაც გეტყვით! სხვა ქმარი კიდევ ხარაზთან მიდის და ეუბნება – “ხარაზო, მისმენ? ჩემ ცოლს სანდლის თასმა უჭერს და სულ გადაეყვლიფა ფეხის საჩვენებელი თითი, ხოლო თითი კი ნაზია…
დრაკეტი – ფეხსაც თუ საჩვენები თითი ჰქონდა, არ მიფიქრია! შენ, ჩემო ფილუგრიუს?
ფილუგრიუსი – არც მე და შენ, ჩემო სტიმოდორ?
სტიმოდორი – ვიცი ეგ კაი ხანია, ძალიან, კი.
პრობული – ჰოდაო, – ნუ მაწყვეტინებთ! – ჰოდაო, შუადღისას შეირბინე ჩემ ცოლთანაო და გაუფართოვე, რომ ხალვათად იყოსო! გესმით?
სტიმოდორი – ვაი, ვაი, ვაი!
ფილუგრიუსი – უჰ, უჰ, უჰ!
დრაკეტი – პაჰ, პაჰ, პაჰ!
პრობული – აი, რატომ მივედით ჩვენ იმ უკიდურეს მდგომარეობამდე, რომ თვითონ მე, პრობულმა, ჩვენი ფლოტისთვის მენიჩბეები რომ დავიქირაო, აქამდეც კი ვიკადრე მოსვლა ფულისთვის, მაგრამ სად იყო და სად არა, ამ აჯანყებულმა და ცალსახად მეამბოხე ცოლებმა კარიბჭეში არ შემიშვეს! თვითონ მე!
სტიმოდორი – იქნებ გაგვიღონ, დაველოდოთ!
პრობული – სულ ტყუილად ველოდებით. სულ ტყუილად!

(სტიმოდორს).

შენ ის ტარანი მოაგორე აქეთ. ამ ჩვენ უაღვირო ქალებს ამპარტავნობა და თავხედობა რომ ამოვუფერთხოთ იმ არეული თავებიდან!..

(ფილუგრიუსს).

შენ რაღას ამთქნარებ, ბრიყვო?

(დრაკეტს).

ან შენ რაღას უდგახარ?
დრაკეტი – ჩემი ვირი მაინც მყოლოდა, ამხელა ტარანი როგორ უნდა მოვაგოროთ?!
პრობული – შენ ოღონდ დუქანი დაინახო ახლო-მახლო და მეტი არაფერი გინდა!

(სამივე ბერიკაცს).

ჭიშკრის ქვეშ ძალაყინი შეაცურეთ მალე! დააზანზარეთ! მე კი აქედან თავად მოგეხმარებით, თვითონ მე!

(კარიბჭიდან გამოდის ლისისტრატე).

ლისისტრატე – არ გინდათ! არ ჩამოაგდოთ ჭიშკარი! მე თავად მოვდივარ. რად გინდათ ძალაყინი?
სტიმოდორი – რად გვინდა და, ჭიშკრის ჩამოსაგდებად!
ლისისტრატე – არ გვინდა ძალაყინი, მაგრამ ძალიან გვინდა ჭკუა.
პრობული – პირწავარდნილი ბოროტმოქმედია! სად არის მცველი? ახლავე მოეშვი მაგ ტარანს და ამ ქალს ხელი სტაცე და ხელები ფიცხლად ამოუტრიალე!
სტიმოდორი – ახლავე!
ლისისტრატე – (სტიმოდორს) აბა, მარტო ხელი მახლე! მართალია, მცველი ხარ, მაგრამ მაინც იტირებ! თან მწარედ!

(სტიმოდორი უკან დაიხევს).

პრობული – დაფრთხი, ჩემო გულითადო სტიმოდორ?!
სტიმოდორი – ნაწილობრივ, ჩემო პრობულო!
პრობული – ნუ გეშინია! აი, სადაც ეს ქალი მსხვილდება, სწორედ იქა სტაცე ორთავე ხელი! (ფილუგრიუსს) შენ კი საჩქაროდ მიეხმარე გათოკვაში!
ფილუგრიუსი – არის, საჩქაროდ!
კლეონიკე – (გამოდის პროპილეიადან. ფილუგრიუსს) ხელი არ დააკარო, თორემ ჭიანჭველასავით დაგასრეს მიწაზე!

(ფილუგრიუსი უკან დაიხევს).

პრობული – ჭიანჭველასავით დაასრეს, არა? ჰეი, შენ, უვირო მსროლელო დრაკეტ, ჯერ ყბედობისათვის წაუტიალე ერთი კაი მაგარი ქოთი!
მირინე – (გამოდის პროპილეიადან. დრაკეტს) ამ ქალს რომ შეეხო, ძალიან ბევრი ადგილი გექნება შესახვევი!

(დრაკეტი უკან იხევს, მასვე მიბაძავენ ფილუგრიუსი და სტიმოდორი).

პრობული – რა ხდება, რა? დაიჭირეთ, ჩემო მსროლელებო, როგორმე დაიჭირეთ ეს ქალბატონი და მე ამათ სულელურ გამონაგონს ბოლოს მოვუღებ!
ლისისტრატე – არ მომიახლოვდეთ, თორემ მაგ ორიოდე შემორჩენილ ბუწუწს სულ ღერა-ღერა დაგაპუტავთ!
პრობული – ბედი არ მწყალობს! აბა, მე ამ შეტაკებაში ეს ერთი ციდა მსროლელები როგორ მეყოფა?! მაგრამ ქალებს დავუთმო? ქალებს? ეს ხომ სირცხვილი და თავის მოჭრა იქნება! აბა, ქალებზე შეტევა, მსროლელებო! ერთად დავარტყათ! რიგები შეამჭიდროვეთ!
ლისისტრატე – ახლა ნახავთ, რომ მძიმედ შეიარაღებული ქალი მეომრების ოთხი ასეული გვყავს!
პრობული – უკან ამოუტრიალეთ ხელები, მსროლელებო! უკან!

(სტიმოდორი, ფილუგრიუსი და დრაკეტი შეტევისთვის ემზადებიან).

ლისისტრატე – თანამებრძოლებო, ყველა აქ მოდით! თესლებით, ხილით და ნივრით მოვაჭრეებო, და პურითაც, და ღვინითაც, შეავიწროვეთ მტერი! გატეხეთ! არ დანებდეთ! და უსირცხვილოდ ლანძღეთ!

(შეტაკება, ქალები იმარჯვებენ, რადგან ბერიკაცები მეტისმეტად მოფამფალებულები არიან).

პრობული – საკმარისია!
ლისისტრატე – გეყოფათ, შესდექით! საჭურველი არ წაართვათ!
პრობული – სამწუხაროდ, ლაჩრულად მოქმედებდა ჩემი ასეული!
ლისისტრატე – მონა ქალებს კი არ უტევდი! ხოლო ქალებს – ესეც კი არ იცი – სულ მრისხანების ოხშივარი ასდით!
პრობული – ოხშივარი მაშინ აგდით, როცა მახლობლად დუქანია და იმ დუქანში კიდევ – კაცები!
სტიმოდორი – ტყუილად დახარჯე სიტყვები, ათენის პრობულო. ფილუგრიუსი – ამისთანა მხეცებთან რატომ დაიჭირე საქმე?
დრაკეტი – ხომ მოგიყევით, როგორი აბანო მოგვიწყვეს? თუმცა კი ჩვენ ლაბადებზე ჭუჭყი არა გვქონია.
კლეონიკე – შენც არ აგეწია მოყვასზე ხელი ტყუილ-უბრალოდ.
ლამპიტო – ასწიე და იარე ახლა, საყვარელო, დალუჯებულმა.
მირინე – აი, მე ძალზედ მორცხვი ვარ! მზად ვარ, სმენაზე ვიჯდე და ბალახს არ გავთელავ უბატონოდ, სანამ არ შემიჩიჩხინებენ, როგორც კრაზანების მრისხანე ბუდეს.

მეხუთე სცენა – მეორე კამათი პრობულსა და ქალებს შორის

პრობული – ვინმემ მაინც მითხარით, რა მოვუხერხოთ ამ უბოროტეს ურჩხულებს? ამის მოთმენა არ შემიძლია… ნეტავი, რა ჩაიფიქრეს ქალებმა, ჩვენი აუღებელი, დიადი, კლდოვანი ათენი და ჩვენი წმინდა აკროპოლი რომ წაგვართვეს?
სტიმოდორი – მალევე ნუ დაუჯერებ!
ფილუგრიუსი – ჰო, დაკითხე, რომ ნიღაბი ჩამოხსნა.
დრაკეტი – მე, მაგალითად, სულ უბრალო საქმეზეც კი ჯერ ჯვარედინად დავკითხავდი და მერე კარგად შევჯორავდი ხოლმე-ხოლმე ჩემს ვირს და ამ მეამბოხე ქალების დაუკითხავად დატოვება და გაუსამართლებლადაც, თავს ლაფის დასხმა იქნება ჩვენთვის.
პრობული – მე მინდოდა, მეკითხა ქალებისთვის და ჯერ პასუხი მიმეღო: რატომ აიღეთ აკროპოლი და მისი კარიბჭეები რად გადახერგეთ მეთქი?
ლისისტრატე – იმიტომ, რომ თქვენი ფული გადაგვერჩინა და რომ ომი არ ყოფილიყო ამ ფულის გამო.
პრობული – განა ჩვენ ახლა ფულის გამო ვომობთ?
ლისისტრატე – ულაპარაკოდ! შენ და შენისთანა პრობულებმა რომ რამე მოიპაროთ, ისევე, როგორც სხვებმა, ვინც ხელისუფლებაში ტრიალებთ.
პრობული – ჩვენ?
ლისისტრატე – ჰო, მუდამ თქვენ აღვივებთ მტრობას. მაგრამ ახლა, რაც გინდათ, ის ჩაიფიქრეთ, ამ ფულს ვეღარ ნახავთ.
პრობული – აბა, ვინ დაითვლის ფულს?
ლისისტრატე – ჩვენ!
პრობული – თქვენ?
ლისისტრატე – ჰო, ჩვენ!
პრობული – თქვენ დაიწყებთ ფულის თვლას?
ლისისტრატე – რასაკვირველია! და ამაში რა დაინახე საშინელი? განა სახლებში სულ ჩვენ არ განვაგებთ მთელ თქვენს თანხებს?
პრობული – ეგ სულ სხვა საქმეა!
ლისისტრატე – რატომ, მითხარი!
პრობული – ჩვენ საომრად გვჭირდება ეს ფული.
ლისისტრატე – საერთოდ არ არის ომი საჭირო!
პრობული – აბა, სხვანაირად როგორ გადავრჩეთ?
ლისისტრატე – ჩვენ გადაგარჩენთ.
პრობული – თქვენ?
ლისისტრატე – ჰო, ჩვენ!
პრობული – (მცველებს) ამაზე საშინელს ვეღარაფერს მოიფიქრებდნენ!
მცველები – ვერა!
ლისისტრატე – ჰო, გადაგარჩენთ, თუმცა ეს არ გინდა.
პრობული – აი, უკვე მეწყინა! მეწყინა, რადგან მე არავისი გადარჩენა არა მჭირდება!
ლისისტრატე – გეწყინება თუ არა, ეს საჭიროა და გაკეთდება კიდეც.
პრობული – ეს უსამართლობაა!
ლისისტრატე – ჩვენ უნდა გადაგარჩინოთ!
პრობული – გინდაც არ გთხოვოთ?
ლისისტრატე – ამიტომ უფრო მეტად!
პრობული – მაგრამ რატომ ზრუნავთ ასე ომსა და მშვიდობაზე?
ლისისტრატე – ჩვენ ყველაფერს აგისხნით.
პრობული – აბა, მშვენიერუკანალავ, ისე ილაპარაკე, რომ ყვირილი არ დამაწყებინო! (ხელს წაატანებს თეძოზე).
ლისისტრატე – ჰოდა, მისმინე! (ხელზე ხელს ჩაარტყამს) და ხელების ფათურს მოეშვი, იცოდე!
პრობული – არ შემიძლია, თავს ვერ ვიკავებ. ადვილი ხომ არ არის, თქვენს მრისხანებას ისე გავუძლო.
ლისისტრატე – მაშინ უფრო მწარედ იქვითინებ!
პრობული – მიდი, მითხარი, მაგრამ არ დაგავიწყდეს, რომ ზოგი ქათამი კვერცხს არა სდებს და ტყუილად აკაკანდება ხოლმე!
ლისისტრატე – შენ კიდევ საკუთარ თავს დასჩხავი, ბებერო ყვავო! მაგრამ მაინც გეტყვი.
პრობული – კარგი, ჰო, ჰო… ჰოდა, მითხარი და აჰა, მორჩა ხელების ფათური! (ხელებს უკან წაიღებს).
ლისისტრატე – ამ ჩავლილ წლებში, ომის დასაწყისიდან, ყველაფერს ვითმენდით და ვიტანდით ჩვენი მოკრძალების გამო, რაც არ უნდა ჩაგედინათ ომში კაცებს. ზოგჯერ სიტყვასაც არ გვათქმევინებდით, თუმცა ყველაფერი წესიერად არ კეთდებოდა.
პრობული – ეგ – ჰო! ეგ – ჰო! ოღონდ ნაწილობრივ! მთლიანად – არა!
ლისისტრატე – კარგად ვიცით, არა თუ ჰო! ჩვენ ყურადღებით გაკვირდებოდით.
პრობული – ომშიც?
ლისისტრატე – მართალია, ჩვენ შინ ვისხედით, მაგრამ გვესმოდა, როგორ ღებულობდით მნიშვნელოვან საქმეებზე უხეირო გადაწყვეტილებებს და მაშინ ჩვენ, მთელი სულით და გულით ვწუხდით, მაგრამ მაინც ღიმილით გეკითხებოდით – “დღევანდელ სახალახო კრებაზე რა გადაწყვიტეთ?” და ქმარი გვეტყოდა: “რა შენი საქმეა? გაჩუმდი!” და ჩვენც ვჩუმდებოდით.
კლეონიკე – აი, მე კი არ გავჩუმდებოდი!
პრობული – არ გაჩუმდებოდი და ყვირილი მომიწევდა!
ლისისტრატე – ამიტომაც ჩუმად ვიყავით სახლში. ცოტა ხნის შემდეგ კიდევ უარეს თქვენ გადაწყვეტილებას რომ გავიგებდით, ვცდილობდით გვეკითხა: “რატომ გადაწყვიტეთ, ჩემო კარგო ქმარო, ასე უგნურად?” ის შუბლსქვემოდან გამოგვხედავდა და მოგვიგებდა: “თუ საქსოვს არ მიხედავ, საკუთარ თავზე იტირებ… ომი კაცების საქმეა”.
პრობული – მართალი უთქვამს!
ლისისტრატე – განა სწორია, როცა თქვენი ცუდი გადაწყვეტილებების გამოსწორება კარგი რჩევებით არ შეგვიძლია?
პრობული – აბა, როგორ გითხრა, აღარ ვიცი… ასე თუ ისე, მაინც, კი… თუმცა, მთლად მასეც არა…
ლისისტრატე – და ჩვენც გვესმოდა თქვენი ნათქვამი ამ ჩვენი საყვარელი ათენის ქუჩებში: “სად არიან ჩვენი მიწის გმირები?” და მართლაც, სად არიან ათენის გმირები? ჩვენი ქმრები სად არიან? ჩვენი შვილები სად არიან? სად?
პრობული – აღარ არიან… მათ მშობლიურ ათენს შესწირეს თავი!
ლისისტრატე – თქვენ რომ სამშობლოს სიყვარულზე ალაპარაკდებით, მაშინვე შიში შემიპყრობს ხოლმე!
პრობული – რისი შიში?
ლისისტრატე – იმისი, რომ ადვილად შესაწირი მსხვერპლი გჭირდებათ ომისთვის!
პრობული – პატრიოტიზმი და სხვა მაღალი იდეალები თქვენ არ იცით, არა…
ლისისტრატე – სწორედ ეგ რომ ვიცით, იმიტომ გადავწყვიტეთ, ერთად დავმდგარიყავით ელადის გადასარჩენად. ყველა ქალი შევიკრიბეთ, რადგან მეტი ლოდინი უკვე აღარ შეიძლებოდა. თუკი ისურვებთ, ჩვენი კეთილი რჩევა მშვიდად მოისმინოთ და გაჩუმდეთ, როგორც ჩვენ ვდუმდით, შეიძლება გამოგასწოროთ კიდევაც!
პრობული – ჩვენ უნდა გამოგვასწოროთ? ვაი, რა საშინელებას ამბობ!@ამის მოსმენაც კი არ შემიძლია! მოსმენაც კი!..
ლისისტრატე – გაჩუმდი!
პრობული – შენ გაგიჩუმდე, წყეულო?! შენ გაგიჩუმდე, თავზე რომ მოსახვევი გიკეთია? ამას სჯობს მოვკვდე!
ლისისტრატე – თუ ამ ჩემმა მოსახვევმა შეგიშალა ხელი, მაშინ აჰა, მოიხვიე და გაჩუმდი.
კლეონიკე – ეს კალათიც აიღე საქსოვებით.
ლამპიტო – და ქსოვე და ქსოვე!
მირინე – მოსახვევიანი უფრო ლამაზი იქნები და ვინ იცის, ეგებ ლისისტრატესაც კი აჯობო კალიპიგოსების კონკურსზე!..
ლისისტრატე – ომზე კი ცოლები ვიზრუნებთ!
პრობული – რაც მთავარია, ჯერ ისე არ გავბრაზებულვარ, რომ ყვირილი დამეწყო. ჰოდა, დამაცადე, უნდა ვიფიქრო!

(პრობულკი იწყებს ბოლთის ცემას და ვედროებს წამოედება, აარახუნებს).

ლისისტრატე – (ქალებს) ჰეი, მოკავშირეებო, ვედროები აიღეთ გზიდან! ჩვენც უნდა დავეხმაროთ მეგობრებს, რაც ძალი შეგვწევს!
ლამპიტო – (ცეკვა-ცეკვით იღებს ვედროებს) არ მახსოვს, რომ ცეკვაში დავღლილიყავი! ჩემი მუხლებს ეს შრომა არასდროს ღლიდა!
მირინე – მე მზად ვარ ყველაფრისთვის, მზად ვარ გმირობისათვის იმას გავყვე, ვისაც აქვს ამის ძალა და სილამაზეც!
კლეონიკე – აქვს სიმამაცე, და სიბრძნე და თავგანწირვა და ღირსება დიდი და ნამდვილი პატრიოტებისა!
ლისისტრატე – (აფროდიტე კალიპიგოსის ძეგლს მიმართავს) ოჰ, უმამაცესო ყველა ჭორიკანადან, ვისი ენაც ჭინჭარზე უარესად სუსხავს, მამაცი იყავი ბრძოლაში, მტერს არ დანებდე და სულ ზურგის ქარით გეცუროს!
პრობული – (დაბნეული) ეგ ვის უთხარი?
ლისისტრატე – (ისევ აფროდიტე კალიპიგოსის ძეგლს მიმართავს) ხოლო როცა სიყვარულის ქალღმერთი აფროდიტე ჩვენი კაცების გულებში ჩვენ სურვილს და მათ თეძოებში ღვთიურ სიამტკბილობის სურვილს აღაგზნებს, მერე კი გამოაცოცხლებს იმათ ფალოსებს და ისინიც ჩვენს მოსახვევნად გამოესწრაფებიან, იმედი მაქვს, მაშინ ელადაში ლასიმაქებს დაგვარქმევენ… დამსახურებისამებრ!..
კლეონიკე – ლასიმაქებს, ანუ ომის შემწყვეტებს.
პრობული – რის გაკეთებას აპირებთ?
ლისისტრატე – ხელი უნდა შეგიშალოთ, რომ შენმა მცველებმა ბაზარში ვეღარ იყიალონ იარაღით. ძალიან ბრიყვული გამომეტყველება აქვთ.
კლეონიკე – მეც გეთანხმები, მშვენიერიმავ!
ლისისტრატე – ახლა უკვე ქოთნების და მწვანილეულის რიგებში დააბოტებენ იარაღის ჟღარუნით და ჰგონიათ, რომ ბაზარში წესრიგს იცავენ. შეხედავ და ექსტაზში ჩავარდნილ და ფარ-შუბებით მოცეკვავე ველურებს ჰგვანან.
პრობული – ასეც უნდა იქცეოდნენ მეომრები!
ლისისტრატე – მაგრამ ეს ღირსეული მებრძოლის დაცინვაა, თუკი ეს ბაზრის საფრთხობელა სტიმოდორი თან ფარს დაათრევს მედუზა გორგონას გამოსახულებით და თან ქაშაყს ყიდულობს.
სტიმოდორი – აბა, მარტო თქვენ გინდათ კარგად შებოლილი ქაშაყი და მე – არა?
კლეონიკე – მე გუშინ ფილუგრიუსი დავინახე ცხენზე, თავის რკინის მუზარადში ერთი ბებერი დედაკაცისგან ნაყიდი კვერცხეები ჩააწყო ფრთხილად.
ფილუგრიუსი – ერბო-კვერცხს ვერავინ აკეთებს ჩემზე უკეთესად!
მირინე – ეს კი, ეს უვირო დრაკეტი, მახვილს და საისრეს დააჩხარუნებს, ვაჭრებს აფრთხობს თავისი გარეგნობით და თან ახლადშემოსულ ღეღვს ეძალება მეტისმეტად!..
დრაკეტი – კარგი რა, ვირიც აღარ მყავდეს და ლეღვი მაინც არა ვჭამო?!
პრობული – მაგრამ, აბა როგორ შევაჩერებთ არეულობებს და მღელვარებებს, ესენი რომ სულ გავუშვათ სამსახურიდან?
ლისისტრატე – როგორ და მშვენივრად!
პრობული – მაინც როგორ?
ლისისტრატე – სწორედ ისე, როგორც მატყლის ნართავს აი, ასე ვიღებთ და საქსოვზე ვახვევთ, ერთი ძაფი შენსკენ, მეორე პირიქით – ასე დავშლით მთელ ომს, თუ ამის უფლებას მოგვცემენ!
პრობული – როგორ დაშლით, ვერაფერი გავიგე მაგ თქვენი ძაფებით!
ლისისტრატე – ერთი შესკენ, მეორე – პირიქით, ანუ ელჩები რომ გავაგზავნოთ საქმის მოსაქსოვად, ეს ძაფი შენიდან! და იმათი ელჩებიც რომ მივიღოთ, ესეც ძაფი იქიდან შენსკენ!..
პრობული – აბა, როგორ უნდა გადაწყვიტოთ მაგ თქვენი მატყლით, საქსოვით და გორგლებით ეს ურთულესი საქმე? და მერე გწყინთ, თმაგრძელებს და ჭკუამოკლეებს რომ გეძახით!
ლისისტრატე – თქვენ რომ იმდენი ჭკუა გქონდეთ, რამდენიც ჩვენს მატყლს აქვს, მაშინ ქალაქის ყველა საკითხს გადაწყვეტდით.
პრობული – როგორ? რანაირად? აბა, გვასწავლე!
ლისისტრატე – თავიდან ისე უნდა, როგორც მატყლს რეცხავენ ხოლმე გობებში, – მთელი ჩვენი ქალაქი უნდა გავწმინდოთ და ნაგავი გადავყაროთ.
კლეონიკე – მერე ავიღოთ, საწოლზე გავშალოთ და ჯოხით კარგად გავბრეტყოთ, ბოლო ჭუჭყიც რომ ამოვაცალოთ…
ლამპიტო – და სარეველებიც გამოვარჩიოთ, ანუ ყველა შეკრება და ყველა მოკამათე, ვინც მზად არის ერთმანეთს ყელში სწვდეს და ხელისუფლებისკენ ისწრაფვის, – ისინი უნდა გადავყაროთ, თან თავებიც დავაყრევინოთ.
მირინე – და მერე კალათში მხოლოდ ერთნაირი მატყლი უნდა ავარჩიოთ – ძვირფასი და ძლიერი მეგობრობა!
კლეონიკე – იქვე დავამატოთ თავისუფალი ათენელი ხელოსნები!
მირინე – და ყველა უცხოქვეყნელი, ვინც ქალაქელთა მეგობარია.
ლამპიტო – და თუ ვინმეს საზოგადოების ვალი აქვს, – ასეთებიც უნდა ჩავამატოთ ცოტა.
ლისისტრატე – ჰოდა, ის ქალაქებიც უნდა მივიღოთ, სადაც კოლონიები დავაარსეთ, შეუძლიათ მოგვემსახურონ ერთგულად და საიმედოდ. ყველა თავისთვის იქნება. მერე კი ამათ, ამ მატყლის კალათაში მოგროვილებს, ყველას ერთად შევკრებთ, დავართავთ და უშველებელ გორგალზე დავახვევთ, საიდანაც ჩვენ ათენელებს სამოსს მოვუქსოვთ.
პრობული – სირცხვილი და საშინელი თავის მოჭრა არ არის, რომ ამ საჭირბოროტო საქმეზე მატყლის კალათით და ქსოვით ლაპარაკობთ, ამ დროს ომებში არც კი ყოფილხართ!
ლისისტრატე – გეშლება, პრობულო! ომისგან ჩვენ უფრო მეტად ვიტანჯებით! დედები ვართ და რამდენს ვითმენთ, როცა საომრად ვაგზავნით ჩვენს ქმრებს და შვილებს…
პრობული – შენც გაჩუმდი და ცუდს ნუ დაიმახსოვრებ!
ლისისტრატე – და როცა მხიარულების დრო გვაქვს, ახალგაზრდობით დატკბობის ხანა, ამ ომების გამო სულ მარტო გვძინავს. მაგრამ ჩვენს ტანჯვაზე საკმარისია, მე უფრო ის ქალები მეცოდებიან, ვინც მშვიდად და დარდიანად ბერდებიან.
პრობული – კაცები რა, არა ბერდებიან?
ლისისტრატე – თქვენი და ჩვენი სიბერე ერთნაირი არ არის! ომიდან კაცი ხომ ჭაღარა მოხუცად დაბრუნდება, მაგრამ ცოლად მაინც ახალგაზრდას ირთავს. ქალს კი ერთი მოკლე გადაფუჩქვნის ხანა აქვს და როცა იმას ხელიდან გაუშვებს, აღარავინ ინდომებს იმის მაჭანკლობასაც კი და ზის ისიც, ამაო იმედით.
პრობული – და თუკი კაცი ისევ ჯანზეა?
ლისისტრატე – შენ მეუბნები მაგას, შე მოფამფალებულო, აქ ცოცხლებს რომ აკლიხარ და იქ კიდევ მკვდრებს?
ლამპიტო – მართლაცდა, რატომ აგვიანებ სიკვდილს? ცას ხომ არ უნდა გამოეკერო? მიწაში ადგილი საკმარისია, კუბო იყიდე, კუბო! მე კი თაფლაკვერს გამოგიცხობ, აიღე და ამით დაკმაყოფილდი!
კლეონიკე – და შავი ლენტებიც, სამგლოვიარო, პატივცემულო, მიიღე ჩემგან!
მირინე – და ეს გვირგვინიც აიღე, მალე!
ლისისტრატე – რაღაც უცდი? ნავში ჩაჯექი! ქარონი გიხმობს, შენ კი გაცურვის წინ ზოზინებ.

(პრობულს გვიგვინს დაახურავენ და ლენტებს შემოახვევენ).

პრობული – ამას კი ვეღარ გაპატიებთ! ახლავე ჩემი ფეხით საბჭოზე წავალ მე თვითონ, მოვახსენებ თქვენზე და მალევე გამოვჩნდები.

(მიდის).

ლისისტრატე – (პრობულს დაადევნებს) ჩვენ გვადანაშაულებ, რომ ვერ აგიტანეთ? მესამე დღეს, ალიონზე კატაფალკასაც გამოგიგზავნით.

(ლისისტრატე, კლეონიკე და მირინე მიდიან).

მეექვსე სცენა – დისპუტი მთელი ათენის გასაგონად

პრობული – ახლა ძილის დრო არ არის, თავისუფლება უნდა დავიცვათ. შევიკრიბოთ, ქალაქელებო და საჩქაროდ საქმეს მივხედოთ! ეტყობა, ამას საბედისწერო საქმის სუნი უდის! მე წინასწარ ვგრძნობ, ჰიპიას ტირანიას. მე ვშიშობ, ლაკონელები ხომ არ მოპარულან აქ და შეთქმულებას ხომ არ გვიწყობენ ამ უგუნური ქალების მეშვეობით! თორემ ჩვენ ქალებს სადა აქვთ იმდენი ეშმაკობა, რომ მთელი ჩვენი ფულები ჩაიგდონ ხელში და მთელი ქონება გაგვიტიალონ?!.
ლისისტრატე – ჰო, რაც არ მოგწონთ, ყველაფერს შეთქმულება უნდა დაარქვათ! და მტერს გადააბრალოთ! აი, მე კი ვფიქრობ, რომ ნუთუ ქალაქს სასარგებლო რჩევა არ უნდა მივცე? თუნდაც ქალად ვიყო დაბადებული! მეც ხომ შემაქვს ჩემი წვლილი საერთო საქმეში, თანაც ყველაზე ფასეული – მე შვილებს გიჩენთ. თქვენ რა წვლილი მიგიძღვით, ერთი მითხარით? მიპასუხეთ, ბეხრეკებო! სად არის თქვენი წვლილი, სად? თქვენი პაპების წვლილი, იმათი სპარსელებზე გამარჯვების წვლილი ისე გამოფლანგეთ, რომ სალაროში ერთი ტალანტიც კი არ შეგიტანიათ. იმდენი ქენით, რომ ლამის ყველანი დავიღუპოთ თქვენს გამო, ამიტომ ენა ჩაიგდეთ!
პრობული – (მიიხედ-მოიხედავს და რაკი არავინ არის, ხელს წაატანებს ლისისტრატეს). მოდი აქ, მშვენიერუკანალავ!@
ლისისტრატე – ხელი არ მახლო, თორემ ამ ჩემი მაღალი ქოშებით თავის ქალას შუაზე გაგიპობ. შინ რომ დაბრუნდები, ვეღარავინ გიცნობს!..
პრობული – საშინელებაა, ჩემო კარგო ათენელებო! ქალები ისე გათავხედდნენ, რომ ჭკუას გვასწავლიან! ყველა ეს ცოლები და საყვარლები მატყლის დართვით და მოქსოვით მსჯელობენ და ათენელებს აიძულებენ, სპარტასთან ზავი დადონ. ხოლო ამის იმედი კი ისე უნდა გვქონდეს, როგორც მგლის ხახაში გეგონოს, რომ გადარჩები. ეს ქალები ჩვენ ისევ ტირანიას გვიმზადებენ! მაგრამ ტირანებს ჩემს კისერზე მე არ მოვითმენ, ფრთხილად ვიქნები, სულ ჩემი მახვილით ვივლი და მუზარადს არ მოვიშორებ მცხუნვარე მზეშიც!.. ტირან ჰიპიას ძმის და ჰიპარქეს მომკვლელის, არისტოგიტონის ძეგლის გვერდით დამაყენებენ კბილებამდე შეიარაღებულს! და ეგებ ისეც მოხდეს, რომ ღმერთების მტერ ყველა ქალბატონს სულ კბილები ჩავუმტვრიო!
ლისისტრატე – საკუთარ თავს მიხედავდე, აჯობებდა! ტირანს ის მიწოდებს, ვინც თავად არის ტირანი! ხოლო თქვენთან, თანამოქალაქენო, და ყველასთანაც მე ყოველთვის ათენის სასარგებლოდ ვილაპარაკებ! იმიტომ, რომ მე ათენმა გამზარდა!.. მე შვიდი წლიდან თვლასხივოსანი ათენას მოსახურის მქსოველს ვეხმარებოდი, ხოლო ათი წლისა ფქვილს ვუცრიდი ღმერთქალ-ქალბატონს და არტემიდას დღესასწაულზე ძუ დათვის სათამაშოდ პორფირი მეცვა! მერე კი დიდი გოგო გავხდი და თავზე შემოდგმული სამსხვერპლო ლეღვის კალათითაც ვიარებოდი პროცესიაში…
პრობული – ხედავთ, ვინ გვეუბნება ათენის სასარგებლო სიტყვას! ამას ჰგონია, უკანალების სილამაზის კონკურსებში ორჯერ რომ გაიმარჯვა, პრობულზე მეტი სიტყვა ეთქმის! ჯერ სადა ხართ, ეს ამბავი უფრო შორსაც კი წავა, თუ დროულ პასუხს არ გავცემთ, სანამ ძალა გვაქვს. მაშ, მკლავები დავიკაპიწოთ, რადგან კაცმა კაცებთან ერთად უნდა ხნას ხოლმე, სითბოში კი არ უნდა მცონარობდეს! აბა, ვინც კი ჰიპიას ტირანიის წინააღმდეგ ლეპსიდრიაში გამოცხადდა, ფეხშიშველებო, აქეთ იჩქარეთ! დღეს თქვენ ისევ უნდა გაახალგაზრდავდეთ, ფრთები შეისხათ და გადაივიწყოთ სიბერის ულმობელი სენი!.. ნუ შევეგუებით ამ მშვენიერუკანალას ტირანიას! ამას ჰგონია, რომ რაკი ფიდიასის მოწაფემ, – რა ჰქვია, სახელი დამავიწყდა, – ქანდაკება დაუდგა, უკვე ვეღარავინ მოერევა!
ლისისტრატე – აგროკრიტოსი ჰქვია ფიდიასის მოწაფეს და შურით რომ გასკდე, შენზე მეტად მე დამიჯერებს ხალხი, იმიტომ, რომ მართალი ვარ! და თუ ბრძოლაა, ჩვენც ხელებს დავიკაპიწებთ, რომ ქალებმა დაღმა ვფარცხოთ თქვენი აღმა ნახნავი! ისე გაგიხდით საქმეს, პრობულო, რომ ნივრიანი ლობიო გენატრებოდეს!
პრობული – ამათ რომ სულ პატარა რამე დავუთმოთ, ამ საზარელ მოწოდებებს არ მოეშვებიან! უფრო მეტიც, მალე საბრძოლო ხომალდების აგებას დაიწყებენ და შეეცდებიან იმ ხომალდებით ჩვენებს ეომონ ღვინისფერ ზღვაში! ანდა თუ ცხენებს მოასხდნენ, ჩვენი მხედრების საქმე დამთავრებულია. ქალები ხომ ბრწყინვალედ დაჯირითობენ და ისე მარჯვედ სხედან უნაგირებზე და ისე ზუსტად ისვრიან ისარს, რომ ამაზონები გეგონება! ერთიც კი არ ჩამოვარდება ცხენიდან, ერთიც კი!
სტიმოდორი – (შემოდის სცენაზე და ბოლო სიტყვებს მოჰკრავს ყურს) ამაზონები ვინ არიან?
ფილუგრიუსი – ცალძუძუიანი ამაზონების კაცებთან ომი მხატვარმა მიქონმა დაგვიხატა, თუ არ გინახავს, ჩემო სტიმოდორ, მიდი აკროპოლში და ნახე.
სტიმოდორი – როგორ მივიდე, როცა იქ ქალები არიან გამაგრებული?
დრაკეტი – ეჰ, ჩემი ვირი მაინც მყოლოდა!
პრობული – იცით, რა უნდა ვუყოთ ამათ? ყველანი დაუყოვნებლივ უნდა დავიჭიროთ და კისრებზე მონის უღელი უნდა დავადგათ!
ლისისტრატე – მონის ხმა მესმის! მუცლის მონისა! ჩვენი ქმრების და შვილების სისხლით გასუქებული მუცლის მონისა!
პრობული – გამიშვით! (სტიმოდორს ჩაეჭიდება, რაკი ის არ იჭერს) გამიშვი, ჩემო სტიმოდორ, უნდა მოვკლა, ჩემო ფილუგრიუს! უნდა მოვკლა და ის ორჯერ გამარჯვებული უკანალი ძაღლების სათრევად გავუხადო, ჩემო დრაკეტ! გამიშვით მეთქი!
ლისისტრატე – გამოუშვით და მაგის გაფუებულ უკანალს მთელ ათენს ვაჩვენებთ!
სტიმოდორი – გატყუებს, არ გაუშვა, ჩემო ფილუგრიუს!
პრობული – გამიშვით!
ლისისტრატე – გამოუშვით!
ფილუგრიუსი – დაიჭი-გამოუშვი! დაიჭირე-გამოუშვი! ვეღარაფერი გავიგე, ჩემო დრაკეტ!
დრაკეტი – ჩემი ვირი მაინც მყოლოდა, ახლა როგორ გავიყვანოთ ეს ჩვენი პრობული აქედან?

მეშვიდე სცენა – ქალები აკროპოლიდან იპარებიან

(ლამპიტო აკროპოლიდან მიიპარება, ამ დროს კარიბჭიდან გამოდის ლისისტრატე).

ლამპიტო – რა სევდიანად დადიხარ, ლისისტრატე, ვინ გაგაბრაზა?
ლისისტრატე – ქალების ქცევამ, იმათმა სულელურმა ჭკუამ იძულებული გამხადა, რომ ჩემი დარდებიანად მეხეტიალა.
ლამპიტო – რას მელაპარაკები?!
ლისისტრატე – სიმართლეს, მხოლოდ სიმართლეს!
ლამპიტო – მითხარი, რა გვჭირს?!
ლისისტრატე – თქმა გვიანია, გაჩუმება კი ძნელი!
ლამპიტო – ჰოდა, ნუღარ გაჩუმდები!
ლისისტრატე – კაცებისკენ მივიწევთ, მოკლედ რომ ვთქვათ.
ლამპიტო – მოგვენატრა?!
ლისისტრატე – სიქა გამაცალეს დევნისაგან!
ლამპიტო – მართლა?
ლისისტრატე – იმალებიან, ჯგუფ-ჯგუფად გარბიან. ერთი შუა ბილიკიდან მოვაბრუნე, უკვე გამოქვაბულამდე იყო მისული. მეორე ამ გალავნიდან ეშვება თოკით. მესამე კიდევ მტრედივით აპირებს ქვევით ჩაფრენას, კაცებიან სახლში და ძლივს მოვასწარი თმაში ვწვდომოდი… ყველა შინ გასაქცევ მიზეზებს ეძებს.

(მაღალი გალავნიდან თოკით ჯალამბარით ეშვება კლეონიკე).

შენ ეი, საით?
კლეონიკე – შინ უნდა შევირბინო, მილეთის მატყლი დამრჩა გაშლილი და ჩვენმა ვირმა არ შემიჭამოს…
ლისისტრატე – არავითარი ვირი! უკან დაბრუნდი!
კლეონიკე – ახლავე მოვალ. მარტო ერთხელ გადავაბრუნებ მატყლს და მოვალ.
ლისისტრატე – არსადაც არ წახვალ!
კლეონიკე – მთელი მატყლი რომ დამეღუპება?
ლისისტრატე – დაგეღუპოს! თუ საჭიროა!

(კარიბჭიდან ქურდულად მოიპარება მირინე).

შენ საითღა გაიწევია, მირინე?
მირინე – ვაი, ჩემ თავს, ჩემი გამჭვირვალე კაბა გასარეცხი დამრჩა სახლში.
ლისისტრატე – აჰა, კიდევ ერთი, გამჭვირვალე კაბაზე გაუწევია. უკან დაბრუნდი!
მირინე – მხოლოდ ერთხელ ამოვრეცხავ, გავწურავ, გავფენ და ისევ უკან მოვირბენ!
ლისისტრატე – დაწყებული არც კი გექნება რეცხვა, რომ სხვებიც თან მოგყვებიან.

(ახლა ლამპიტო შეჰკივლებს).

ლამპიტო – ვაიმე! მშობიარობა მეწყება! წავალ, მოფარებულ ადგილს მოვნახავ!
ლისისტრატე – რას მიედ-მოედები?
ლამპიტო – უნდა ვიმშობიარო!
ლისისტრატე – გუშინ ორსულად არა ყოფილხარ.
ლამპიტო – ეგ გუშინ! დღეს კი გამიშვი, ლისისტრატე, სამშობიაროდ მიმეჩქარება!
ლისისტრატე – რას ბოდავ? (მუცელს მოუსინჯავს). ეს რა გაქვს, მაგარი?
ლამპიტო – ბიჭია!
ლისისტრატე – მოიცა, მოიცა! სპილენძის ქოთანს მალავ? ახლავე გავიგებ!..

(ლისისტრატე ლამპიტოს კაბას გაუხსნის).

უჰ, შე გაიძვერავ, ეს ათენას წმინდა მუზარადია, შენ კი ამის მშობიარობას აპირებ!
ლამპიტო – ჰო, ამის გაჩენას.
ლისისტრატე – და მუზარადისა რატომ?
ლამპიტო – აკროპოლში შეიძლება მშობიარობისას წამასწრონ. ჰოდა, მაშინ მომიწევს, როგორც მტრედმა, პირდაპირ მუზარადში გავაჩინო.
ლისისტრატე – მაგ ფანდებს მოეშვი.
კლეონიკე – და თანაც მე აკროპოლში აღარ შემიძლია ძილი, რადგან იქ ანკარა გველი ვნახე!
მირინე – მე კიდევ, მე უბედური, ჭოტ-ბუების კივილისგან ვიტანჯები საღამოდან დილამდე!..
ლისისტრატე – ქალებო, ხუმრობებს მოეშვით! თქვენ ქმრები გენატრებათ. განა სხვები არა ვწუხდებით უიმათოდ? მე ვიცი, როგორი მძიმეა ღამეები თქვენთვის, მაგრამ თავი შევიკავოთ, მეგობრებო, სულ ცოტა კიდევ მოვითმინოთ! არის წინასწარმეტყვერლება, რომ ყველას ვაჯობებთ, თუკი ერთმანეთში არ ვიდავებთ…
მირინე – გვითხარი რა ეგ წინასწარმეტყველება!
ლისისტრატე – მაშ, მომისმინეთ! “თუკი მერცხლები ერთ ალაგას მიფრინდებიან, რათა გველებს გაექცნენ, და აგრეთვე თავს შეიკავებენ საწოლისაგან, უბედურებებს ბოლო მოეღება, ცაზე მგრგვინავი მეხთა მტყორცნელი ზევსი მაღალს მდაბლად გადააქცევს!..”
ლამპიტო – ვაიმე, მდაბლად?!
კლეონიკე – რა იყო?
ლამპიტო – აბა, მაშ, ჩვენ ზემოდან უნდა ვიყოთ ხოლმე-ხოლმე?
მირინე – არც მე მიყვარს ზემოდან!
ლისისტრატე – “ხოლო თუ თავიანთ სიტყვას გადაუხვევენ და წმინდა ტაძრიდან შორს გაფრინდებიან, მაშინ ეს მერცხლები სამუდამოდ დარჩებიან სხვა ჭრელბუმბულა და უსირცხვილო ფრინველებს შორის”.
კლეონიკე – ორაკული ცხადია და ნათელი!..
ლისისტრატე – ჰოდა, როცა ვსევდიანობთ, არც მაშინ დავივიწყებთ საქმეს! დავბრუნდეთ! სირცხვილი ჩვენ, თუკი ამ წინასწარმეტყველებას ვერ ავახდენთ! ნუთუ, ვერ ხვდებით, რომ გაძლებაზეა ახლა საქმე! ვინც გაუძლებს, ის გაიმარჯვებს!

მერვე სცენა – უქალობით შეწუხებული პრობული ლისისტრატეს შებმას ცდილობს

(სცენაზე კიბით მოიპარება პრობული. მიიხედ-მოიხედავს და რაკი არავინ ჩანს, აფროდიტე კალიპიგოსის ქანდაკებას კიბეს მიადგამს, ზედ აძვრება, ჯერ ეფერება და მერე უკანალზე ჰკოცნის ვნებიანად.

ამ დროს კარიბჭიდან გამოდის ლისისტრატე და ხედავს, პრობული რასაც აკეთებს).

ლისისტრატე – არ გააუპატიურო, თორემ მაგ თანამდებობასაც დაკარგავ და ქალაქიდანაც გაგაძევებთ!
პრობული – მოდი, მშვენიერუკანალა ქალო, ერთი მაგრად უნდა ჩაგკოცნო!
ლისისტრატე – სად უნდა მოვიდე, ნივრითა ჰქოთხარ!
პრობული – ნიორსაც გავფენ და შენც…
ლისისტრატე – მეტისმეტად ბანჯგვლიანი ხარ!
პრობული – მაგრამ ასე ხომ ბევრი ათენელი მხედართმთავარი მტრების გულის გასახეთქად ბაჯგვლიანი და შავტრაკა იყო?
ლისისტრატე – სახელგანთქმული ზღაპრით უნდა გიპასუხო. არისტოფანეს თანამედროვე ათენელი, უტეხი ტიმონი ცხოვრობდა ერთი, პირქუში და უკარება, ფეხდაუდგმელ ჭალებში მალავდა თავის მრისხანე ხმას. ასე გაიქცა ეს ტიმონი მძვინვარებაში, წყევლა დაგჩხავლათ კაცებს!.. თქვენ ვერ გიტანდათ, წამხდარ და ბრაზიან კაცებს, მაგრამ ცოლების მარადიული მეგობარი იყო.
პრობული – ან იყო და ან არა.
ლისისტრატე – გინდა, კბილებში მოგარტყა?
პრობული – ვაი, არ გინდა! მეშინია!
ლისისტრატე – კარგი, მაშინ წიხლსა გკრავ!
პრობული – სჯობს, შენი თბილი ალაგი მაჩვენო..! აფროდიტეს დელტა და ქვევით რაც არის!
ლისისტრატე – მაგ ქანდაკებას უნახე, მაგასაც ექნება!..
პრობული – (ხელებს უფათურებს ქანდაკებას) აქ იმხელა ბუჩქები ამოყრილა, შიგ ყვავი ბუდეს გაიკეთებს და ბარტყებსაც დასჩეკავს!..
ლისისტრატე – (აკროპოლისკენ წავა) სანამ უკან დავბრუნდები, მანდ აღარ დამხვდე, თორემ იმ ბარტყებს შეგიწვავ და სულ შენ შეგაჭმევ!

(პრობული ფაცხა-ფუცხით ჩამოდის ქანდაკებიდან და სანამ კიბეს მოიკიდებდეს, შემოირბენენ აქამდე დამალული სტიმოდოდრი, ფილუგრიუსი და დრაკეტი, კიბეს მოიკიდებენ და მოძუძგავენ).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

მეორე მოქმედება

მეცხრე სცენა – მირინეს კინესიასი ესტუმრა

(აკროპოლიდან გამოდის ლისისტრატე).

ლისისტრატე – (კივის) ჰეი, ქალებო, ჩქარა, ჩემსკენ!

(კლეონიკე, ლამპიტო, მირინე, ბეოტიელი ქალი და კორინთოელი ქალი გამოდიან მის ძახილზე).

კლეონიკე – რა ხდება? რა კივილი იყო?
ლისისტრატე – კაცს ვხედავ. აქეთკენ მოდის. ქიტონი ისე გამობერვია, ალბათ, მზად არის აფროდიტეს ემსახუროს. ღმერთქალო დედოფალო, სულ ამ გზაზე ატარე!
ლამპიტო – აბა, სად არის და ვინ არის?
ლისისტრატე – აი, იქ, ტაძართან.
კლეონიკე – ჰო, აგერ მოდის! ნეტავ, ვინ არის?
ლისისტრატე – ვინმე ხომ არ იცნობთ?
მირინე – მე!.. ჩემი ქმარია, კინესიასი.
ლისისტრატე – ჰოდა, მირინე, მაგისი ნელ ცეცხლზე კარგად შებრაწვა შენი ვალია. თვლათმაქცობით უნდა გიყვარდეს და არც გიყვარდეს. ყველაფერი მისცე და არც მისცე, ჩვენი ფიცის თანახმად.
მირინე – შენ არ იდარდო, მაგასაც მოვაწყობ!
ლისისტრატე – მე თვითონაც აქ დავრჩები და მაგას გავასულელებ, და გავაცურებ, თქვენ კი ყველანი წადით!

(ქალები მიდიან. შემოდის კინესიასი მონის თანხლებით, რომელსაც პატარა ბიჭი მოჰყავს).

კინესიასი – რა ბედკრული ვარ, ჩემო კარგო მონავ, რა ბედკრული! სპაზმები მსტანჯავენ! სპაზმები! შენ წარმოდგინე, ეს ისეთი წამებაა, როგორც შენ რომ ამოგაჭერით ენა! და იმიტომ ამოგაჭერით, რომ გრძელი გქონდა! მაგრამ შენ აქედან იმ დასკვნას ნუ გამოიტან, რომ რაც გრძელია, ყველაფერი მოსაჭრელია! ეს თქვენ უნდა მოგაჭრათ ხოლმე, რომ ჭკუაზე მოგიყვანოთ, რადგან უმონებოდ ათენის ცხოვრება გაძლებაღა იქნება! მხოლოდ გაძლება და გაძლებით ცხვორება კიდევ – ჩვენს მერეც ეყოფა კაცობრიობას!
ლისისტრატე – ჰეი, შენ ვინ ხარ, უკან დაბრუნდი!
კინესიასი – მე!
ლისისტრატე – კაცი ხარ?
კინესიასი – ჯერ-ჯერობით, კაცი!
ლისისტრატე – მაშინ წადი აქედან!
კინესიასი – რატომ მაგდებ? შენ ვინ ხარ?
ლისისტრატე – მცველი.
კინესიასი – გემუდარები, მირინეს დამიძახე!
ლისისტრატე – ახლა მირინესაც გამოუძახე! შენ თავად ვინ ხარ?
კინესიასი – იმისი ქმარი, კინესიასი.
ლისისტრატე – მაშ, კარგი გამარჯობა, ჩემო მეგობარო! შენი სახელი არცთუ უსახელოა ჩვენში და არცთუ უცნობი. მირინე ხშირად გიხსენებს, კვერცხს აიღებს თუ ვაშლს, ნეტავი, კინესიასსაც მისცაო, სულ ამას ნატრობს…
კინესიასი – ჩემი მირინეა და იმიტომ ნატრობს!
ლისისტრატე – თუკი კაცებზე ჩამოვარდება სიტყვა, მაშინვე ამას ამბობს: “მარტო კინესიასთან, თორემ სხვებზე გული არ მიმდისო!”
კინესიასი – ჰოდა, დაუძახე!
ლისისტრატე – სამაგიეროდ, რას მომცემ?
კინესიასი – რაც მაქვს, იმას მოგცემ და მაშინ, როცა მოინდომებ!

(გამობურცეულ ლაბადას დაანახვებს).

აი, მთელი ჩემი ყველაფერი! რითაც მდიდარი ვარ, მარტო ის მიხარია!
ლისისტრატე – მაშინ იმის დასაძახებლად მივდივარ…
კინესიასი – მალე, თორემ ჩემი ცხოვრება უსიხარულო გახდა. რაც შინიდან წავიდა, სახლში შესვლა მიჭირს და უკაცური უდაბნო მგონია. საჭმელიც კი არ მახარებს, მარტო ჩემი მირინე მინდა!
მირინე – (გამოდის აკროპოლიდან) მიყვარს, მიყვარს, მაგრამ იმას არ უნდა, რომ სიყვარულის ღირსი იყოს. და მე ნუ მეძახი!
კინესიასი – მირინიკო, რას აპირებ? აქეთ მოდი, აქეთ!
მირინე – არა!
კინესიასი – არ მოხვალ, მირინე?
მირინე – სამწუხაროდ, სულ ტყუილად მეძახი.
კინესიასი – ტყუილად? მე კი ძალიან დავიტანჯე!
მირინე – მე მივდივარ.
კინესიასი – დაიცადე, ბავშვს მაინც მოუსმინე! აბა, პატარავ, დედიკოს დაუძახე!
ბავშვი – დედიკო, დედიკო, დედიკო!..
კინესიასი – გული არა გაქვს? არ გეცოდება ეს დაუბანელი ბავშვი და თანაც მთელი კვირის მშიერი?
მირინე – ეს პაწაწუნა ცოდოა, მაგრამ ცუღლუტი, გაიძვერა და უსაქმური მამა ჰყავს!
კინესიასი – ჩქარა მოდი ბავშვთან!
მირინე – აბა, დედა რაში სჭირდება?! მოკლედ, მე წავალ, აბა, სხვა რა ვქნა?
კინესიასი – (მონას) მეჩვენება, რომ გაახალგაზრდავდა, გამოხედვა მშვენიერი და ცეცხლოვანი აქვს. თუნდაც მე ასე მკაცრად მომექცეს, – უფრო მეტი ვნება მიპყრობს!
მირინე – ო, ცუდი მამის ძვირფასო ბავშვო, აკოცნინე შენს დედიკოს!
კინესიასი – რას აკეთებ, ბოროტო? სხვა ქალებსაც ბოროტებას ასწავლი, მე კიდევ მაწვალებ, თან თავადაც დარდობ!

(მოხვევნას უპირებს).

მირინე – შორს, შორს მეთქი ხელები!
კინესიასი – სახლის მთელი ქონება უყურადღებოდ მიატოვე…
მირინე – რა ჩემი საქმეა!
კინესიასი – რა შენი საქმეა, ქათმები რომ შენ შეკერილებს კენკავენ და ბრჭყალებით ქექავენ?
მირინე – არ არის!
კინესიასი – და დიდი ხანია, აფროდიტეს საიდუმლოებებიც სულ დაივიწყე. დაბრუნდი სახლში!
მირინე – არა, სანამ არ შერიგდებით და ომს არ დაამთავრებთ!
კინესიასი – თუკი ისურვებ, ამაზეც წავალთ.
მირინე – თუ ასე იზამ, მეც ფიცს მოგვემ, რომ დავბუნდები.
კინესიასი – წამოწექი, დიდი ხანია, ჩემთან არ ყოფილხარ!
მირინე – არა, არ შემიძლია, მაგრამ მაინც მიყვარხარ!
კინესიასი – მართლა გიყვარვარ? მაშინ, მირინიკო, ჩემთან არ დაწვები?
მირინე – სასაცილო ხარ! სად? ამ ბავშვის თვალწინ, აქ?
კინესიასი – არა. მონა მანეს, ბავში შინ წაიყვანე!

(მონას ბავშვი მიყავს).

აჰა, აი, ბავშვი წავიდა, წინაღობა აღარ არსებობს! დაწექი ჩემთან!
მირინე – ეს სად ვქნათ, შე გაჭირვებულო?
კინესიასი – პანის გამოქვაბულია აქვე, სწორედ რომ საამისოდ.
მირინე – და მერე როგორღა დავბრუნდები ქალაქში სუფთა?
კინესიასი – მშვენიერია, მეგობარო, მერე კი კლეპსიდრაზე, წმინდა წყაროზე დაიბან ცოდვას.
მირიმე – ესე იგი, ფიცი დავარღვიო, შე ცუცურაკო, წუწკო და უსურმაგო?
კინესიასი – დაარღვიე და ყველაფერზე მე ვაგებ პასუხს!
მირინე – დაიცადე, საწოლს გამოვიტან.
კინესიასი – არ გვინდა. მიწაზეც მშვენივრად გამოგვივა!
მირინე – ბოროტი კი ხარ, მაგრამ მიწაზე მაინც არ დაწვები!

(გარბის).

კინესიასი – აი, როგორ მაგრად ვუყვარვარ ჩემ ცოლს!
მირინე – (გამოაქვს საწოლი) აჰა, დაწექი, მე კი გავიხდი. ოღონდ ნოხის მოტანაც მომიწევს.
კინესიასი – ნოხისა? არა!
მირინე – უნოხოდ სამარცხვინოა!
კინესაისი – მაკოცე!
მირინე – აჰა!

(აკოცებს და გარბის).

კინესიასი – უჰ, სიამტკბილობავ, რა კარგი რამ ხარ! მალე დაბრუნდი!
მირინე – (დაბრუნდება) აი ნოხი! დაწექი, მე კი გავიხდი. დაიცა, ბალიშიც არა გაქვს!
კინესიასი – არ მინდა ბალიში! არა!
მირინე – მე მინდა!

(გარბის).

კინესიასი – აქ ისე გვხვდებიან, როგორ ჰერაკლეს!
მირინე – (ბრუნდება ბალიშით) წამოიწიე! (ბალიშს ამოუდებს მხრებქვეშ) ახლა ხომ ყველაფერი მზად არის?
კინესიასი – ყველაფერი! ოქრო, ჩემთან! ჩემი ოქრო ჩემთან!
მირინე – სარტყელს ვიხსნი უკვე.
კინესიასი – მალე, მალე!
მირინე – მშვიდობაზე არ დაგავიწყდება, ხომ?!
კინესიასი – აბა, როგორ?!
მირინე – იცოდე, ჩემი მოტყუება არ გაბედო!
კინესიასი – მაშ, სულამც გავქრე!
მირინე – ვაიმე, ზეწარი არა გვაქვს!
კინესიასი – ზეწარი კი არა, შენ მინდიხარ, შენ!
მირინე – ყველაფერს მიიღებ, ახლავე მოვალ!

(გარბის).

კინესიასი – მომკლავს ამ თავისი ნაჭრებით და ახირებებით!
მირინე – (დაბრუნდება) წამოიწიე!
კინესიასი – წამოვიწიე, ვერ ხედავ?
მირინე – ნელსაცხებელი უნდა გცხო!
კინესიასი – არ მინდა!
მირინე – გინდა!
კინესიასი – არ მინდა, არა!
მირინე – მაინც უნდა გცხო, გინდა თუ არა!

(გარბის).

კინესიასი – სულამც დაღვრილა ის ნელსაცხებელი!
მირინე – (ბრუნდება ფლაკონით ხელში) ხელი მომეცი. აი, აიღე და ყველგან შეიზილე!
კინესიასი – ეს, არ მომწონს ეს ნელსაცხებელი, როცა ქორწილის და საძინებლის სურნელი არა მცემს!
მირინე – მე კი, სულელმა, როდოსული წამოვიღე!
კინესიასი – არა უსავს, ესეც გამოდგება, გულითადო!
მირინე – რას ბურტყუნებ?

(გარბის).

კინესიასი – აი, მიწამ უყოს პირი, ვინც ეს ნელსაცხებელი მოიგონა!
მირინე – (ბრუნდება სხვა ფლაკონით) აი, გამომართვი! ეს უკეთესია!
კინესიასი – მე ხომ უკვე მაქვს… იწექი, სულელო, და ერთი წვეთიც კი აღარ მომიტანო!
მირინე – კარგი, აღარ მოვიტან! აი, უკვე ვიხდი. მაგრამ, იცოდე, საყვარელო, უნდა შემომფიცო, რომ მშვიდობას მიაღწევ!
კინესიასი – ჰო, ჰო, ვფიცავ!
მირინე – ვაიმე!
კინესისასი – რა იყო?
მირინე – მთელი ჩვენი ქალების ტუნიკებს ვხარშავ ქვაბით ცეცხლზე და დამეწვება!

(მირინე შეირბენს კარიბჭეში და გაქრება).

კინესიასი – ცოლმა გამტანჯა, დამღუპა და გამაწამა და გამექცა. რა ვქნა? ვისთან ვისიამტკბილო? როგორ მწარედ მომატყუა! და ბავშვს როგორ ვაჭამო ამიერიდან? გამზრდელი დავიქირავო?!
ლისისტრატე – (აფროდიტა კალიპიგოსის ქანდაკების უკანიდან ელაპარაკება) საშინელ სიბედკრულეში ხარ, კინესიას და მწარედ მოტყუებული იტანჯები სულით და გულით.
კინესიასი – ვაიმე, ჩემს თავს!.. ვაი!
ლისისტრატე – მზად ვარ შეგიბრალო! რომელი ადამიანი მოითმენს ტკივილს? რომელი თირკმელები, რომელი სული, რომელი გვერდები და ძალა ქმრების, რაც წამოყელყელავებულა ყველას დასანახად, მაგრამ… თავისას ვერ შვრება.
კინესიასი – ო, აფროდიტე ლამაზუკანალავ, საშინელი სპაზმები დამეწყო!
სტიმოდორი – (გამოჩნდება თავის მეგობრებთან ერთად) რომელო ლამაზუკანალაო?
ფილუგრიუსი – აფროდიტეს უკანალს უთხრა, ჩემო სტიმოდორ!
დრაკეტი – უკანალი მე არ ვიცი, და მაგას რაც ჰქვია, ისა ჰქვია, ჩემო ფილუგრიუს, და ის არის…
პრობული – ტრაკეტ… ენა ჩაიგდე, ჩემო ტრაკეტ! (კინესაისს) აი, ჩემო კარგო და ჭკვიანო კინესიას, ნახე, რა დაგმათა ამ უმაქნისმა აფროდიტე კალიპიგოსმა და იმ წყეულმა მირინემ?!
კინესიასი – თქვენ მითვალთვალებდით?!
პრობული – სულაც არა! ჩვენ შემოვლაზე ვართ! არა, ჩემო სტიმოდორ?
სტიმოდორი – ჰო, ძალიან! არა, ჩემო ფილუგრიუს?
ფილუგრიუსი – აბა, რა! ხომ კი, ჩემო დრაკეტ?
დრაკეტი – ძირითადად ეგრეა. და გინდაც ის წყეული მირინე დავინახოთ, იმასაც უნდა ვუთვალთვალოთ!
კინესიასი – ჩემი მირინე წყეული კი არა, ძვირფასია და ენას კბილი დააჭირეთ ყველამ, თორემ მაგ თანამდებობებს დაგარგვინებთ, იცოდეთ!
დრაკეტი – ეჰ, მე რომ ჩემი ვირი მყოლოდ, მაგას ვეღარ მეტყოდი!
ფილუგრიუსი – შენი მირინე ძვირფასი კი არა, ბოროტმოქმედია! სტიმოდოდრი – და საშინელი დამნაშავე!
პრობული – ხოლო შენ კი – უნდილი! უნდა სწვდომოდი ოხვრით და ქშენით და შენს ლომებრ წამომდგარ მრისხანებაზე უნდა შემოგესვა და ისე გეკრა და გეკრა და გეკრა, რომ ამ ქანდაკებაზე მაღლა აგეთამაშებინა და ცამდის აგეყვანა!
კინესიასი – (გაოცებული) რატომ უნდა ამეყვანა ცამდე?
პრობული – რატომ უნდა აგეყვანა და იმიტომ, რომ იქიდან გადმოგეგდო!
კინესიასი – (მთლად დაბნეული) და რატომ უნდა გადმომეგდო?
პრობული – იმიტომ უნდა გადმოგეგდო, რომ მიწისკენ გამოჩქარებულიყო და უცებ, სრულიად მოულოდნელად ჩემს შამფურს დახტომოდა და მერე ვნახავდი, გაიჭედებოდა თუ არა!
კინესიასი – შენ რომ ჩემზე უარესი გაჭირვებული არ იყო, პრობულო, მაგ შამფურს მოგაჭრიდი!
პრობული – ეჰ, ჩემო კინესიას, ხომ წარმოგიდგენია, ჰეტერებიც კი აღარ გვნებდებიან, თვით ჰეტერებიც კი! და მარტო ათენში კი არა, მთელ ელადაში!
კინესიასი – რატომ? რატომ არ იძლევიან?
პრობული – ფაა-ფუ, აღარა გვაქვსო!
კინესიასი – როგორ თუ აღარა გვაქვსო?!
პრობული – სანამ ზავს არ დადებთ, არც გვექნებაო და ზავის მერე ვნახოთო.
დრაკეტი – ეჰ, ჩემი ვირი რომ ცოცხალი ყოფილიყო, რამდენ ტალანტს ვიშოვნიდი!

მეათე სცენა – სპარტის წინადადება

(შემოდის თეოგენე, სპარტელების ელჩი და თან ბეოტიელების ელჩი და კორინთოელი ელჩი ახლავს).

თეოგენე – სად არის უხუცესთა საბჭო, პრობულები და პრიტანები სად არიან? წინადადება უნდა შევთავაზოთ!..

(წინ გადაეღობებიან პრობულის მცველები: სტიმოდორი, დრაკეტი და ფილუგრიუსი).

სტიმოდორი – შენ ვინღა ხარ?
ფილუგრიუსი – კაცი ხარ თუ არა-კაცი?
დრაკეტი – ჰა?
თეოგენე – კაცი ვარ, კაცი და სპარტადან მაცნედ მოვდივარ!
სტიმოდორი – რა უნდა გვამცნო?
თეოგენე – წინადადება მომაქვს, რომ ორმხრივი ზავი დავდოთ.
ფილუგრიუსი – და ესენი?
თეოგენე – ეს ბეოტიელების წარმოგზავნილია, ეს კი კორინთოელებისა!
სტიმოდორი – მაშ, ემაგ მახვილებს რაღას დაათრევთ ჩუმად?
თეოგენე – ეს თქვენი ლამაზტრაკა აფროდიტეა მოწამე, მახვილი არც ერთს არა გვაქვს!
დრაკეტი – ნუ ტრიალებ!
ფილუგრიუსი – აბა, მაშ, მაგ ლაბადების ქვეშ რასა მალავთ?
სტიმოდორი – ჰო, რასა მალავთ?
თეოგენე – ხომ არ გაგიჟდით, მოსალაპარაკებლად მოვიდეთ და თან მახვილები წამოვიღოთ, გიჟები კი არა ვართ!
დრაკეტი – (ლაბადას გადაუწევს თეოგენეს) ჰო! აქ უკვე სხვა ამბავია!
ფილუგრიუსი – (ლაბადას გადაუწევს ბეოტიელების ელჩს) ჰო, ჩემო დრაკეტ, ძალიან სხვა!
სტიმოდორი – (ლაბადას გადაუწევს კორინთოელების ელჩს) ეს სხვა საქმეა!
თეოგენე – რა?
სტიმოდორი – თქვენ ცოლის მოყვანა გდომებიათ!
თეოგენე – ცოლიღა მაკლია სწორედ!
დრაკეტი – ჰო, ძალიან გაკლია!
თეოგენე – რას მიედ-მოედებით!
სტიმოდორი – აბა, ეს რა გაქვს?
თეოგენე – ეს საძუძგურო კომბალია.
ფილუგრიუსი – მაშინ მეც მქონია მასეთი კომბალი. მაგრამ სიმართლე მითხარ, – ისედაც ყველაფერი ვიცი, – სპარტაში რა ხდება?
თეოგენე – ლაკედემონი აგვიჯანყდა და სხვა მოკავშირეებიც ვერ არიან მთლად ყოჩაღად…
სტიმოდორი – მაინც საიდან მოვიდა თქვენთან ეს უბედურება?
თეოგენე – ჯერ ლამპიტომ, მერე სხვებმა, მთელი სპარტის ქალებმა, გეგონება ჭკუიდან გადავიდნენო და სულ გადირივნენო, თავიანთი ქმრები და საყვარლები დაიფრინეს საწოლებიდან. მერე სპარტის ქალებს ბეოტიელებმა მიბაძეს, ბეოტიელებს კიდევ კორინთოელებმაც…
ფილუგრიუსი – თქვენ რაღა ჰქენით?
თეოგენე – რა უნდა გვექნა, ჰეტერებიც კი უარზე არიან!
დრაკეტი – ვირები არ გყავდათ?
სტიმოდორი – ან თხები?
თეოგენე – ჩვენი ვირებიც და ჩვენი თხებიც ომმა შეიწირა…
სტიმოდორი – საწყლები!
ფილუგრიუსი – ჩვენც მაგ დღეში ვართ…
დრაკეტი – ეჰ, ჩემი ვირი მაინც მყოლოდა!
სტიმოდორი – აბა, რას შველით ამ უბედურებას?!
თეოგენე – მოედნებზე დავხეტიალობთ მემაშხლეებივით წელში ამოკაკვულები. ქალები თავიანთ მიტრასაც კი არ გვაკარებენ, სანამ არ შევთანხმდებით, რომ მთელ ელადაში მშვიდობა დავამყაროთ.
სტიმოდორი – როგორც ახლა მივხვდი, ამ საქმეზე ქალებმა ყველგან მოილაპარაკეს.
თეოგენე – ათენშიც ეს ამბავია?
დრაკეტი – უარესი! არა, ჩემო ფილუგრიუს?
ფილუგრიუსი – ძალიან! არა, ჩემო სტიმოდორ?
სტიმოდორი – მაგრად! ხომ მართალი ვარ, ჩემო პრობულო?
პრობული – არსად არ არის ისეთი მხეცი, რომ ქალს აჯობოს. არც ცეცხლი და არცა ფოცხვერის ბოკვერი ისე თავხედი არ არის, როგორც ქალი! (ქიტონს გაიხდის და მოისვრის) გამოდი, ლისისტრატე, საშინლად უნდა დაგამარცხო!
სტიმოდორი – (ისიც გაიძრობს ქიტონს) გამოვიდნენ, არა, ჩემო ფილუგრიუს?
ფილუგრიუსი – (ისიც გაიძრობს ქიტონს) რასაკვირველია! ხომ ჩემო დრაკეტ?
დრაკეტი – (ისიც გაიძრობს ქიტონს) ძალიან!

(გალავნიდან გადმოიხედავს ლისისტრატე).

ლისისტრატე – პრობულო, თუკი ქალს ვერავინ აჯობებს, რაღას მებრძვი? შე საწყალო, ხომ შეგეძლო, რომ ჩემი მარადიული მეგობარი გამხდარიყავი?
პრობული – ქალების სიძულვილს თავს არ დავანებებ!
ლისისტრატე – სადამდეც გინდა! მაგრამ დღეს არ მინდა, ამ ელჩებმა შიშვლები გნახონ და სხვებს მოუყვნენ, რა სასაცილოები ხართ!.. მანდ დაიცადეთ, ჩამოვალთ და ქიტონებს ჩაგაცმევთ.

(ქალები გამოდიან აკროპოლიდან და მოხუცებს ეხმარებიან ქიტონების ჩაცმაში).

პრობული – ზევსია მოწამე, თქვენ ეს ყველაფერი ურიგოდ არ გამოგიგონიათ! მხოლოდ აუტანელი სიბრაზისაგან გავიძრე ეს თეთრი ქიტონი.
ლისისტრატე – ახლა უკვე ნამდვილი კაცი ხარ და თან სასაცილოც აღარ ხარ.
პრობული – მე სასაცილო არცა ვყოფილვარ არასდროს!
კლეონიკე – და რომ არ გაგებრაზებინე, იმასაც ამოგიღებდი…
მირინე – თვალში რომ პატარა მწერი ჩაგიძვრა!
პრობული – თქვენ რა იცით, რომელმა მწერმა გამტანჯა?
სტიმოდორი – და საბოლოოდ გამაწამა?!
ფილუგრიუსი – გეხვეწები, თავიდან მომაშორე!
დრაკეტი – დიდი ხანია მკბენს და თვალებს მიჭამს.
ლისისტრატე – ასეც მოვიქცევით, თუმცა კი ბრაზიანი ბებრები ხართ.

(ქალები თვალებიდან კოღოებს ამოუღებენ მოხუცებს).

კლეონიკე – აჰა, ნახე!
მირინე – ეს არის შენი შემაწუხებელი კოღო, ათენის მახლობელი ჭაობებიდან მოფრინდა. თუ ვერ სცნობ?
პრობული – ძალიან მიშველე, დიდი ხანია მბურღავდა და კიდევ კარგი, ამოიყვანე, მაგრამ ცრემლი წყაროსავით მომდის.
ლისისტრატე – ცრემლებსაც მოგწმენდ და თუმც კი საძაგელი ბერიკაცი ხარ, დაგკოცნი კიდეც…
პრობული – ვაი, არ გინდა!
ლისისტრატე – სულ ერთია, მაინც დაგკოცნი!
პრობული – თქვენ, ყველა ქალი, მატყუარა ხართ.
სტიმოდორი – მართალი არის და ტყუილად კი არ ამბობენ: “არც ამ წყეულ ქალებთან ერთად ღირს ცხოვრება, არც უიმათოდ არა ღირს, არა”.
ფილუგრიუსი – მაგრამ ახლა შეგირიგდებით და ამიერიდან ცუდს არაფერს გაგიკეთებთ…
დრაკეტი – და არც თქვენგან მოვითმენთ.
პრობული – ჰოდა, ერთად შევგროვდეთ, რომ ზავი დავდოთ სპარტელებთან და ომი შევაჩეროთ!
ლისისტრატე – ჩვენც სწორედ ეგ გვინდა!
თეოგენე – მაშინ თქვენ აქ მშვიდობა გამოაცხადეთ და ელჩები დაგვახვედრეთ!
სტიმოდორი – შენ კი ეგ შენი კომბალი მტკიცებულებად წარუდგინე თქვენს საბჭოს და შესთავაზე, აქ გამოსაგზავნი ელჩები ამოირჩიონ.
თეოგენე – მივფრინავ, მივფრინავ! ყველაფერი მშვენივრადა სთქვი!

(გადიან ცალ-ცალკე მხარეს).

მეთერთმეტე სცენა – სამშვიდობო ელჩობა

(აკროპოლის წინ მოედანზე შეკრებილი არიან კინესიასი, პრობული და მისი დაცვა: სტიმოდორი, ფილუგრიუსი და დრაკეტი.

შემოდის თეოგენე, მოჰყვებიან ბეოტიელი და კორინთოელი ელჩები).

კინესიასი – ელჩებო, ჯანმრთელობას გისურვებთ. გვითხარით, რით მოხვედით აქ?
თეოგენე – რაღა ბევრი გავაგრძელოთ? (თავის და სხვა ელჩების გამობერილ ლაბადებზე უთითებს) თავად ნახეთ, როგორ გამოგეცხადეთ.
სტიმოდორი – ვაი, ვაი, უბედურება! როგორ დაგძაბვიათ ძარღვები და მათი მოდუნება ადვილი არ იქნება!
თეოგენე – სიტყვები არ გვყოფნის… ან სიტყვა რაა! მალე, საიდანაც გინდათ, მშვიდობა მოგვეცით!
ფილეგრიუსი – რომ შეხედავ, აქაურებიც სულ მასეთი ათლეტები გახდნენ!
დრაკეტი – მუცელს ქვემოდან ლაბადები გამობურცვიათ…
სტიმოდორი – და ყველა ამჩნევს: ათლეტიკური ავადმყოფობით არიან ავად.
კინესიასი – ვერავინ გვეტყვის, ლისისტრატე სად არის? ხომ გვხედავთ, ვინც ვართ და რაც ვართ!
სტიმოდორი – მერე კიდევ ამ ავადმყოფობას სხვა მოჰყვება… ხომ ხედავთ იმის შემოტევებს?
პრობული – ჰო. და ასეთი ავადობით, ისე დავიტანჯეთ, რომ თუ არ შეგვარიგებენ, საბოლოოდ მივყოფთ ხელს ხელმრუდობას!
ფილუგრიუსი – თქვენ ხომ არ გადარეულხართ? ჩაიცვით ლაბადები, ბავშვებმა არ შეგამჩნიონ!
პრობული – თანახმა ვართ!
თეოგენე – შენ სიმართლე სთქვი, ჩავიცვათ ლაბადები!
პრობული – სტუმრებო, შეიძლებოდა უბედურება მომხდარიყო.
თეოგენე – ჰო, მეგობარო, შეიძლებოდა დავშავებულიყავი, ასე გაბერილს რომ დამინახავდნენ.
პრობული – ჰოდა, ელჩებო, გამოგვიცხადეთ, აქ რატომ მოხვედით.
თეოგენე – მშვიდობისათვის.
პრობული – ჩვენც ამაზე ვართ. მაშინ მხოლოდ ლისისტრატე კალიპიგოსი გვჭირდება, მხოლოდ ის თუ შეგვარიგებს.
თეოგენე – მალე დაუძახეთ ლისისტრატეს!
კინესიასი – დაძახება არა სჭირდება.
პრობული – მალე აქ იქნება.
თეოგენე – კორინთოელო და ბეოტიელო, სანამ ქალები მოსულან, წამომყევით და კარგად დავათვალიეროთ ეს მშვენიერი უკანალი!
კინესიასი – შენც მოგწონს, სპარტელო?
თეოგენე – ბრწყინვალეა! ეს ვის ეკუთვნის?
პრობული – სწორედ მაგ ბრწყინვალე უკანალის მეოხებით გაიმარჯვა ლისისტრატემ!

მეთორმეტე სცენა – ლისისტრატეს სიტყვა

(შემოდის ლისისტრატე და მისი მეამბოხე ქალები: კლეონიკე, ლამპიტო, მირინე, ბეოტიელი ქალი და კორინთოელი ქალი).

ლისისტრატე – (აფროდიტე კალიპიგოსის სტატუეტს მიმართავს) გამარჯობა, უმამაცესო ქალო! ახლა უნდა ეცადო გახდე მრისხანეც და კეთილიც, გულადიც, ბრაზიანიც, მშვიდიც, სიტყვაძუნწიც, ეშმაკიც. ელინების ელჩები აქ შეიკრიბნენ, შენ ჯადოქრობას დაუთმეს, ყველა მოვიდა, რომ შენ გადმოგაბაროს მტკივნეული საერთო საქმე.
და საქმე გაადვილდება, თუკი ერთმანეთისკენ ისწრაფვიან, ოღონდ უომრად.
მირინე – მაგას ახლავე ვნახავთ…
ლისისტრატე – აბა, ლამპიტო და თქვენც, ბეოტიელო და კორინთოელო, მიდით და მოიყვანეთ ჯერ სტუმრები, მაგრამ მძიმე და უხეში ხელით კი არა, როგორც ჩვენი კაცები აკეთებდნენ, არამედ ქალივით ნაზად!
ლამპიტო – ახლავე, ლისისტრატე! (კორინთოელ ქალს და ბეოტიელ ქალს) აბა, წამოდით!
ლისისტრატე – და ვინც ხელს არ გამოგიწვდის, იმ თავიანთ კომბლებში ჩაეჭიდეთ და ისე მოათრიეთ აქ!

(ლამპიტოს მოიყვანს თეოგენეს და ქანდაკებასთან დააყენებს, ბეოტიელი ქალი ბეოტიელ ელჩს წამოიყვანს, კორინთოელი ქალი კი კორინთოელ ელჩს).

ლისისტრატე – ჩვენ კიდევ ათენელები მოვიყვანოთ აქ!
კლეონიკე – ხელი მოვკიდოთ, მირინე, რაზეც მოგვაკიდინებენ და წამოვიყვანოთ!

(ლისისტრატე, კლეონიკე და მირინე მოიყვანენ პრობულს, კინესიასს, სტიმოდორს, ფილუგრიუსს და დრაკეტს).

ლისისტრატე – სტუმრებო, ჩემს მარჯვნივ დადექით, თქვენ კი, ათენელებო – აქეთ და მშვიდად მისმინეთ! მე ქალი ვარ, ჭკუა არ მაკლია, უფროსებისგან და მამაჩემისგან ვსწავლობდი და ბევრი სასარგებლო რამე გავიგე. თქვენ კი, ყველას უნდა გეჩხუბოთ. ერთი ჭალიდან კვეთავთ საკურთხებლებს, ახლობლები ხართ – ოლიმპიურ თამაშებზეც, თერმოპოლშიც, სადაც სამასმა სპარტანელმა მეფე ლეონიდეს მეთაურობით გმირობა ჩაიდინა და დელფოსშიც, აპოლონის ტაძარშიც – და სადაც გინდათ, თუკი განვაგრძობთ! და ბარბაროსების თვალწინ ელადურ ქალაქებს ანგრევთ. აი, პირველი, რაც უნდა მეთქვა!..
პრობული – მე კი ვინგრევი ამჟამინდელი ათლეტური ავადმყოფობით!
ლისისტრატე – ახლა კი, ლაკონიელებო, თქვენ გეუბნებით. არ გახსოვთ, აქ პერიკლიდე როგორ მოვიდა და დაჯდა, საომარი ლაბადა ეცვა გაფითრებულს და ათენელებს ევედრებოდა სამსხვერპლოებთან. ჯარს ითხოვდა, რადგან აჯანყებული მესენელები მოდიოდნენ თქვენზე! ხოლო პოსეიდონი თქვენს მიწას არყევდა, როცა ჩვენმა ოთხი ათასმა მძიმედ შეჭურვილმა ჰოპლიტმა კიმონის სარდლობით თქვენი სპარტა და მთელი ლაკედემონი გადაარჩინა. ასეთი დახმარება მიიღეთ ათენიდან და თქვენი გადამრჩენების ქვეყანას ანგრევთ?!
პრობული – უმადურები არიან ესენი, ლისისტრატე! უმადურები და მეტი არაფერი!
თეოგენე – ჰო, უმადურები კი ვართ, მაგრამ… ვაი, ლამპიტო, ეგ შენი მკერდი და უკანალიც, ვაი-ვაი, როგორ დაგმშვენებია!
ლამპიტო – კალიპიგოსების სილამაზის კონკურსი უნდა მოვიგო და იმიტომ!
კლეონიკე – მაგ კონკურსებს ჩვენთან ლისისტრატე იგებს ხოლმე, (ქანდაკებაზე უთითებს) ფაქტი სახეზეა!
მირინე – მაგრამ ვინ იცის, იქნებ შენც გამოგაქანდაკოს ფიდიასის საყვარელმა მოწაფემ, აგორაკრიტოსმა!
ლისისტრატე – და თქვენ, ათენელებო, თქვენც გეჩხუბებით. მე არ დამვიწყებია, როგორ მოვიდნენ ლაკონელები იარაღით ჩვენთან, თავისუფლება წართმეულებთან და ბევრი თესალიელი აჩეხეს – იმ გულბოროტი ტირანის, ჰიპიას მეგობრები! ჰო, დაგვეხმარნენ და მერე მოქალაქის ლაბადა დაუბრუნეს ხალხს.
თეოგენე – (ქანდაკებას და ლისისტრატეს ადარებს ერთმანეთს) ყოჩაღ, ფიდიასის მოწაფე აგორაკრიტოს! ისე გაუკეთებია, ხელის შეხება მომინდა!
კინესიასი – ჰო, ამაზე გემრიელი ქალი მე არ მინახავს!
პრობული – მე კიდევ ამაზე წარმტაცი და მშვენიერი აფროდიტეს დელტა!
ლისისტრატე – ყური დამიგდეთ! ამდენი სიკეთე მიგიღიათ ერთმანეთისგან და რა გაომებთ ამაო სიშმაგით? რა? ანდა შერიგებას ვინ გიშლით?
თეოგენე – ჩვენ თანახმა ვართ, მაგრამ რომ შევრიგდეთ, ჩვენი რგოლი დაგვიბრუნონ!..
ლისისტრატე – რომელი რგოლი?
თეოგენე – ჩვენი ქალაქი პილოსი. დიდი ხანია გვენატრება.
პრობული – ოჰ, ოღონდ ეგ არა!
ლისისტრატე – დაუთმე, პრობულო! დაუთმე მეთქი!
პრობული – აბა, ჩვენ რაღას შემოვარტყათ ალყა?
ლისისტრატე – სამაგიეროდ, სხვა ადგილი მოითხოვეთ!
პრობული – მაშინ, კარგი!.. და, ესე იგი, მოგვეცით მაშინ ჩვენ, ჯერ ერთი, ექინუნტი, მალიის ყურე და მეგარის ფეხები კიდევ.
თეოგენე – ოჰ, ოღონდ ეგ არა! (ლამპიტო მუჯლუგუნს უთავაზებს) ყველაზე – არა, მაგრამ შენზე კი ვიტყვი, პრობულო, რომ ძუნწი ხარ და ქვაწვია! (ლამპიტო კიდევ უთავაზებს მუჯლუგუნს) და კიდევ ვიმეორებ – ყველაზე არ ვამბობ!
პრობული – რატომ ვარ ძუნწი, როგორც კი გავიხდი, მაშინვე ყამირის მოხვნა მინდება. და არც ერთი მხვნელი ძუნწი არ არის, არა!
თეოგენე – აი, მე კი თბილი ბუხრის გამოჩრეკა მინდა ჩემი საჩხრეკით!..
ლისისტრატე – ჯერ შერიგდით და მერე რამდენიც გინდათ, იმდენი ყამირი მოხანით და ბუხრებსაც უჩხრიკეთ და უჩხრიკეთ.
პრობული – ჰო, მე ძალიან ღრმად მოხვნა ვიცი, ძალიან!@
თეოგენე – მე კი შეშასაც შევუკეთებ ხოლმე, რომ არ ჩაქრეს!
ლისისტრატე – ახლა კი, თუ გადაწყვიტეთ, მოითათბირეთ და რომ მოხვალთ, აცნობეთ კავშირს.
პრობული – კავშირს რატომ? ჩვენ ერთი რამე გვინდა, მოკავშირეებიც ამასვე გადაწყვეტენ: საწოლში გვინდა და ეგ არის!
თეოგენე – მოკავშირეებო, ჩვენ ყველა თანახმა ვართ!
პრობული – ჩვენც!
ლისისტრატე – მშვენიერია! მაგრამ ცოტა ხანს კიდევ მოგიწევთ თავის შეკავება!
პრობული – რატომ?!
თეოგენე – გამატანეთ ჩემი ცოლი და გამიშვით, დაგიზავდით და სხვა რაღა გინდათ?
ლისისტრატე – აკროპოლში სუფრა გაგიშალეთ და ჩვენი მშვიდობა არ ვადღეგრძელოთ?
თეოგენე – აუცილებლად!
პრობული – სტუმართმოყვარეობის წესიც უნდა შევასრულოთ!
ლისისტრატე – ჰოდა, იმ სუფრაზე ერთმანეთს ერთგულების ფიცი მიეცით, მერე კი ყველამ თავ-თავის ცოლს მოკიდოს ხელი და ჰაიდა, სახლში! აბა, წამოდით!
თეოგენე – საითაც მიბრძანებ, იქით წამოვალ!
პრობული – მაშ, წაგვიძეხი!

(ყველა შედის აკროპოლში).

მეცამეტე სცენა – აფროდიტე კალლიპიგოსის სილამაზის კონკურსი

ლისისტრატე – (თავზე კალათი ადგას, ასე გამოდის აკროპოლიდან და მოლაპარაკობს) ჭრელა-ჭრულა ნოხები და ლაბადები, ოქროს სამაჯურები, რამდენიც არის. არ მენანება, რომ ჩვენ ბავშვებს ვუბოძო: იმათ ატარონ, ვისი შვილიც ჩემსავით ღმერთქალის მსახურად წავა და თავზე დადგმული კალათით ატარებს საზეიმო პროცესიებში ნაკურთხ ლეღვს…
სტიმოდორი – რა კეთილი ხარ, ლისისტრატე!
ფილუგრიუსი – ძალიან!
დრაკეტი – ჩემი ვირი მაინც მყოლოდა!
მირინე – ჩემი ვირი წაიყვანე, დრაკეტ!
დრაკეტი – მართლა?
კინესიასი – ჰო, წაიყვანე და მატყლს აღარ შეგვიჭამს!
ლისისტრატე – ყველას გეუბნებით: ჩემი სახლიდან წაიღეთ ნივთები. არ არსებობს ისეთი საკეტი, რომ ჩვენ ვერ გავხსნათ. რაც სახლშია, ყველაფერი წაიღეთ!
კლეონიკე – თუ პური არ გყოფნით, არადა დიდი ოჯახი გაქვთ, პატარა ბავშვების მთელი ჯგრო, წმინდად დაფქული ფქვილი წაიღეთ, თუ საჭიროა, ახლად გამომცხვარი და ცხელ-ცხელი პური დიდებული საჭმელია. ვინაც ისურვებს, ტომრით მოვიდეს ჩემთან და კალათითაც, რომ პური მიიღოს: ჩემი პრობული ყველას გაუყოფს!@
პრობული – (სცენის მიღმა) ჰეი, კარი გააღე! (გამოჩნდება კარიბჭეში, ფეხებში გაეჩხირებიან თავისი დაცვის ბერიკაცები) გზიდან ჩამომეცალეთ! რას ჩამომდგარხართ? მართალია, ჩხუბი და დავიდარობა მეზარება, მაგრამ თუ ეს ასე აუცილებელია, ძალიან ვეცდები.
სტიმოდორი – (მოსდევს) და ჩვენ შენთან ერთად ყველაფერს ავიტანთ.
პრობული – (მაშხალას იქნევს) იქით გაიწიე! აკროპოლიდან გამოდიან შეზარხოშებული ლაკონელები!

(გამოდიან თეოგენე და ლამპიტო, ბეოტიელი ელჩი და ქალი, კორინთოელი ელჩი და ქალი).

ფილუგრიუსი – ამისთანა ქეიფი ჯერ არ მინახავს! რა კარგები იყვნენ ჩვენი სტუმრები!
დრაკეტი – მაგრამ ჩვენ რომ ფიალებს ავიღებდით ხელში, უფრო მახვილსიტყვიანები ვიყავით.
პრობული – ჭეშმარიტად!
სტიმოდორი – ძალიან!
პრობული – ნუ მაწყვეტინებ, ჩემო სტიმოდორ! ჩვენ ფხიზლები უგუნურები ვართ. მე მინდოდა, ათენები დამერწმუნებინდა, რომ ელჩებად მთვრალები გაეგზავნათ. ვინაიდან, როგორც კი ლაკედემონში მივალთ ფხიზლები, უღმერთოდ ავურ-დავურევთ ხოლმე ყველაფერს.
ფილუგრიუსი – ჰო, რასაც გვეუბნებიან, მთლად ის არ გვესმის და რასაც არ გვეუბნებიან, იქ ყველაფერს ვგულისხმობთ.
პრობული – მართალი კი ხარ, ჩემო ფილუგრიუს, მაგრამ ნურც შენ გამაწყვეტინებ! საქმე სხვა არის, ლაპარაკი კი სულ სხვა.
დრაკეტი – ახლა კი ყველაფერი ისეა, როგორც საჭიროა.
პრობული – და ნურც შენ, ჩემო დრაკეტ! და მართალი ხარ, ახლა ყველაფერი ისეა, როგორც უნდა იყოს და, სანამ ქმრებს თავიანთ ცოლებს გავატანდეთ, აფროდიტე კალიპიგოსის შეჯიბრი რომ მოვაწყოთ, ყველა შეგვაქებს.
სტიმოდორი – კალლიპიგოსი ხომ ლამაზ უკანალს ნიშნავს?
ფილეგრიუსი – ნამდვილად! მაგრამ რად გინდა, ისევ ლისისტრატე გაიმარჯვებს! ეს სტატუეტი ხომ ლისისტრატეს სახლის წინ იმიტომ დგას, რომ კიდევ მოიგო შარშან! თანაც მეორედ!
სტიმოდორი – ამბობენ, ფიდიასის საყვარელმა მოწაფემ, აგორაკრიტოსმა გაუკეთაო! იმ გათახსირებულმა!
დრაკეტი – მშვენივრად გააკეთა! ლისისტრატე მესამედაც გაიმარჯვებს და ასი წლის მერე აი, ამისთანა ქანდაკებები მოედება მთელ ელადას, ჰო, სულ ამისთანები… მთელ ქვეყანას მოეფინება ამისი ასლები და ერთი მათგანი სირაკუზას აფრიდიტეს ტაძარშიც კი დაიდგმება…
ფილეგრიუსი – მოგელანდა, ჩემო დრაკეტ?
დრაკეტი – არა, წინასწარმეტყველებას ვამბობ!
სტიმოდორი – მეტად უხამსი წინასწარმეტყვლებაა!
დრაკეტი – მე უხამსი და ხამსი არ ვიცი, მაგრამ ლეგენდა ივლის ორი დის შესახებ, ორთავეს ისეთი ლამაზი უკანალები ექნება, რომ მთელი ქალაქი იდავებს, რომელისა უფრო ლამაზია, უფროსი დისა და უმცროსისა?
თეოგენე – ეგ ხომ მეც ვიცი!.. და გადაწყვეტენ გარეშეს ჰკითხონ, რათა გარეშე თვალმა გადაწყვიტოს ეს პრობლემა.
კინესიასი – და სირაკუზაში რომ მომდევნო ხომალდი მიცურდება, იქიდან ჩამოსული ერთი კარგი კაცს აირჩევენ დები, თავიანთი ტუნიკების ბოლოებს წამოიხდიან და იმ ულამაზესი უკანალებს მთლად გაუშიშვლებენ.
სტიმოდორი – რა საშილებაა!
პრობული – და იმ მგზავრს ენა ჩაუვარდება ამისთანა სილამაზისაგან!
ფილუგრიუსი – სტიმოდორივით!
დრაკეტი – დიდხანს იყოყმანებს, ძალიან დიდხანს და ბოლოს მაინც უფროსი დის სიმშვენიერეს ამოირჩევს და…
ლისისტრატე – შეუყვარდება!
მირინე – და ცოლადაც შეირთავს!
კლეონიკე – ხალხი მაშინვე გამოუნახავს მეორე დასაც საქმროს, ხოლო ქალაქი ორივე დას დიდ თანხას შეუგროვებს და მდიდრებად აქცევს.
ლამპიტო – მიღებული ფულით ის დები აფროდიტე კალლიპიგოსის ტაძარს ააშენებენ…
კლეონიკე – და იმ ტაძარში გამარჯვებული დის ქანდაკებაც დაიდგმება, სწორედ ამისნაირი და დაარქმევენ აფროდიტე კალლიპიგოსს.
ლისისტრატე – ჰოდა, ქმრებო, სანამ ცოლებს გაგატანდეთ, მოდით, ჩვენი ქალების კალლიპიგების კონკურსი გავმართოთ!
სტიმოდორი – ახლახანს არ იყო, შენ რომ მეორედ გაიმარჯვე?
ლისისტრატე – ის ათენის მასშტაბით იყო და მე მინდა, სრულიად ელადის ქალებსაც ვაჯობო!
ლამპიტო – მაშინ გავმართოთ, მაგრამ ან მაჯობებ და ან – ვერა!
მირინე – მაგასაც ვნახავ, ვინ ვის აჯობებს!
კლეონიკე – არც მე მაქვს თქვენზე ნაკლები!

(ლისისტრატე, კლეონიკე, ლამპიტო, მირინე, ბეოტიელი ქალი, კორინთოელი ქალი ჩამწკრივდებიან და უკანალებს კაცებისკენ მოაქცევენ).

პრობული – (ლისისტრატესკენ უთითებს) ამ თავისი ლამაზი უკანალით გვაჯობა ყველას!
დრაკეტი – (მუჯლუგს მარჯვნიდან წაჰკრავს სტიმოდორს) ჩემო სტიმოდორ, რომელი სჯობია, ჰა?!
ფილუგრიუსი – (მუჯლუგუნს მარცხნიდან წაჰკრავს სტიმოდორს) ჩემო სტიმოდორ, რომელი გირჩევნია, ჰა?!
სტიმოდორი – (მარჯვნივ, დრაკეტს) ეჰ, ჩემო დრაკეტ, (მარცხნივ, ფილუგრიუსს) ეჰ, ჩემო ფილუგრიუს, მე მაინც პატიოსანი კაცი ვარ! (თვალებზე აიფარებს ხელებს და ყვირის) აბა, გვითხარით, ვისი სჯობია?
თეოგენე – კენჭი ვუყაროთ, კენჭი!
ყველა – (იწყებენ სკანდირებას) ლი-სის-ტრა-ტე! ლი-სის-ტრა-ტე! ლი-სის-ტრა-ტე!

დასასრული

2010 წელი

Posted in დრამატურგია | Tagged | Leave a comment

ავქსენტი ცაგარელი: ყარაჩუღელი ლოთი

ავქსენტი ცაგარელი

ყარაჩუღელი ლოთი
(ვუძღვნი გ. სუნდუკიანცს, «პეპოს» ავტორს)

მე რომ ვლოთობ, შენ რას გიშლი, ძმობილო?
ბატონებო, ანუ კეთილშობილო?!
მე ქრისტე ღმერთს კინტოთ გავუჩენივარ,
ლოთობაა ჩვენი წესი, ადათი…
მითომ რაო! თქვენისთანა ვაჟები
ბიჭობაში არ მეყოფა არც ათი!
მე რომ ვლოთობ, შენ რას გიშლი, ძმობილო?
ბატონებო, ან შენ, კეთილშობილო?!
არ მკადრულობთ და დაცინვით მიყურებთ,
თითქო მე ღმერთს მეტი გაუჩენივარ!
მე ზოგსავით არც ძმასა ვკლავ, არც ვპარავ
და ღარიბი ლუკმისა მომთმენი ვარ!
ჯაფა-ტანჯვით ალალ ლუკმას ვშოულობ,
მთელი კვირა ოფლს სულ ასე ვიწურავ…
კვირა დღეს კი გამოვდივარ ძმა-ბიჭში,
ყარაჩოღულ ლურჯ ქუდს გვერდზე ვიხურავ!
მე რომ ვლოთობ, შენ რას გიშლი, ძმობილო?
ბატონებო, ან შენ, კეთილშობილო!
ძუნწი კაცი ქვეყანაზედ რად ცხოვრობს?
ოჰ, გაუწყრეს მდიდარ ძუნწებსა ქოქი!
მე რომ მოვკვდე, გევედრებით, ძმაოჯან,
დამახალოთ ზედ თავზედ სავსე დოქი!
მე რომ ვლოთობ, შენ რას გიშლი, ძმობილო,
ლოთ ბიჭშია, აბა, რა ნახე ცუდი?
მეც კაცი ვარ, რატომ ეგრე მიყურებ?
მეცა მხურავს თავზედ ნამუსის ქუდი!

1
მოგონებანი
(მუდმივი ქართულ დრამატიულ სცენის დაარსებიდან)
შარშან, 1900 წელს, ჩვენი თეატრის ორმოცდა-ათი წლის იუბილეის და სამუდამო სცენის დაარსების გამო (ოცი წლის თავზე) ბევრი რამ, ასე თუ ისე საგნის შესახები, გამოითქვა, სხვათა შორის ჩვენმა პატივცემულმა მოღვაწემ პ ე ტ რ ე უ მ ი კ ა შ ვ ი ლ მ ა უფრო ვრცლად დაიწყო ამ საგანზე ლაპარაკი, მაგრამ… იმ დალოცვილმა სწორედ იქ გაათავა თავისი საინტერესო მოთხრობა, საიდგანაც უნდა დაეწყო. ბატონმა პეტრემ დაიწყო იქიდან, როდესაც, თავადის ვ ო რ ო ნ ც ო ვ ი ს დროს, თ. გიორგი ე რ ი ს თ ა ვ ი ს მეოხებით პირველად გაიმართა (მეცხრამეტე საუკუნეში) ქართული წარმოდგენები, ორმოცდაათი წლის წინად. ყველას ეგონა, რომ ბ. პეტრე, როგორც წინასიტყვაობას, ისე იგონებს ვორონცოვის დროის ამბავს და შემდეგ ნამდვილ საგანზე გადავა, ე. ი. ქართულ სამუდამო სცენის ოცი წლის არსებობაზე; მაგრამ 1850 წლიდან გვატარა, გვატარა, რა არ გვიამბო და სწორედ იქ გაჩერდა, სადაც იწყება შესანიშნავი ხანა ჩვენი სამუდამო სცენის.
ეხლა მე მსურს ქართველ მკითხველებს გავუზიარო ჩემი მოგონებანი ჩვენი სამუდამო სცენის დაარსების შესახებ. ჩემი მოხსენების სინამდვილის მოწმე იქნება ის უმეტესობა გულწრფელ და უანგარო ქართული სცენის აღყვავების მსურველ მოღვაწებისა, რომელნიც ამ ოცდაორი წლის წინად გულმხურვალედ მოეკიდნენ ამ დიდებულს საშვილიშვილო საქმეს და დღესაც დღეგრძელნი ბძანდებიან. ჩვენი სამუდამო სცენის აღორძინება, მისი წინმსვლელობა და გაფართოვება მე ჩაწერილი არა მქონია, და მკითხველს მინდა გავუზიარო მხოლოდ ის, რაც მე მახსოვს ამ საინტერესო საგნის შესახებ. ამასთანავე უმორჩილესად და უგულწრფელესად ვთხოვ ყველას, ვინც კი შეამჩნევს ჩემს მოხსენებაში გამოტოვებულს, რამე თვალსაჩინო ამბავს, მომეხმაროს და ოცდაორი წლის განმავლობაში დავიწყებული ნამდვილი ამბავი მომაგონოს. ზეპირად ხსოვნა რაიმე საქვეყნოს საქმის მიმდინარეობისა ძნელია; მით უმეტეს, ყველა ჩვენგანმა, განსაკუთრებით ჩვენმა მწერლებმა რომ წარმოსთქვან, რაც ახსოვთ ამა თუ იმ მწერლობაში და საზოგადოთ საქვეყნო საქმის შესახებ, მერწმუნეთ, რომ ურიგო არ იქნება. მხოლოდ ამ გვარად შეიძლება საზოგადო საქმის სინამდვილის აღდგენა. თორემ, დალოცვილები ყველა ჩუმად არის სიცოცხლის დროს და როცა დაიხოცებიან, მერე ვიღასა ჰკითხავ? სჯობს სიცოცხლითვე გამოვსთქვათ რაც გვახსოვს, ერთმანეთს დავეხმაროთ ჩვენის მოგონებით და მომავალს გადავცეთ საღი, ნამდვილი საქმე.
მაშ, დავიწყოთ ჩვენი მოგონებანი.
თ. თ. ვორონცოვისა და გიორგი ერისთავის შემდეგ ქართული წარმოდგენები კანტიკუნტად იმართებოდა, ბევრი კეთილშობილი ოჯახი იყო მოწადინებული, რომ გაემართათ წარმოდგენები, მაგრამ ბევრი დაბრკოლება ეღობებოდათ წინ. ჯერ დღეს უმეტესი ნაწილი ნახევრადგანვითარებულის საზოგადოებისა რა აზრისაა სცენაზე გამოსვლის შესახებ და იმ დროს რა იქნებოდა! «როგორ»? ქართული ქალი «ტრიატრში» გამოვიდეს საქვეყნოთ! ვიღაც უცნობ ყმაწვილს ელაზღანდაროს და ესიყვარულოს!.. თურმე ხელზედაც ჰკოცნიან, როგორც საკუთარ დანიშნულებსაო! ეს რა საქციელია, ვის ეკადრებაო? ასე ფიქრობდნენ და ამბობდნენ კიდეც. ბევრი იმ დროების შესაფერ განვითარებული ხალხიც ამ აზრისა იყო. თეატრი მიაჩნდათ 2
დიდათ სათაკილო და დასაძრახისს საქმედ. შემდეგ და შემდეგ ბურუსი გადაეყარა ქართული თეატრის წყვდიადს, აქა-იქ გამოჩნდნენ სამშობლო სცენის გულშემატკივარნი. ეს მოძრაობა თან და თან გაძლიერდა, წადილი გაიზარდა, დამწიფდა და 1878 წელს ქართულმა სცენამ დახურული ფრთები გაშალა. ჩვენი განვითარებული ყმაწვილები (ჩვენ ქალებსაც ამათში ვსთვლი) გულმოდგინეთ და თავდადებით შეუდგნენ სამუდამო სცენის დაარსებას. ძალიან გაგძელდება ჩემი მოხსენება, რომ სათითაოდ ჩამოვთვალო ყველა მაშინდელ ქალ-ვაჟთა თითქმის თავგანწირული მისწრაფება ქართული სცენის აღორძინებისადმი. არც ეს გზა იყო უეკლო, როგორათაც ყოველივე საქვეყნო საქმის გზა… 1878 წელს, ერთს ჟღმურტლიანს შემოდგომის საღამოს სასახლის ქუჩაზედ მოვდიოდი; გზაში შემხვდა აწ განსვენებული თ. დავით ე რ ი ს თ ა ვ ი და თავისებურად ფიცხად მკითხა: «სად მიდიხარ, ჰა? მოდი, შევიდეთ რ ო ი ნ ა შ ვ ი ლ ი ს ფოტოგრაფიაში, რეპეტიციას დავესწროთ!» როინაშვილის ფოტოგრაფია მაშინ პატივცემულ დ ა ვ ი თ ს ა- რ ა ჯ ი შ ვ ი ლ ი ს «ძველ» სახლებში იყო, ეზოში. ეხლა იქ გულასპოვის მაღაზიაა. გავყევი განსვენებულს. წარმოდგენები თეატრში ათი წლიდან მენახა; შინაურ წარმოდგენებზედაც ხშირად დავსწრებივარ ბავშვობისას და ჩემ ტოლებთან მონაწილეობაც მიმიღია, მაგრამ «დიდი და ხელოვანი» მოთამაშეთა რეპეტიცია არ მენახა და ამიტომ დიდი სიამოვნებით შევყევი დათიკოს ფოტო-გ-რაფიაში. სუფთა და ლაზათიანად მორთულ ოთახში ჩემს თვალს წარმოუდგა ძვირფასი ჯგუფი ყმაწვილ ქალთა და კაცთა, რომელნიც მხიარულად ბაასობდნენ. ოთახში ერთი ჟრიამული იდგა. ეს ყმაწვილები ჩაის მიირთმევდნენ და სტოლზე ნაირ-ნაირი შესატანებელი ედგათ (შემდეგ გავიგე, რომ განსვენებულს ა ლ ე ქ ს ა ნ დ რ ე რ ო ი ნ ა შ ვ ი ლ ს ყოველი რეპეტიცია ათ-ხუთმეტ მანეთად უჯდებოდა). ამ კრებაზედ დამსწრენი მახსოვს: კ ო ტ ე და ე ლ ე ნ ე (აწ განსვენებული) დ ი მ ი ტ რ ი ყ ი ფ ი ა ნ ი ს შვილები, მ ა რ ი ა მ ყ ი ფ ი- ა ნ ი ს ქ ა ლ ი, მ ა რ ი ა მ ს ა ფ ა რ ო ვ ი ს ქ ა ლ ი, ბ ა რ ბ ა რ ე კ ო- რ ი ნ თ ე ლ ი ს ქ ა ლ ი, ი უ ლ ი ა და ს ტ ე ფ ა ნ ე (დ ა _ ძ მ ა) ა ღ მ უ რ ო ვ ი ს შ ვ ი ლ ე ბ ი, თ. ზ ა ა ლ მ ა ჩ ა ბ ე ლ ი, აწ განსვენებული ნ ი კ ო შ ი შ ნ ი ა შ ვ ი ლ ი, ა დ ა მ ჩ უ ბ ი ნ ა შ ვ ი ლ ი, ნ ო დ ა რ ჯ ო რ- ჯ ა ძ ე, ა ლ ე ქ ს ა ნ დ რ ე რ ო ი ნ ა შ ვ ი ლ ი და მოთავე ნ ი კ ო ა ვ ა- ლ ი შ ვ ი ლ ი.
თ. დავითმა წარმადგინა ამ ყმაწვილებთან და გააცნო ჩემი თავი. ეს კარგათ მახსოვს, რომ იმავე წამს დიდი ზრდილობით მომეგება დიდათ პატივცემული ჩვენი მოღვაწე სამწერლო თუ სასცენო ასპარეზზე _ ნ ი კ ო ა ვ ა ლ ი შ ვ ი ლ ი და ღიმილით მითხრა: «ყმაწვილო, უნდა დაგვეხმაროთ და ერთი რამე როლი იკისროთ ჩვენს წარმოდგენაში. ვთამაშობთ «ძალათ ექიმს». მე, აბა, რას ვეტყოდი და დარცხვენით მოვახსენე, რომ თუ კი გამოვდგები, ვიკისრებ-მეთქი. ბ-ნი ნიკო მმართველი, მოთამაშე, რეჟისორი და მთელი ავან-ჩავანი იყო მაშინ ქართულის რეპეტიცია-წარმოდგენებისა. მომცეს გლეხი-კაცის როლი «ძალად ექიმ»-ში, რომელიც სულ ზეპირად დავისწავლე, ჩემიც და სხვის როლებიც. წარმოდგენის დროს სცენაზე ჩავღუნე თავი (რადგანაც ხალხისა მრცხვენოდა), გამოუქნელი მოზვერივით და თვალების ბრიალით ავტეხე გაზეპირებული სიტყვების ჭექა-ქუხილი… სხვა მოთამაშეთ ყურს არ ვუგდებდი და როგორც კი გავათავე ჩემი როლი, გავსწიე კარებისკენ, მაგრამ შ ი შ ნ ი ა შ ვ ი ლ მ ა მტაცა ხელი: «ბიჭო, სად მიდიხარ, ჯერ ჩვენ ნახევარიც არ გვითქვამსო?!» ხელ მეორედ დამაბრუნეს და სხვებთან ერთად გამამეორებინეს ჩემი როლი. ეს იყო ჩემი პირველი გამოსვლა 3
სცენაზედ. წარმოდგენა იყო «ნემეცების კლუბში» ქალაქის «კრუჟოკის» გვერდით. ეხლა იქ მოთავსებულია სასტუმრო «დანია».
ამ გვარად გაიმართა რამდენიმე წარმოდგენები 1878 წ. და მეტად გაძლიერდა სურვილი სამუდამო სცენის დაარსებისადმი, და მაშინდელი ყმაწვილკაცობა, უმეტესი ნაწილი დღეს კარგათ მყოფნი და ჯანმრთელნი, მეტად ცდილობდა ამ საგნის შესახებ. ბევრი წარმოდგენები იმართებოდა… ბევრი იყო წარმოდგენებში მონაწილეობის მიღების მსურველი განურჩევლად გვარ-ტომობისა და ხარისხისა: ქართველი, რუსი, ფრანგი, სომეხი… თავადი, აზნაური, გლეხი… დიდის სამსახურის კაცნი და პატარა მოხელენი, რომელთაც თავის დროზე დავასახელებ. საყოველთაო მისწრაფება იყო, როგორც მოგახსენეთ, სამუდამო სცენის დაარსება. რეპეტიციები იმართებოდა განსაკუთრებით დ ი მ ი ტ რ ი ყ ი ფ ი ა ნ ი ს და ნ ი კ ო ა ვ ა ლ ი შ ვ ი ლ ი ს ოჯახებში და რ ო ი ნ ა შ ვ ი ლ ი ს ფოტოგრაფიაში. დამსახურებულ არტისტ ქალთა შორის, რომელთაც დღევანდლამდე გასტანეს ქართულ სცენაზე, მე დავასახელებ მ ა კ ო ს ა ფ ა რ ო ვ ი ს ქ ა ლ ს, რომელიც ყველაზე ადრე გავიცანი. ამის გამო ერთი სასაცილო შემთხვევაც-კი მახსოვს. 1878 წელს, ერთს დიდ თოვლიან და სუსხიან ზამთრის ღამეს რეპეტიცია გვქონდა (არ მახსოვს რომელი პიესისა) ნიკო ავალიშვილის სახლში _ სოლოლაკში, კოჯრის გზა რომ ადის, სწორედ იმ კლდის ძირში. რეპეტიცია გავათავეთ ღამის თერთმეტ საათზე და რადგანაც ერთ მხარეს ვცხოვრობდით, მე და საფაროვის ქალი (კუკიაში) ერთად წამოვედით. საშინელი ქარ-ბუქი იდგა ცისქვეშ; დიდი ნამქერი მოეყარა ავალიშვილის სახლებთან, მთელი ოღრო-ჩოღრო კლდის ძირები თოვლით ამოვსილიყო. მე და მაკო გამოვედით ავალიშვილის სახლიდან და ხელ-ჩაჭედილნი, როგორც «ორი ობოლი», გამოვემართეთ შინისკენ. ამ გასპეტაკებულ თოვლიან გზაზე რომ მოვდიოდით, უცბათ ორივემ შევკივლეთ და გადმოვიჩეხეთ კლდეზე თოვლში და ყელამდის ჩავცვივდით. ეს კარგათ მახსოვს. ჩვენ პირდაპირ, აივნის ქვეშ მდგომმა ქალაქის დარაჯმა თურმე შეგვნიშნა და ვიღაც კაცების დახმარებით თოვლიდან ამოგვათრიეს თაგვებივით გაზუნზლულ-გაგანგლულები. მე და ჩვენი დღევანდელი «პრიმადონა» გამოვეშურეთ შინისაკენ… ეს კი კარგათ არ მახსოვს, ამ ყინვაში რომელს ჩვენგანს ეცვა კალოშები, მე თუ საფაროვის ქალს, მხოლოდ მახსოვს, რომ ერთ-ერთ ჩვენგანს ეცვა და არ ვიცი, რომელს… მგონია, მე. იმედია, თითონ საფაროვის ქალი მოიგონებს. ასეთი ამბებით დავდიოდით რეპეტიციაზე ამ უბედურ ზამთარში.
მაშინდელი არტისტებიდან, რომელნიც 1879 წელში სამუდამო დასში ჩაეწერნენ, მე მახსოვს _ კაცები: კ ო ტ ე ყ ი ფ ი ა ნ ი, ზ ა- ა ლ მ ა ჩ ა ბ ე ლ ი, აწ განსვენებული ნ ი კ ო შ ი შ ნ ი ა შ ვ ი ლ ი, ნ. ჯ ო რ ჯ ა ძ ე და ა დ ა მ ჩ უ ბ ი ნ ა შ ვ ი ლ ი (მოთამაშე-ადმინისტრატორი), _ ქალები: მ ა კ ო ს ა ფ ა რ ო ვ ი ს ქ ა ლ ი, მ ა- რ ი ა მ ყ ი ფ ი ა ნ ი ს ქალი და ბ ა რ ბ ა რ ე კ ო რ ი ნ თ ე ლ ი ს ქალი. ვ ა ს ო ა ბ ა შ ი ძ ე 1878_1879 წლებში ქალაქ შუშაში იყო მასწავლებლად და დრო გამოშვებით ჩამოდიოდა ქალაქში. სამუდამო სცენის დაარსებიდან კი (1879) დღეს აქამომდე არ მოშორებია ქართულ სცენას. 1878 წელშივე ჩამოვიდა გორიდან ნ. გ ა ბ უ ნ ი ა ს ქ ა ლ ი და პირველად გამოვიდა დავით ერისთავისაგან გადმოკეთებულ ფრანგულ პიესაში: «გეო, მინას და კამპანია». ეს პიესა ვითამაშეთ «მუზიკალური საზოგადოების» ზალაში, იარმუკაზე. ეხლა იქ რაღაც სასტუმროა. ამავე ზალაში იმავე წელს ვითამაშეთ გ. ნ. სუნდუკიანცის პიესა «კიდევ ერთი მსხვერპლი». ამ პიესაში, სხვათა შორის, მონაწილეობას იღებდნენ სცენის მოყვარულნი: აწ 4
განსვენებული მ ი ხ ე ი ლ ე ლ ი ო ზ ი შ ვ ი ლ ი (ტფილისის ოქლის სასამართლოს წევრი), დათიკო დ ა ფ ქ ვ ი ა შ ვ ი ლ ი, ა ლ ე ქ- ს ა ნ დ რ ა დ ი დ ე ბ უ ლ ი ძ ი ს ქალი და ბ ა რ ბ ა რ ე მ ე რ- კ უ რ ო ვ ი ს ქალი (კვალიაშვილის მეუღლე). ამ პიესის რეპეტიცია, როგორც სხვა მრავლისაც, იმართებოდა განსვენებული დ ი მ ი ტ- რ ი ყ ი ფ ი ა ნ ი ს სახლში, ნეტარხსენებული დიმიტრი ყოველთვის გულღიად და სიამოვნებით დაგვიხვდებოდა და გაგვიმასპინძლდებოდა ხოლმე. სულ იმას მოგვაგონებდა: «ყმაწვილებო, საძნელო საქმეს მოჰკიდეთ ხელი და გულს ნუ გაიტეხთ, ნუ შედრკებით! ყველა საქმის დაწყება, რაც უნდა მცირეს იყოს იგი, საძნელოა, მაგრამ თუ გულმოდგინეთ და მუყაითად მოეკიდებით მას, საქმე კაცს ვერ გაექცევა და თქვენი ჭირნახულიც უუტკბილესი იქნება».
ერთი რეპეტიცია ან სხვა რამე კრება არ მახსოვს დიმიტრის სახლში, რომ მას, სულმნათს, არ ეთქვას ჩვენთვის რამე სანუგეშო, გამამხნევებელი და წამქეზებელი დარიგება.
ერთხელ, არ მახსოვს, რა პიესა იყო, რეპეტიციაზედ სუფლიორობაც კი იკისრა განსვენებულმა, რადგანაც ჩვენ ყველანი მოთამაშენი ვიყავით და მეტი კაცი არა გვყავდა. მაგრამ პირველ მოქმედებაშივე დაღლილობა რომ შევატყეთ, მივცვივდით და ძალით წავართვით წიგნი ხელიდან…
ამავე ხანში მხურვალე მონაწილეობას იღებდა ჩვენი თეატრის საქმეში დიდად პატივცემული. თ. გ ი ო რ გ ი თ უ მ ა ნ ი შ ვ ი ლ ი, რომლის უმთავრესი აზრიც იყო ცოტ-ცოტად შეგვეძინა სასცენო ტანისამოსები, უმეტესად ჩვენებური პიესებისათვის. შემოწირულებაც მოგვდიოდა აქედ-იქიდან. ასე რომ სამუდამო სცენის დაარსების დროს ძალიან ცოტა გვეჭირვებოდა საქირავებელი ტანისამოსი. ასე და ამ გვარად ზემოხსენებულ კეთილშობილ მოღვაწეთა თაოსნობით სამუდამო სცენის დაარსებისათვის (1879 წლის სეზონისათვის) რეპერტუარიც და ტანისამოსიც საკმაოდ გვქონდა.
2
შემდეგ დიდის შრომა-მეცადინეობისა ქართული თეატრის მოთავეთა და არა ნაკლებ შრომა წვალებისა (მათი ხელ-მოკლეობის გამო ახალგაზრდა არტისტებისა, რომელთაც ბევრი გაჭირვება, სიცივე და შიმშილი აიტანეს ამ სასიქადულო საქმეზე დამდგართა, როგორც თეატრის საქმეა, _ შემდეგ ამ ათასგვარი ვაი-ვაგლახისა და დაბრკოლებისა _ 1879 წლის გაზაფხულისთვის მზად იყო სამუდამო დასი, შემდგარი უუნიჭიერესს არტისტებისაგან, რომელთაც დღეს აქამომდე არამც თუ სამაგიერო, სანაცვლო, არამედ ფერმკრთალად მიმბაძავიც კი ვერავინ გამოუჩნდათ, მეტადრე ზოგიერთებს!.. აღნიშნულ გაზაფხულამდის ერთად მოღვაწეობდნენ მომავალი სამუდამო სცენის არტისტები და სცენის მოყვარენი; გაზაფხულის მიწურულებში კი ბევრმა სცენის მოყვარულმა არ ისურვა სამუდამოთ დასში ჩაწერა და დასტოვა სცენა, თუმცა გულითადად აღუთქვა დახმარება დასს საჭიროებისამებრ.
ასე კეკლუცად შემდგარი დასი რომ არ დაფანტულიყო და ძლივს-ძლივობით თავი-თავს-მოყვანილი საქმე არ ჩაშლილიყო, მეთაურებმა გადასწყვიტეს საზაფხულოდ დასის მოგზაურობა ჩვენს დაბა-ქალაქებში. პირველი მოგზაურობა შესდგა 1879 წლის თიბათვეში.
მეთაურთა გადაწყვეტილებით და ბეჭედ-დასმით მოვემზადეთ სამოგზაუროთ. ჩავალაგეთ ბარგი, რაც უფრო საჭიროდ მიგვაჩნდა, ორს უზარმაზარ სკივრში. ეს 5
ბარგი თვლით ჩამაბარა პატივცემულმა გიორგი თუმანიშვილმა და ამასთანავე დასძინა: «თუ ვინიცობაა, სხვა ტანისამოსი დაგჭირდეთ, მოიწერეთ და, მაშინვე გამოგიგზავნით, სადაც იქნებითო». მართლაც და მალე დაგვჭირდა ტანისამოსი გორშივე.
ერთ მშვენიერ დილას შევიკრიბენით ტფილისის რკინის გზის სადგურზე. იქვე მოიყარეს თავი ჩვენმა კეთილის მსურველებმა. შემდეგ დარიგებისა, მშვიდობით მოგზაურობისა და გამარჯვების სურვილის გამოცხადებისა გამცილებელთაგან, ჩავსხედით მატარებელში. გამცილებელთ ხელმეორედ გზა დაგვილოცეს, ვახსენეთ ღმერთი, პირჯვარი გადავიწერეთ და გაუდექით გზას. დასს შევადგენდით _ კაცები: ვ ა ს ო ა ბ ა შ ი ძ ე, კ ო ტ ე ყ ი ფ ი ა ნ ი, ზ ა ა ლ მ ა ჩ ა ბ ე ლ ი, ნ ო დ ა რ ჯ ო რ ჯ ა ძ ე, გ რ ი გ ო ლ ყ ი ფ- შ ი ძ ე და მე. გორში წამოგვეწია ა დ ა მ ა ჩ უ ბ ი ნ ა შ ვ ი ლ ი კიდევ საჭირო ტანისამოსით. ბ. ადამი გვყავდა ადმინისტრატორად; აგრეთვე იმას ებარა რეკვიზიტის და სხვა სასცენო საჭიროებათა მოპოვება; თამაშობაშიაც იღებდა მონაწილეობას. ქალები იყვნენ: მ ა კ ო ს ა ფ ა რ ო ვ ი , მ ა შ ო ყ ი ფ ი ა ნ ი, ბ ა ბ ო კ ო- რ ი ნ თ ე ლ ი და ნ ა ტ ო გ ა ბ უ ნ ი ა. აგრეთვე საკუთარი მეპარიკე გვყავდა _ პატარა დ ა თ ი კ ო ა მ ი რ ა ჯ ი ბ ი, დღეს თავის ხელობის არტისტი, ხნოვანობით ქალები იყვნენ 18-21 წლამდის. ხოლო კაცები _ 21 წლიდან მოკიდებული, და სულ უფროსი ჩვენში თუ იქნებოდა 27-29 წლისა, ბევრი რომ არ ვთქვათ, ადვილი წარმოსადგენია, როგორი სასიამო და მხიარული მოგზა-ურობა ექნებოდა ამ არტისტთა მშვენიერ ჯგუფს, მშვენიერის სურათების და ძვირფასს მოძმეთა ნახვის იმედებით აღფრთოვანებულნი (ბევრი ჩვენგანი «კორტოხს» არ გადასცილებოდა) მივქროდით დასავლეთისკენ… ვმღეროდით, ვხუმრობდით, ვხარხარებდით… მეტადრე როდესაც საუზმე გავშალეთ და ყველანი შემოუსხედით! ძნელია ასეთი სხვა სიტკბოება იგემოს კაცმა. ჩვენ შევადგენდით ერთი ოჯახის შვილებს, და-ძმებს, ძნელი წარმოსადგენია ის დაძმური გულ-წრფელი სიყვარული და პატივის-ცემა ერთმანეთისა, რომელიც მაშინ ჩვენ შორის სუფევდა. ჩვენი ქალები უჩვენოდ, უვაჟკაცოდ, ფეხს არ გადასდგამდნენ, თუმცა გზაში ხშირად შეხვდებოდათ ხოლმე ნაცნობ-ნათესავები, და ჩვენ, კაცები, თუ წავიდოდით სადმე სასეირნოდ ანუ უცნობი ადგილების დასათვალიერებლად, უთუოდ ქალებიც თან უნდა წაგვეყვანა. კიდეც ეს იყო მიზეზი, რომ დაბა-ქალაქებში, რა ხედავდნენ ჩვენს მეგობრულ განწყობილებას ერთმანეთში, არასოდეს რამდენიმე რჩეულთ არ მიიწვევდნენ სანადიმოდ, უთუოდ ყველანი, გამოუკლებლივ უნდა მიეწვიათ. ხშირად, მოგზაურობის დროს, ჩვენი მეგობრული განწყობილება რომ უნახავთ, უთქვამთ: «ეს ქალი უთუოდ თქვენი და არის, ან ეს იმისი ძმა». ყველა ამას იმისთვის ვამბობ, რომ როგორც ყველას მოგეხსენებათ, ყოველ საზოგადო თუ კერძო საქმეში უთანხმოებაა ხელის შემშლელი და დამღუპველია საქმისა. აი სწორედ ეს უთანხმოება სასტიკად განდევნილი იყო ჩვენგან. ამიტომ სასურველი და დაუვიწყარი ნაყოფი მოიტანა ჩვენმა უუტკბილესმა მოგზაურობამ აღმოსავლეთ-დასავლეთ საქართველოში: ბევრმა მიჰბაძა დასს, ბევრი მიემხრო მას და დღეს თვალსაჩინო არტისტები არიან… დღეს არამც თუ საქართველოს დაბა-ქალაქებში, იშვიათი სოფელი მოიპოვება, სადაც ქართული წარმოდგენები ათასში ერთხელ მაინც არ იმართებოდეს. მე ეს დიდებულ მოვლენად მიმაჩნია (შედარებით), და ამ მოვლენის სათავე იწყება დრამატიული დასის მოგზაურობიდან უფრო… საგანს ცოტა გადაუხვიე, მომიტევეთ.
6
ესეც, მივედით გორში. გაჩერდა მატარებელი, გადმოვხტით სადგურზედ, მაგრამ ძნელია იმ ენთუზიაზმის, იმ უსაზღვრო აღტაცების გამოთქმა, როგორც ჩვენ გორის საზოგადოება დაგვიხვდა! სახალხო მატარებლის მოსვლის დროს ხომ ყველა სადგური ხალხით ივსება, აქ სხვებს ჩვენი დამხვედრნიც მიმატებოდნენ და სხვა ცნობის მოყვარენი. ამ გვარად სადგური წარმოადგენდა ხალხის ზღვას, რომელიც ჩვენს დანახვაზედ აღელდა, შეირყა და «ვაშას» ძახილით მოგვეგება. ხალხი მიგველოდა, რადგანაც გაზეთებიდან იცოდნენ ჩვენი მოგზაურობის განზრახვა და ჩვენ თითონაც წინად შევატყობინეთ, რომ ბინა და სათეატრო დარბაზი მოეწყოთ. თითქმის ყველა ჩვენგანს იცნობდა საზოგადოება გაზეთებით, და ამიტომ, გადმოვედით რა ვაგონიდან, ვის მეგობარი შეხვდა, ვის ნათესავი და ნაცნობი. ასტყდა ერთი ჟრიამული, ხვევნა-კოცნა, მშვიდობით მოსვლის მოლოცვა…. მოპატიჟე ბევრი გამოგვიჩნდა და ორ-ორ, სამ-სამ კაცს გვთხოვეს თავიანთ სახლში ჩამოხტომა, მაგრამ ჩვენ მადლობა გამოუცხადეთ და მოვახსენეთ, რომ ცალ-ცალკე ჩვენი დადგომა ძნელია და რომ ყველანი ერთად უნდა ვიყოთ სადმე სასტუმროში, რადგანაც რეპეტიციები გვჭირია, ტანისამოსის არჩევა გვინდა და ბევრი რამ საქმის შესახები და ყოველთვის სად ვეძებოთ ერთმანეთიო. პატივცემულმა ა ღ ა ლ ო თ უ თ ა შ ვ ი ლ მ ა მთელი დასი მიიწვია თავის სახლში. მაგრამ ჩვენ დიდის მადლობით უარი მოვახსენეთ, თუმცა მაშინაც და შემდეგში, როცა კი გორში ავიდოდით, ჩვენი აღალოს სახლი ჩვენთვის მუქთი სასტუმრო იყო; სადილ-ვახშამი, როცა გვნებავდა და არც ძალიან ვთაკილობდით მის სახლში ღამის გათევას. ეს პატიოსანი ოჯახი, დარწმუნებული ვარ, ყოველთვის ეხსომებათ მაშინდელ მოგზაურ არტისტებს. საზოგადოთ ბ. აღალოს ოჯახისაგან ძალიან დავალებულია ქართული მოგზაური დასი. ამასთანავე უნდა აღვნიშნო გულწრფელი თავგამოდება და დახმარება განსვენებულის თავადის ნ ი კ ა დ ი- ა ს ა მ ი ძ ი ს ა, რომელიც მოყვარული ბავშვივით სულ უკან დაგვდევდა და გვემუდარებოდა: «აბა, ყმაწვილებო, ყოჩაღად იყავით, თქვენ გენაცვალეთ! მომთხოვეთ, რაც დაგჭირდეთ: რა გაკლიათ, თეატრში რა გჭირიათ ან ცხოვრებით ხომ კმაყოფილნი ხართ»… მართლაცა და, რაც დაგვჭირდებოდა სცენისათვის, თ. ნიკოს მივმართავდით და განსვენებული იმ წამსვე აფრენდა ბიჭებს. დიდივე პატივი გვცა განსვენებულის დამ კნეინა ნ ი ნ ო ე რ ი ს თ ა ვ ი ს ა მ, რომელმაც რამდენჯერმე მიიწვია თავისთან სანადიმოთ მთელი დასი… და მრავალთა სხვათა. საზოგადოდ მიწვევას და აღტაცებული დროს გატარებას საზღვარი არა ჰქონდა.
თუთაშვილის, თ. დიასამიძის და სხვათა თაოსნობით ვიშოვეთ თავისუფალი სადგომი დიდ ქუჩაზე, ზუბიაშვილის სახლში, რომელშიაც დაგვითმეს სამი ფართო ოთახი (მარკოზოვის სასტუმროს პირდაპირ), აქ ჩამოვხდით მთელი ჩვენი ბარგი-ბარხანათი, ქალებმა დაიჭირეს ერთი ოთახი, კაცები და ბარგი მოვთავსდით ორ ოთახში, საჩქაროდ მშვენიერი ლოგინიც მოგვიტანეს ჩვენმა ძვირფასმა მასპინძლებმა. მეორე დღესვე დავიწყეთ რეპეტიციები და მივყავით ხელი წარმოდგენებს. წარმოდგენებს ვმართავდით როტონდაში, ხიდის ყურთან, ქალაქის ბაღში. მაშინ ეს ბაღი საკმაოდ მოწყობილი და ტურფა ხეებით სავსე იყო. როგორც მოგეხსენებათ, ამ რამდენიმე წლის წინად თითქმის ნახევარზე მეტი ბაღი მტკვარმა წაიღო და დღესაც იმავე მდგომარეობაშია. რა თქმა უნდა, რომ როტონდა სულ სავსე იყო ხოლმე. ან სად დავტევდით ამოდენა ხალხს: გორელები ხომ იყვნენ და იყვნენ _ დიდი და პატარა, ეხლა სოფლებიდან მოემატა თავად-აზნაურობა… ზალაში ხომ ჭედვა იყო, და ბევრი ერთი-ორად იძლეოდა ფულს, ოღონდ 7
კარებიდან და ფანჯრებიდან გვაყურებინეთო, ჩვენც ვაღებდით კარებს და ფანჯრებს: ამ გვარად ხალხი, რომლითაც სავსე იყო მთელი ბაღი, სიამოვნებდა წარმოდგენის ნახვით. მეტი იქნება ვსთქვა, რომ ამ წარმოდგენების გამო საზოგადოების აღტაცებას საზღვარი არა ჰქონდა.
ამ წარმოდგენებს ყოველთვის მოსდევდა დაუსრულებელი ვახშამი ამა თუ იმ ოჯახში ანუ რამდენიმე პატივცემულთაგან სასტუმროში გაკეთებული. ხშირად ვახშამზე მჯდომთ თავზე დაგვათენდებოდა ხოლმე; მხოლოდ სადილად არსად არ დავდიოდით, რადგანაც ვფრთხილობდით, რომ საღამოზედ, წარმოდგენის დროს ძალიან მხიარულად არ ვყოფილიყავით სცენაზე.
ტფილისის გაზეთში გორელი კორესპონდენტები დიდს ქება-დიდებასა და აღტაცებას იწერებოდნენ დასისადმი. ჩვენ კერძოთ ვატყობინებდით თეატრის გულშემატკივრებს ჩვენს გამარჯვებას და საზოგადოების დიდს ყურადღებას ჩვენდამი. გორშივე ყოფნის დროს ბ-ნმა გიორგი თუმანიშვილმა მოგვაშველა დანარჩენი ტანისამოსი, რომელიც მოგზაურობაში ასე თუ ისე საჭირო იყო. ეს ტანისამოსი და ბ. გიორგის წერილი გორში ამოგვიტანა ბ-ნმა ადამ ჩუბინაშვილმა, რომელიც შემდეგ მოგზაურობაში თან წამოგვყვა. ბატონი გიორგი მწერდა:
«ბატონო ავქსენტი! შინაურმა საქმეებმა და სხვა ათასმა ჭირმა არ მომცეს ნება, რომ წამოვსულიყავი გორს და ამიტომაც დანარჩენი თქვენი ბარგი გამოვატანე ბ. ადამს, რომელსაც გიგზავნი ამ წიგნთან ერთად. მიიღებთ აგრეთვე წიგნს, რომელშიაც ჩაწერილია თქვენგან წაღებული ნივთები და რომელსაც აკლია თქვენი ხელის მოწერა.
თუ მომიგონებთ მაგ ტკბილს მოგზაურობაში და მოინდომებთ ჩემთან წიგნის მოწერას, მომწერეთ შემდეგი ადრესით:
თქვენი პატივისმცემელი გიორგი თუმანიშვილი 24 ივნისს, 1879 წ.»
ერთ კვირამდის დავრჩით გორში, რამდენიმე წარმოდგენა გავმართეთ, რომლითაც დიდათ ნასიამოვნები და კმაყოფილნი დავრჩით ჩვენცა და საზოგადოებაც. კვალად ჩავიბარგეთ, წამოვიკიდეთ ჩვენი გუდა-ნაბადი და გავსწიეთ რკინის გზის სადგურისკენ, თითქმის მთელი გორი გამოგყვა სადგურზე გასაცილებლად. შემდეგ მრავალის გამოსათხოვებელის სიტყვებისა, ჯან-საღათ და გამარჯვებით დაბრუნების სურვილის გამოცხადებისა ჩვენს გამცილებელთაგან, ჩავსხედით მატარებელში და გაუდექით გზას გულნაღვლიანნი ძვირფასის საზოგადოების დატოვების გამო. ჩვენზე არა ნაკლებ გულ-ნაკლულნი დავტოვეთ საზოგადოება, რომელიც ისე შეგვეჩვია და შეგვეთვისა, რომ ჩვენი მოშორება აღარ უნდოდათ.
მივქრით ათასფერად აჭრელებულ-აყვავებულს, სიცოცხლით სავსე მინდვრებზედ… ხაშურში და სურამშიაც ბევრი ნაცნობი დაგვხვდა და აღტაცებით გაგვაცილეს. სურამში ჩვენს მატარებლის წინ და უკან დაებღაუჭა ორი ორთქლ-მავალი და სტვენა-ხვნეშით შეუდგნენ აღმართს. კორტოხზედ ავდიოდით. ეს კი ჩვენთვის ახალი სანახავი იყო და ვაგონის ფანჯრებს მივაწყდით… რამდენიმე წუთის შემდეგ სურამს ისე დავსცქეროდით, როგორც მთაწმინდის გორიდან რომ გადმოხედო ტფილისს. რომ არ შეიძლება ამ დიდებული სანახაობის წარმოდგენა! ავდიოდით სულ მაღლა და მაღლა ატეხილ მწვანე ტყით შემოსილს მთაზედა და ძირს გადავცქეროდით ტყითვე დაფენილს ფერდოებს და სულ ძირს სურამულას ხეობას. სწორედ გულსატკენია, როგორ გაიმეტეს, რომ ეს გზა გააუქმეს და მეორე მხარეს ეს წყვდიადი გვირაბი გაიყვანეს! არა მგონია, ამისთანა დიდებულ 8
სანახაობის მოტრფიალე ევროპიელთ ჩაედინათ ესეთი საქმე. ავცოცდით მთის წვერზედ ორთქლ-მავლის ბევრი ხვნეშა-კვნესით და დავეშვით იმერეთისკენ დაკლაკნულ გზით. უფრო უუდიდებულესი სურათი წარმოგვიდგა თვალწინ… ნელ-ნელა მივცოცავთ დაღმართზე; ორსავე მხრივ ამართული თვალუწვდენელი კლდეები და ალაგ-ალაგ ტყით შემოსილი მთაგორაკები. მვიდევთ წყლის ნაპირს ნელ-ნელა, ფრთხილად. მდინარე ყვირილა თანდათან იზრდება, მას ემატება ძირულაც. აი, მივედით ყვირილის სადგურზე. ეხლა-კი სულ დაბლობზე ვართ იმერეთში… აქედან რიონის სადგურამდე ძალიან ჩქარა დადიან მატარებლები, ერთი კი შევიქაქანეთ და გავფრინდით ქუთაისისკენ.
ქუთაისის სადგური ხალხით სავსე იყო: ბევრნი გამოსულიყვნენ ჩვენს დასახვედრათ. ყველაზე ადრე შევნიშნეთ არტისტი კ ო ტ ე მ ე ს ხ ი. კოტე მესხი, რომელიც ყველაზე წინ სადგურის ბაქანზე ჭოტივით დარჭობილიყო და მოუთმენლად გველოდა. გაჩერდა მატარებელი და მისულთ და დამხვედრთა შორის ასტყდა მხიარული სალამი და ჟივილ-ხივილი. შემდეგ მისალმებისა და ერთმანეთის გაცნობისა, ჩავსხედით ეტლებში და გავემართეთ სასტუმროსაკენ. ჩვენ ჩამოვხდით, ქუთათურების რჩევით, სასტუმრო «ივერიაში» ბულვარის პირდაპირ, ეხლანდელი ხარაზოვის თეატრის ახლო. მაშინ ხარაზოვის თეატრი არ იყო და წარმოდგენები ცირკის შენობაში უნდა გაგვემართა. ცირკის შენობა იყო ჩვენი სასტუმროს პირდაპირ, ერთის მხრით, და ეხლანდელი ხარაზოვის თეატრისა, მეორეს მხრით, შუაგულ მინდორზე, ახლო-მახლო რაღაც დანგრეული ქოხ-მახები იყო. ეხლა იქ ორ-სართულიანი სახლებია გადაჭიმული, სადაც, სხვათა შორის, მოთავსებულია საუკეთესო მაღაზიები. დავათვალიერეთ ცირკის შენობა; ეს იყო კარგა მოზრდილი ოთხკუთხი ხის სახლი, უჭერო და მხოლოდ თუნუქით გადაჭედილი. ადვილათ წარმოიდგენს მკითხველი, რომელსაც კი უნახავს ქუთაისი მკათათვის სიცხეებში, რა ყოფაში ვიქნებოდით ამ გახურებულ თუნუქის ქვეშ! მეტი გზა არა გვქონდა, ისევ ცირკი უნდა მოგვეწყო. შეუდექით სცენის და დეკორაციების შეკეთებას. ჩვენ იღბალზე მუქთა დეკორატორიც გამოგვიჩნდა. ეს იყო თვით არტისტი პატივცემული დ ა თ ი კ ო მ ე ს ხ ი, ჩვენი ცნობილი არტისტების _ ეფემია და კოტე მესხების ძმა. ბ. დათიკომ ახალი შპალერი გააკრა კედლებზე და მშვენიერი სცენა მოგვიწყო. დეკორაციების გამოცვლა-დადგმასაც ის განაგებდა. ამასთანავე ჩვენს წარმოდგენებშიაც იღებდა მონაწილეობას საჭიროების დაგვარად. ამნაირად საკუთარი დეკორატორი _ არტისტიც მოგვემატა. საზოგადოდ განსვენებული სვიმონ მესხის შვილები _ ქალები თუ ვაჟები _ ყველანი მხურვალე მონაწილეობას იღებდნენ თეატრის საქმეში. ამავე მესხების და სხვა ყმაწვილთა თაოსნობით ჩვენ მოსვლამდისაც იმართებოდა წარმოდგენები, ორ კვირაში ერთხელ მაინც, მაგრამ… ჩვენი საზოგადო ქართული სენი ვინ არ იცის? ერთის მხრით, ხელმოკლეობა და, მეორესი, ცუღლუტობა ყოველთვის აბრკოლებდნენ ამ დიდებული საქმის წინ მსვლელობას. ორი და სამი კაცი რას გააწყობდა იქ, სადაც ათი და ოცი უკუღმართი იყო?
დავიწყეთ წარმოდგენები, პირველად დავდგით, «პეპო». პეპოს თამაშობდა მაჩაბელი, შუშანას _ გაბუნია, კეკეს _ კორინთელი, ზიმზოვს _ აბაშიძე, ეფემიას _ საფაროვი, გიქოს _ ყიფიანი და კაკულის _ ცაგარელი. განა არა, რომ მშვენიერი ანსაბლით ჩაივლიდა პიესა! მართლაც და ჩინებულად თამაშობდნენ ამ პიესას ზემოხსენებული არტისტები. მიუხედავად ამ სიცხე-პაპანაქებისა, რომელიც მკათათვეში იცის ქუთაისში, რის გამოც უმეტესი ნაწილი მცხოვრებლებისა 9
ზაფხულობით გაიხიზნება ხოლმე ქუთაისის ახლო-მახლო სოფლებში მშვენიერ აგარაკებზე, მიუხედავათ ამისა ყოველთვის ძალზე გატენილი იყო ხოლმე ჩვენი თეატრი ხალხით.
«პეპო»-ს წარმოდგენის დროს ერთი სასაცილო ამბავი დაგვემართა. პიესის იმ ალაგს ვთამაშობდით, სადაც კაკული აჩქარებს გიქოს: «ჩქარა წამოდი, პეპო დაიჭირეს!» ჯერ ხომ კაცს გულს გაუწყალებს გიქოს ზლაზნა, ფათური და ბურნუთის კოლოფის ძებნა, ახლა წარმოიდგინეთ კოტე ყიფიანის თამაშობა ამ როლში, იმისი ჩმუჩვნა, ზოზინი და სიზანტე… მე მართლა გული მომივიდა. დავტაცე ამ მოხუცებულ გიქოს კისერში ხელი, ძუნძულით გამოვიგდე წინ, მაგრამ… დახედეთ ჩვენს ბედს: კარები ვეღარ ვიპოვეთ! ჩვენს ნაქებ დეკორატორს ერთნაირი შპალიერი გაეკრა კარზე და კედლებზე (წინად ეს ვერ შევნიშნეთ), კარები ვერ გავარჩიეთ და ჩემი გიქო გამოქანებული კურატივით თავით დაეტაკა კედლის ხარიხას… გავხიეთ შპალიერი (კედელი) და… ორივენი გავგორდით კულისებში! ამის გამო კარგა ლაზათიანად გამლანძღა თავგატეხილმა გიქომ, საზოგადოება კი განუწყვეტლივ ხარხარებდა და გვეძახდა.
3
ქუთაისში დავრჩით ერთი კვირა და დღე გამოშვებით ვმართავდით წარმოდგენებს, რომელსაც აუარებელი ხალხი ესწრებოდა; შემოსავალი ყოველთვის მშვენიერი გვქონდა ხოლმე, და ეხლა რომ დავფიქრდები, ვერ ამიხსნია, რას ვუშვრებოდით ამოდენა ფულს, რადგანაც სასტუმროს ქირის გარდა, არაფერი ხარჯი ჩვენ არა გვქონია! ქუთათურების წვეულობა-პატიჟს ბოლო არა ჰქონდა, და, აბა, ფული რაში უნდა დაგვეხარჯა?..
სამუდამო სცენის აღორძინებამ იმერეთში დიდი აღტაცება გამოიწვია საზოგადოთ. არა მარტო ინტელიგენცია დღესასწაულობდა ამ საზოგადო საქმის დაწყებას, არამედ დაბალი წოდების პატიოსანი მშრომელი ხალხიც, რომელიც, რა დაინახავდა ქუჩაში მიმავალ არტისტს, აღტაცებით და «ვაშას» ძახილით მიეგებებოდა და გააცილებდა. არა მარტო საზოგადო ნადიმები იმართებოდა, კერძო ოჯახებშიაც თითქმის ყოველ-დღე იწვევდნენ არტისტებს; მაგრამ ყველგან წასვლა როგორ შეგვეძლო, რადგანაც, ორი თვეც რომ დავრჩენილიყავით ქუთაისში, მაშინაც ვერ მოვასწრობდით ჩვენი ძვირფასი მასპინძლების სურვილის ასრულებას.
მახსოვს, რიონს გაღმა ბაღებში ყმაწვილმა ხალხმა _ ხელოსნებმა და ვაჭრებმა _ არა ერთი სადილი გაგვიმართეს, დაუვიწყარი სიამოვნებით გატარებული. მე ამ წვეულებას იმიტომ ვიგონებ, რომ მასში იხატებოდა აღტაცება, შეგნება და შეთვისება იმ საზოგადო საქმისა, რომლის მოხელენიც ჩვენ ვიყავით და რომელიც ხალხმა უცბად შეიგნო: თორემ ქეიფს და დროს გატარებას, მაინც და მაინც, არაფერი საპატიო მიზეზი არ ესაჭიროება.
არც ძვირფასმა ქუთათურმა ქალებმა დასტოვეს უყურადღებოდ ჩვენი დასი: სხვა და სხვა საჩუქრების გარდა, გამოგვიგონეს ახალი «ფორმა» ტანთსაცმელისა, რომელიც პატივცემული ა ნ ნ ა მ ე ს ხ ი ს (დღეს პეტრიაშვილის მეუღლე) თაოსნობით ქუთათურმა ქალებმა შეგვიკერეს თავის ნარ-ნარის ხელებით ყველას _ ქალებს და კაცებს. ეს იყო ლურჯი ხალათები (ბლუზა), მატროსული ტანისამოსის მაგვარი, ფართო საყელოებით, თეთრი «კანტებით» და გულზე ჩამწკრივებული ექვს-ექვსი ვერცხლის, ახალციხური ხელოვნების ბუშტიანი ღილებით, როდესაც 10
ეს ტანსაცმელი ჩაგვაცვეს, იმათს და ჩვენს სიამოვნებას საზღვარი არა ჰქონდა. ეხლა კი ყველა გვიცნობდა, ვინც ვიყავით ამ ერთგვარ შეხამებულ ტანისამოსში. ამ ტანისამოსით შემოვიარეთ მთელი დასავლეთი საქართველო და ამითვე დავბრუნ-დით ტფილისში.
ქუთაისშივე, წამოსვლის წინა დღეს, გადავიხადეთ ჩვენ, ამხანაგებმა, ჩვენი უუნიჭიერესი არტისტების ვ ა ს ო ა ბ ა შ ი ძ ი ს და მ ა კ ო ს ა ფ ა რ ო ვ ი ს ქორწილი. მივიწვიეთ რა ღრმად პატივცემული მოძღვარი მამა რ ა ჟ დ ე ნ გ ი გ ა უ რ ი, გადავწერეთ ჯვარი ჩვენს მეფე-დედოფალს და სასტუმროში გავუმართეთ ამხანაგური, არა მდიდრული, მაგრამ ძალიან მხიარული სადილი, რომელზედაც რამდენიმე გარეშე პირიც გვყვანდა მოწვეული. მახსოვს, რომ დალოცვის შემდეგ, მამა დეკანოზმა ძვირფასი ნივთი უბოძა საფაროვის ქალს. ამ ხანას დიდი მნიშვნელობა აქვს ჩვენს მომავალ პრიმადონა _ პატარა ტ ა ს ი კ ო ა ბ ა შ ი ძ ი ს ა თ ვ ი ს, რადგანაც ის და სამუდამო სცენა თითქმის ერთ დროს გაჩნდნენ ქვეყნად.
თუმცა ქუთათურებს თავი არ მოვაბეზრეთ ჩვენი ხანგრძლივი სტუმრობით (8-10 დღე), პირიქით გვთხოვდნენ, რომ ცოტა ხანს კიდევ დავრჩენილიყავით, მაგრამ ჩვენ გულწრფელი მადლობა მოვახსენეთ და კვალად ავიბარგენით, რადგან კარგი დიდი მანძილი გვქონდა გასავლელი ხმელით თუ ზღვით. წამოსვლის წინა დღეს ქუთაისის ინტელიგენციამ დიდებული ნადიმი გაგვიკეთა. ამ დღეს იოსელიანის ბაღში მოიყარეს თავი დიდებულსა და ათასფერად შემკულს სუფრაზედ მოცინარ-მომღიმარ ქალთა და კაცთა. ჩვენ ყველანი ერთად მივედით და ეს ძვირფასი საზოგადოება აღტაცებითა და სამხედრო მუსიკის დაკვრით დაგვხვდა კარებშივე. მიგვიწვიეს და გაიმართა ნადიმი ტკბილი, სასიამო, მხიარული და აღტაცებული. ასზე მეტი ქალი და კაცი ბრძანდებოდნენ ჩვენი მასპინძლები, და ეს დიდებული მეჯლისი განუწყვეტლივ მარტოოდენ ჩვენდამი მადლობის გამოხატვის და ჩვენი ნაკისრის საზოგადო საქმის სიდიადის გარკვევა-გამოთქმაში ატარებდა დროს. ითქვა ბევრი ღრმა და გულის აღმძვრელი სიტყვა. ყველა გამოსთქვამდა თავის აზრს გულწრფელად, სიყვარულით და სასოებით. რაღა თქმა უნდა, რომ ასეთი ძვირფასი მოწინავე ქართველები, როგორც თ. კ ი რ ი ლ ე ლ ო რ თ ქ ი ფ ა ნ ი ძ ე, ბ-ნი მ ო ს ე ქ ი ქ ო ძ ე, აწ განსვენებული ა ნ ტ ო ნ ლ ო რ თ ქ ი ფ ა ნ ი ძ ე და სხვა მრავალნი, მამულიშვილურის გრძნობით გამსჭვალულნი, თავიანთი უებრო «სიტყვებით» ღრმა შთაბეჭდილებას მოახდენდნენ ყველა იქ დამსწრეებზედ, განსაკუთრებით ჩვენზედ _ სტუმრებზედ. ამ გვარად, ამ ტკბილმა და დაუს-რულებელმა სასიამოვნო და დიდათ სამხიარულო სადილმა ღამის თორმეტ საათამდე გასტანა ამ მშვენივრად გაჩირაღდნებულსა და ამწვანებულს ბაღში. გამოვეთხოვეთ ძვირფას მასპინძლებს და მივაშურეთ ჩვენს სასტუმროს; თითქმის ყველა იქ დამსწრეთ მიგვაცილეს ჩვენს ბინამდის.
გათენდა დილა და რკინის გზის სადგურზედ გამოვედით. აქ კვალად მოგვაგნეს ჩვენმა გამცილებლებმა და უკანასკნელს გამოთხოვებას დასასრული არა ჰქონდა. ბევრი ჩაგვიჯდა მატარებელში და რიონის სადგურამდის გამოგვაცილა. ბევრი იქ ეტლებითაც წამოგვეწია, რადგანაც მატარებლისთვის ვერ მოესწროთ. აქ ჩვენი უკანასკნელი გამოთხოვება იყო ქუთათურებთან და გაუდექით გზას ფოთისკენ. მაშინ ბათუმის გზა არ იყო. ფოთამდის დიდი მანძილი არ გვეჩვენა, რადგანაც მალე მივედით. აქაც მოგვეგება ყმაწვილკაცობა, ჩამოვხდით «ალიანის სასტუმროში» ბულვარის ბოლოზე, რიონის პირდაპირ, სადაც მაშინ გემები დგებოდა, რადგანაც ეხლანდელი ნავთსადგური ჯერ მზად არ იყო. ეხლა აღარც ის 11
გემები არის, რომლებიც მაშინ იყვნენ. ეს იყო ჩვენ დროს სამი პატარა ორთქ-მავალი გემი, რომლებიც რიონში შემოდიოდნენ ზღვიდან სამი ვერსის მანძილზე. ესენი დადიოდნენ მარტო ბათუმსა და ფოთს შუა. იმათ ერქვათ «ბაბუშკა», «დედუშკა» და «რიონი». ეხლა ყველა იმათ თქვენი ჭირი წაიღეს. დავბინავდით რიონის პირზედ სასტუმროში. გათენდა დილა და მივაწყდით რიონის ნაპირს, სადაც ბათუმიდან მოსულიყო ხალხით სავსე «ბაბუშკა». რა ჯურის და ტომის ხალხს არ ნახავდით მაშინ ფოთში! ეხლაც ხომ ათასი გვარი ხალხი ირევა ფოთში, მაგრამ მაშინ მეტისმეტი რამ იყო: ფრანგები (იმათ მაშინ მშვენიერი სასტუმროცა ჰქონდათ თავიანთი _ «ჟაკოს» სასტუმრო), ინგლისელები, ბერძნები, ოსმალები, არაბები, იტალიელები და ვინ იცის კიდევ რამდენი ვინმე. ჩვენ იმათ გულმოდგინეთ ვშინჯავდით. ჩვენი ქალები ხომ განცვიფრებაში მოვიდნენ ზღვისა და გემების ნახვით. რიონი და ზღვა იმათ ჯერ არ ენახათ და გეოგრაფიაზედაც მწყრალად ბრძანდებოდნენ. რიონი ზღვის შესართავში ხომ უზარმაზარია და მიმდინარეობა თითქმის არც კი ეტყობა; დაინახეს თუ არა რიონი ჩვენმა ქალებმა, საშინლად გაუკვირდათ _ რამოდენა ყოფილა შავი ზღვაო! ჩვენ ავუხსენით, რომ ეს შავი ზღვა კი არ არის, მდინარე რიონია, და აგერ იქ, შორს, ცა რომ გგონიათ, ზღვა ის არისო. ერთმა კიდევ აიჩემა და წამდაუწუმ ამას იძახდა: «ქა გენაცვალეთ, ეს რამოდენა მტკვარი ყოფილა აქაო», _ ახა ღმერთო ჩემო!..
წარმოდგენებისათვის მოვამზადეთ ქალაქის სკოლის დარბაზი, რომელიც დაგვითმო მაშინდელმა სკოლის ზედამხედველმა პატივცემულმა გ ი ო რ გ ი ღ ო ღ ო ბ ე რ ი ძ ე მ, ამ შენობაში დავიწყეთ წარმოდგენები; ხალხი იქაც ბუზივით დაგვეხვია. აქაც გამოგვიჩდნენ ძვირფასი პატრონები და გულშემატკივრები. ესენი ბძანდებოდნენ თავ. ჯ ა მ ბ ა კ უ რ გ უ რ ი ე ლ ი თავის ძვირფასის მეუღლით _ კნეინა ე ლ ე ო ნ ო რ ა თ ი, რომელნიც მაშინ ფოთში სცხოვრობდნენ და რომელნიც ჭეშმარიტ მშობლიურს თვალს არ გვაშორებდნენ, ვიდრე ჩვენ ფოთში ვიყავით. ამ ხანად იქ მარტო სამი წარმოდგენა გავმართეთ. აქაც იგივე სიამოვნება და დროს გატარება, ეტლებით სეირნობა ფოთის მშვენიერ ქუჩებზედ… რამდენჯერ გვინატრია: «აჰ, ნეტავი ეს მშვენიერი ქუჩები ტფილისსა ჰქონდეს». მართლა და ფოთისთანა ფართო, სწორე და გრძელი ქუჩები ბევრ მდიდარს და შემკულ ქალაქს ენატრება. ფოთის ტევრი ხომ (აი «პარკს» რომ ეძახიან) ყოველი ქალაქისათვის საუნჯე და ძვირფასი განძია. აი, ამ ტევრში მწვანეზედ, დიდებული ხეების ჩრდილ ქვეშ, პალიასტომის ნაპირას, თავადმა ჯ ა მ ბ ა კ უ რ მ ა გაგვიმართა მართლა დიდებული ნადიმი გურულ გემოვნებაზედ _ სიმღერებით და ცეკვით, რომელსაც ასრულებდნენ თავადის თანამხლებელნი _ გურულები. ამ დახვედრამ სულ მოგვაჯადოვა; სულ სხვა ხალხს ვხედავდით. თუმცა იმავე გულითად ქართველებს, ენაწყლიანს, მკვირცხლს, მოსწრებული სიტყვის პატრონს, მეტის-მეტად ზრდილობიანს და თავაზიანს, ეს იყო გურულები, რომელთა შორისაც დროს გატარებაში გამოუთქმელს სიამოვნებასა ვგრძნობდით. საჭმელებიც კი სულ სხვანაირად გვეჩვენა, სულ სხვანაირად შეზავებული იყო; იგივ წვნიანი და შემწვრები, რომლებსაც ასე ხელოვნურად ამზადებენ იმერეთში, აქ სულ სხვა გემოსი გვეჩვენა (რასაკვირველია, სასიამოვნო). ეს ჩვენთვის პირველი და მასთან გაუგებარი გემოვნება, მგონია, ოსმალეთის მეზობლობას ნიშნავდა, მართლა და ბოლოს ქართველ-თათრების ოჯახებში იგივე საჭმელები ვნახეთ, რაც გურიაშია ხმარებული. ასე რომ, ეტყობათ, ბედშავ ქართველ თათრებს ოსმალებმა ქრისტიანობა კი მიატოვებინეს, მაგრამ საჭმელები მაინც გურული დარჩათ.
12
სადილის დასასრულს თავადმა უბძანა ბიჭებს ახალი სუფრა გაეშალათ რამდენიმე ნავით შეკრულს ტივზედ, რომელსაც გვერდებზედ ოთხი ნავი ება მარქაფათ პალეოსტომში. მიგვიწვიეს, პალეოსტომი ტბა არის. როგორც გადმოცემა ამბობს, ვითომ ამ ალაგას ქალაქი ყოფილა, იგი შთანთქმულა და მისი ალაგი დაუჭერია შავი ზღვიდან შემოსულ წყალს. მივედით და… აქ კი ცოტა უკაცრაოდ, არამც თუ ჩვენ ქალებს, ჩვენც, «გეოგრაფიის მცოდნეთ», ნამდვილად შავი ზღვა გვეგონა ეს «უძირო» და «უნაპირო» ტბა. ნაპირზედ კი მივედით, მაგრამ ტივზედ როგორღა გადავიდეთ, მარტო ერთი სქელი ფიცარია გადებული! გურულები კაჭკაჭივით გვერდ-გვერდ გახტებიან და გამოხტებიან ამ ფიცარზედ და თან გვეწვევიან: «მობძანდით, ბატონო, შენი ჭირიმე».
_ ყმაწვილო, როგორ მოვბძანდე, რომ რაკი ფიცარზედ შევდგები, თვალები ამიჭრელდება და წყალში ჩავარდები?
_ უი, დედა! ღმერთო, მომკალ! მერე ვინ მიგაკარებს წყალს? მიბძანდი! _ გვტაცებდნენ ხელს და ფრენით გადაგვიყვანდნენ ტივზედ. თქვენი მტერი, რომ ჩვენ ბურძგლები აგვეშალა და სტოლს დავებღაუჭეთ, რომ არ გადავცვივნილიყავით ამ ვეშაპ ტბის უფსკრულში. მასპინძელმა ეს შეგვნიშნა, გაეცინა და მომღერლებს უბძანა გარს შემოგვრტყმოდენ. მოუსვეს ნიჩფები, და დაიძრა ჩვენი ტივი, საიდგანაც ჰაერში გაიზრიალა სევდიანმა და საყვედურით სავსე კრიალა სიმღერამ «ალი-ფაშამ გვიღალატა», _ გავსწიეთ ტბის შუა გულისკენ. ტივს ორსავე მხარეს მოსდევდა ოთხი ნავი ორ-ორი მარჯვე გურულით თითოში… მაგრამ რა მარჯვე! რომელი გურული არ არის მარჯვე! გავიარეთ ორი ვერსი და გავჩერდით. ტბა ძალიან მშვიდი იყო, არა ღელავდა, თორემ ღელვის დროს ზღვაზედ დარბაისელი არ არის, და ჩვენს ნავებს, როგორც კაკლის ნაჭუჭებს, გააფრენდა ჰაერში. იმ ადგილს, სადაც ჩვენი ტივი გაჩერდა, წყლის სიღრმე იყო, როგორც გვითხრეს, ორმოც საჟენამდის. გაჩაღდა ახალი სუფრა, ხელახლად გამხიარულდა ყველა და შორს გაისმა ტურფა მედიდური გურული სიმღერა. კარგათ მახსოვს, რომ მე და ერთმა გურულმა აზნაურიშვილმა, რომელიც თავადს ახლდა, დავიწყეთ კერძო საუბარი. მე გამოვკითხე, რა თევზი იცის ამ წყალში, ან თუ ბევრს იჭერენ და სხვანი. იმან მიპასუხა, რომ ყოველნაირი თევზი იცისო, და ზოგი იმისთანა უბედური, უშველებელი თევზი, რომ კამბეჩებს იტაცებსო. ამის გაგონებაზედ მე, ცოტა არ იყოს, ეჭვის თვალით შევხედე. გურული უცბად მიმიხვდა და ჩვეულებრივ გადაკვრით მითხრა: «შე დალოცვილო, მე ხომ წასული საუკუნის ამბავს არ გიამბობ, რასაც მოგახსენებთ, ეხლახან, ჩვენს დროში მოხდაო». მე რა ნება მქონდა, რომ არ დამეჯერებინა და გულმოდგინეთ დაუგდე ყური.
_ მწყემსები მორეკავენ ხოლმე მინდვრიდან კამბეჩებს და ჩაჰყრიან წყალში საბანებლად იქვე ნაპირას, ჩვენ რომ წამოვედით. ამ წინაზედ მოერეკათ კამბეჩები და ჩაეყარათ წყალში. თითონ ბიჭები ტყეში შესულიყვნენ მოსასვენებლად. ამ დროს მოესმათ მათ საზარელი ბღუილი კამბეჩისა, მწყემსებმა ძალიან კარგათ იციან პირუტყვების ენა და ამიტომ თავზარ დაცემული ყველა ზეზე წამოცვივდა და მიაშურეს ტბას. უცბად შენიშნეს კამბეჩი, რომელიც წასულიყო შუა გულისკენ, მოშორებოდა ამხანაგებს. შენიშნეს, რომ ეს კამბეჩი ამოჰყოფს თავს წყლიდან, საზარლად შეღრიალებს, რაც ძალი და ღონე აქვს, წყალს ებრძვის, მოცურავს, მაგრამ თითქო უკანა ფეხზედ ვიღაც ებღაუჭება და უკან ეწევა, ისევ ჩაჰყოფს წყალში თავს. ბიჭებმა რა დაინახეს, მაშინვე მიხვდნენ, რაც ამბავი არისო (წინაც ყოფილა ასეთი შემთხვევები) და მისცვივდნენ იქვე ნაპირზედ მიბმულს 13
მეთევზეების ნავებს. აი ეს ჩვენი ნავები სულ მუდამ წყალში უბიათ თავის ბაზრებით (თოკებით). ათი თუ რვა მარჯვე ბიჭი ჩაცვივდნენ ორს ნავში და მიაშურეს კამბეჩისაკენ. იმ საბრალომ ხალხი რომ დაინახა, უარესი ღრიალი მორთო. მიუახლოვდნენ თუ არა, რქებზედ გადააგდეს თოკი და მსწრაფლად მოუსვეს ნაპირისაკენ. რა ძალა უნდა ჰქონოდეს იმ წყეულს თევზს: რვა თუ ათი ვაჟკაცი და თითონ კამბეჩი აქეთ ეწევიან, ის წყეული კი მარტო იქით. როგორც იყო, მოვიდნენ ნაპირზედ, ასე რომ კამბეჩმა წინა ფეხები კიდეც დააბიჯა მიწაზედ, თევზი კიდევ თავს არ ანებებდა. უცბად ბიჭებმა დაინახეს საშინელი თავი ღლავისა (ლოქოსი), რომელსაც პირში ედვა მთლად კამბეჩის უკანა ფეხი. ერთმა მწყემსმა ნიჩაბიც ესროლა თურმე თავში: მხოლოდ მაშინ ამ ხმაურობაზედ მიატოვა კამბეჩი და შეცურდა წყალში. საბრალო კამბეჩს ისე ჰქონდა დაღრღნილი და გადატყავებული ფეხი, როგორც გინახავთ მგლისაგან დაგლეჯილი საქონელი.
ეს არაკი ბევრს გაუზიარე იმ მხარეში, მაგრამ არავის არ გაუკვირდა, ბევრი მარწმუნებდა კიდეც ამ ამბის სიმართლეში. სოხუმშიაც მოხდა თურმე ამისთანა შემთხვევა მდ. ინგურზე, ზღვის შესართავთან. იქ კი თურმე ვერ გადაარჩინეს საბრალო კამბეჩი, რადგანაც თევზმა ზღვაში შეიტაცა. აი, თურმე ამისთანა მტაცებელი ლოქოები ბუდობენ პალიასტომში.
საღამოს ჟამმაც მოატანა და ჩვენი მოძრავი მხიარული სუფრაც დაიძრა ნაპირისაკენ კვლავ სიმღერით, აღტაცებულის ყიჟინით და დამბაჩემის სროლით. ჩვენს აღტაცებას, ამ ჩვენთვის არა ჩვეულებრივი დროს გატარების გამო, საზღვარი არა ჰქონდა. რა იყო მიზეზი საზოგადოების ასე გატაცებისა და დახვედრისა? რითი ვიყავით პირადათ ჩვენ გამოჩენილნი, რომ ამდენი პატივის ცემის ღირსი შევიქენით? ვის რა ღვაწლი მიგვიძღოდა საზოგადოების წინაშე? არაფრისაგან არაფერი. ეს იყო მხოლოდ ქართული გულის ძგერა, მისი უტყუარი და ღრმა გრძნობათა გამოთქმა იმ დიადი საზოგადო საქმის დაწყების გამო, რომლის წინ წაყვანაც ჩვენა გვქონდა ნაკისრი, როგორც წინადაც მოგახსენეთ. არა ნაკლებ ნადიმი გაგვიმართა პატივცემულმა ი ვ ა ნ ე ჯ ა ლ ა ლ ო ვ მ ა, რომელიც მაშინ თვალსაჩენი იჯარადარი იყო და შემდეგ ქალაქის თავის თანაშემწე. ეს უცხო ტომის კაცი ქართველებზედ არა ნაკლებ თანაგვიგრძნობდა ჩვენს საქმეში.
ფოთიდან გასვლის ორი დღის წინად ბათუმში გავისტუმრეთ ჩვენი ადმინისტრატორი ჩუბინაშვილი და, კარგათ არ მახსოვს, მგონია, კოტე ყიფიანი მთელი ჩვენის ბარგით სცენის მოსაწყობად. ამავე დღეებში მოგვშორდა ვასო აბაშიძე, რომელსაც ტფილისიდან დეპეშა მოუვიდა მამის მძიმე ავადმყოფობის გამო. ცხადია, რომ ვასო ჩვენი პატარა წრისათვის დიდი დანაკლისი იქნებოდა. იმისი როლების მოთამაშე ეხლაც არავინ არის და მაშინ ხომ ვინ გვეყოლებოდა? ზოგიერთ აბაშიძის როლს, მაგ. ზიმზიმოვს, შემდეგ მოგზაურობაში გ ი გ ო ყ ი ფ შ ი ძ ე თამაშობდა. საზოგადოდ კი ყიფშიძეს თანამდებობა სუფლიორობა იყო, რაშიაც დიდი უნარი გამოიჩინა. მხოლოდ არტისტებს ესმით, რა მნიშვნელობა აქვს კარგს სუფლიორს თეატრში.
დამავიწყდა, თავის დროზე მეთქვა, რომ ქუთაისიდან წამოგვყვა კოტე მესხი, რომელიც ძალიან გამოგვადგა მოგზაურობაში, მეტადრე მაშინ, როდესაც ვასო აბაშიძე დაგვაკლდა. ბათუმიდან გვაცნობეს, რომ სცენა მზად არის და გველიან. გამოვეთხოვეთ ყველას, სასტუმროში გავუსწორდით და მოვემზადეთ სამგზავროთ, მაგრამ ეხლა სულ სხვანაირი მგზავრობა მოგველოდა _ ზღვით. გულის ფანცქალით ვუახლოვდებოდით გემს. ესეთი მგზავრობა, ერთიორის 14
გარდა, არავის არ გამოეცადნა, მეტადრე ქალებს და ყველა შიშით ელოდა გაგონილ ზღვის ავადმყოფობას.
4
დილით ათ საათზე აბარგებულები, მივედით პატარა ნავთსადგურთან, სადაც გაკრიალებული კოხტა ორთქმავალი _ გემი «ბაბუშკა» იდგა და ოშხივარი ასდიოდა, რადგანაც წასასვლელად ემზადებოდა. ავიღეთ ბილეთები და ავედით გემზე. ჩვენ იმისთანა ბილეთები ავიღეთ, რომლებშიაც საჭმლის ფულსაც ანგარიშობენ. დავუწყეთ გემს შინჯვა-თვალიერება; გემის უფროსი დიდის ზრდი-ლობით გაგვიძღვა წინ და ყველაფერი დაწვრილებით გვაჩვენა და აგვიხსნა. მშვენივრად მორთული პატარა ოთახი (კაიუტი), სასადილო ოთახი, ქალების და კაცების ცალკე განყოფილებანი, მანქანები, რომელიც გემს ამოძრავებს და სხ.; ჩვენ აღტაცებაში მოვედით ამ წესრიგის და საოცარი სისუფთავის გამო. ამაზე უმშვენიერესი აღარა გვეგონა-რა; მაგრამ შემდეგ, როდესაც ვნახეთ დიდი გემები რუსული, ფრანგული და ინგლისური, ეს უზარმაზარი ქარვასლები სამ-სამი სართულით, მაშინ კი სულ დაგვავიწყდა ჩვენი განსვენებული «ბაბუშკა».
ეს ბორბლიანი გემი იყო. ქალაქში წისქვილებს დიდი ბორბლები რომ აქვს, ორი იმისთანა ბორბალი ჰქონდა «ბაბუშკას» აქეთ-იქით შუა გულზედ. ამ ბორბლებს მანქანა ამოძრავებდა და პატარა გემი სწრაფად გარბოდა ზღვაში. ეხლა ბორბლიანი გემები სულ აღარ არის ხმარებაში და ან თუ არის, ისიც ნავთსადგურებში სამუშაოდ. ეხლა დიდებული «ჭახრაკიანი» გემებია და საოცრად მსწრაფლმავალნი.
მესამედ დაიჭყივლა მანქანამ და უცბად გადატრიალდნენ ბორბლები, წყალი ადუღდა, აქაფდა, და ნელ-ნელა მოვშორდით ნაპირს. ამ პირველ დაძვრაზე ისეთი რაღაც ვიგრძენით, თითქოს გული გვეფერებაო. ბევრი მაშინ სიამოვნებით გადმოხტებოდა ნაპირზე, მაგრამ ეხლა ვიღა გაგვიშვებდა. შედრკნენ ჩვენი ქალებიც და მოაყოლეს, რაც-კი ლოცვები იცოდნენ. მთელ გემზე საზოგადო გულმხურვალე ლოცვა და ღვთისადმი ღაღადი მოისმა. მალე რიონმა ზღვას ჩააბარა ჩვენი პატარა გემი. ეს კი სულ სხვა სანახავი იყო: დაუსრულებელი წყლის სივრცე და შორს, სადღაც ცის დასავალში წყალი და ცა შეერთებული. მარცხნივ კიდევ ვარჩევდით წყლის ნაპირს, მაგრამ ეს უფრო მოშავო ღრუბლებს გვანდა, ვიდრე ხმელეთს. ამ გვარად ზევით ცას შევსცქეროდით და ფეხ-ქვეშ წყალსა. მშვენიერი დარი დაგვიდგა, და კაი დარში ზღვაში მოგზაურობაზე უსიამესი არაფერი არ არის. მივსრიალებდით დინჯათ, შეურყევლად ამ კამკამ ლურჯ წყალში. თვალი შეეჩვია წყალს, გულს კაეშანი გადაეყარა და თანდათან თავისუფლად სუნთქვა დავიწყეთ… ენაც ამოვიდგით და კვალად ავტეხეთ ჟივილ-ხივილი და ტკბილი საუბარი. ავედით მაღლა, უფროსის ბინაზე, და იქიდან გადავყურებდით, როგორ ხტუნაობით და ყირა-ყირა გადასვლით მოსდევდნენ ჩვენს გემს ზღვის ღორები (დელფინები). კაი დარში მთელი ჯოგები ირევა ამ ღორებისა; ამოხტებიან წყლიდან, გადაკოტრიალდებიან ჰაერში და კვალად ჩაცვივიან წყალში. ჩვენ ძალიან ვმხიარულებდით ამ თამაშით, ხან პურის ნატეხებს ვესროდით გემიდან, ხან პაპიროსის კოლოფებს და ხან რას. ბავშვებივით გვიხაროდა და ვხარხარებდით.
დანიშნულ დროს მიგვიწვიეს ჯერ საუზმეზე და მერე სადილზე. ჩვენ გაგვაოცა საჭმელების სიუხვემ: საუზმეთ ოთხი-ხუთი თავი საჭმელი და სადილად რვა თავი. სასმელები როგორიც და რამდენიც გვნებავდა: ღვინო, ლუდი, არაყი, კონიაკი, ყავა… ფოთიდან ბათუმამდის სულ ჭამაში ვიყავით, მაგრამ რა საჭმელები და 15
როგორ მომზადებული, მეტადრე ათასგვარი თევზეულობა! გემის უფროსი ჩვენთან სადილობდა, გვთავაზობდა და თან შეგვნიშნავდა, რომ ძალიან კარგია, ვისაც ზღვაში ჭამის მადა კარგი აქვსო. სასმელები ხომ რა სათქმელია; რომ იტყვიან, ოხრად იყო, მაშინ იმისთანა დრო იყო, რომ საზღვარგარეთური სასმელები ჩალის ფასად ღირდა: პირველი ხარისხის კონიაკი, ეხლა თორმეტი მანეთი ღირს, მაშინ 1 მ. და 50 კაპ. ღირდა. საუკეთესო შამპანიური 2 მ. და 50 კაპ. არ ასცილდებოდა.
მიუახლოვდით ბათუმს, გავუარეთ თამარის ციხეს და ნეტარებით დავუწყეთ ცქერა. გულის წარმტაცია ბათუმის ეს მიდამოები თავისი ბუნებრივი სიდიადით: შევედით ნავთ-სადგურში და ჩვენ გემს ჭიანჭველებივით შემოეხვია პატარა ნავები (ფელიუგები), თავის მარჯვე პატარა თათრის და არაბის ბიჭებით. ეს პატარა ნავები ისე მარდათ დაძვრებოდნენ გემებ შუა და ჭყუმპალაობდნენ წყალში, როგორც იხვები. კანკალით ჩამოვედით გემის საქანაო კიბეზე, ჩამოგვიზიდეს ბარგი და ჩაუსხედით პატარა თათრებს ნავებში, რომლებმაც უცბად მოგვიტაცეს და ნაპირზე გამოგვიყვანეს. აქ აუარებელი ხალხი დაგვხვდა საზოგადოთ და კერძოთ ჩვენი მომლოდინენი. ბათუმი ახალი აღებული იყო, მინგრეული-მონგრეული სახლის კედლები ჯერ კიდევ თოფისა და ყუმბარის ტყვიით მოჭედილები და დახვრეტილები. მაშინდელი ბათუმი ეხლანდელ ჩვენ ქალაქის აბანოების უბანს და აშპაშხანას მოგაგონებდათ თავის რამდენიმე მინარეთით, თუმცა, რამდენიმე ევროპიული სასტუმროც მოიპოვებოდა რიგიანად მოწყობილი, მეტადრე ფრანგული სასტუმრო «ფრანცია». მაგრამ სიცოცხლით კი სდუღდა, ეს ნაოსმალეთარი ქალაქი: ვაჭრობა გაცხარებული იყო, ყავახანები და ლუდხანები ხალხით სავსე, მოძრაობა დიდი, გახურებული მუშაობა ახალ შენობებზე, ნავთსადგური რუსის და უცხოელ გემებით მთლად გაჭედილი… შორით _ ზღვა მოფენილი მომავალი და მიმავალი თეთრი იალქნიანი გემებით და ბარკასებით (დიდი ნავებია საქონლის საზიდავი), და ყველა ეს ამ ანკარა ზღვაში მიცურ-მოცურავენ, როგორც თეთრი გედები. თვალს ვერ მოაშორებდა კაცი ამ სანახაობას. გასართობი, ღვთის წყალობა გაქვთ, ბევრი რამ იყო, მაგრამ ჩვენ ჯერ საქმეზე უნდა გვეფიქრა. ჩამოვხტით ზღვის პირას ერთ სასტუმროში, დამოჟნის პირდაპირ; ამ სასტუმროს, მგონია, «როსია» ერქვა და ერთ დიდს ორ სართულიან აზიურ სახლში მიწურის ბანით იყო მოთავსებული. ეხლა იქ უპირველესი ევროპიული სახლებია გადაჭიმული. საზოგადოთ მაშინდელი ბათუმი ისევე ჰგავს ახლანდელს, როგორც მცხეთა თბილისს. ყველას კარგათ მოგეხსენებათ, რომ ბათუმი ასე აშენდა და გაიზარდა მისი ძვირფასი მდებარეობის და დიდებული ბუნებრივი ნავთ-სადგურის წყალობით. მალე, მისვლისთანავე, ჩვენთან მოიყარა თავი ქართველმა საზოგადოებამ. ესენი ბძანდებოდნენ რამდენიმე ქართველი მოსახლე ოჯახობა, სხვა და სხვა სამსახურის მოხელენი და ქართველი აფიცრობა. იმ ჟამად ბათუმში რამდენიმე ქართველიც ვაჭრობდა. ქართველ ოჯახებში მაშინ ბათუმში მეთაურობდა პატივცემული დ უ რ მ ი შ ხ ა ნ ჟ უ რ უ ლ ი ს ოჯახი; ბ. დურმიშხანი ბათუმის პოლიციის უფროსი ბძანდებოდა და, მაშასადამე, ადმინისტრაციის წარმომადგენელთა შორის გავლენიანი პირი იყო, ბათუმში ეს პატიოსანი ოჯახი აღმოგვიჩნდა მუქთა სასტუმროდ: სადილ-ვახშამი ამ ოჯახში ჩვენთვის ყოველთვის მზად იყო, და რაც შეეხებოდა ჩვენი სცენის საჭიროებას, დარბაისელი ქ ე თ ე ვ ა ნ ჟ უ რ უ ლ ი ს ა არაფერს არ ჰზოგავდა დასახმარებლად. ჩვენი საქმე გაჩარხული იყო: წარმოდგენისათვის ზალაც მოვაწყეთ, ბილეთებს 16
იტაცებდნენ, ქართველი საზოგადოების გარდა, უცხოელებიც, მეტადრე ქართველი მაჰმადიანებიც ბევრი დადიოდა, მხოლოდ… დახე კიდევ ჩვენ უშნოობას და მოუფიქრებლობას: ბათუმში სტამბა არ იყო (ან რისთვის იქნებოდა), და ჩვენ კი დაგვავიწყდა ქუთაისიდან დაბეჭდილი აფიშები წაგვეღო. არავის არ მოაგონდა, ვერავინ ვერ მოვისაზრეთ, რომ ბათუმში, ახლად აღებულ ოსმალოს ქალაქში, ასე მალე ქართულ-რუსული სტამბა არ იქნებოდა! ხელთნაწერი აფიშები რამდენი უნდა დაგვემზადებინა, რომ მთელ ქალაქს გასწვდომოდა და ან რა თვალსაჩინო იქნებოდა ხელთ-ნაწერი აფიშა? შემდეგ ურთი-ერთ შორის თათბირისა, შემდეგი გამოვიგონეთ: ბათუმში დღესაც, ზაფხულობით, ქუჩა-ქუჩა დააქვთ ხოლმე ცივი წყაროს წყალი კოკებით ხის ფოთლებში გახვეული, ამას ეძახიან სოუხ-სუს. წყლის დამტარებელი დადის და ჰყვირის «სოუხ-სუ!» დავწერეთ რამდენიმე აფიშა სხვილის ხელით და ამ წყლის დამტარებლებს ზურგზე დავაკარით და თანაც დავარიგეთ, რაც უნდა ეყვირათ ქუჩაში. დადიოდნენ ეს ქართველი თათრები და დაზეპირებულ სიტყვებს გაჰკიოდნენ: «დღეს თრიათში ქააართულიი თრიათრიაააა. თამაშობენ: საფაროვი, გაბუუუნია, ყიფიააანი» და სხვა ამ გვარად. ხშირად ჩვენი ქალები ჩემზე ადრე რად ამბობსო, ჩამოუცვიოდნენ ამ საბრალოებს სასტუმროდან ქუჩაში, შეაჩერებდნენ და ეუბნებოდნენ: წინად გაბუნია ან საფაროვი სთქვიო და აი შენი გასამჯელო ერთი აბაზიო… ჩვენ, კაცები, ვსწყდებოდით სიცილით თათრებისაგან ჩვენი არტისტი ქალების დამახინჯებული გვარების ყვირილზედ; მით უმეტეს, თეატრში ჭედვა არ იყო. ბათუმში სამი წარმოდგენა გავმართეთ; სამჯერვე თეატრი სამსე იყო ხალხით. საჩუქრები ბევრი მოსდიოდათ ჩვენ არტისტ ქალებს; გაბუნიას ქალს დღესაცა აქვს მაშინდელი რამდენიმე ძვირფასი საჩუქარი.
პროვინციაში ხშირად გვშველოდნენ ხოლმე სცენის მოყვარულნი. რომ დაგვჭირდებოდა, მეტი რა ჩარა გვქონდა, მოვიწვევდით ხოლმე ამა თუ იმ კაცსა ან ქალსა, რომლებიც დიდის სიამოვნებით გვეხმარებოდნენ. ბათუმშიაც დაგვჭირდა პატარა ქალის როლის მოთამაშე. ბევრი არ გვიფიქრია და უცბათ გამოვსძებნეთ… დღევანდელი ჩვენი პატივცემული ცენზორი გ ი ო რ გ ი ჟ უ რ უ ლ ი, პირველი კლასის კადეტი, რომელიც გამოვიყვანეთ პატარა გოგოს როლში, მოკლე და არშიებით მორთულ ქალის ტანისამოსით. ქალში ვერ გამოარჩევდა კაცი, ისე უხდებოდა ეს დედათა სამოსელი და მშვენივრადაც შეასრულა თავისი როლი. ერთი მოხერხებული ეშმაკობაც ჩაიდინა ამ ყმაწვილმა გიორგი ჟურულმა. იგი დიდი მოტრფიალე იყო (მგონია, დღესაც ისევე მოტრფიალეა) თეატრისა და თაყვანის მცემელი არტისტებისა. ნახა, რომ საზოგადოება საჩუქრებს აძლევს წარჩინებულ არტისტებს, თითონაც მოუნდომია საჩუქარი მიართვას გაბუნიას ქალს. წასულა საქალაქო ბაღში და მებაღისათვის უთქვამს: «მამამ _ კარგი თაიგული გამიკეთე და გამომიგზავნეო». აბა, მებაღეც როგორ არ გაუკეთებდა, რა დაინახა პოლიციის უფროსის შვილი! გაუკეთა მშვენიერი თაიგული და მიართვა. გიორგიმ გამოართვა თაიგული და დაფიქრდა: «ამას ხომ «ლენტი» უნდაო». წავიდა მაღაზიაში, აარჩია საუკეთესო ლენტი, 20-25 მანეთი დაუფასეს. ვინ მისცა პირველი კლასის შეგირდს ეს ფული! დედმამას ვერა სთხოვს ამ ფულს და, მაშ, რა ქნას, ხომ გაუცრუვდა «კავალრობა»! როგორ მიართვას ცარიელი თაიგული ულენტოდ?! იფიქრა, იფიქრა და მოვიდა ჩვენთან სასტუმროში, გაბუნიას ქალთან: «ნატო, დედამა _ დღეს ქართულ წარმოდგენაზე უნდა მოვიდე ნამდვილი ქართული ტანისამოსითაო და რომელი საუკეთესო სარტყელიცა გქონდეს, გამომიგზავნეო».
17
_ გულის პირი ხომ არ უნდა? _ ჰკითხა გაბუნიას ქალმა.
_ არა, გულის პირი აქვს, მარტო სარტყელი უნდა, _ მიუგო იმან. ადგა და რომელიც საუკეთესო სარტყელი ჰქონდა, გაუგზავნა. დაიწყო წარმოდგენა, საჩუქრები ბევრი მიიღეს არტისტებმა და, სხვათა შორის, გაბუნიას ქალს მიართვეს მშვენიერი თაიგული ძვირფასი «ლენტით» გადახვეული. გათავდა წარმოდგენა, გაბუნიას ქალმა გაფაციცებით დაუწყო შინჯვა ძვირფას საჩუქრებს, განსა-კუთრებით თაიგულის სარტყელს და… პირს კატა ეცა: თავისი საკუთარი სარტყელი იყო. ამ გვარად ითვალთმაქცა პატარა გიორგიმ და საზოგადოებას დაანახვა, რომ ძვირფასი საჩუქარი მიართვა არტისტ ქალს.
მაშინდელი ჩვენი დროს გატარება ბათუმში სწორედ დაუვი-წყარია. ქართველი აფიცრობა ყოველ დღე კავალკადას გვიმართავდა; გამოგვიგზავნიდნენ საუკეთესო ცხენებს, შევსხდებოდით ქალი და კაცი და გავსწევდით თამარის ციხისკენ და «გოროდოკში», სადაც ყოველთვის მშვენიერი საუზმე გველოდა. «გოროდოკი» რუსების ახალშენი იყო და მაშინ იქ სულ რუსები ცხოვრობდნენ. იმ დროს გაცხარებული მუშაობა იყო ბათუმის ახლო-მახლო მთებზედ, სადაც საარტილერიო სიმაგრეებს აშენებდნენ. სწორედ საგულისხმო იყო ამ ხელოვნური სიმაგრეების დათვალიერება, რომელთაც ესეთი დიდი მნიშვნელობა აქვთ ომის დროს.
გავიცანით აგრეთვე და დაუახლოვდით ქართველ ბეგებს, რომელთაც ძალიან მოვსწონდით და სიამაყით მოგვითხრობდნენ თავის შთამომავლობის და მამა-პაპის გათათრების ამბავს. ხშირად მიგვიწვევდნენ ყავაზედ (მაშინ იშვიათად თუ ვინმე სვამდა მაგარ სასმელებს; ეხლა კი იშვიათი თათარი არა სვამს), მოგვისხდებოდნენ გვერდით და დაგვიწყობდნენ ჩვენი ქვეყნის ბედ-იღბალზედ ლაპარაკს: გამოგვკითხავდნენ ჩვენი ცხოვრების ავ-კარგს, სწავლა-მეცნიერების გავრცელებას საქართველოში, ეკონომიურ მდგომარეობას, პოლიტიკურ განწყობას და სხ. ლაპარაკობდნენ ძველი ქართულის ენით დინჯათ, კილო კი გურული ჰქონდათ; ლაპარაკი _ ზრდილობიანი და თავაზიანი. ერთი დარბაისელი ბეგი იყო, გვარი არ მახსოვს, ხიმშიაშვილი, თავდგირიძე თუ აბაშიძე. იმან გვითხრა ერთხელ: «ყმაწვილებო, ძალიან მიხარიან, რომ კარგ ქართველებს გიყურებთ, მაგონდება ჩვენი წინაპრები, ჩვენი ერთი რჯული, მაგრამ ეს კი ძალიან არ მომწონს, რომ თავზედ ქუდის მაგივრად ღორის ტუჩი გადევთო!» ჩვენ საზაფხულო «კარტუზები» გვეხურა. «თქვენი ღვთის გულისათვის, _ განაგრძო იმან, _ გადაყარეთ ეგ ღორის ტუჩები და მე უკეთეს ქუდებს დაგხურავთო». ყველას დაგვხურა ძვირფასი წითელი ფესები. ამ ფესებს ჰქვიან «სულთანის ფესა», რადგანაც უბრალო მამაკვდავისათვის ძალიან ძვირია ეს ფესა (8-9 მანეთი) და მხოლოდ წარჩინებული პირები და გვარიშვილები ხმარობენ. ჩვენ, რასაკვირველია, ხათრი არ გაუტეხეთ და ჩვენი თეთრი ქუდები იმისივე თვალწინ ზღვაში ვისროლეთ. ბეგის სიამოვნებას საზღვარი არა ჰქონდა. დავიხურეთ წითელი ფესები ქუთაისში შეკერილ ხალათებზედ და ამ მორთულობით რაღაც უცნაური კუნძულის მაცხოვრებლებს წარმოვადგენდით.
ღამე კიდევ თავისებური დროს გატარება გვქონდა. ჩავსხდებოდით რამდენიმე ნავში ჩვენი დასი მთლად და რამდენიმე თავმოყრილი ყმაწვილი კაცი, ერთ ნავს ხორაგით და სასმელებით აავსებდნენ და გავიდოდით ზღვაში 2-3 ვერსის მანძილზედ ლხინით, ქეიფით და სიმღერებით. სწორედ აუწერელია ეს სიამოვნება ამ კაშკაშა მთვარიან ღამეში, მოკრიალებულ-მოწმენდილ და სხივოსანი ვარსკვ-
18
ლავებით მოჭედილ ცის ქვეშ ზღვაში. ოჯახურ დროს გატარებასაც არ ვიყავით მოკლებულნი, როგორც ზევით მოგახსენებთ, ბ. დურმიშხან ჟურულის ოჯახი ხომ იყო და იყო ჩვენთვის მუქთი სასტუმრო, არც სხვა ოჯახებმა დაგვტოვეს უყურადღებოდ. ამ ოჯახებში პირველი ადგილი ეჭირა დიდათ პატივცემულ პ ო ლ კ ო ვ ნ ი კ ბ ე რ ს ი ს ო ჯ ა ხ ს. პოლკოვნიკი ბერსი იყო ქალაქის უფროსი (Uჰფლჯყფხფკმყბრ), ცოლად ჰყვანდა სიმშვენიერით განთქმული აწ განსვენებული ტურფა ფ ა ტ ი, გურული ერისთავის ასული. ბ. ბერსი, საზოგადოდ დიდის ყურადღებით იყო ჩვენთან, როგორც ადმინისტრაციის წარმომადგენელი. ყოველ ჩვენს თხოვნას ამ მხრივ დაუყონებლივ შეასრულებდა ხოლმე. ეს პატიოსანი სახლობა ყველა ჩვენს წარმოდგენას ესწრობოდა და ორჯელ დიდი ნადიმიც გადაგვიხადეს. თითონ ბერსი და მისი ნარნარა მეუღლე სათითაოდ ჩამოგვივლიდნენ და მოწიწებით გვთხოვდნენ დიდს და პატარას პატივი გვეცა და სანადიმოდ მივსულიყავით იმათთან. თქმა მეტი იქნება, როგორც ისინი ჩვენ დაგვხვდებოდნენ და გაგვიმასპინძლდებოდნენ ხოლმე.
ასე და ამ გვარად მოვიარეთ ბათუმი; ყველგან გულითადი დახვედრა, ყველგან გულწრფელი სიმპატია; თეატრი მუდამ სავსე და აღტაცებული სიამოვნება საზოგადოებისა. დროც მოგვივიდა დაბრუნებისა. ჯერ ერთი, რომ ორიოდე დაბა კიდევ დაგვრჩა სანახავი, და მეორეც, ადრე უნდა დავბრუნებულიყავით ქალაქში, დავბინავებულიყავით, დავლაგებულიყავით და დროზე გაგვეხსნა სამუდამო სცენა, ე. ი. მოგვეწყო სეზონი ენკენისთვიდან.
ერთ დილას ჩავიბარგეთ და გამოველით ნავთ-სადგურზე. გამომცილებელი აუარებელი გყვანდა. შემდეგ ჩვეულებრივის გამოთხოვებისა, ჩავსხედით ნავებში და გავსწიეთ ორთქმავლისკენ, რომელიც ნაპირიდან ორასი საჟენის მანძილზედ იდგა ზღვაში. უკან დაგვდევდნენ რამდენიმე ნავი ჩვენის ძვირფასის მასპინძლებით ჟივილ-ხივილით და მაღალი სიცილ-ხარხარით. ვის უშველებელ შამფურზედ აგებული შემწვარი ბატკანი და სუკები ეჭირა ბაირაღივით, ვის დიდი დოქები (კოკები) ღვინითა, ვის ტაბლაკი სხვადასხვა საუზმით და უცხოელი სასმელებით. ამ ამბით მიველით გემის კიბესთან (ამ ხელათაც კიდევ ჩვენი ნაცნობი «ბაბუშკა» შეგვხვდა) და გავაკეთეთ წრე. დაიწყო ხელმეორედ გამოთხოვება და გზის დალოცვა და საზოგადო სადღეგრძელოები. ამ გაცილების მოთავენი იყვნენ განსაკუთრებით ქართველი აფიცრობა: ს ო ლ ო მ ო ნ ა ბ დ უ- შ ე ლ ი, თ. თ. ვ ა ჩ ნ ა ძ ე ე ბ ი, კ ო რ ი ნ თ ე ლ ი და სხვები, რომელნიც არ მახსოვს, და არც მას აქეთ შემხვედრიან. ერთი თხუთმეტი წუთი გავჩერდით გემის ძირში და სადღეგრძელოებით და სიმღერებით ვიჯერეთ გული. ბოლოს გემიდან მოგვცეს ნიშანი და ავცოცდით გემის კანკალა კიბეზედ. დაიძრა გემი და ჰაერი აივსო მაღალის ხმაურობითა, «ვაშას» ძახილით, ქუდების და ხელსახოცების ჰაერში ტრიალით ვშორდებოდით ერთმანეთს ჩვენ და ჩვენი ტკბილი მასპინძლები. დიდს მანძილზე მოგვდევდნენ უკან ჩვენი გამცილებლები… მაგრამ გემმა უცბად გაიფართხალა, გედივით გაიჭყუმპალავა და ჩვენი «ბაბუშკა» შეერია დაუსრულებელ ზღვის ტალღებში…
ცოტ-ცოტათი და მალე სრულიად თვალიდან მიგვეფარა ჩვენი ძვირფასი ხალხი.
19
5
ბათუმიდან ჩვეულებრივის სიამოვნებით დავბრუნდით ფოთში. მგონია, ფოთში ერთი წარმოდგენა კიდევ გავმართეთ, სწორედ არ მახსოვს, და ეს კი ნამდვილად მახსოვს, რომ გვთხოვეს წარმოდგენის გამართვა. ფოთში სადგურზე გავისტუმრეთ ჩვენი ბარგი და ქალები ეტლებით: ჩვენ კი, კაცები, რადგანაც დიდი დრო იყო მატარებლის წასვლამდის, ფეხით წამოვედით. თან მოგვდევდნენ მრავალი ყმაწვილ-კაცობა და აფიცრობა, რამაც ერთი გაუგებარი და სასაცილო საქმე გამოიწვია.
ფოთის დიდს რკინის ხიდზე რომ შევსდექით, ამ დროს ხიდს მოუახლოვდა ერთი პატარა გემი, რომელზედაც დიდი მთავარი მიხეილ ნიკოლოზის ძე ბრძანდებოდა. დიდი მთავარი მობძანებულიყო გემით რიონის ზღვასთან შესართავამდის და რადგანაც დიდ გემს რიონში შემოსვლა არ შეეძლო, გადამჯდარიყო პატარა გემში, რომელიც რკინის გზის სადგურის პირდაპირ ჩერდებოდა. ამის გამოისობით რკინის ხიდი გაიხსნებოდა ხოლმე ალაყაფის კარებივით, გემს გაატარებდა და ისევ დაიკეტებოდა _ შეერთდებოდა. დღეს აღარ აღებენ ამ კარებს და ხიდი სამუდამოთ გაერთიანებულია, თუმცა, გასაღებ-დასაკეტი ჭახრაკები დღესაც ხელუხლებელია თავის ალაგას. ხიდი გაიხსნა და დიდი მთავრის გემმა გამოიარა; ჩვენ ხიდზედ ვიდექით და მოწიწებით სალამი მოვახსენეთ თათრულ ყაიდაზე _ შუბლზე და გულზე ხელის დადებით (ფესის მოხდა არ შეიძლება). დიდმა მთავარმა რა შეგვნიშნა ლურჯი პერანგებით და ოსმალურ ფესებით, თურმე ტყვეები ვეგონეთ და თავის მხლებლებს ჰკითხა: «ამ ტყვეებს აქ რა უნდათ, აქამდის რად შეგინახავთ და ან სადა გზავნითო?» გუბერნატორმა თურმე ვერაფერი ვერ უპასუხა და ძალიან შეწუხდა; ამ დროს ერთმა მოხელემ მოახსენა: «თქვენო უმაღლესობავ, ესენი ტყვეები არ გახლავან, ქართული თეატრის მოგზაური არტისტები არიანო». დიდ მთავარს თურმე გაეცინა და სთქვა: «ეს რა უცნაურად აცვიათო». ეს გვიამბეს დიდი მთავრის თანხმლებ-მოხელეებმა რკინის გზის ფოთის სადგურზე. გემმა გაიარა, ხიდი კვლავ შეიკრა და ჩვენ სადგურისკენ გავემართეთ.
ფოთიდან პირდაპირ ხაშურში წამოვედით. აქ კოტე ყიფიანმა მიგვიწვია თავის სოფელ ქვიშხეთში, სადაც მაშინ ბძანდებოდა აწ განსვენებული დიმიტრი. ჩვენ, რასაკვირველია, დიდი სიამოვნებით ვეახელით ბატონ დიმიტრის. ვთქვით, რომ ერთი ორი დღე შევისვენებთ ქვიშხეთში და შემდეგ გავუდგებით გზას ბორჯომ-ახალციხე-აბასთუმნისაკენო. გავსწიეთ ქვიშხეთისკენ, მალე გავარჩიეთ სახლის აივანზე დინჯი და მტკიცე ნაბიჯით მოსიარულე წელში მოუხრელი ღვთაებრივი მოხუცი. დიმიტრი დიდის დურბინდით ხელში ჩვენს გზას გამოჰყურებდა. მივედით, გადმოვხტით ეტლებიდან; დიმიტრი მოგვეგება ჭიშკრის კარებში მოღიმარი, სიამოვნებით აღვსილი თვალებით. როგორც მოყვარულმა მამამ (ამ კეთილმშობლიურ გრძნობაში, როგორც მამაშვილური სიყვარულია, ბევრს მოეხსენება, რომ დიმიტრის ვერავინ ვერ შეედრებოდა) გულში ჩაიკრა თავისი შვილი კოტე და შემდეგ ჩვენ ყველა, ქალი და კაცი, გაგვიხადა ამბორის ყოფის ღირსი. მიგვიწვიეს სახლში. ჩვენ აყრილი მაწანწალა ბოშებივით გათხუპნულ-გამტვერიანებული მოგვათავსეს ფართო ოთახებში, სადაც ტანთ-საცმელი გამოვიცვალეთ და გავსუფთავდით. გავიქეცით წყაროზედ და ამ სიცხე-პაპანაქებაში ნამგზავრებს, მზისგან დამწვარ-დახრაკულებს ეს წყარო სწორედ «უკვდავების წყლად» გვეჩვენა. გავგრილდით, ცოტა ადამიანის ფერი დაგვედო,
20
მალე შევიკრიბენით ზალაში, სადაც დაგვიწყო გამოკითხვა დიდის ცნობის მოყვარეობით დიმიტრიმ: როგორ ვიმგზავრეთ, როგორ დაგვიხვდა ხალხი, ხომ არა გაგვჭირებია-რა, და როდესაც ჩვენ ვუამბეთ ხალხის აღტაცება და დიდებული დახვედრა ყველგან და უცხო ტომის ხალხისაგანაც-კი, განსვენებულის სიამოვნებამ ფრთა შეისხა და ფილოსოფიური აღტაცებით სთქვა: «ეს ასეც უნდა მომხდარიყო! საქმე დამწიფდა, ხალხმა შეიგნო საქმის ძალა». ჩვენი ნაამბობის გამო მეტად გამხიარულდა განსვენებული (და როდის არ იყო ის მხიარული თავის ოჯახში, ვისაც კი ახსოვს). საზოგადოთ დიმიტრის საუბარი ყოველთვის და ყოველგან, მეტადრე თავის ოჯახში, იმისი ქვეყნის ვარამი იყო, სხვა ნაღველი დიმიტრიმ არ იცოდა. საკუთარ საქმეებზე ძალიან ნაკლებ ფიქრობდა. ის იყო საქმის კაცი და არა სიტყვისა და ყველასგან ითხოვდა ამას. დაგვიწყებდა ბაასს ჩვენ, ბავშვებს, როგორც ამხანაგი, მეგობარი, სიყვარულით და ისე გაგვიტაცებდა, რომ საუბრის დროს ხშირად მუხლზედ ხელს დავკრამდით ხოლმე! დიმიტრი არა ჰგავდა დღევანდელ ცრუ მამულიშვილებს, თვალთმაქციობით მაღლა მყვირალებს, ვითომ ქვეყნის გულის შემატკივრებს და ამ პირბადით მდაბალ სავაჭრო-საჩარჩო საქმეებში გაბმულებს! ამ ხალხს ხომ ყველა კარგათ ვიცნობთ, მაგრამ აქ რა ალაგი აქვს იმათზე ლაპარაკს!
ხანგრძლივი ბაასის შემდეგ, დიმიტრიმ გვითხრა: «ყმაწვილებო, დაღალულ-დაქანცულები ხართ მგზავრობით, მოდით, სოფლურად ადრე ვისადილოთ და მერე მოისვენეთ. მგონია, ასე ემჯობინება?» აბა, ჩვენ ამაზე რა გვეთქმოდა! შემოუსხედით ძვირფას სუფრას; თითონ განსვენებულმა იკისრა თამადობა და რა არ ითქვა ამ ნეტარ-მოსაგონებელ სუფრაზედ!.. დიდის ლხინით, სიამოვნებით და სიმღერით გავატარეთ ეს დაუვიწყარი ნადიმი.
გათენდა მშვენიერი დილა. მარიამობისთვე იწყებოდა და ქვიშხეთში საგრძნობლად გრილოდა დილით. დილით ადრე გამოვედით აივანზე და რა სურათი წარმოგვიდგა მზის ამოსვლისას: წინ დაფენილი ათასფეროვანი, მოხნულ-ნათესი დაუსრულებელი მინდორ-ვაკე, რომელზედაც ლურჯი ხაზივით მიიკლაკნება მტკვარი… მეტადრე დღეს არის სანახავი ეს მიდამო, როდესაც ამ დიდებული მაღლობიდან ბუნების სიმშვენიერესთან ერთად ხედავ ორ მხრივ განუწყვეტლივ მიმოსვლას მატარებლებისას იმერეთისაკენ და ბორჯომისკენ. რომ არ შემრცხვეს, თამამად ვიტყვი, რომ ქვიშხეთი, როგორც სააგარაკო ადგილი, ბევრით მაღლა სდგას ბორჯომზე და აბასთუმანზე, თუ სამკურნალო წყლებს არ ვიქონიებთ სახეში.
დილის ათ საათზე ხაშურიდან დაბარებული ეტლები ამოგვივიდა. ვისაუზმეთ, ჩავიბარგეთ და გავსწიეთ ბორჯომისაკენ. მივედით მშვენიერ გატკეცილ გზაზე მტკვრის პირას ბორჯომის ხეობაში. ორივე მხარეს გზისა ამართული ტყით შემოსილი უზარმაზარი მთები და იქ, სადღაც, თვალუწვდენელ კენწეროში არწივის ბუდესავით კლდეზე მიკრული ადგილობრივი მცხოვრებლების სახლები. გზა-გზა ახალციხემდის ხშირად შევხვდებოდით ხოლმე ამისთანა უცნაურ სახლებს, თვალ-უწვდენელ კლდეზე გადმოკიდებულს.
ესეც ბორჯომში მოვედით, ჩამოვხტით ფოჩტის სადგურზე და, ვიდრე ცხენებს გამოსცვლიდნენ, საუზმეს შეუდექით; ქვიშხეთიდან გვქონდა ხორაგეული წაღებული. მეტისმეტად ცხელოდა და ჩრდილს მივაშურეთ. ბორჯომს რომ ტყე არ ჰბურავდეს, ტფილისის პირია: იგივე თონესავით ჩაღრმავებული ადგილია, იგივე ხრიაკი-ნაპირებიანი მტკვრის ხეობა, იგივ სიცხე-პაპანაქება… ზაფხულში ნაშუად-
21
ღევის 4_5 საათზე ბორჯომში არა ნაკლებ მწველ სიცხეს შევსწრებივართ, როგორც მკათათვეში ტფილისში. ეს არის, რომ ბორჯომი ხალხს ამოჩემებული აქვს სააგარაკოთ, თორემ მისი ყველა ნაკლულევანება რომ გადმოვშალოთ, არაფერი სახარბიელო არ არის.
აქ ჩვენ წარმოდგენა არ გაგვიმართავს. ჯერ ერთი, რომ ამ ზაფხულს აქ ძალიან ცოტა მოაგარაკენი იყვნენ, და ვინც იყო, ისიც რაღაც ჭრელი ხალხი, მათში სულ მცირე ქართველობა, და მეორეც, სასცენო ადგილი ძალიან ძნელი მოსაპოვებელი და მოსაწყობი იყო: მხოლოდ ერთი როტონდო იყო ყოველი მხრით ფარღალალა, სადაც საღამოობით სამხედრო მუსიკა უკრავდა ხოლმე, და ჩვენ სადა გვქონდა თანხები ამ ღია ადგილის სასცენოდ მოწყობისათვის: ძალიან დიდ ხარჯს ითხოვდა. ამ გვარად პატარა შესვენების შემდეგ გავემზადეთ აბასთუმნისკენ, მაგრამ… დახე კიდევ ჩვენს იღბალს: უცბად ჩვენი ქალები ავად გაგვიხდნენ და მერე როგორ ავად! იკვლანჭებიან, გმინავენ, ოხრავენ… ჩვენ ელდა გვეცა: საიდან რა ვუწამლოთ! რითი დავამშვიდოთ! ექიმი სად ვეძებოთ, კარებზე შებმული ეტლები გვიცდიან და გვაშურებენ. რაც-კი გაგვეგებოდა ექიმობისა, რას დავიშურებდით: ზოგი სასუნებლით, ზოგი «კაპლებით», როგორც იყო, მოვასულიერეთ და გადასავსავებული ჩვენი «პრიმადონები» ეტლებში ჩავსხით. ამნაირად გულ-დახეთქილები გავუდექით გზას. ჯერ კიდევ გვიმალავდნენ და შემდეგ კი გამოგვიტყდნენ ჩვენი ქალები, რომ ჩვენს ჩუმად ფოსტის სადგურზე ცალკე ოთახში ჩაკეტილიყვნენ და ხარბათ მიერთმიათ განთქმული ბორჯომის ხეობის კალმახი (და, მგონია, ისიც ძველი).
ღამის ცხრა საათი იქნებოდა, რომ ახალციხეში შევედით. სასტუმრო ვერ ვიშოვეთ და ფოსტის სადგურზე ჩამოვხტით ორ ფართო ოთახში. გავშალეთ იატაკზე, რაც რამ გვებადა და ჩამოვმწკრივდით. ჩვენი ქალების მშვიდობით გადარჩენის გამო იმ წყეულ კალმახებისაგან, გავმხიარულდით, ვიცინეთ, ვიოხუნჯეთ და მე და გიგა ყიფშიძემ კიდევ შემოვძახეთ «მეტივური», ზაალ მაჩაბელი და სხვანი ბანს გვაძლევდნენ. ამგვარად ქალებიც გავამხიარულეთ და თითქმის განთიადამდის ასე სიამოვნებით გავატარეთ დრო, დილაზე გავედით ქალაქში, სად და როგორ მოგვეწყო საქმე.
ქართველობა იმ დროს არავინ იყო ახალციხეში. აქეთ-იქით წასულიყვნენ საზაფხულოდ. სცენისთვის გვიჩვენეს სკოლის შენობა, რომელიც წარმოდგენისათვის ადვილი მოსაწყობი იყო, მხოლოდ ეხლა კი არა, აბასთუმნიდან გამოვლაზე, მით უმეტეს, რომ ახალციხეში იმ დროს არ დაგვიხვდა იქაური ქართველი მეთაური ოჯახი _ მ უ ს ხ ე ლ ა ა ნ ი . გავემართეთ აბასთუმნისაკენ და ამბავი დავუტოვეთ, რომ გამოვლაზე გავმართავთ წარმოდგენას. დახმარება სიამოვნებით აღგვითქვეს, ვინც მაშინ იქ ქართველობა იყო.
გავსწიეთ აბასთუმნისკენ. დღევანდელი გზატკეცილი მაშინ არ იყო და მხოლოდ ახალი დაწყობილი იყო ამ გზაზე მუშაობა; ჩვენ უნდა გადავსულიყავით პირდაპირ უღელტეხილზე, რის გამოც ამ მთაზე ასასვლელად სამის მაგიერ ხუთ ცხენს აბამდნენ ეტლში, ანუ ოთხის მაგიერ ექვსს. შეუდექით მთას. ნაწვიმი დღე იყო და ვერც ამ მომატებულმა ცხენებმა გვზიდეს, ხან სად შედგებიან, ხან სადა. აქ გამოუშვებდნენ იქ მიუმატებდნენ; ცოტას გავივლიდით და კიდევ შედგებიან. რამდენიმე კაცი ჩამოვედით ეტლებიდან და აღმართში ფეხით მივსდევდით; მაინც კიდევ რამდენჯერმე შედგებოდნენ ხოლმე ცხენები. მერე ქალებიც კი 22
გადმოვიდნენ ეტლიდან და რის ვაივაგლახით ავედით მთაზე. აქედან კი თითო ეტლისათვის თითო ცხენიც საკმარისი იყო, რადგანაც აბასთუმნამდის დაქანე-ბული თავქვეა.
საღამოს ჟამს მივედით აბასთუმანში, ის იყო სანთლებს ანთებდნენ. პირდაპირ სასტუმროს მივატანეთ, (მაშინ «მირაქოვის სასტუმროს» ეძახოდნენ დიდ ქუჩაზე), მაგრამ ოთახები ვერ ვიშოვეთ, ყველა დაჭერილი იყო, წყლის გაღმა მიგვასწავლეს სხვა სასტუმრო, სადაც სამი ოთახი ვიშოვეთ, იქ ჩამოვხტით. აბასთუმანში მოაგარაკენი ბევრნი იყვნენ და მათში არა მცირე ნაწილი ქართველობა. ღამითვე გაეგოთ ქართველებს ჩვენი მისვლა და დილაზე ადრე მირაქოვის სასტუმროში რომ წავედით სცენის დასათვალიერებლად, მოგვიკითხეს. პირველად მოვიდნენ პატივცემულნი ნ ი კ ო მ ე ს ხ ი შ ვ ი ლ ი, მაშინდელი ახალციხის მაზრის უფროსი (დღეს დუშეთის მაზრის უფროსი) და ინჟინერი ფ ი დ ო ყ ა ზ ბ ე გ ი . მათ მოჰყვათ განსვენებული პოეტი მ ა მ ი ა , თ. გ ი ო რ გ ი ჩ ი ჩ უ ა, თ. ი ვ ა- ნ ე ბ ა რ ა თ ა შ ვ ი ლ ი , დ ა თ ი კ ო ა მ ი ლ ა ხ ვ ა რ ი და სხვა ქალი თუ კაცი.
მცირე თათბირის შემდეგ გადავწყვიტეთ, მირაქოვის სასტუმროში გაგვემართა წარმოდგენა. სასტუმროს სცენის გარდა როტონდოც იყო წყლის მარცხენა ნაპირს, სადაც ყოველ დღე მუსიკა უკრავდა და ცეკვა იმართებოდა. მაგრამ ამ როტონდოს მოწყობა გვეძნელებოდა, თუმცა, მეორე მხრით, სასტუმროს სცენაც გვეძვირებოდა. მაინც ერთი წარმოდგენა გავმართეთ ამ როტონდოში დიდის შრომის და ჯაფის შემდეგ, რასაც სიამოვნებით გვიყოფდნენ აბასთუმნელები. ორი წარმოდგენა სასტუმროში გავმართეთ. რა პიესები ვითამაშეთ არ მახსოვს. ერთი წარმოდგენა მახსოვს, რომელშიაც ბატონმა ნიკო მესხიშვილმა, მაზრის უფროსმა, და ფიდო ყაზბეგმა მონაწილეობა მიიღეს. ამ დღეს ვთამაშობდით «პეპოს» და ვასო აბაშიძის ვოდევილს «ცოლი თუ გინდათ, ეს არის!» ეს საქმე ასე მოხდა: რომ უფრო საინტერესო ყოფილიყო ჩვენი წარმოდგენა და, რასაკვირველია, შემოსავალიც დიდი, ბ-ნი ნიკო მოვიდა ჩვენთან და გვითხრა: «მოდი, პეპოს როლს მე ვითამაშებ, რადგანაც დიდი ხანია ამაზე ვფიქრობ, ვითამაშებ თუ არა! და ჩვენი ფიდო კიდევ ვოდევილში ვათამაშოთ»-ო. ჩვენ დიდის სიამოვნებით იმწამსვე გადავეცით ორივე პიესა… აბა, ჩვენ რად გვინდოდა, ყველამ ზეპირად ვიცოდით, არამც თუ მარტო ჩვენი როლები, არამედ მთელი პიესაც. ელექტრონის სისწრაფით გავარდა ხმა აბასთუმანში, რომ მაზრის უფროსი მესხიშვილი ქართულ სცენაზე ითამაშებსო. აბა, რა თქმა უნდა, თეატრში ჭედვა არ იქნებოდა. პირველ საღამოზედვე ბილეთები დაიტაცეს. მხოლოდ, ჩვენდა სამწუხაროდ, თეატრის დარბაზი პატარა იყო და ამიტომ ბევრი წარმოდგენის ნახვის მსურველი ვერ დაესწრო. წარმოდგენის დღეს ერთი რეპეტიცია გვქონდა, რომელზედაც გაგვაოცა ბ-ნ ნიკოსაგან ერთ დღეში პეპოს როლის დაზეპირებამ! საღამოს მოვრთეთ ჩვენი პეპო დოშლუღ-ახალუხ-გულისპირით, ზემოდან აქლემის ყელის ჩოხით და მხარ-ბეჭიანი ვაჟკაცი მშვენიერის გმირულის ფრიალა წვერით გამოვიყვანეთ სცენაზედ. საზოგადოების აღტაცებას საზღვარი არა ჰქონდა. დანარჩენები ყველა ჩვენს როლებში ვიყავით, გარდა გიგო ყიფშიძისა, რომელიც აბაშიძის როლს თამაშობდა _ ზიმზიმოვს. ამ გვარად წარმოდგენის დროს რიგ-რიგათ ვსუფლიორობდით, მე, ყიფშიძე და საფაროვის ქალი, ვინ როდის იყო თავისუფალი, რადგანაც ამ საღამოს ყველანი ვთამაშობდით. პეპოს როლის მოთამაშე ბევრი მინახავს, რომ კარგათ აესრულებინოს ეს როლი. მაგალითად, სომხების არტისტი ჩ ი მ ი შ კ ი ა ნ ი , ჩვენი ს ა ნ დ რ ო ყ ა ზ ბ ე გ ი , ზ ა ა ლ მ ა ჩ ა ბ ე ლ ი და სხვანი, მაგრამ არც 23
ერთი ამათგანი როლის სინამდვილეს ვერ ხატავდა ისე, როგორც გამოხატა ბ-ნმა ნიკომ. საზოგადოდ მიღებული აქვთ (არ ვიცი, რისთვის) პეპოს წარმო-მადგენელებს, ამ როლს მიათვისონ შექსპირის ანუ სხვა ტრაგედიების გმირების ხასიათი: განწირული სულის კვეთება, სიტყვების (სულ უბრალო და მკრთალ-შინაარსიან სიტყვების) მრისხანედ ჭექა-ქუხილი, უღრმესი სასოწარკვეთილება, გულის წუხილი, უიმედო სულის ბრძოლა და ამისთანები (დიდათ პატივცემული ავტორი ამ გვარ პეპოს როლის გამოხატვას ყურადღებას არ აქცევს, მგონია, მოსწონს კიდეც). მაგრამ პეპო ხომ ევროპიელი გმირი არ არის! იგი ჩვენი ორთაჭალის მეთევზეა, უბრალო მომაკვდავი, შრომის შვილი, ჰალალი ლუკმის მჭამელი, ძლიერისაგან დაჩაგრული, ფულით გაბატონებულის უსამართლოების მსხვერპლი და ლაპარაკის, სევდის და ნაღველის გამოთქმის კილოც ასეთი აქვს: არა ამაყური, არამედ წყნარი… ბედისაგან დაჩაგრულის შეგნება თავის უძლურებისა ძლიერთან ბრძოლაში. პეპოს მთელს ტანში მოდებული აქვს სიმწარე უსამართლობის გამო, მას ბოღმა ახრჩობს, გული სისხლით ევსება, მაგრამ ამ გამოუთქმელ ტანჯვას ის ვერ დაიყვირებს, მგრგვინავი მეხით ვერ შესძახებს ქვეყანას, ეს ასეაო! აი, სწორეთ ამისთანა გამომხატველი იყო ბ-ნი მესხიშვილი პეპოს როლისა. იმ მონოლოგში, სადაც, საზოგადოდ, პეპოს მოთამაშენი თვალის ბრიალით ერთ უშველებელს ყვირილს ასტეხენ ხოლმე, ბ-ნმა ნიკომ დინჯათ, დაბალის ხმით, სასოწარკვეთილებით თავის თავს დაუწყო ლაპარაკი: «წადი პეპო, მიწა ალოკე, ხალხს ფეხები დაუკოცნე, იმათ ფეხის მტვერი ალოკე!» და შემდეგ უფრო გაქსუებული იმედებით და თავის თავის სიბრალულით: «ვინა ხარ შენ? რა ხარ? რა კაცების მარაქაში ერევი, შენ ხომ კაცი არა ხარ?» და სხვა. ესა და სხვა მონოლოგები ისე გულის აღმძვრელი სევდიანის ხმით და კილოთი იყო წარმოთქმული, რომ დამსწრე საზოგადოებამ ცრემლი ვეღარ შეიკავა და დარბაზში ჩუმი ქვითინი მოისმა.
მე არაფერი შვილი არტისტი ვარ, მაგრამ თუ ოდესმე შემხვდა პეპოს როლის თამაშობა და დაახლოვებით მაინც მივბაძე ბ. ნიკო მესხიშვილის თამაშობას, დარწმუნებული ვარ, რომ დამსწრე საზოგადოება კმაყოფილი დარჩება ჩემი თამაშობით. ასე ღრმა შთაბეჭდილება იქონია ბ. ნიკოს თამაშობამ ჩემზედ.
არა ნაკლებ თავი გამოიჩინა თავის თამაშობით ამ დღეს ბ. ფიდო ყაზბეგმა, მხოლოდ «მეორეს მხრით». ბ. ფიდო ვოდევილში თამაშობდა, სადაც «კუპლეტებს» მღერის და ცეკვავს ქალთან ერთად. მე ამ პიესაში სუფლიორად ვიყავი და ფიდომ პიესის დაწყებამდის მითხრა: «ბიჭო, როლი კარგათ არ ვიცი და ვინძლო, რიგიანად მომაწოდო სიტყვები». დავიწყეთ წარმოდგენა; ლექსებამდის რომ მივედით, ხმა აუმაღლე, რომ უფრო კარგა გამეგონებინა… ყვირილიც მოვრთე, მაგრამ თქვენი მტერი! ერთი სიტყვაც ვერ ვათქმევინე! სულ არაფერი იცოდა! ხტის ეს კაცი, რაც შეუძლიან, და თან «ტრალალას» იძახის! მე თავი ვეღარ შევიკავე და წავიფრუტუნე… არტისტებს სცენაზედ წასკდათ სიცილი… საზოგადოებაში ამის დანახვაზედ ასტყდა ერთი საშინელი სიცილ-ხარხარი; ერთი დაუსრულებელი ჟრიამული! რომ არ შემრცხვეს, ერთი ათი წუთი მაინც ხარხარებდა თვალებში ცრემლ-მორეული საზოგადოება. რომ აღარაფერი გამეწყო, და არტისტებმაც გული ვეღარ მოიბრუნეს, უდრო-უდროს ფარდა ჩამოუშვი. სწორედ უბედურებაა, წარმოდგენის დროს არტისტებს რომ სიცილი აუტყდებათ! მაშინ მათი შეკავება შეუძლებელია: გული ამოუჯდებათ, სულს ვეღარ მოითქვამენ და ნერვებით დასუსტებულებს სიცილი თანდათან უძლიერდებათ და ნამდვილ ისტერიკად 24
გადაექცევათ ხოლმე. ასე დაგვემართა ჩვენც; მით უმეტეს, იმ დღის წარმოდგენით საზოგადოება მეტად ნასიამოვნები დარჩა, რის დამამტკიცებელიც იყო საზოგადოებისაგან მეორე დღეს გამართული დიდი ნადიმი ტყეში.
კვალად ჩავიბარგეთ, გამოვეთხოვეთ და გამოვსწიეთ ქალაქისკენ. ახალციხეში გამოვლაზედ ერთი წარმოდგენა გავმართეთ. კვალად იგივ დახმარება, იგივ დიდი ყურადღება და პატივისცემა საზოგადოების მხრივ.
ეხლა კი უკანასკნელად ჩავიბარგეთ და გამოვსწიეთ პირდაპირ ქალაქისკენ სამუდამო ჭაპნის საწევლად.
6
ესეც ჩამოვჩანჩალდით ქალაქში ჩვენის ბარგი-ბარხანით, საჩუქრებით და ნავაჭრებით. ბათუმში ვიყიდეთ ბევრი ტანისამოსები, მშვენიერი და იაფი, სცენაზე და ცხოვრებაში სახმარებელი. როგორც მოგეხსენებათ, ბათუმი მაშინ პორტოფრანკო იყო და როგორათაც ყოველგვარი სანოვაგე, აგრეთვე ტანისამოსი და სამკაულები ჩალის ფასად ღირდა, რადგანაც ბათუმში შემოსულს საქონელზე ბაჟს არ ახდევინებდნენ. მაგალითად, იქ რომ თითო ხელი ტანისამოსი ვიყიდეთ, მაშინდელ ევროპიულ გემოვნებაზე რიგიანად შეკერილი, 12 მანეთად სამი ნაჭერი, იგივე ტანისამოსი და იმ დროსვე ტფილისში 30_35 მანეთი ღირდა. იქ რომ მანეთ-ნახევრად შლიაპები ვიყიდეთ, ქალაქში იმისთანა შლიაპებში შვიდ მანეთს ფეხს არ უცვლიდნენ. შალეულობას და აბრეშუმეულობას ნუღარ იტყვით, მეტადრე ჩესუნჩას, რომლითაც გული იჯერეს ჩვენმა ქალებმა: საჩუქრად ხომ მიიღეს და მიიღეს საზოგადოებისაგან ეს ძვირფასი მატერიები, და რაც ფული გააჩნდათ, იმისიც სულ იყიდეს სიხარბით, ასე რომ მარტო გზის ფული-ღა დარჩათ ტფილისამდის.
ასე და ამ გვარად ქალაქში ჩამოვედით ჩვენის მზითვით: მაშინ ყველანი, აბაშიძის და საფაროვის ქალის გარდა, გასათხოვარ-დასანიშნავები ვიყავით. ძალიან სამეფო-საპატარძლო ხალხი ვიყავით მაშინ, ღვთის წინაშე! გაზაფხულზე თბილ მზის სხივებზე რომ გამორეკავენ ხოლმე მოზვერ-დეკეულებს, სწორედ ისე დავფუნდრუკობდით ეს ახალგაზრდა ხალხი, თითქმის გოგო-ბიჭები! თვალი დაუდგა წუთი-სოფელს. ეხლა, ამ მცირე დროს განმავლობაში (22 წელიწადში) ფუნდრუკი კი არა… კუდით საწევები დავხდით! ეჰ, მახლას! ერთი დრო არვის შერჩებაო! ის ნეტარი სიყმაწვილე ხომ გამოვცადეთ, ეხლა სიბერის სიმყაყეს ვებრძოლოთ.
ქალაქში დავბრუნდით სუყველანი, ვინც კი აქედან წავედით, მშვიდობით, უვნებლად და გამარჯვებით: ჯანზე ყველანი კარგათ ვიყავით და საღათ, თუმცა მოგზაურობით და აღტაცებული დროს გატარებით მოღალულნი, მზეში დამწვარნი უფრო თათრის ტიღებსა ვგვანდით, ვიდრე ქართველი ტომის ხალხს. ჩამოსვლისთანავე ბ. გიორგი თ უ მ ა ნ ი შ ვ ი ლ ს ჩავუთვალე ჩემდამი მონდობილი სათეატრო ტანისამოსი ზედ დამატებით, რაც გზაში მოვიპოვეთ: ქუთაისში შემოსწირეს ჩვენს გარდერობს ფრაკი, სამხედრო სერთუკი და ქუდები, განსვენებულმა დ ი მ ი ტ რ ი ყ ი ფ ი ა ნ მ ა თავისი ვიც-მუნდირი და ბევრი რამ ამისთანები. შევიკრიბენით მგზავრები, დაწვრილებით უამბეთ ჩვენს მეთაურებს ჩვენი მოგზაურობა. მათ სიამოვნებას საზღვარი არა ჰქონდა. შემდეგ ურთიერთ შორის თათბირისა, როდის გავხსნათ სამუდამო სცენა, რა ვითამაშოთ, ჩვენ 25
დავიფანტენით რამდენიმე კვირით ჩვენს სახლებში დასასვენებლად, ჩვენი ცხოვრების მოსაწყობად და სამუდამო სცენისათვის მოსამზადებლათ.
როგორც ზევით მოგახსენეთ, 1878 წელში სრულიად დამწიფდა სამუდამო სცენის დაარსების სურვილ-წყურვილი, რის გამოც სცენის მოყვარულთა ამორჩევით შესდგა თეატრალური ამხანაგობა (კომიტეტი). ამ კომიტეტს შეადგენდა სცენის მოყვარულთაგან ამორჩეული ხუთი კაცი: დ ი მ. ყ ი ფ ი ა ნ ი, ნ ი კ. ა ვ ა ლ ი შ- ვ ი ლ ი, ა ლ . ს ა რ ა ჯ ი შ ვ ი ლ ი, ი ო ს . ბ ა ქ რ ა ძ ე დ ა გ ი ო რ გ ი თ უ მ ა ნ ი შ ვ ი ლ ი . აი, ამ კომიტეტს ეკუთვნის ყოველი ცდა, ყოველგვარი დაბრკოლების თავიდან აცილება და სამუდამო სცენის აღორძინება.
როგორც მოხსენებულიცა მქონდა, კომიტეტი იმის ცდაში იყო, რომ, უწინარეს ყოვლისა, შეეძინა ცოტ-ცოტათი სათეატრო ტანისამოსი, შეედგინა რიგიანი რეპერტუარი, ეშოვა ფული, წაეხალისებინა დრამატიული მწერლობა ჯილდოს დანიშვნით საუკეთესო პიესების დაწერისათვის და სხვა ამ გვარები. ამ კომიტეტისავე თაოსნობით შესდგა სამუდამო დასი. აი, რასა ვკითხულობთ ბ. გიორგი თუმანიშვილის ბროშურაში _ «ქართულ თეატრის საქმე» _ 20 ივნისს 1879 წ. «მაისში შეადგინა (კომიტეტმა) კიდეც ტრუპპა იმ პირებიდან, რომელთაც მეტი ნიჭი გამოიჩინეს ზამთრის (1878 წ.) გამართულ წარმოდგენებში. ეს პირნი არიან შემდეგნი: მ. საფაროვისა, ნ. გაბუნია, მ. ყიფიანი, ბ. კორინთელისა, კ. ყიფიანი, ვ. აბაშიძე, ნ. შიშნიევი, ზ. მაჩაბელი და ა. ცაგარელი. დრამატიულ მოარშიყის როლების მოთამაშედ თეატრალურ ამხანაგობას ჰყავს მხედველობაში კ. მესხი. წარმოდგენებში მიიღებენ მონაწილეობას აგრეთვე გამოცდილნი მოთამაშენი სცენის მოყვარულები: კ. კ ო ლ უ- ბ ა ნ ს კ ი , ე ლ. ლ ო რ თ ქ ი ფ ა ნ ი ძ ი ს ა (ყიფიანი), ნ. ა ვ ა-ლ ი შ ვ ი ლ ი და სხვ».
ზემოხსენებული კომიტეტი განაგებდა ჩვენი თეატრის საქმეს სცენის დაარსებამდე; ხოლო სამუდამო დასის შედგენის შემდეგ კომიტეტს მოაკლდა ერთი წევრი _ ალექსანდრე სარაჯიშვილი, რომელიც საქმეების გამო უცხო ქვეყანაში წავიდა და მაშინ ამოირჩიეს დ. ყიფიანის და გ. თუმანიშვილის წინადადებით ოთხი წევრი: თ. თ. ი ლ ი ა ჭ ა ვ ჭ ა ვ ა ძ ე, დ ა ვ ი თ ე რ ი ს თ ა ვ ი , ი ვ ა ნ ე მ ა ჩ ა ბ ე ლ ი და დ ა ვ ი თ ს ა რ ა ჯ ი შ ვ ი ლ ი .
პირველ რეჟისორად ამოირჩიეს თ. დ ა ვ ი თ ე რ ი ს თ ა ვ ი, მაგრამ იმან უარი განაცხადა კერძო საქმეების გამო. მაშინ ამორჩეული იქნა ამ საპატიო, თუმცა დიდათ საძნელო თანამდებობაზე, როგორც რეჟისორის თანამდებობაა, ბ. გ. თუმანიშვილი, ეს ჭეშმარიტი მოღვაწე ქართულის სამუდამო სცენის დაარსების საქმეში.
დასის მოგზაურობის დროს, დასისვე ამორჩევით, რეჟისორად და ხაზინადრად იყო არტისტი კ. ყიფიანი.
მოახლოვდა სეზონის დაწყების დრო და ჩვენც მოვიყარეთ თავი თეატრის დარბაზში. მაშინ «საზაფხულო თეატრს» ეძახდნენ, მტკვრის პირზე რომ თეატრი იყო _ რასაკვირველია, ყველას კარგათ ეხსომება. დიდი ხანი არ არის, რაც დაანგრიეს. იქ დავიწყეთ წარმოდგენების მართვა და განვაგრძეთ, ვიდრე აწ განსვენებული გ რ ი გ ო ლ ა რ წ რ უ ნ ი თავის ქარვასლაში თეატრს გააკეთებდა. მაშინ კი იმის თეატრში გადავედით, სადაც დიდი შეღავათიან პატივისცემაც გვქონდა არწრუნისაგან.: მახსოვს, რამდენჯერმე, როდესაც შემოსავალი ნაკლებად გვქონდა, არწრუნი ან სულ გვაპატიებდა თეატრის ქირას, ან არადა მარტო განათების საფასურს აიღებდა ხოლმე. ჩვენი არტისტებისათვის რამდენჯერმე 26
ფულითაც გაუმართია ხელი, ბენეფისებში თეატრის ქირა შეუწირავს არტისტებისათვის. განსვენებული ჭკვიანი და შორს გამჭვრეტი კაცი იყო. «საზაფხულო თეატრი» მაშინა ჰქონდა აღებული ა ლ ე ქ ს ა ნ- დ რ ე პ ა ლ მ ს, თვით არტისტს და დრამატიულ მწერალს. თეატრს განაგებდა მისი უფროსი შვილი, დარბაისელი და თვალსაჩინო დღესაც კომიკური არტისტი სერგეი. ამის გარდა მაშინდელ რუსულ დასში მონაწილეობას იღებდა მთელი სახლობა პალმისა; მამა, ალექსანდრე, მისი ცოლი _ კომიკურ ბებრების როლების მოთამაშე, ამითი შვილები: ს ლ ო ბ ო დ ი ნ ა (სათეატრო გვარია) და საოხუნჯო კომედია-ვოდევილებში კარგი მოთამაშე ა რ ბ ე ნ ი ნ ი ს გვარით დღევანდელი «ჩერნომორსკი ვესტნიკ»-ის რედაქტორ-გამომცემელი ბ. პალმი. ეს ოჯახი იმიტომ მოვიგონე, რომ ძალიან ყურადღებით იყო ახალ დაწყობილ ქართულ თეატრზე: წარმოდგენებს ესწრობოდნენ, დარიგებას გვაძლევდნენ, თავიანთ ბიბლიოთეკიდან ამორჩეულ პიესებს გვაძლევდნენ სათარგმნელად. მაგალითად, სხვათა შორის, მოხუცებულმა პალმმა მომცა მე სათარგმნელად საკუთარის ბიბლიოთეკიდან (თავის არჩევით, მე არ მითხოვია) შემდეგი პიესები: «ორი ობოლი» «მონასტრის ზღუდეთა შორის» _ «კარდინალი რიშელიე» _ და თან დასძინა: «ეს პიესები გადათარგმნეთ, კარგი პიესებია, რეპერტუარში იქონიეთ, გამოგადგებათო». მე, რასაკვირველია, დიდის მადლობით გამოვართვი და გადავთარგმნე.
კომიტეტის გადაწყვეტით სამუდამო სცენის გახსნისა და სეზონის დაწყებისათვის ამორჩეული იყო განსვენებული კნეინა ბ ა რ ბ ა რ ე ჯ ო რ ჯ ა ძ ი ს ა გ ა ნ ახალი თეატრისათვის დაწერილი კომედია: «რას ვეძებდი და რა ვპოვე». ეს პიესა ვითამაშეთ 5 სექტემბერს 1879 წელს. დიდის ამბით გადავიხადეთ თეატრის გახსნის დღესასწაული, საზოგადოება, ცხადია, მრავალი დაესწრებოდა, და პიესამაც მშვენივრად ჩაიარა (ეს პიესა სამჯერ იყო განმეორებული ამ სეზონში). მას მოჰყვა სხვა პიესებიც, გაიჩარხა და გაჩაღდა საქმე. ნათარგმნ და გადმოკეთებულ პიესათა გარდა, წარმოდგენილი იყო რამდენიმე ორიგინალური პიესა, განგებ ახალი თეატრისათვის დაწერილნი ამ ხანებში. «გულთმისანი» _ პ. უ მ ი კ ა შ ვ ი ლ ი ს ა, «ბედნიერი ქალი» _ გ. თ უ მ ა ნ ი შ ვ ი ლ ი ს ა, «კინტო» _ ა კ ა კ ი ს ა და ბევრი სხვა. მათ შორის (კაცმა თავის თავიც არ უნდა დაივიწყოს) ჩემი პირველი კომედიაც «რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ!» სამჯერ განმეორებული ამ სეზონში.
საზოგადოება მალე შეეჩვია თეატრს, გულმოდგინეთ დაიწყო თეატრში სიარული და მისი დახმარება. ბევრმა აბონემენტი აიღო; კერძოდ არტისტებსაც გამოუჩნდათ მოსარჩლენი და ნიჭის თაყვანის მცემელნი და ამ გვარად ჩვენი ნორჩი, ლოფლოფი თეატრი დავაჟკაცებულს უცხო თეატრებს დაემსგავსა. კომიტეტმა წარჩინებული არტისტებისათვის ბენეფისები შემოიღო. რა ამბავი იყო ხოლმე ამ ბენეფისებზე, დაუჯერებელია. ძველი თეატრი რამდენად დიდი იყო დღევანდელს ჩვენს თეატრზე, და ის დიდი თეატრი ისე გაიჭედებოდა ხოლმე ხალხით, რომ არამც თუ დასაჯდომი, დასადგომი ალაგიც კი არ იყო; რომ არ ვიცრუო, ნახევარი საზოგადოება უალაგობის გამო გულდაწყვეტილი ბრუნდებოდა სახლში. ბევრი დამემოწმება, რომ ქანდარის ექვს-შაურიან ბილეთში ორი-სამი მანეთი უძლევიათ და ვერ უშოვიათ. საჩუქრებს არ ვიტყვი, რომელიც ბენეფიციანტებს აუარებელი მოსდიოდათ (მგონია, გაზვიადებათ არ ჩამომართმევთ, რომ აუარებელს ვეძახი 10-15 ძვირფას საჩუქარს, რომლებიც ახალი დაბადებული თეატრის ჯერ ნაკლებად ცნობილს არტისტებს მიერთმეოდათ 27
ხოლმე), ფულათაც კარგა ბლომად რჩებოდათ. ჩემი მოხსენებიდგან ცხადათ დაინახავთ, როგორი ბენფისებიცა ჰქონდათ ხოლმე ჩვენ ზოგიერთ არტისტებს: საღამოს თეატრის ქირა იყო 200 მანეთი. კომიტეტი იღებდა თეატრის საჭიროებისათვის 200 თუ 250 მანეთს (კარგა არ მახსოვს). ახლა სარეკვიზიტო წვრიმალი ხარჯი… და გარეშე ყველა ამისა, ბენეფიციანტს რჩებოდა ნაღდი 400-600 მან. ასეთი ბენეფისები ჰქონდათ საფაროვის ქალს, გაბუნიას ქალს, ვასო აბაშიძეს და სხვ. ჩემს გარდა, დარწმუნებული ვარ, ბევრნი არიან ამის მოწმე.
აი, დაწყებიდან როგორ ფართოდ დაიწყო მსვლელობა ნორჩმა თეატრმა.
დაწყება დიდებული და მშვენიერი იყო: თეატრი დაადგა სწორე და გარკვეულს გზას. ეხლა ფათერაკის შიში აღარ იყო, მაგრამ… ამისთანა საზოგადო საქმეში, მეტადრე ჩვენში, განა შეღავათს მოგცემენ, რომ შეისვენო და თავისუფლად ამოიქაქანო! ამ საქმეს დააცდიან, რომ სწორე გზაზე დაყენებული პატარა ხანს შეურყევლად მიმდინარეობდეს! ზოგი მეტის ერთგულობით და სიყვარულით, ზოგი თავხედობით, ზოგი მეშურნეობით აღჭურვილნი გადაეღობებიან წყნარად მიმავალს, ჭკვიანურ გზაზე დაყენებულს საქმეს და ამ საბრალოს სადღაც უფსკრულში გადაჩეხავენ. ჩვენი თეატრიც ამ 22 წლის განმავლობაში ხშირად ჩავარდნილა განსაცდელში, მაგრამ ერთი-ორი მისთვის თავგანწირულის მუშაკის მეოხებით ისევ სწორე გზას დასდგომია. დღეს ჩვენი თეატრი, რაკი მან მამაცად გადმოქელა მეცხრამეტე საუკუნე და თავი ამოჰყო მეოცეში, გაკვერილ გზაზე სდგას, მისი შერყევა შეუძლებელია, რადგან ფესვები ღრმად და შორს აქვს წასული…
ბ. გ ი ო რ გ ი თ უ მ ა ნ ი შ ვ ი ლ ი რეჟისორობდა დასს პირველ ენკენისთვიდან 1879 წლისა მარტის პირველამდე 1880 წ. ბ. გიორგი იყო რეჟისორი მშვილდი, უწყინარი და სამართლიანი; მოღვაწე კეთილშობილი და უანგარო, რომელიც არამც თუ საქმის მსვლელობას, მის წვრილმან გარემოებასაც კი დიდ ყურადღებას აქცევდა. მეტი საქმისათვის თავგამოდებული და თავდადებული კაცი ძნელი წარმოსადგენია, როგორითაც ბ. გიორგი ჩვენი თეატრისთვის იყო. მის ნაწერებში ასო ასოთ აღნუსხულია ქართული თეატრის მიმდინარეობა, ვიდრე ის რეჟისორად იყო, რამდენი პიესა იყო სეზონის განმავლობაში წარმოდგენილი, რამდენი მათში ორიგინალური და რამდენი ნათარგმნ-გადმოკეთებული, რომელი პიესა რამ-დენჯერ იყო ნათამაშევი, რომელ თვეში რამდენი შემოსავალი და ხარჯი იყო, ბენეფისები რას იძლეოდნენ და სხვა ამისთანები. ძალიან იშვიათია ასეთი გატაცება, როგორადაც ბ. გიორგი ქართული თეატრის საქმით გატაცებულ-გამსჭვალული იყო.
ასე მშვენივრად დაწყობილი საქმე თავისუფლად მიმდინარეობდა, გადმოაბიჯა მეოთხმოცე წლებში და კვალად სრიალით გაუდგა გზას. მართალია, იმ ხანებში თეატრს ბევრი ხინჯი გამოსჩენია, მაგრამ იმის ერთგულ გულშემატკივართ და ჭირისუფალთ იგი (თეატრი) დაცემამდის არ მიუყვანიათ და მამაცად მხრებით გაუტანიათ კვლავ გატკეცილ გზაზედ… მაგრამ… ამას თავის დროზედ თეატრის ისტორიის დამწერი განმარტავს.
მეოთხმოცე წლებში დასს მოემატნენ სხვა და სხვა დროს ის არტისტები, რომელთაც ეხლა ჰხედავთ და მათთან აწ განსვენებული ს ა ნ დ რ ო ყ ა ზ ბ ე გ ი და ბ ა ბ ო ა ვ ა ლ ი შ ვ ი ლ ი ს ა. ამავე წლებში დასიდან გამოვიდნენ: მ. ყიფიანი, ბ. კორინთელი, გიგა ყიფშიძე, ზაალ მაჩაბელი და ადმინისტრატორი ჩუბინაშვილი.
28
29
მე ჩანჩალით მივყევი თეატრს 1884 წლამდის და, დავატყე რა, რომ არაფერი შვილი არტისტი ვარ, ჩამოვცილდი, თუმცა სულით და გულით მასთან ვიყავი და ვარ.
მგონია, ჩემის გაჭიანურებულის წერილებით თავი მოვაბეზრე ხათრიან და გულკეთილ მკითხველებს, მაგრამ ამას ვთხოვ, მომიტევონ, თუ რამე შეცოდება მიმიძღვის ჩემს მოხსენებაში. მე, როგორც ნათლად დაინახა მკითხველმა, არც თეატრის ისტორიასა ვწერდი, არც მისს კრიტიკას; მხოლოდ თეატრის ისტორიის დამწერისათვის მინდოდა მიმეწოდებინა მასალად ის ცნობები სამუდამო სცენის დაარსების შესახებ, რომლის მოწამეც მე თითონ ვიყავი. ასე და ამ გვარად დაარსდა დღეს აყვავებული ჩვენი სამუდამო სცენა.
ცოდო გამჟღავნებული სჯობიაო, იტყვიან. ჩემს «მოგონებათა» გამომჟღავნებას საფუძვლად ერთი აზრი ედვა, რომელიც მდევნიდა და არ მასვენებდა აქამომდე, ვიდრე არ გამოვააშკარავე.
ერთი ჯურის ხალხი გვირევია ჩვენ, ქართველებს, სწორედ არ ვიცი, რა ვუწოდო, თავხედები თუ სულით ავადმყოფნი. ბატონო, რაზედაც უნდა დაიწყოთ ლაპარაკი, რომელი საზოგადო საქმის დაფუძნებაც უნდა ახსენოთ: თეატრის საქმე, სკოლების საქმე, წერა-კითხვის საზოგადოებისა, ბანკებისა, მეურნეობა-მრეწველობისა, _ ერთი სიტყვით, რა საქმეც უნდა ახსენო, ისინი იმ წამსვე დაიძახებენ: «მე!» «მე» ვარ, რაც ვარ! ეს საქმე «მე» დავაყენე ფეხზედ, ისიც და სხვაც. «მე» რომ არ ვყოფილიყავი, არამც თუ ეს საქმეები არ გაკეთდებოდა, თვით ჩვენი ქვეყანაც არ იქნებოდა! სულ მე, მე და მე! ახა, ღმერთო ჩემო! ხშირად ეს თავხედები უსირცხვილოდ ისეთს რასმე უცნაურს წამოროშავენ, რომ კაცი პირღია დარჩება! უცბათ რომ დაიძახო საზოგადოებაში: «ვინ ააგო დიდებული მცხეთის ტაძარი?» _ «მე!» გიპასუხებს. «ვინ აღმოაჩინა ამერიკა?» _ «მე!» «ვინ არის გამოჩენილი ბურების სარდალი?» _ «მე». კი არ გეხუმრებით, ბატონებო, არიან ამისთანა ავადმყოფები ჩვენში! ხშირად გამიგონია ამისთანა ლაპარაკი ქართული თეატრის შესახებაც, მაშინ, როდესაც ნამდვილი საქმის მუშაკნი, მისთვის თავდადებული მშრომელნი სადღაც კუთხეში ჩუმად მიკუნჭულები არიან და თავიანთ დაწყობილ საზოგადო საქმეს ნეტარებით და სასოებით თვალ-ყურს ადევნებენ. სწორედ მოგახსენოთ, აი, ეს გარემოება იყო ჩემ «მოგონებათა» გამოწვევის მიზეზი ამ ხანად. ამ მოგონე-ბიდგან მკითხველი ცხადათ დაინახავს, რომ «მე»-ს კი არა, სულ სხვას გაუკეთებია საქმე! ეხლა წაბძანდნენ ეს ვაჟბატონები და ქუჩა-ქუჩა ცხვრებივით იბღავლონ «მე-ე-ე!»
ეხლა კი ნახვამდის, ძვირფასო მკითხველო! მომიტევეთ თავის მობეზრება. თუ ინებებთ და ნებას დამრთავთ, კიდევ მალე გამოგელაპარაკებით.

წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000149/tsagareli%20awqsenti.pdf

Posted in დრამატურგის მოთხრობა | Tagged | Leave a comment

არისტოფანე: ღურბლები

არისტოფანე

ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი

მოქმედნი პირნი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე, მისი ძე.
ქ ს ა ნ თ ი ა, მსახური.
ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე ს მ ო ს წ ა ვ ლ ე ე ბ ი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე.
ტ ყ უ ი ლ ი.
პ ა ს ი ა.
ა მ ი ნ ი ა.
ო ც დ ა ო თ ხ ი ქ ა ლ ი ს ა გ ა ნ – ღრუბლებისაგან შემდგარი გუნდი.

სცენაზე ორი სახლია: სტრეფსიადესი და სოკრატესი.
სტრეფსიადეს მევალეები. }

ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, ვაი!
ზევსო, მეუფეო, რა ღამე დამდგარა
დაუსრულებელი! აღარ გათენდება?
რამდენი ხანია, მამალმა იყივლა,
5 მსახურნი ხვრინავენ – უწინ სხვა დრო იყო!
წყეულიმც იყავი, ომო, შენს გამოა,
მსახურთა ცემაც რომ აღარ შემიძლია.
(მიუთითებს შვილზე, რომელსაც იქვე სძინავს)
ამ კეთილ ყმაწვილკაცს არც გაუღვიძია,
სძინავს და აფუჭებს ჰაერს არხეინად,
10 თანაც ხუთ საბანში არის გახვეული.
ასეა? მაშ, ჩვენაც დავწვეთ და ვიძინოთ.
(დაძინებას ცდილობს, მაგრამ ვერ ახერხებს)
ვაი, მე უბედურს რაღა დამაძინებს –
ხარჯები, ვალები, საჯინიბოები?
ამ ბრიყვის ბრალია. თმები მოუშვია,
15 ცხენით დაჯირითობს, ეტლსაც დააქროლებს.
ძილშიც კი აბოდებს ცხენებს; ვიღუპები, –
მთვარეს რომ მეოცე დღე მოჰყავს თავისი.
ვახში სულ იზრდება!
(მსახურს)
აანთე ლამპარი,
წიგნი მომიტანე, რათა წავიკითხო,
20 რამდენი მმართებს, და ვახშიც შევაჯამო.
(მსახურს მოაქვს ლამპარი და წიგნი.)
მაშ, ვნახოთ, რა მმართებს. ოცი მნა პასიას,
ცხენი რომ ვიყიდე, მახსოვს, ჯიშიანი.
რად არ დავითხარე თვალი მე უჯიშომ!
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ბოდავს)
25 ფილონ, ნუ ეშმაკობ, სწორად დაიჭირე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამ უბედურებამ კაცი მთლად დამღუპა,
– 5 –
ამ ჩემს შვილს ძილშიაც ცხენები აბოდებს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ძილში)
ეს რა გზით გაგექცა ეტლი საომარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა გზითაც მამაშენს ოჯახი დაექცა.
30 ეს იყო პასია, შემდეგი ვინ მოდის?
აჰა, ამინია – ეტლი და ბორბლები.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ძილში)
ცხენი გაატარე, სახლთან მოიყვანე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ, ჩემო ძვირფასო, მამაც გაატარე;
ახლა ამ საქმესაც წავაგებ – ყველაფერს
35 ვახშად წაიღებენ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (იღვიძებს)
ე¡, მამა, რა ხდება,
ნეტავ რას ბუზღუნებ და რა გაწრიალებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა და – დემარქოსი გამოძვრა, დამკბინა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაცალე, სულელო, ცოტა წავუძინო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, შენ დაიძინე. ვალი კი, იცოდე,
40 სულ შენ დაგემხობა მაგ თავზე, იცოდე.
ოხ!
ნეტავ დაიღუპოს ავი მაჭანკალი,
მე რომ გამირიგა მაშინ დედაშენი!
სოფელში ვიყავი, უტკბესად ვცხოვრობდი,
ტალახში და, სადაც მინდოდა, ვწვებოდი,
45 ზეთისხილს, თაფლს, ნახირს რა გამომილევდა.
თუმც თვითონ სოფლელი ვიყავ, ქალაქელი
მოვიყვანე, მერმე მეგაკლეს დისწული,
ზვიადი და კარგი ცხოვრების მოყვარე,
იგი მოვიყვანე, გვერდით მივუწექი
50 მთხლით, გოდრით და მატყლით მთლად აქოთებული;
– 6 –
მას სურდა მირონის, ზაფრანის,
ამბორის,ხარჯების, განცხრომის სურნელი.
თუმც, არ ზარმაცობდა – ქსოვდა დღენიადაგ.
მაშინ მოსასხამი ვუჩვენე და პირში
55 ვუთხარი, ამაოდ ქსოვ-მეთქი, დიაცო.
მ ს ა ხ უ რ ი
ზეთი აღარ არის ლამპარში, ბატონო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ლოთი ლამპარი გიყიდია ჩემთვის!
მოდი, აგატირო.
მ ს ა ხ უ რ ი
რად უნდა მატირო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმად, რომ ფითილი სქელი გაქვს ჩადგმული.
(თავისთვის)
60 და მერმე, როგორც კი ეს ძე შეგვეძინა,
მე და ჩემს მეუღლეს ძვირფასს სახელისთვის
მოგვიხდა ჩხუბები და დავიდარაბა;
რადგან მას უნდოდა სახელში «ჰიპოსი» –
ქსანთიპე, ქერიპე ანდა კალიპიდე,
65 მე მსურდა სახელი პაპის – ფიდონიდე.
მერმე კი მოვრიგდით, ერთად შევურჩიეთ
სახელი, დავარქვით ასე: ფიდიპიდე.
ცოლი აიყვანდა და ეფერებოდა:
«შენ რომ გაიზრდები, ეტლით გაქანდები,
70 როგორც ბიძაშენი მეგაკლე – ქსიტისით».
მე ვეუბნებოდი: «როცა გაიზრდები,
თხებს მთებში გარეკავ, როგორც მამაშენი».
მაგრამ მან ჩემს სიტყვებს როდი დაუჯერა,
ცხენებს გადააგო სულ ჩემი ქონება.
75 მთელი ეს ღამე რომ ვფიქრობდი, ერთი გზა
მოვძებნე ნაღდი და სწორედ შეუმცდარი.
თუკი დავარწმუნებ ამას, გადავრჩები.
ახლა კი როგორმე უნდა გავაღვიძო.
როგორ გავაღვიძო ნაზად? ფიდიპიდე,
80 ე¡, ფიდიპიდუკა!
– 7 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რაო, მამაჩემო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაკოცე და ხელი მომეცი მარჯვენა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
აჰა. და რა მოხდა?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მითხარი, გიყვარვარ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიცავ პოსეიდონს, ცხენოსან მეუფეს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, არ მიხსენო, შვილო, ცხენოსანი!
85 სწორედ ეგ ღმერთია ჩემი დამღუპველი.
თუ მართლა გიყვარვარ გულით, ეს მითხარი,
შვილო, დამიჯერებ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რას თუ დაგიჯერებ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენი ჩვეულება უნდა შეიცვალო
და უნდა წახვიდე, შვილო, სასწავლებლად.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
90 რაო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დამიჯერებ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიცავ დიონისეს,
მართლა დაგიჯერებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აქეთ მოიხედე.
თუ ხედავ ამ ჭიშკარს და ამ სახლს პატარას?
– 8 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვხედავ და რა მოხდა, მამა, ამიხსენი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს ბრძენთა სულების საფიქრალეთია,
95 აქ ცხოვრობს ის ხალხი, რომელიც ამტკიცებს,
ცა არის ღუმელი და ჩვენ ნახშირიო.
თუ ფულს გადაუხდი, უმალ გასწავლიან
იმგვარად ლაპარაკს, რომ გაიმარჯვებდი
ყოველგვარ საქმეში, მტყუანიც რომ იყო.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
100 ვინ არის ეს ხალხი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე ზუსტად არ ვიცი.
ნატიფი ხალხია, ბრძენი და კეთილი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ახ, ის საძაგლები, ვიცი, თაღლითები,
გაფითრებულები, მუდამ უხამურნი,
საბრალო სოკრატე, ან ის ქერეფონტი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
105 მოიცა, გაჩუმდი, სიბრიყვეს ნუ როშავ.
თუ მამისეული ქონება გადარდებს,
უნდა დაანებო თავი ცხენოსნობას.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
არა, დიონისეს ვფიცავ, ლეოგორას
ხოხბებიც რომ მომცე, მაგ საქმეს არ ვიზამ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
110 წადი, გევედრები, ძვირფასო არსებავ,
წადი და ისწავლე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა უნდა ვისწავლო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამბობენ, სიტყვა აქვთ მათ თურმე ორგვარი,
ერთი მართალი და მეორე ტყუილი,
– 9 –
ჰოდა, ამ ტყუილით თურმე გაიმარჯვებ
115 სუყველა საქმეში, მტყუანიც რომ იყო.
და თუკი იმ ტყუილ სიტყვასაც ისწავლი,
რაც ახლა ვალი მაქვს შენი მოხვეჭილი,
იქიდან ობოლსაც არვის გადავუხდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ო, ვერ დაგიჯერებ, ვერ დავენახები
120 ფერმკრთალ-გალეული ჩემს ამფსონ ცხენოსნებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, ვფიცავ დემეტრეს, ვერაფერს მიიღებთ
ვერც შენ, ვერც იორღა და ვეღარც სამფორა.
სახლიდან გაგაგდებ, ყორნებს წაუღიხარ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაგრამ ბიძაჩემი მეგაკლე უცხენოდ
125 მე აღარ დამტოვებს. გტოვებ და მივდივარ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ვეღარ გავუძლებ მე ასეთ დაცემას!
ვილოცებ ღმერთებზე და თვითონ ვისწავლი
რაიმეს იმ ხალხთან მათს საფიქრალეთში.
ოღონდ მე, მოხუცი, გამოლენჩებული
130 როგორღა ვისწავლი სიტყვის სინატიფეს?
(მიდის მეზობელ სახლთან)
კი, უნდა მივიდე. ზოზინი რას მარგებს,
ვერ დავაკაკუნებ? ბიჭო, ე¡, ბიჭიკო!
(აკაკუნებს)
გამოდის მ ო ს წ ა ვ ლ ე.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ყორნებს წაუღიხარ! ვინა ხარ, მითხარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე ვარ სტრეფსიადე, ფიდონის ნაგრამი.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
135 ვიღაც უმეცარი ყოფილხარ, ამგვარად
რომ დააბრახუნე კარზე, სულ ახლახან
ნაპოვნი ძვირფასი აზრი გამიწყვიტე.
– 10 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
უნდა მაპატიო, სოფლელი კაცი ვარ.
მითხარი, უდროოდ რა აზრი დაბადე?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
140 მხოლოდ მოსწავლეებს ვანდობთ ჩვენს ნააზრევს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, თქვი გაბედულად, მე სწორედ მოსწავლედ
მოვსულვარ, ძვირფასო, თქვენს საფიქრალეთში.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მაშ, გეტყვი, ოღონდ შენ არავის არ უთხრა.
ახლახან ქერეფონტს მოჰკითხა სოკრატემ,
145 რწყილი რა მანძილზე ხტებაო, ნეტავი,
– ის იყო, ქერეფონტს წარბზე უკბინა და
უმალვე სოკრატეს თავზე გადასკუპდა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, გაზომა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ძალიან კარგადაც!
ცვილი გაალღო და რწყილი მოიყვანა,
150 და ჩააყოფინა რწყილს ცვილში ფეხები,
ცვილი რომ გამაგრდა, რწყილსაც ფეხსაცმელი
გახადა და იმით გაზომა მანძილი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ზევს-მეუფეო, რა ღრმა აზრებია!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
და მაშინ რას იტყვი, როდესაც მოისმენ
155 სხვა აღმოჩენათა ამბებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა რაღაა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ერთხელ ქერეფონტმა ჰკითხა სფეტოსელმა
სოკრატეს, – მითხარი, კოღოზე რას მეტყვი,
თუ იცი, საჯდომით წუის თუ პირითო.
– 11 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, რა ბრძანა კოღოს თაობაზე?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
160 მან ბრძანა, რომ კოღოს მუცლის ღრუ ვიწრო აქვს
და რადგან თხელია, ჰაერი პირდაპირ
მიჰქრის ერთიანად საჯდომის ბოლოსკენ.
იქ კი სწორ ნაწლავთან ფრიად განიერი
ხვრელია და მასში მოჰშხუის ჰაერი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
165 კოღოს უკანალი საყვირი ყოფილა!
სამგზის ბედნიერო ნაწლავთა კვლევაში!
ან რა სასამართლო დააკლებს რაიმეს
მას, ვინც გარკვეულა კოღოს ნაწლავებში?!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
გუშინწინ დაჰკარგა აზრი უდიდესი –
170 სულ ხვლიკის ბრალია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ როგორ? – მითხარი!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მთვარის სვლას და ბრუნვას იკვლევდა სოკრატე
და პირდაღებული ზეცას ასცქეროდა,
როდესაც ზემოდან ხვლიკმა დაასკორა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიშ, ხვლიკო, სოკრატეს თუ გადმოასკორე!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
175 გუშინ კი, საღამოს, ვახშამი არ გვქონდა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაჰ! მერე საჭმელზე რა გამოიგონა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ჯერ მთელ მაგიდაზე ნაცარი დაყარა,
შამფური გაღუნა, ფარგლად იხმარა და…
მერმე პალესტრიდან ლაბადა აწაპნა.
– 12 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
180 და ამის მერე ჩვენ თალესი ვადიდოთ?
გამიღე, გამიღე ეგ საფიქრალეთი
და სწრაფად მაჩვენე ეგ თქვენი სოკრატე.
მეც მინდა, შეგირდად დავუდგე, გამიღე!
კარი იღება. გამოჩნდებიან მ ო ს წ ა ვ ლ ე ე ბ ი.
ვაიმე, ჰერაკლე! ეს რა მხეცებია?!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
185 თქვი, რამ გაგაკვირვა, რაო, ვინ არიან?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინ და ლაკონელნი, პილოსს შეპყრობილნი.
ოღონდაც, ყველანი მიწას რად უცქერენ?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ესენი ეძებენ, მიწისქვეშ რაცაა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ა, ხახვს დაეძებენ! მაგაზე ნუ დარდობთ,
190 მე ვიცი, დიდ-დიდი ხახვები საცაა.
და რას აკეთებენ წელში მოხრილები?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სწავლობენ წიაღის საიდუმლოებებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს უკანალი კი ცას რისთვის ასცქერის?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ახალი ხერხია ასტრონომიაში.
(მოაზროვნეებს)
195 მაშ, შედით ყველანი, მან არ დაგინახოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ არა, ჯერ არა! ცოტაც მოიცადონ,
მინდა ვესაუბრო მათ ჩემს საქმეებზე.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს არ შეიძლება! მათ აკრძალული აქვთ
ხანგრძლივად გამოსვლა და ყოფნა ჰაერზე.
– 13 –
სტრეფსიადე უცნაურ ნივთებს ათვალიერებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
200 ღმერთების სახელით, ეს რაა, მითხარი.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს – ასტრონომია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს რაა, ნეტავი?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
გეომეტრიაა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რა საჭიროა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მიწის ასაზომად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მესმის, – სანაკვეთედ?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
არა – დედამიწის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგია, სახალხო
205 და გამოსადეგი მეცნიერებაა.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ესეც – დედამიწის გამოსახულება.
აი, აქ ათენია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ? არ მჯერა,
რადგან მანდ ჩამომსხდარ მსაჯულებს ვერ ვხედავ.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს კი ჭეშმარიტად ატიკის მხარეა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
210 სადღაა კიკინა და ჩემებურები?
– 14 –
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
იქვე იქნებიან. ეს კი ევბეაა,
რომელიც გრძლადაა შორს გადაჭიმული.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, ვიცი. ეგ ჩვენ და პერიკლემ გავჭიმეთ.
სპარტა კი სადღაა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სადაა? აი, აქ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
215 რა ახლოს ყოფილა! იქნებ მოისაზროთ
როგორმე აქედან შორს გადაიტანოთ.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
შეუძლებელია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაგრადაც ინანებთ.
(შემაღლებულ ადგილას სოკრატეს შეამჩნევს)
იქ კიდევ ვინღაა დაკიდულ კალათში?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ის არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
«ის» ვინა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სოკრატე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე!
220 მაშ, წადი, ახლავე მოუხმე სოკრატეს.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
შენ თვითონ მოუხმე, მე არა მცალია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე!
ო, სოკრატუნიკო!
– 15 –
ს ო კ რ ა ტ ე
რად მიხმობ, მოკვდავო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ გთხოვ, ის მაუწყო, ახლა რას აკეთებ.
ს ო კ რ ა ტ ე
225 ჰაერში დავდივარ და ვფიქრობ მზის ირგვლივ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კალათში რა გინდა? ზევიდან დაჰყურებ
ღმერთებს? რა მიზეზით?
ს ო კ რ ა ტ ე
რადგან ვერასოდეს
წვდები ამაღლებულ საგანთა ბუნებას,
თუ არ ჩამოჰკიდებ აზრსა და გონებას
230 და მას არ შეურევ ჰაერს უნატიფესს.
მიწაზე რომ ვიყო და ისე ვუცქირო,
ვერაფერს განვჭვრიტავ, ძალა ხომ მიწისა
არ უშვებს თავისგან აზრის სინოტივეს.
სწორედ ამგვარი რამ მოსდის წყლის წიწმატსაც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
235 რას ამბობ?! იზიდავს
აზრი სინოტივეს წიწმატისაკენო?
ახლა კი ჩამოდი, ჩემო სოკრატუნა,
უნდა განმანათლო, ამისთვის მოვსულვარ.
ს ო კ რ ა ტ ე
რისთვის მოვსულვარო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე სწავლა მწყურია.
240 ვახში არ მასვენებს, მტანჯავენ სასტიკად
მევალეები და ქონებას მართმევენ.
ს ო კ რ ა ტ ე
საიდან დაგედო ამდენი ვალები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ცხენის ღორმუცელა სენი შემეყარა.
– 16 –
შენ კი შემასწავლე სიტყვა იმნაირი,
245 რომ არ დავუბრუნო ვალი მევალეებს.
კარგად გადაგიხდი, ღმერთებს გეფიცები.
ს ო კ რ ა ტ ე
ღმერთებს მეფიცები? ჯერ ერთი, ღმერთები
მეცნიერებაში არ არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ რაზე
იფიცებთ? რკინაზე – ბიზანტიონივით?
ს ო კ რ ა ტ ე
250 გინდა, ღვთაებრივის არსში ჩაგახედო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი მინდა, ღმერთმანი, ღმერთი თუ არსებობს.
ს ო კ რ ა ტ ე
და მერმე ღრუბლებსაც გინდა ესაუბრო,
ჩვენს ახალ ღვთაებებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი მინდა, ძალიან.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, ახლა მაგ წმინდა საწოლზე დაჯექი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
255 დავჯექი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი აიღე, აი, ეს
გვირგვინი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რად მინდა გვირგვინი, სოკრატე?
რა, ათამანტივით დამკლავთ და შემწირავთ?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, ზიარებას ვინაც კი გადაწყვეტს,
მათ ასე ვექცევით.
– 17 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რას გამოვრჩები?
ს ო კ რ ა ტ ე
260 გახდები ყბედი და ფქვილივით ნატიფი.
უძრავად იჯექი!
(ფქვილს აყრის)
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
თავს ვერ მოვიტყუებ!
თავზე თუ დამაყრი, ფქვილი კი გავხდები!
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა, მოხუცო, დუმილი გმართებს და ყურადღებით
მოსმენა ლოცვის.
(ლოცულობს)
ჩემო მეუფევ, განუზომელო ჰაერო, მიწას ზე მოქცეულო,
265 ელვარე ცაო, უზენაესო ღრუბლებო ელვის მტყორცნელნო
მაღლით,
თქვენ, დედოფლებო, ამაღლდით ახლა და გამოუჩნდით
თქვენს ფილოსოფოსს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ არა, არა! ჯერ გავეხვიო ამაში; ვშიშობ, არ ჩავისველო,
რადგან სახლიდან ისე მოვდივარ, რომ ბეწვის ქუდი
არ დამიხურავს.
ს ო კ რ ა ტ ე
მოდით, ღრუბელნო, თქვენ, ღირსეულნო, მოდით, გვეჩვენეთ,
მეხთამტყორცნელნო!
270 წამოდით, თუნდაც თოვლით დაფარულ ოლიმპოს წმინდა
მწვერვალზე ისხდეთ,
თუნდ ოკეანის – მამის ზვირთებზე წმინდა გუნდებად
იყოთ ნიმფებთან,
თუნდაც ნილოსის შესართავს უსხდეთ და წყალს ხაპავდეთ
ოქროს ჭურჭელით,
თუნდ მეოტისის ჭაობთან იყოთ, თუნდაც მიმანტის
თოვლიან კლდესთან,
მაინც გვისმინეთ, მიიღეთ მსხვერპლი და გაიხარეთ
ჩვენი ლოცვებით.
– 18 –
პაროდოსი
შორიდან მოისმის ღ რ უ ბ ე ლ თ ა სიმღერა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
275 სტრ. მარად მედინო ღრუბელნო,
ნამიანნო და მსუბუქნო, მაღლა აღმოვხდეთ!
მამის ყრუდმგრგვინავ ოკეანიდან მაღალ
და ტყიან მთათა მწვერვალებისკენ
280 უნდა გავწიოთ, რათა
დავხედოთ შორი მწვერვალებიდან მაღლით
ნაყოფებს, მორწყულ და წმინდა მიწას
და გვესმას ღვთისთვის მიძღვნილ წყაროთა ხმები,
მოგუგუნე ზღვის დიადი ჩურჩული;
285 ხოლო ეთერის დაუმცხრალი თვალი ბრწყინავდეს
მზით მოელვარე სხივებში.
დავაგდოთ უმალ წვიმის ღრუბელი, ჩვენი
მარად უკვდავი სახე მივიღოთ, მიწას
290 შორით მჭვრეტელი თვალით დავხედოთ.
ს ო კ რ ა ტ ე
დიდო და წმინდა ღრუბლებო, ცხადად გსმენიათ თურმე ჩემი ძახილი.
(სტრეფსიადეს)
თუ გაიგონე ხმები და მასთან თავზარდამცემი გრიალი მეხის?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კიდეც ვაღმერთებ მრავალღირსეულ ღრუბლებს და მათი
გრიალისათვის
პასუხიც კი მაქვს გამზადებული, საჯდომს შიშისგან
სურს დაიგრგვინოს,
295 შეიძლება თუ არ შეიძლება, ვერ გავუძელი და ჩავისვარე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ნუ თამაშობ და ნუ მაიმუნობ, კაცო, უთავო კომიკოსივით!
ჩუმად, დადუმდი! მგონი ქალღმერთთა გუნდი ხელახლა
იწყებს სიმღერას.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. წვიმის მომტანნო ქალწულნო,
300 პალასის ქვეყნად მივიდეთ, მხარე ვაჟკაცი ხალხის
და საყვარელი კეკროფსის მიწა ვნახოთ.
იქ გამოუთქმელ სიწმინდეს სცემენ
– 19 –
პატივს, გაიღოს რათა
დღესასწაულზე ზიარებულთა სახლი,
305 ძღვენი მიეგოს ზეციურ ღმერთებს,
ცას მიბჯენილნი წმინდა ტაძარნი, კერპნი
და მსვლელობანი მარად ნეტართა,
გვირგვინოსანი ღმერთის წირვა და ნადიმები,
310 სულ, წლის ყველა დროს. როგორც კი
გაზაფხულდება, იქ ბრომიოსის წმინდა
ზეიმი დგება, გუნდი გუნდს უხმობს
და სალამურთა მუზა გუგუნებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსის სახელით, მითხარი ერთი, ჩემო სოკრატე, ეს რა ხალხია,
315 ასე ზვიადად რომ გუგუნებენ? გმირი ქალები ხომ არ არიან?
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს ზეციური ღრუბლები გახლავს, მოცალე ხალხის
დიდნი ქალღმერთნი;
მათი წყალობით გვიჩნდება აზრი, მათ ვუმადლოდეთ
ლაპარაკს, ბოდვას,
სიტყვაუხვობას და თაღლითობას, ეშმაკობას და მატრაბაზობას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მართლაც, როგორც კი ისმინა მათი, სული ზეცისკენ
გაფრინდა ჩემი
320 და ახლა ცდილობს, ილაპარაკოს ნატიფად კვამლსა და
მისთანებზე;
მას სურს, აზრუკა მოიგერიოს და სიტყვას სიტყვით
გასცეს პასუხი;
მე მზად ვარ, თუკი ეს შეიძლება, მსურს მათი ცხადად
დანახვა უკვე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა აქედან შეხედე პარნესს. ხომ ხედავ უკვე, რომ ჩამოდიან
მშვიდად ისინი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სადა? მაჩვენე.
ს ო კ რ ა ტ ე
აგერ, მოდიან, მრავლად არიან,
– 20 –
325 დაბლობების და ჭალების თავზე. ვერ ხედავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვერა, რა ამბავია,
რატომ ვერ ვხედავ?
ს ო კ რ ა ტ ე
შემოსასვლელთან!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, ახლა ვხედავ, ძლივს დავინახე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა ნამდვილად უნდა ხედავდე, თუ წირპლიანი
არ გაქვს თვალები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, ვხედავ, ვხედავ ღირსეულთ, მრავლად მოდიან
უკვე ისინი.
ს ო კ რ ა ტ ე
არ იცოდი, რომ ღმერთნი არიან და სხვა რაიმედ კი მიიჩნევდი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
330 მე არ ვიცოდი და მივიჩნევდი ნისლად და ნამად,
მჭვარტლად ყოველთვის.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, არ გცოდნია, სწორედ ღრუბლებმა რომ გამოზარდეს
ბევრი სოფისტი,
ბევრი მისანი, ბევრი ექიმი თითებზემრავალბეჭდებიანი,
დითირამბების ლექსისმთხზველები და ბევრი ყალბი
ვარსკვლავთმრიცხველი,
მათ გამოკვებეს ბევრი მოცლილი, რათა უმღერონ იმათ და აქონ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
335 ამად მღერიან «ნარნარა, სველი ღრუბლების მტრული შემოსევაო?»
«ასთავიანი ტიფონის თმები» და «გრიგალები ძალუმად მქროლნი?»
«ჰაეროვანნი და ნოტიონი, მოლივლივენი ცაში ფრინველნი»,
«წვიმიანნი და წყლით აღსავსენი?» – სამაგიეროდ, თავად ისინი
სიკეთის ნაყოფს – კეფალის ხორცს და შაშვის ხორცუკას
შეექცევიან.
– 21 –
ს ო კ რ ა ტ ე
340 შენ ფიქრობ, ასე არ უნდა ეთქვათ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ ის მითხარი, ამათ რა მოსდით,
თუკი ღრუბლები არიან, ქალებს რამ დაამსგავსათ ასე, მოკვდავებს?
ცაო, ასეთი არის ღრუბელი?
ს ო კ რ ა ტ ე
აბა, როგორი არის? – მითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზუსტად არ ვიცი, მაგრამ ისინი ცაში აფრენილ მატყლს მაგონებენ
უფრო, ღმერთმანი, ვიდრე ამ ქალებს! რამოდენა აქვთ, მაინც,
ცხვირები!
ს ო კ რ ა ტ ე
345 მაშ, მიპასუხე ამ ერთ კითხვაზეც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწრაფად მითხარი, რას მეკითხები.
ს ო კ რ ა ტ ე
ღრუბლებისათვის რომ შეგიხედავს, არ დაგინახავს
მათში კენტავრი
ანდა ავაზა, მგელი თუ ხარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი დამინახავს, მერმე რა მოხდა?
ს ო კ რ ა ტ ე
მათ შეუძლიათ, ყველაფრად იქცნენ; ვინმე თმოსანი თუ დაინახეს,
ერთ-ერთი თმაგრძელ უსაქმურთაგან, ვთქვათ, ქსენოფანტის
ვაჟკაცი იყოს,
350 იმისი ვნების დაცინვის მიზნით უმალ კენტავრებს ემსგავსებიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვთქვათ, დაინახეს ჩვენი ხაზინის დამტაცებელი სიმონი, მერმე?
ს ო კ რ ა ტ ე
მისი ბუნების ნათელსაყოფად უმალვე მგლებად შეიცვლებიან.
– 22 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამიტომ იყო, ფარისდამგდები კლეონიმე რომ იცნეს ახლახან,
«მისი ბუნების ნათელსაყოფად» უმხდალეს ირმებს
რომ დაემსგავსნენ?
ს ო კ რ ა ტ ე
355 ხოლო სულ ბოლოს კლისთენე ნახეს და ამის გამო
იქცნენ ქალებად.
ორქესტრაზე შემოდის დიაცი ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი ს გუნდი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, გაიხარეთ თქვენ, დედოფლებო და თუკი გითქვამთ
ვინმესთვის სიტყვა,
მეც მომხედეთ და მითხარით რამე ცად აღვლენილი ხმით, მეუფენო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გაიხარე, ჭაღარა კაცო, შენ, მონადირევ ბრძნული სიტყვების.
(სოკრატეს)
უფაქიზესთა სისულელეთა ქურუმო, გვითხარ, რა გინდა ჩვენგან.
360 სხვას ჩვენ არავის ყურს არ ვუგდებდით ამჟამინდელი
ბრძენკაცებიდან,
მხოლოდ პროდიკეს, მისი გონების და სიბრძნის გამო
და მერმე შენაც,
რადგან ამაყად დადიხარ გზებზე და აქეთ-იქით აცეცებ თვალებს,
უხამურს ტანჯვა გხვდება მრავალი და მაინც ჩვენსკენ
მომართავ მზერას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, დედამიწავ, ეს რა ხმა იყო, რა ზვიადი და რა საკვირველი!
ს ო კ რ ა ტ ე
365 მხოლოდ ესენი არიან ღმერთნი, სხვა ყველაფერი სისულელეა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და ჩვენი ზევსი, გაფიცებ მიწას, ოლიმპიელი, ღმერთი არ არის?
ს ო კ რ ა ტ ე
რომელი ზევსი? რას როშავ, ნეტავ? ზევსი არ არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაო, რას ამბობ?
– 23 –
აბა, საიდან ჩამოდის წვიმა? ჯერ, თუ კაცი ხარ, ეს ამიხსენი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ამ ღრუბლებიდან, რაღა თქმა უნდა; მე დაგიმტკიცებ ამას ახლავე.
370 აბა, ოდესმე თუ დაგინახავს, ღრუბლის გარეშე რომ იყოს წვიმა?
ზევსი რომ იყოს წვიმის გამრიგე, მოწმენდილ ციდან უნდა ეწვიმა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვფიცავ აპოლონს, ამ შენი სიტყვით გადამარწმუნე, თუმცა კი უწინ
მართლა მეგონა, მაღალი ზევსი წვიმას შარდავდა ციურ საცერში.
ასე თუ არის, ვინ ქუხს? – მითხარი. ჭექა-ქუხილის კი მეშინია.
ს ო კ რ ა ტ ე
375 სწორედ ამათგან მოდის ქუხილიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ ახერხებთ, უმამაცესნო?
ს ო კ რ ა ტ ე
როდესაც კარგად აივსებიან წყლებით, საოცრად დასივებულნი,
წვიმის წვეთებით გაჯერებულნი დედამიწისკენ მოისწრაფიან.
ეჯახებიან მერმე ერთმანეთს, ეხეთქებიან და გრიალებენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინ დააქანებს მათ აქეთ-იქით, ღრუბელთგამრიგე ზევსი ხომ არა?
ს ო კ რ ა ტ ე
380 ო, ზევსი არა! მხოლოდ გ რ ი გ ა ლ ი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, გრიგალი? ეს არ ვიცოდი,
რომ არ არსებობს ზევსი, მის ნაცვლად გრიგალი არის
თურმე მეუფე.
მაგრამ შენ ჯერაც არ გითქვამს ჩემთვის, საიდან მოდის
მეხი და გრგვინვა.
ს ო კ რ ა ტ ე
არ გისმენია ალბათ, გითხარი: გაჯერებული წვიმით, ღრუბლები
ეჯახებიან-მეთქი ერთმანეთს, ეხეთქებიან და გრიალებენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
385 აბა, ეს როგორ უნდა ვირწმუნო?
– 24 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მე დაგიმტკიცებ ამას ახლავე. –
დღესასწაულზე როცა წვნიანით ამოიყორავ მუცელს, მერმე ხომ
დაიბერება მთელი შიგანი და უეცრად ხომ აბუყბუყდება?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აპოლონს ვფიცავ, მართლაც ასეა, სულ იბერება და იბერება,
და როგორც მეხი, ისე ხმაურობს, ისე გრგვინავს და ისე გრიალებს;
390 ჯერ ნელა, იწყებს, ასე «ბუყ-ბუყ-ბუყ», მერმე კი იწყებს
«ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ»-ს,
მერმე კი, როცა რამეს ვაპირებ, სულ ქუხს და გრგვინავს
«ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ!»
ს ო კ რ ა ტ ე
თუკი შენ შენი პატარა მუცლით ასე გრგვინავ და ასე ხმაურობ,
წარმოიდგინე ერთი, უსაზღვრო ჰაერი როგორ დაიგრუხუნებს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამის გამოა, ხშირად მუცელზე ასე ამბობენ, დაიჭექაო;
395 მაგრამ შენ უნდა ამიხსნა ახლა, საიდან ჩნდება ელვარე ელვა,
რომელიც ხშირად კაცს დაეცემა, ამობუგავს და
ცოცხლად დაფერფლავს?
ცხადია, ელვა ზევსის ხელშია – სასჯელი ფიცის გატეხვისათვის.
ს ო კ რ ა ტ ე
მერედა როგორ მოხდა, შე ბრიყვო, მართლა კრონოსის
ჟამის ბეხრეკო,
ფიცის გატეხვა თუკი ისჯება, რომ არ დანაცრა ელვამ სიმონი,
400 ან კლეონიმე, ანდა თეორე? ხომ წამდაუწუმ ცრუდ იფიცებენ!
არა, მისსავე ტაძარს დაეცა და აგერ, ჩვენთან ახლოს, სუნიონს.
მუხებს ხომ ერჩის? ახლა არ მითხრა, დაარღვიესო მუხებმაც ფიცი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ მე არ ვიცი… შენ, შეიძლება, მართალიც იყო. ელვა რაღაა?
ს ო კ რ ა ტ ე
რაა და როცა მშრალი ჰაერი ზევით აიწევს და თავის თავში
405 ჩაიკეტება, ბუშტისმაგვარად გაიბერება, ვეღარ გაუძლებს,
გასკდება, შემდეგ გამოიჭრება გარეთ სტვენით და გრგვინვა-გრიალით
და ასე, თავის თავზე დაწოლით თვითონ ანათებს იგი თავისთავს.
– 25 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, ბოლო დიასიებზე მეც ამნაირი რამ დამემართა.
ნათესავისთვის მინდოდა კუჭი შემეწვა, გაჭრა კი დამავიწყდა;
410 გაიბერა და მერმე თავისით გასკდა უეცრად და შიგ თვალებში
შემომაყარა სიბინძურე და სახე დამიწვა იმ დასაწვავმა.
ს ო კ რ ა ტ ე
ადამიანო, მოსულხარ ჩვენთან, რომ შეისწავლო მაღალი სიბრძნე,
რათა ათენსა და საბერძნეთში უბედნიერეს კაცად შეგრაცხონ;
თუ არ გიმტყუნებს მეხსიერება, გულმოდგინება და მოთმინება,
415 თუკი არ დაგღლის ნიადაგ შრომა, სიარული და ძილნაკლულობა,
და თუკი ყინვა ვერას დაგაკლებს და ვერც შიმშილი ვერ დაგაჩოქებს,
მოერიდები გიმნასიონსაც, ღვინოსაც და სხვა სისულელეებს,
ამნაირ ყოფას საუკეთესოდ მიიჩნევ, როგორც ჭკვიანს შეჰფერის, –
ყველგან მიაღწევ შენ გამარჯვებას: საქმეში, სჯაში, პაექრობაში.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
420 მე მოთმინებას, დარდს და საზრუნავს, უძილობას და მომჭირნეობას,
ნიადაგ შრომას მუხლჩაუხრელად, – მიჩვეული ვარ დიდი ხანია.
მხოლოდ ეს თუა შენი პირობა, ჩემი იმედი გქონდეს, სოკრატე.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, დღეის იქით გეცოდინება, რომ არ არსებობს არც ერთი ღმერთი,
იმ სამის გარდა, რაც ჩვენთანაა – ქ ა ო ს ი, ე ნ ა
და ეს ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
425 სხვებს მე დღეიდან ხმასაც არ გავცემ, ღმერთებს ჩირადაც
აღარ ჩავაგდებ,
მსხვერპლს არ შევწირავ და არც ზედაშეს აღარ წავუქცევ,
არც მუშკ-ამბრს ვუკმევ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, გვითხარი, რა გსურს, მოხუცო? უარს ვერაფრით
ვეღარ გაკადრებთ,
რაკი გვირწმუნე, ღმერთებად გვცანი, ცდილობ შეიცნო
ჭეშმარიტება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, დედოფლებო, მე სულ პატარა რამე მჭირდება, რომ ლაპარაკში
430 ყველას ვაჯობო და ამ საქმეში ჩამოვიტოვო ყველა ბერძენი.
– 26 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თუ ამას ითხოვ, მიიღებ კიდეც. ამიერიდან შენს მოსაზრებას
ყველაზე დიდი წონა ექნება და გაიმარჯვებ ყველა კრებაზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე არ მჭირდება უზარმაზარი იდეები და მოსაზრებები,
მინდა, კანონი რომ შევაქციო და გავაცურო მევალეები.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
435 მიიღებ, რასაც ასე ესწრაფვი; მართლაც არაფერს
დიდს არ მოითხოვ.
ნურაფრის დარდი ნუღარ გექნება და ჩვენს მსახურებს
ენდე უშიშრად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა გზა არცა მაქვს, უნდა მოგენდოთ, სანამ დამახრჩობს
ეს გაჭირვება,
სანამ დამაქცევს ვალი, ცხენები ჯიშიანი და უჯიშოები.
ახლა, როგორც სურთ, ისე მომექცნენ;
440 ჰა, მომინდვია ჩემი სხეული –
მცემეთ, მომკალით შიმშილ-წყურვილით,
მომსპეთ, გამყინეთ, ტყავი გამაძრეთ!
თუ დავუძვერი ვალებს, მიძახოს
ხალხმა, რაიც კი მოესურვება:
445 თავხედი, ყბედი, ურცხვი, ტუტუცი,
საძაგელი და ქოსატყუილა,
ყბის ამქცევი და ქვეყნის დამქცევი,
კანონის ჭია, თაღლითი, ფლიდი,
მატრაბაზი და აუტანელი,
450 ეშმაკი, ქლესა, გამოქექილი
და ღორმუცელა.
– ასე მიწოდონ, ოღონდ მასწავლეთ.
ახლა, რაცა გსურთ, ის გამიკეთეთ,
დემეტრეს ვფიცავ,
455 თუ საჭიროა, სიბრძნის მოყვარულთ
ჩემგან კუპატი დააკეპინეთ.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვაჟკაცობა ჰქონია მას,
სულდიდი და მზადმყოფია!
– 27 –
(სტრეფსიადეს) იცოდე,
460 თუ განათლდი, მოკვდავ ხალხში განგეთქმება სახელი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ვირწმუნო?
ს ო კ რ ა ტ ე
მთელი დრო ჩემთან გაატარე, –
კაცთ შორის ყველაზე უფრო შესაშური
ცხოვრებით იცხოვრებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
465 ამას ოდესმე მოვესწრები?
ს ო კ რ ა ტ ე
მაგაზე მეტსაც მოესწრები,
შენთან მოვლენ და
დაგისხდებიან;
ისინი შენგან მოითხოვენ
470 შველას და რჩევას,
როცა ექნებათ საქმეები
სასამართლოში.
ყველა ჩათვლის, რომ
მხოლოდ შენ ძალგიძს,
475 შესაფერისი რჩევა რამ მისცე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, მიიღე ეს ბერიკაცი და შეასწავლე, რასაც აპირებ,
რომ შეასწავლო, გამოჰკითხე და აზრის სიცხადე
გამოუცადე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი საკუთარ თავზე საუბარი
მოგიწევს, როგორც კი გავიგებ, ვინცა ხარ,
480 უმალ მოგიყენებ ახალ მანქანებას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ბრძანე? კოშკივით მიპირებ აღებას?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, გამოკითხვა უნდა ჩაგიტარო,
რათა შეგიმოწმო შენ მეხსიერება.
– 28 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ ორნაირი მაქვს: ვინმეს თუ ვასესხე,
485 მახსოვს და არ მახსოვს, თვითონ თუ ვისესხე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ისე, ლაპარაკი როგორ გეხერხება?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვალზე უარის თქმა მშვენივრად გამომდის.
ს ო კ რ ა ტ ე
სწავლას თუ შეიძლებ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ ნუ გედარდება.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, ამაღლებულის შესახებ ერთ სიბრძნეს
490 გესვრი პირდაპირ და უნდა დაიჭირო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და მერმე მაგ სიბრძნეს ძაღლივით შევსანსლავ?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, უვიცია ეს კაცი, ველური.
ვშიშობ, ბერიკაცო, ცემა არ დაგჭირდეს.
ვინმემ რომ მიგბეგვოს, რას იზამ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დავაცლი,
495 ცოტასაც მოვითმენ, მოწმეებს მოვუხმობ,
სასამართლოშიაც მივალ და ვუჩივლებ.
ს ო კ რ ა ტ ე
აბა, გაიხადე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რამე დაგიშავე?
ს ო კ რ ა ტ ე
აქ მხოლოდ შიშვლები შედიან, იცოდე.
– 29 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე რა, გასაჩხრეკად ხომ არ შემოვდივარ?!
ს ო კ რ ა ტ ე
500 მოეშვი მიქარვას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლა ეს მითხარი,
თუკი მოვინდომებ და კარგად ვისწავლი,
შენს მოსწავლეთაგან ვის დავემსგავსები?
ს ო კ რ ა ტ ე
სულმთლად ქერეფონტის იერი გექნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აბა, სანახევროდ მოვმკვდარვარ საწყალი.
ს ო კ რ ა ტ ე
505 მორჩი ლაყბობას და უკან გამომყევი,
ჩქარა, ნუ აყოვნებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, ჯერ ჩამიდე
ხელში თაფლისკვერი! ისე მეშინია
შემოსვლის, როგორც რომ ჰადესში ჩავარდნის.
ს ო კ რ ა ტ ე
ჰე, რას იწურები სახლის წინ? შემოდი!
სოკრატე და სტრეფსიადე საფიქრალეთში შედიან.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
510 მაშ, წადი და გაიხარე
სიმამაცის გამო.
ბედნიერება მიეცეს
ამ კაცს, რამეთუ დაიძრა
ასაკის სიღრმეებისკენ
515 და სურს, ახალი იდეით
აივსოს სულის სალარო
– 30 –
და ეზიაროს სიბრძნეს.
მაყურებლებო, მსურს, გულწრფელად გაგესაუბროთ.
ჩემს აღმზრდელს ვფიცავ, დიონისეს, სიმართლეს გეტყვით.
520 მე თქვენ მგონიხართ გონიერი მაყურებლები, –
ეს კომედია ჭკვიანური არის, იცოდეთ,
მე უკეთესი არაფერი დამიწერია.
ის უკვე ადრეც სიყვარულით გაგასინჯვინეთ,
ბევრი ვიშრომე, მაგრამ ბრიყვთა გამოისობით
525 დამარცხებული დავრჩი მაინც. – არ ვიყავ ღირსი!
სირცხვილი თქვენი, ბრძენო ხალხო, ვისთვის დავშვერი!
ბოლომდე მაინც ვერ გაგწირეთ, ჩემო კარგებო,
მე თქვენ მიყვარხართ და თქვენგანაც ხშირად მსმენია
ქება-დიდება «ჭკუისა» და «გარყვნილებისთვის».
530 მე ხომ ქალწული ვიყავი და მშობიარობის
ნება არ მქონდა, მაინც ვშობე, ბავშვი ვიღაცამ
აიყვანა და თქვენ გაზარდეთ კეთილშობილად;
თქვენგან მივიღე ერთგულება და სიყვარული.
მოვიდა ჩემი კომედია ელექტრასავით:
535 მოვიდა, ეძებს, ეგებ შეხვდეს ბრძენ მაყურებლებს;
იცნობს, როგორც კი დაინახავს, ძმის თმის კულულებს.
იგი ზნეობით წმინდა არის, თავადაც ხედავთ:
ტყავის ფალოსი ხომ არავის არა ჰკიდია,
რომელიც თავში წითელია, ბავშვებს აცინებს;
540 ეს კომედია არ დასცინის მელოტებს, კორდაქსს
აქ არ ცეკვავენ, არც მოხუცი არ დარბის ჯოხით,
ცემით და ტყეპით რომ შენიღბოს ცუდი ხუმრობა;
არავინ დაძრწის მაშხალიანი, არავინ ბღავის,
არა, ის მხოლოდ თავისსავე სიტყვებს ენდობა.
545 მეც, ამოდენა პოეტი ვარ, არ მომიშვია
თმები და თქვენი მოტყუება არც კი მიცდია –
სცენაზე მუდამ ახალ-ახალ იდეებს გაწვდით,
არც ერთი არ ჰგავს ერთმანეთს და ყველა სწორია.
როცა კლეონი ზეობდა, მაშინ მას მუცელში
550 ვურტყამდი ფეხებს და დავინდე, როცა წაიქცა.
ამათ კი ერთხელ ჰიპერბოლემ მისცა საბაბი, –
ფეხქვეშ გაიგეს ის საწყალიც და დედამისიც.
ყველას დაასწრო ევპოლისმა თავის «გარყვნილით»,
მე გამძარცვა და წამიხდინა მთელი «მხედრები»,
555 შიგ დედაბერიც შეათრია კორდაქსისათვის,
– 31 –
რომელიც შექმნა ფრინიქემ და ურჩხულმა შთანთქა.
მერმე ჰერმიპე მოუბრუნდა ამ ჰიპერბოლეს…
ახლაც ყველანი თავს ესხმიან კვლავ ჰიპერბოლეს,
რომ უბადრუკად მიემსგავსონ ჩემს სურათ-ხატებს.
560 ვისაც აცინებს უნიჭოთა ეს სისულელე,
ის ჩემს ქმნილებებს ვერ გაიგებს. ვინაც გაიგებს,
მას კი გონიერ მოაზროვნედ ჩათვლის მერმისი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ოდა ღმერთთაგან ზეცის გამგებელს,
დიდ ზევსს, მეუფეს, გუნდისკენ, –
565 ჩემსკენ მოვუხმობ პირველად.
სამთითის მპყრობელ პოსეიდონს,
დედამიწისა და მარილიან ზღვის შემარყეველს
უსასტიკესს;
ჩვენს სახელოვან მამასაც, წმინდა ეთერს,
570 ყველაფრისთვის სიცოცხლის მიმნიჭებელს,
ცხენთა მეუფეს, რომელიც
ბრწყინვალე სხივით ანათებს
მთელს დედამიწას, – უდიდესი არის ღმერთთათვის
და მოკვდავთათვის ეს ღვთაება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
575 ეპირ. თქვენ მოგმართავთ, მაყურებლებს, მოგვაპყარით გონება.
არაფრად რომ არ ჩაგვაგდეთ, ახლა გკიცხავთ ამისთვის.
ყველა ღმერთზე უფრო მეტად ამ ქალაქზე ჩვენ ვზრუნავთ,
თქვენ კი მსხვერპლსაც არ გვწირავთ და ზედაშესაც
არ გვიქცევთ.
ჩვენ ხომ გიცავთ! თუკი ვინმეს მოუნდება ლაშქრობა
580 უგუნურად, მაშინ ვქუხვართ და წვიმასაც დავუშვებთ.
ღმერთებისთვის საძულველი როცა პაფლაგონელი
აირჩიეთ მხედართმთავრად, ჩვენ წარბები შევკარით,
საშინელი საქმე ვქენით, ვიელვეთ და ვიქუხეთ.
მთვარემ თვისი გზა დააგდო, მზემ თავისი ფითილი
585 გადამალა და გიბრძანათ, ამას ვერ ეღირსებით,
სანამ თქვენთან სტრატეგოსად იქნებაო კლეონი.
თქვენ კი მაინც აირჩიეთ… ალბათ, მართალს ამბობენ,
რომ სიბრიყვე დაეუფლა ამ ქალაქს და ღმერთები
თქვენს შეცდომებს წამდაუწუმ აქცევენო სიკეთედ;
– 32 –
590 ეს რომ მართლაც ასე არის, დაგიმტკიცებთ იოლად:
თუკი ამხელთ თაღლით კლეონს, ქურდობაში დაიჭერთ
და მექრთამე არამზადის კისერს ხუნდებს დაადებთ,
რაც კი ძველი ცოდვა გადევთ, იმავწამსვე ისინი
ქალაქისთვის სასარგებლო რამედ გადაიქცევა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
595 ანტოდა შენც შეეწიე, ფოიბოს,
დელოსის მკვიდრო, კინთიის
მაღალ მწვერვალის მპყრობელო;
600 შენ გაქვს სასახლე ეფესოსის,
იქ ლიდიელი ქალწულები თავს გევლებიან,
ბედნიერო;
შენაც მოდი, დედოფალო, ჩვენებურო,
შენ, ქალაქის მეუფეო, ათენა;
შენც, პარნასოსის მფლობელო,
ფიჭვების გამნათებელო,
ბაკხი ქალების წინამძღოლო სწორუპოვარო,
შენ, მხიარულო დიონისე!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტეპირ. სწორედ ახლა, როცა აქეთ ვაპირებდი წამოსვლას,
გზად შემოგვხვდა ბადრი მთვარე, დაგვაბარა მოგვეძღვნა
გამარჯობა ათენისთვის, მოკავშირეებისთვის.
610 მერმე ბრძანა, გავბრაზდიო, თქვენგან დავიტანჯეო,
თუმცა ყველას გეხმარებით საქმით, არა სიტყვითო.
ჯერ ხომ თვეში ჩირაღდნისას დრაქმაზე მეტს გიზოგავთ,
საღამოს ხომ ამას ამბობთ, შინისკენ მიმავალნი:
«არ იყიდო ჩირაღდანი, ბიჭო, მთვარის შუქია».
615 მთვარე ამბობს: «მე ყველაფერს რიგიანად ვაკეთებ,
თქვენ კი დღეებს ცუდად მართავთ, თქვენ კი ურევთ
ყველაფერს»;
«ამას გარდა», – მითხრა მთვარემ, «ღმერთნი გადავიკიდე,
ბრაზდებიან, რადგან მუდამ შინ უმსხვერპლოდ მიდიან
და დათქმულ დროს ვერასოდეს ნახულობენ ზეიმებს;
620 თქვენ კი მსხვერპლის შეწირვის წილ სასამართლოს
აჩაღებთ.
ხშირად, როცა ჩვენ, ღმერთები, მგლოვიარედ ვმარხულობთ,
როცა მწარედ დავტირივართ მემნონს ანდა სარპედონს,
– 33 –
მაშინ გვწირავთ სწორედ ღვინოს და სიცილსაც კი ბედავთ.
ამიტომაც, წელს რომ თქვენი ჰიპერბოლე დანიშნეთ,
625 ჩვენ გვირგვინი ჩამოვართვით; უკეთ ეცოდინება,
რომ დღეთა რიგს ცხოვრებაში მხოლოდ მთვარე განაგებს».
პირველი ეპისოდიონი
შემოდის ს ო კ რ ა ტ ე, უკან მოჰყვება ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვფიცავ ამოსუნთქვას, ქაოსს და ჰაერსაც,
ასეთი ტეტია კაცი არ მინახავს,
არც – ასე უვიცი, ბრიყვი, გულმავიწყი!
630 რაღაც ეშმაკობას სწავლობდა, მეგონა
და სულ დაივიწყა, სანამ დაისწავლა.
გარეთ გამოვუხმობ ახლა, სინათლეზე.
სად ხარ, სტრეფსიადე? ლოგინით გამოდი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ლოგინს არ მითმობენ ეს ბაღლინჯოები.
ს ო კ რ ა ტ ე
635 იჩქარე, გამოდი, მისმინე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მოვედი.
ს ო კ რ ა ტ ე
მითხარი, რა გინდა ახლა აითვისო
ისეთი, რაც დღემდე არ შეგისწავლია?
რა გინდა, მეტრი თუ რიტმი და სიტყვები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეტრი შემასწავლე, თორემ მეალაფემ
640 ორიოდ ქენიკით მაინც მომატყუა.
ს ო კ რ ა ტ ე
მე ეგ არ მიკითხავს. რომელი საზომი
მოგწონს, ტეტრამეტრი გიჯობს თუ ტრიმეტრი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე მგონი, ჩარექი სუყველას სჯობია.
– 34 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
თუ გინდა, დავდოთ სანაძლეო,
645 ჩარექი სწორედ რომ გახლავს ტეტრამეტრი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ყორნებს წაუღიხარ, ჩლუნგო, უსწავლელო!
ეგებ აჯობოს, რომ რიტმი შეისწავლო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, რა თავში ვიხალო ეგ რიტმი?
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს დაგეხმარება ურთიერთობაში,
650 იმწუთას გაიგებ, რომელი რიტმია,
ენოპლიისა თუ დაქტილის მიხედვით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დაქტილის მიხედვით? – ეგ ვიცი.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვიბრძანე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დაქტილი რა არის, თითი არ ბრძანდება?
თითი კი ვიცოდი უკვე ჩვილობაშიც.
ს ო კ რ ა ტ ე
655 ბრიყვი ხარ, რეგვენი!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, უბედურო,
ამათი შესწავლა არ მინდა!
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ რისი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძალიან მჭირდება ტყუილის შესწავლა.
– 35 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მაგრამ მანამდე ხომ სხვაც უნდა ისწავლო,
თუნდაც მამრობითი სქესის გამოცნობა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
660 მაგაზე ადვილი რა არის, ბატონო! –
ეს ცხვარი, ხარიო, თხა, ძაღლი, ქათამი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ხომ ხედავ, რა მოგდის? ქათამს ხომ დედალსაც
ეძახი, მამალსაც ქათმად მისახელებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ?
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ არ თქვი ძაღლი და ქათამი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
665 ვფიცავ პოსეიდონს! აბა, რა ვუწოდო?
ს ო კ რ ა ტ ე
დედალს – ქათამეა, მამალს – ქათამოსი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მომწონს «ქათამეა», ჰაერს გეფიცები:
აი, ამ ნასწავლი სიბრძნისთვის, გპირდები,
ვარცლსაც კი აგივსებ ფქვილით სულ პირთამდე.
ს ო კ რ ა ტ ე
670 ვარცლი რომ გამოთქვი ახლა მამრობითად,
ხომ მდედრობითია!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, მამრობითად
გამოვთქვი მე «ვარცლი?»
ს ო კ რ ა ტ ე
სწორედაც! გამოთქვი,
როგორც «კლეონიმე».
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს როგორ? მითხარი.
– 36 –
ს ო კ რ ა ტ ე
ერთგვარად გამოგდის ვარცლიც, კლეონიმეც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
675 მაგრამ კლეონიმეს ვარცლი არ ჰქონია,
ცომსაც მრგვალ ქვიჯაში ზელდა გამუდმებით…
მაშ, როგორ ვუწოდო?
ს ო კ რ ა ტ ე
როგორ და სოსტრატეს
როგორც მოუხმობდი: «ვარცელა» უწოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს მდედრობითია?
ს ო კ რ ა ტ ე
რა საკითხავია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
680 იქნება «ვარცელა», როგორც «კლეონიმე».
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა სახელებით უნდა გაარჩიო
შენ მამრობითებიც და მდედრობითებიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიცი, მდედრობითი რაცაა.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ლისილა, კილინა, მირა, დემეტრია.
ს ო კ რ ა ტ ე
685 და მამრობითები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ათიათასია:
თუნდაც ფილოქსენე, ანდა ამინია.
ს ო კ რ ა ტ ე
შე ბრიყვო, ესენი მამრობითებია?!
– 37 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რატომაც არაო?
ს ო კ რ ა ტ ე
ე¡, რას მეუბნები?!
აბა, ამინია რომ შეგხვდეს, რას ეტყვი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
690 როგორ თუ რას ვეტყვი – აქეთ, ამინია!
ს ო კ რ ა ტ ე
ხომ ხედავ, ქალივით მოუხმობ «მამრობითს».
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორიც ვარ, ღმერთმანი, ჯარში არ მსახურობს.
რად მინდა, ვისწავლო, რაც იცის სუყველამ?
ს ო კ რ ა ტ ე
ო, არა, ღმერთმანი, დაწექი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რა ვქნა?
ს ო კ რ ა ტ ე
695 რამე მოიფიქრე იმ შენს საქმეთაგან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, გევედრები, ამაზე არ მინდა,
მომეცი ნებართვა, მიწაზე ვიფიქრო.
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს არ შეიძლება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, მე ბედკრული
ვუხდი გადასახადს დიდ-დიდ ბაღლინჯოებს.
სოკრატე საფიქრალეთში შედის, სტრეფსიადე წვება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
700 სტრ. იფიქრე კარგად, თავს დაუკვირდი, საკუთარ აზრებს
თავი მოაბი
სასწრაფოდ. თუკი გაგიჭირდება,
მეორე ფეხზე
– 38 –
705 გადაიტანე აზრი, თვალს კი ძილს ნუ მიაკარებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, ვაიმე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა გჭირს, რა გაწამებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დავიღუპე უბედური,
710 საგებლიდან კორინთელნი გამოძვრნენ და დამკბინეს.
დამიგლიჯეს ფერდები,
სული ამომაცალეს,
დამიქაჩეს კვერცხები,
გამომთხარეს საჯდომი,
715 დავიღუპე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უკვე ხომ ძალიან არ გტკივა?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა არ მტკივა?! როცა ჩემი
ფულიც გაქრა, ფერიც გაქრა,
სულიც გაქრა, ხამლიც გაქრა
720 და ამ უბედურებისგან
ძილიც გაქრა, რულიც გაქრა
ცოტაც კიდევ – მეც გავქრები.
მეორე ეპისოდიონი
საფიქრალეთიდან გამოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ ეი, რას შვრები? არ ფიქრობ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე? ვფიქრობ,
ვფიცავ პოესიდონს.
ს ო კ რ ა ტ ე
და რა მოიფიქრე?
– 39 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
725 რაც გადამარჩენდა ბაღლინჯოებისგან.
ს ო კ რ ა ტ ე
წადი, დაიკარგე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
უკვე დავიკარგე.
ს ო კ რ ა ტ ე
აქ რას მენაზები! კარგად გაეხვიე.
მზაკვრული გონებით უნდა გამოძებნო
რამე ეშმაკობა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინღა ჩამომიგდებს
730 ამ ტყავში რაიმე ეშმაკურ ნააზრევს?
პაუზა.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი დავხედო ერთი, რას აკეთებს.
რა, გძინავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე? არა, აპოლონს ვფიცავარ.
ს ო კ რ ა ტ ე
გაქვს რამე?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, არა.
ს ო კ რ ა ტ ე
არაფერი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, თუ არ ჩავთვლით ასოს მარჯვენაში.
ს ო კ რ ა ტ ე
735 ისევ გაეხვიე, რამე მოიფიქრე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაზე მოვიფიქრო? მითხარი, სოკრატე.
– 40 –
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ თვითონ რაც გინდა, იმაზე იფიქრე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ათასჯერ გითხარი, ვალის ამბავია,
ვალების გადახდა არ მინდა, სოკრატე.
ს ო კ რ ა ტ ე
740 მიდი, გაეხვიე და ისევ ჩაღრმავდი
ფიქრებში; დაშალე საქმე ნაწილებად
და ისე განსაჯე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, რა მეშველება!
ს ო კ რ ა ტ ე
დამშვიდდი. აზრებში თუკი გაიხლართე
თავი დაანებე, მოშორდი; ხელახლა
745 უნდა დაუბრუნდე და აწონ-დაწონო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე, ძვირფასო!
ს ო კ რ ა ტ ე
რას იტყვი, მოხუცო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვახშზე მომივიდა აზრი უმზაკვრესი.
ს ო კ რ ა ტ ე
კარგია, გვაჩვენე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აბა, შეაფასე:
ვინმე ჯადოქარი, ვთქვათ, თესალიელი
750 რომ მოვისყიდო და მთვარე მოვიტაცოთ,
მრგვალ სკივრში ჩავაგდო, ასე გადავმალო
ძვირფას სარკესავით და ვუყარაულო?
ს ო კ რ ა ტ ე
რას მოგცემს?
– 41 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ თუ რას მომცემს, სოკრატე?!
მთვარე არასოდეს აღარ ამოვა და
755 ვალს არ გადავიხდი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვითომ რატომაო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვახში ხომ თვეობით იზრდება, ამიტომ.
ს ო კ რ ა ტ ე
კარგია! ახლა ეს ამბავიც მიბრძანე:
თუ ხუთტალანტიან სარჩელს შეიტანენ,
როგორ აირიდებ თავიდან, მითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
760 როგორ? ეგ არ ვიცი, უნდა მოვიფიქრო.
ს ო კ რ ა ტ ე
დიდი ტვინის ჭყლეტაც არ ვარგა, იცოდე,
მიუშვი გონება, ჰაერში ავიდეს
ფეხზე ძაფგამობმულ ოქროს ხოჭოსავით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიცი, სასამართლო როგორც ავიცილო,
765 შენც მოგეწონება ეს გზა.
ს ო კ რ ა ტ ე
რომელია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
წამლის გამყიდველთან იმ ქვას ხომ შევიძენ,
ლამაზი რომაა, ბრჭყვიალა, რომლითაც
ცეცხლი აინთება?
ს ო კ რ ა ტ ე
ცეცხლის ქვას გულისხმობ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორედაც. რას იტყვი, ეგ რომ ავიღო და
770 გადაწყვეტილებას როცა ჩაიწერენ,
– 42 –
გვერდზე გადამდგარმა სხივი დავიჭირო,
ამოვწვა, რაცაა ჩემზე ჩაწერილი?
ს ო კ რ ა ტ ე
ბრძნულია, ქარიტებს ვფიცავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მიხარია,
რომ ხუთი ტალანტის საქმე მოვიხსენი.
ს ო კ რ ა ტ ე
775 მაშ ახლა ამასაც გაეცი პასუხი:
თავს როგორ დაიძვრენ სასამართლოსაგან,
თუ დამნაშავე ხარ და მოწმეც არა გყავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძალიან იოლად.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლავე:
როცა უკანასკნელ საქმეს გაარჩევენ,
780 მე გავიქცევი და თავსაც ჩამოვიხრჩობ.
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ, ღმერთებს გეფიცები,
მკვდრისგან ხომ ვერავინ მოითხოვს სამართალს?!
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ! წაბრძანდი, მე შენ ვერ გასწავლი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთების სახელით, ნუ იზამ სოკრატე!
ს ო კ რ ა ტ ე
785 როგორ თუ ნუ ვიზამ, ყველაფერს ივიწყებ!
დღეს რა გაქვს ნასწავლი, პირველი რა იყო?
– 43 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო მართლაც, პირველი რა იყო, პირველი…
რაშიაც ფქვილს ზელენ, ის იყო? პირველი…
ვაიმე, რა იყო?
ს ო კ რ ა ტ ე
ყორნებს წაუღიხარ,
790 უგულმავიწყესო, ბრიყვო ბერიკაცო!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, მე უბედურს რაღა მეშველება?!
ვერა, ვერ ვისწავლე ეს ენის ტრიალი!
რამე ჭკვიანური მირჩიეთ, ღრუბლებო!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
გვისმინე, მოხუცო: ჩვენ ამას გირჩევდით,
795 შვილი გეყოლება უკვე წამოზრდილი,
ის გამოაგზავნე, შენს ნაცვლად ისწავლოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი, კი მყავს ვაჟკაცი კარგი და კეთილი,
მაგრამ რა გავაწყო, სწავლა რომ არ უნდა?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენც უთმენ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგი და მაგარი ბიჭია,
800 თუმცა დედამისის შვილია, რას ვიზამ?
წავალ, გამოვგზავნი. თუკი არ ისურვა,
სხვა რაღა დამრჩება? – სახლიდან გავაგდებ.
(სორკატეს)
შინ შედი, ცოტა ხანს უნდა დამელოდო.
სტრეფსიადე გადის.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(სოკრატეს)
805 ანტ. თუ ხვდები, რამდენ სიკეთეს იღებ ჩვენგან, ღმერთთაგან,
ღრუბელთაგან?
ხომ ყველაფერი მზადაა ახლა,
რასაც ინებებ!
– 44 –
810 ხომ გააგიჟე ეს კაცი ნაღდად და აურიე ტვინი?
რაკი დააბი, გაკრიჭე კიდეც!
უნდა იჩქარო,
ასეთმა საქმემ
შეტრიალება იცის უკუღმა.
მესამე ეპისოდიონი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე და ფ ი დ ი პ ი დ ე სახლიდან გამოდიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ნისლს გეფიცები, აქ ვეღარ დარჩები,
815 წადი მეგაკლესთან, სვეტები შეჭამე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვაი, უბედურო, ეს რა დაგმართნია,
ჭკუაზე არა ხარ, ვფიცავ ოლიმპიელს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ოლიმპიელიო! ღმერთო, რა ბრიყვია!
ამოდენაა და ზევსი სწამს ჯერ კიდევ!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
820 ნეტავ, რა გაცინებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორედ ეგ მაცინებს,
ბავშვი რომ ბრძანდები და გჯერა ზღაპრების.
ერთი, აქ მობრძანდი, გაიგე ამბები,
ისეთებს გაიგებ, რომ კაცი გახდები,
ოღონდ ეს არავის არ უთხრა, იცოდე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
825 მოვედი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლახან ზევსი დაიფიცე?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახ, დავიფიცე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწავლა სიკეთეა!
– 45 –
ზევსი არ არსებობს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაშ, ვინღა არსებობს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
გრიგალი, რომელმაც ზევსი გააძევა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ნეტავ, რას მიჰქარავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იცოდე, ასეა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
830 ვინ თქვა ეს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატემ ბრძანა, მელოსელმა
და რწყილის გზა-კვალის მცოდნე ქერეფონტმა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
შენ ასეთ გიჟებთან მოხვდი და იჯერებ
მაგ ცოფიანების ბჟუტურს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
წესიერად!
ცუდი არაფერი არ მითხრა მაგ ხალხზე,
835 ხალხს ტვინი ასკდება! მომჭირნეობისგან
თმებსაც არ იკრეჭენ, აღარც ნელსაცხებელს
იცხებენ, უარი უთხრეს აბანოსაც.
შენ კი ჩემს ცხოვრებას ხაზი გადაუსვი.
სასწრაფოდ მიბრძანდი და რამე ისწავლე!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
840 მაგათგან რაიმე წესიერს ვისწავლი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაგათაგან ისწავლი, რაც სიბრძნე არსებობს.
გაიგებ, ბრიყვი რომ ბრძანდები, უგნური.
აბა, მომიცადე, ახლავე გამოვალ.
სახლში შედის.
– 46 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
(თავისთვის)
სულ გაგიჟებულა, რაღა მეშველება!
845 ჯერ სასამართლოში მივიდე პირდაპირ,
თუ ჯობს, მეკუბოვეს მოვუხმო, ნეტავი?
სახლიდან გამოდის ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე და დედალ-მამალი ქათამი გამოჰყავს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ ვნახოთ. ამას რას ეძახი, მითხარი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ქათამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ბრწყინვალეა. ამას რას ეძახი?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ქათამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ერთნაირად ორივეს, სულელო?
850 მეტი არ გაბედო! ამას დაუძახო
უნდა «ქათამეა», იმას «ქათამოსი».
ფ ი დ ი პ ი დ ე
როგორ, «ქათამეა?» აი, ეს სიმართლე
ისწავლე, მამიკო, გოლიათებისგან?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვაც ბევრი ვისწავლე, მაგრამ ყველაფერი
855 წელთა სიმრავლისგან სულ გადამავიწყდა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
და ამას შესწირე შენი მოსასხამიც?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ კი არ შევწირე, ეგ «გადავიაზრე».
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ბრიყვო, ფეხსაცმელი მაინც რა უყავი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
პერიკლეს არ იყოს, «ხამდა და დავღუპე».
– 47 –
860 წამოდი, წამოდი, მამას დაუჯერე
და მერმე, თუ გინდა, შეცდი, მე რა მეთქმის!
ექვსი წლის იყავი, ძლივს რომ ბუტბუტებდი,
მოსამართლეობის ობოლი ავიღე,
იმით მაყიდინე ეტლი სათამაშო…
ფ ი დ ი პ ი დ ე
865 დრო რომ გამოხდება, ინანებ, იცოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მომწონს, რომ მიჯერებ.
(საფიქრალეთის კარს უკაკუნებს)
გამოდი, სოკრატე,
შენთან მოვიყვანე ეს ჩემი ვაჟკაცი,
ძლივს, ძლივს დავითანხმე.
გამოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ჯერ კიდევ ბალღია,
დაკიდულ კალათში ჯერ არ გამოცდილა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
870 მე მგონი, შენ თვითონ ჩამოეკიდები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ყორნებს წაუღიხარ! ლანძღავ მასწავლებელს?
ს ო კ რ ა ტ ე
ჩამოეკიდეო! რა ხამად გამოთქვა,
ფართოდ დაღებული პირით, რა ბრიყვულად?!
ამან აიცილოს უნდა სასამართლო,
875 უნდა დაამარცხოს მოსარჩელეები?
თუმცა ჰიპერბოლემ ტალანტად ისწავლა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ნუ ფიქრობ, ისწავლის, ჭკვიანი ბიჭია.
ეს სულაც პატარა ბავშვი ბრძანდებოდა,
სახლებს რომ ძერწავდა და გემებს ჩორკნიდა,
880 ტყავისგან პატარა ეტლებს აკეთებდა,
ხოლო ბროწეულის კანისგან – ბაყაყებს.
ამან რომ ორივე სიტყვა შეისწავლოს,
– 48 –
როგორც უკეთესი, ისე უარესი,
მტყუანიც რომ იყოს, მაინც გაიმარჯვებს.
885 სიმართლე თუ არა, ტყუილი ისწავლოს.
ს ო კ რ ა ტ ე
თვითონვე ისწავლოს ამ ორი სიტყვიდან,
მე უნდა დაგტოვოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს ერთი გახსოვდეს,
სიმართლე იოლად უნდა დაამარცხოს.
მეოთხე ეპისოდიონი
კალათებით, საბრძოლო მამლებივით შემოჰყავთ ს ი მ ა რ თ ლ ე და ტ ყ უ ი ლ ი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აქ გამობრძანდი და დაენახვე
890 ჩვენს მაყურებელს, რა თავხედიც ხარ.
ტ ყ უ ი ლ ი
გამოვბრძანდები, რაკი შენ გინდა
და დაგამარცხებ ორიოდ სიტყვით.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ოჰო! ვინა ხარ?
ტ ყ უ ი ლ ი
სიტყვა.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ტყუილი!
ტ ყ უ ი ლ ი
რომ დაგამარცხებ, ჩემზე იტყვიან,
895 ეს სჯობიაო.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ბრძნულს რაღას იზამ?
ტ ყ უ ი ლ ი
სულ ახალ-ახალ აზრებს მოგართმევთ.
– 49 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ჰო, ეგ აზრები ჰყვავიან ახლა
ამ სულელებში.
ტ ყ უ ი ლ ი
არა, ბრძენ ხალხში.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
გაგანადგურებ!
ტ ყ უ ი ლ ი
900 რას მიზამ, ერთი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სიმართლეს გეტყვი.
ტ ყ უ ი ლ ი
მე კი სანაცვლოდ პირში მოგახლი,
რომ არ არსებობს ქვეყნად სიმართლე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
არ არსებობსო?
ტ ყ უ ი ლ ი
აბა, სად არის?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ღმერთებთანაა.
ტ ყ უ ი ლ ი
მაშ, სიმართლე და სამართალია,
905 მამამისი რომ შებორკა ზევსმა?
მითხარი!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მოდის
უბედურება! ტაშტი მომეცით.
ტ ყ უ ი ლ ი
შე ჭკუასუსტო ბეხრეკო, შენა!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენ კი – გარყვნილო და უსირცხვილოვ!
– 50 –
ტ ყ უ ი ლ ი
910 რა? ვარდი ხარო?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ტაკიმასხარავ!
ტ ყ უ ი ლ ი
გვირგვინსაც მადგამ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
და მამისმკვლელო!
ტ ყ უ ი ლ ი
ოქროთი მფერავ და ვერც კი ხვდები.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მაგ «ოქროს» უწინ ტყვიას ვეძახდით!
ტ ყ უ ი ლ ი
ახლა ეგ ჩემთვის სამკაულია.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
915 რა თავხედი ხარ!
ტ ყ უ ი ლ ი
შენ კი ბებერი!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენს გამო სწავლა
არავის უნდა ყმაწვილკაცთაგან.
მალე გაიგებს მთელი ათენი,
რა სისულელეს ასწავლი ბავშვებს.
ტ ყ უ ი ლ ი
920 რა ბინძური ხარ!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენ ხომ «სუფთა» ხარ!
არ გახსოვს, ადრე რომ მათხოვრობდი,
ტელეფე ვარო, მისიელიო,
ჩანთიდან აზრებს
ამოიღებდი და იმათ ღრღნიდი?
– 51 –
ტ ყ უ ი ლ ი
925 ვაიმე, სიბრძნევ!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვაი, სიგიჟევ!
ტ ყ უ ი ლ ი
რაო, გაწუხებს?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვაი შენს ქალაქს,
რომელიც შენით
რყვნის და აფუჭებს ახალგაზრდობას!
ტ ყ უ ი ლ ი
(ფიდიპიდეზე მიუთითებს)
ასწავლი, რომ ხარ კრონოსის დროის?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
930 რად არ ვასწავლი, თუკი ხსნას ეძებს
და ლაყბობაზე არ კარგავს ჭკუას?
ტ ყ უ ი ლ ი
(ფიდიპიდეს)
აქ მო, ამან კი ჭკუა დაკარგოს.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
იტირებ, ხელიც რომ დააკარო!
ჩხუბობენ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შეწყვიტეთ ჩხუბი, ლანძღვა-გინება,
935 ჯობს, რომ გვიჩვენოთ,
უწინ რა იყო, ერთმა მოგვითხროს,
რას ასწავლიდა, მეორემ ბრძანოს,
ახლა რა არის, რომ მოგისმინოთ
ამან და თვითონ ამოგირჩიოთ.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მე თანახმა ვარ.
ტ ყ უ ი ლ ი
მეც თანახმა ვარ.
– 52 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
940 მაშ, ვინ დაიწყებს ახლა ლაპარაკს?
ტ ყ უ ი ლ ი
ამან დაიწყოს.
მას შემდეგ, რაც ეს ილაპარაკებს,
ახალი სიტყვით, ახალი აზრით
გავანადგურებ.
945 ბოლოს და ბოლოს, თუ იბუზღუნებს,
სახეს და თვალებს
კრაზანებივით ამოუჭამენ
ჩემი აზრები – დაიღუპება.
პირველი აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. 949 ახლა ამ ორმა უნდა გვაჩვენოს ბრწყინვალე
სიტყვით და აზრით, ბრძნული გამონათქვამებით,
რომელი უფრო მაგარი ბრძანდება სიტყვა-პასუხში.
955 სიბრძნე დიდ საფრთხეში გახლავთ ჩავარდნილი ახლა,
რადგან ჩემს მეგობრებს შორის უდიდესი შეჯიბრი იწყება.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(სიმართლეს)
ეპირ. ვინაც გვირგვინით შეამკე ძველთა კეთილი ზნე და კეთილი საქმე,
960 ხმა ამოიღე, როგორც გინდა და საკუთარ თავზე გვიამბე რამე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მაშ, მოგახსენებთ იმ ძველ აღზრდაზე, რომელიც იყო
ძველ დროებაში,
როცა ვამბობდი მხოლოდ სიმართლეს და მოკრძალება
მერქვა სახელად.
ჯერ ერთი, ვერსად გაიგონებდი ბავშვის ტირილის
ხმას ვერასოდეს,
მწყობრი ნაბიჯით გაუდგებოდნენ გზას მასწავლებელ
კითარისტისკენ,
965 ტანზე ჩაცმასაც ვერ გაბედავდნენ, თუნდ ხვავრიელად, უხვად ეთოვა.
ისიც სიმღერას შეასწავლიდა და გაისმოდა შეუჩერებლივ
«პალასი მძლავრი, ქალაქთმმუსვრელის», «შორს მიმავალი
ძახილის» ხმები,
აგუგუნებდნენ იმ ჰარმონიას, მათი მამები რასაც მღეროდნენ.
– 53 –
თუკი ვიღაცა ტაკიმასხარა იანცებდა და ხმას აურევდა,
970 ან დაიწყებდა, როგორც ფრინისი, სიმღერის განზრახ
დამახინჯებას,
დაიჭერდნენ და მაგრადაც სცემდნენ, როგორც მუზების
შეურაცხმყოფელს.
პალესტრაში რომ აღმოჩნდებოდნენ, ფეხებს ერთმანეთს
მიატყუპებდნენ
ჩვენი ბავშვები, რომ სარცხვინელი მათ უეცრად არ
გამოსჩენოდათ.
975 და მერმე, როცა წამოდგებოდნენ, ქვიშაზე კვალსაც არ
დატოვებდნენ,
რომ არ ეფიქრათ შეყვარებულებს მათი სხეულის სილამაზეზე.
რომელი ბავშვი გაბედავდა და ჭიპს ნელსაცხებლით დაიზილავდა!
ნაზად ჰყვაოდა ბავშვური ღინღლი, ვით გაზაფხულზე
ვაშლის ყვავილი.
ხმასაც არავინ არ ინაზებდა და კაცებს ისე არ მიმართავდა,
980 თავისთვის არვინ არ მაჭანკლობდა, თვალების ნაბვით არ დადიოდა;
სადილზე ბოლოკს ვერ მოჰკიდებდა ხელს უფროსების
დაუკითხავად,
ვეღარც ნიახურს ვერ აიღებდა, ვერც კამის გემოს ვერ გაიგებდა,
ვერც თევზს შეჭამდა, ვერც შაშვს დახრავდა, ვერც ფეხზე ფეხს
ვერ გადაიდებდა.
ტ ყ უ ი ლ ი
ო, ძველთაძველი დიპოლიები, კუტკალიებით სავსე ამბები,
985 კეკიდები და ბუფონიები…
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სწორედ ამათი მოშველიებით
დაავაჟკაცა ოდესღაც ჩემმა აღზრდამ მარათონს მებრძოლი ხალხი.
შენ კი რა ჰქენი? ახლანდელები სულ შეახვიე ქიტონებში და
პანათენეებს ვეღარ ვუყურებ, ფარს ასოს წინ რომ დააჭერინებ
და უსირცხვილოდ ასე აცეკვებ, ტრიტოგენიას არ ერიდები.
(ფიდიპიდეს)
990 აბა, დაფიქრდი, ჩემო ბიჭუნა, მე ამირჩიე, მართალი სიტყვა –
და შეიძულებ აგორის ხმაურს, არ გაიხედავ აბანოსაკენ.
რაც სირცხვილია, თავს აარიდებ, ხოლო დაცინვა
რისხვით აგანთებს,
როგორც კი უფროსს თვალს მოჰკრავ სადმე, წამოდგები და
ადგილს დაუთმობ.
– 54 –
მშობლებს სიტყვასაც არ შეუბრუნებ, და არც ურიგო საქმეს ჩაიდენ,
995 მერე სირცხვილსაც ღმერთად დაისვამ და ქანდაკებას
გამოუძერწავ,
ქალებსაც აღარ შეუვარდები და წინ პირღია არ დაუდგები,
კახპისგან ვაშლსაც აღარ აიღებ, რომ არ გაგიტყდეს
ხალხში სახელი.
მამასთან ხმასაც აღარ აუწევ და «ბებეროსაც» არ დაუძახებ,
არ შეურაცხყოფ მის ასაკს, ვინაც გამოგზარდა და კაცად გაქცია.
ტ ყ უ ი ლ ი
1000 ო, დიონისეს გაფიცებ, ბიჭო, არ დაუჯერო, თორემ, მერწმუნე,
დაემსგავსები დედიკოს ბიჭებს, ან ჰიპოკრატეს გოჭებს, იცოდე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
არა, ბრწყინვალე ბედი გექნება, ტკბილად იცხოვრებ გიმნასიონში.
აღარ ილაყბებ აგორაზე და უხეშ დაცინვას მხარს არ აუბამ,
არ გაერევი მრუდეშარიან, ბინძურტუტუცურ ბრიყვულ საქმეში;
1005 აკადემიის ჭალას ეწვევი, ზეთისხილებში გაინავარდებ
იქვე, გონიერ თანატოლებთან ერთად, შეგამკობს
ლერწმის გვირგვინი,
ირგვლივ იდგება ამო სურნელი, თეთრი ფოთლები დასცვივა ალვას
და გაზაფხული მოგიტანს შვებას, ჭადარი თელას
დაუწყებს ჩურჩულს.
თუ დამიჯერებ, ჩემო ბიჭუნა,
1010 თუკი გონებას აქეთ მომართავ,
მუდამ გექნება ბრწყინვალე მკერდი,
თეთრი კანი და დიდ-დიდი მხრები,
დიდი საჯდომი, პატარა ასო
და მოკლე ენა.
1015 ახლანდელებს თუ დაემსგავსები,
გაგიყვითლდება, იცოდე, კანი,
პატარა მხრები, პატარა მკერდი,
მცირე საჯდომი და დიდი ენა,
დიდი ასო და დიდი სიბრიყვე.
თავს დაირწმუნებ:
1020 სამარცხვინო რამ კარგი გახდება
და პირიქითაც.
ეს არ გეყოფა და ანტიმაქეს
გარყვნილებასაც კი შეისწავლი.
– 55 –
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1024 ანტ. მარადიული სიბრძნის მცველო სახელოვანო!
რა ტკბილად ჰყვავის შენს სიტყვებში სიბრძნის ყვავილი!
ბედნიერები იყვნენ, ვინც ძველ დროში ცხოვრობდნენ.
(ტყუილს)
1030 ბრწყინვალედ შეთხზე, მუზის მეპატრონევ, ახლა
რაიმე ახალი უნდა მოგვახსენო, გაჯობა ამ კაცმა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ანტეპირ. ახლა უნდა მოიფიქრო შთამბეჭდავი სიტყვები,
1035 თუ გინდა, რომ დაამარცხო, ხალხი არ გააცინო.
ტ ყ უ ი ლ ი
მე თვითონაც შიგნეული მეწვის, ისე მწყურია
მასთან დაპირისპირება და აზრების ამღვრევა.
ბრძენმა ხალხმა ხომ «ტყუილი» იმის გამო დამარქვა,
რომ პირველმა მოვიფიქრე კანონის და სიმართლის
1040 უარყოფა, ყველაფერზე მოფიქრება პასუხის.
ეს ხომ დიდი საქმე გახლავთ, მილიონი სტატერის –
აირჩიო ტყუილი და გაიმარჯვო ტყუილით.
(ფიდიპიდეს)
წეღან ტვინს რომ გილაყებდა, მაგის აღზრდას შეხედე:
აბანოს რომ დაემდურა, ცხელ წყალს გადაემტერა,
(სიმართლეს)
1045 რას ერჩოდი, რის გამოა, ცხელ წყალს რომ ემართლები?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
იმას ვერჩი, ბოროტია, და ანაზებს მამაკაცს.
ტ ყ უ ი ლ ი
აქ გაჩერდი! ხელში მყავხარ! ვერსად ვერ გამექცევი!
მიპასუხე, ზევსის რომელ ვაჟკაცს აღიარებდი
უმძლავრესად, თქვი, ვისა აქვს ტანჯვა გადატანილი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
1050 მე არავინ მიმაჩნია ჰერაკლეზე ძლიერად.
ტ ყ უ ი ლ ი
და «ჰერაკლეს წყაროც», ალბათ, გაგიგია, ცივია?
სიმამაცეს დაუწუნებ?
– 56 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აი, სწორედ ეს გახლავს,
სწორედ ასე ლაყბობენ და ასე ლაზღანდარობენ,
აბანოებს ავსებენ და პალესტრებში ვერ ნახავ.
ტ ყ უ ი ლ ი
1055 შენ აგორას აგინებ და მე კი ვაქებ. ჰომეროსს
რა რჯიდა, რომ დაგვიხატა აგორელი ნესტორი,
სიავე რამ ყოფილიყო, ამას ხომ არ იზამდა?
ახლა ენამჭევრობაც ვთქვათ, შენ ამბობ, არააო
მისი სწავლა საჭირო, მე ვამბობ, კია-მეთქი!
1060 კეთილგონიერებაო! – უდიდესი სიავე!
თუ გინახავს, რომ ოდესმე კეთილგონიერებით
ვინმე კარგი გამხდარიყოს, მითხარი და მომკალი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მოგახსენებ, პელევსმა ხომ გაინაღდა მახვილი?
ტ ყ უ ი ლ ი
მახვილიო? ეს რა დიდი სარგებელი უნახავს!
1065 აქ მელამპრე ჰიპერბოლემ რამდენიმე ტალანტი
მოიპოვა მრუდე სიტყვით, არათუ ეს მახვილი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
პელევსმა კი ცოლად ნაზი მოიყვანა თეტისი…
ტ ყ უ ი ლ ი
…რომელმაც ის მიატოვა, რადგან შენი პელევსი
მორცხვი იყო, არ უყვარდა ღამეების თენება,
1070 ხოლო ქალი გარყვნილი და შენ – რეგვენი ბრძანდები.
(ფიდიპიდეს)
დააკვირდი, მეგობარო, სიმართლე ხომ ყველაფერს
გაკარგვინებს, ყველაფერზე უარს არ გათქმევინებს? –
ბიჭებსაც და ქალებსაც და სმას და სიცილ-ხარხარსაც.
რა აზრი აქვს შენს სიცოცხლეს, თუ ესენი არ გექნა?
1075 ესეც ასე. მივაკითხოთ სულის მოთხოვნილებებს:
შეაცდინე, შეგიყვარა, მაგრამ გამოგიჭირეს,
დაიღუპე, რადგან ბრძნულად ლაპარაკი არ იცი.
მე მომენდე, გაიხარე, იცინე და იხტუნე,
ცოლთან თუ გამოგიჭირა, ქმარს მშვიდად აუხსენი,
– 57 –
1080 რომ არ მიგიყენებია მისთვის შეურაცხყოფა;
მერმე ზევსის მაგალითიც მოუყვანე, ქალებმა
ღმერთიც კი შეაცდინეს და შენ ხომ ღმერთი არა ხარ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
უკან ბოლოკს რომ შეჩრიან, თმებს რომ დააპუტავენ,
რაღას იტყვის, არ აცდება სქელსაჯდომიანობა.
ტ ყ უ ი ლ ი
1085 იყოს მერე, მიპასუხე, ცუდი რაა მაგაშიც?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
როგორ რაა?! უარესი რა უნდა დაემართოს?
ტ ყ უ ი ლ ი
ეს მითხარი, ამაშიც თუ დაგამარცხე, რას იზამ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სხვა რა მრჩება? – დავდუმდები.
ტ ყ უ ი ლ ი
აბა, ახლა მითხარი,
1090 მსაჯულებად ვინ არიან?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სქელსაჯდომიანები.
ტ ყ უ ი ლ ი
ტრაგიკოსნი ვინ არიან?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სქელსაჯდომიანები.
ტ ყ უ ი ლ ი
ხალხს ვინ მართავს? მიპასუხე!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მხოლოდ სქელი საჯდომი.
ტ ყ უ ი ლ ი
1095 ხომ მიხვდი, რომ მიჰქარავდი?
ჩვენი მაყურებლებიც
ნახე ერთი.
– 58 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვნახავ კიდეც!
(თვალს მოავლებს ამფითეატრს)
ტ ყ უ ი ლ ი
თქვი, რას ხედავ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აქაც უმრავლესობა
სქელსაჯდომიანებია.
1100 იმას ვიცნობ, იმასაც
და იმასაც, გრძელთმიანს.
ტ ყ უ ი ლ ი
რაღას იტყვი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მე დავმარცხდი. დამელოდეთ,
ძმებო ქვეშაფსიებო,
მოსასხამი გამომართვით,
გამოვრბივარ თქვენსკენ.
სიმართლე გარბის.
შემოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
1105 რას იტყვი, მოხუცო, ბიჭს უკან წაიყვან
თუ აქ დაგვიტოვებ კარგად აღსაზრდელად?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ურტყი და ასწავლე! გახსოვდეს, როგორმე
ისე გამოზარდე, ცალი ყბით საქმეს რომ
მიადგეს, მეორე ყბაც აუთამაშდეს
1110 უფრო სერიოზულ საქმის შესაჭმელად.
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ ეგ ნუ გადარდებს, ბრძენკაცად იქცევა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
(თავისთვის)
სახეგაყვითლებულ ბრძენკაცად, ღმერთმანი.
ტყუილს ფიდიპიდე სოკრატეს სახლში შეჰყავს.
– 59 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(სტრეფსიადეს)
წადი ახლა. მე მგონია, ამას მალე ინანებ.
1115 ჩვენ კი უნდა განვაცხადოთ, საჩუქრად რა მოელით
ჩვენს მსაჯულებს, თუკი ახლა გაგვამარჯვებინებენ:
ეს პირველი – გაზაფხულზე ყანებს რომ მიაკითხავთ,
ჯერ თქვენ გაგიწვიმდებათ და შემდეგ სხვებს, დანარჩენებს.
ჩვენზე იყოს თქვენი ბაღის და ვენახის შენახვაც,
1120 რომ გვალვამ არ გამოაშროს და წვიმამ არ დაალპოს.
ხოლო ვინმე თქვენთაგანი ღმერთებს თუ შეურაცხყოფს,
ღრუბელთაგან საშინელი საზღაური მოელის:
ვეღარც ნაყოფს ვერ მოიწევს, ვეღარც ღვინოს დაწურავს, –
ყურძენი და ზეთისხილი მწიფობას რომ დაიწყებს,
1125 მსხვილი სეტყვის შურდულებით დავესხმებით, იცოდეთ.
თუკი ვინმემ გადაწყვიტა გამოშრობა აგურის,
კრამიტს ისე დავულეწავთ, თიხა მწარედ ტიროდეს.
თუკი ქორწილს ჩაიფიქრებს მისი სანათესავო,
მთელი ღამე ისე დავცხებთ, მოვანატრებთ ეგვიპტეს,
1130 გირჩევნიათ, თავიდანვე გონივრულად განსაჯოთ.
მეხუთე ეპისოდიონი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(ტომრით ხელში გამოდის შინიდან)
მეხუთე, მეოთხე, მესამე, მეორე,
მერმე კი ის დღეა, ყველაზე მეტად რომ
მაშინებს, მაფიქრებს, მკლავს და მაცახცახებს, –
სავსემთვარეობის «ძველი და ახალი».
1135 ვისი ვალიცა მაქვს, ყველა დაიფიცებს,
რომ პრიტანს გადამცემს, დამღუპავს, დამაქცევს!
მე შევეხვეწები მშვიდად, ზომიერად:
«ერთხელაც მადროვე, ჩემო მეგობარო,
სხვა დროს გამომართვი», მაშინვე ყველანი
1140 გამომლანძღავენ და გამათახსირებენ,
დამემუქრებიან სასამართლოებით.
ახლა დამემუქრონ, აღარ მეშინია,
რაკი ფიდიპიდემ ისწავლა ტლიკინი.
ერთი, შევაღწიო ამ საფიქრალეთში.
(აკაკუნებს)
1145 ბიჭო, ბიჭო-მეთქი!
– 60 –
ს ო კ რ ა ტ ე
(კარებში გამოჩნდება)
სალამი, მოხუცო!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეც მოგესალმები. ჯერ ეს გამომართვი,
(ტომარას აძლევს)
როგორც მასწავლებელს გერგება, სოკრატე.
ჩემს შვილს თუ ასწავლე ის სიტყვა, წეღან რომ
აქ გამოიყვანე და ყველას გვაჩვენე?
ს ო კ რ ა ტ ე
1150 ვასწავლე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სიცრუევ, ყოველთ დედოფალო!
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა სასამართლოს შიში ნუ გექნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, მოწმეები პირში რომ დამიდგნენ?
ს ო კ რ ა ტ ე
რაც მეტი იქნება მოწმე, ის აჯობებს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დროა, სიხარულის ყიჟინა დავცე!
1155 იტირეთ, ობოლის ამწონნო,
იტირეთ, ჩემო ძველო ვალებო და ვალთა ვალებო,
აღარ მეშინია თქვენი, ვერაფერს დამაკლებთ!
ისეთი მეზრდება
1160 ამ სახლში ბიჭი,
ორლესული ენით მბრწყინავი,
ჩემი მებრძოლი, ოჯახის მხსნელი, მტერთა ზიანი,
მამისეული უბედურების იავარმქმნელი!
(სოკრატეს)
გაიქეცი და ჩემთან მოუხმე,
1165 შვილო, შვილო, გამოდი სახლიდან,
უსმინე მამაშენს.
– 61 –
გაფითრებული და გამხდარი ფ ი დ ი პ ი დ ე სოკრატეს თანხლებით გამოდის
სახლიდან.
ს ო კ რ ა ტ ე
აი, ეს კაციც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, მეგობარო, მეგობარო!
ს ო კ რ ა ტ ე
წაიყვანე და წადი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, შვილო!
1170 უი, ვაიმე!
როგორ მიხარია ამ ჩაყვითლებული
კანის გამოჩენა! ზედვე გაწერია,
რომ ახლა არავის არაფერს შეარჩენ,
იქით მიაწვები: «რაო, შენ რა ბრძანე?»
1175 გაღმა შედავების ოსტატის მზერა გაქვს,
სახეს კი გინათებს შუქი ატიკური.
მაშ, ახლა მიხსენი, უწინ რომ დამღუპე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რისი გეშინია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძველის და ახალის.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა დღეა ასეთი, «ძველი და ახალი?»
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1180 ის დღეა, პრიტანებს რომ უნდა გადამცენ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მომჩივანს ცუდი დღე უნდა დავაწიო,
ერთი დღე ორ დღედ რომ აქცია, იმისთვის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ?
– 62 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმას, რომ შეუძლებელია,
ვინმე ყმაწვილქალიც იყოს, დედაბერიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1185 ეს ხომ კანონია!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიქრობ, რომ კანონი
სწორად ვერ გაიგეს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ სწორი რაღაა?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სოლონმა ხალხისთვის ბევრი გააკეთა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა უნდა სოლონთან ამ ძველსა და ახალს?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეს დღე ხომ სოლონმა დანიშნა ვალების
1190 გასასტუმრებლად და საქმის გასარჩევად:
ახალმთვარეობას ირჩევა საქმენი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძველი რად უნდოდა?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმად, საყვარელო,
რომ მოსარჩლე და მისი მოპასუხე
ერთურთს შეხვედროდნენ შეთანხმებისათვის,
1195 შემდეგ მივიდოდნენ ახალმთვარეობას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სარჩელის საწინდარს რატომღა იღებენ
ძველსა და ახალ დღეს მოსამართლეები?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეგ ღორმუცელობის ამბავი იქნება –
უნდათ, რომ საწინდარს კბილი მოუსინჯონ,
1200 მთელი დღე სინჯავენ და ვერ ისვენებენ.
– 63 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგია.
(მაყურებელს)
რას სხედხართ, ბრიყვნო, უბედურნო?
ჩვენა ვართ ბრძენნი და თქვენ ქვები ბრძანდებით,
ქვები ხართ, ჯოგი ხართ და ამფორები ხართ.
ახლა საჭიროა, სიმღერა დავძახო
1205 ჩემზე და ჩემს შვილზე, ბედნიერებაზე:
«ნეტარო სტრეფსიადე,
თავად ბრძენი დაიბადე,
შვილიც ასე აღზარდე» –
ამას იმღერებენ ჩემი მეზობლები,
1210 ჩემი მეგობრები.
შური დაახრჩობთ, როცა გაიმარჯვებ სასამართლოში,
ახლა შემომყევი, გაგიმასპინძლდები კაცურად.
შინ შედიან.
მეექვსე ეპისოდიონი
პ ა ს ი ა
(შემოდის მოწმესთან ერთად)
მითხარი, კარგია, შენსას რომ სხვას მისცემ?
1215 არასდროს! არ ჯობდა, სულ რომ დამკარგვოდა
სირცხვილი, ამ საქმეს არ გავკარებოდი?
ხომ ხედავ, საკუთარ ფულისთვის მოვდივარ
და მოწმედ მყავხარ, რად მინდა, მითხარი,
მტრად გადავიკიდო კაცი ახლობელი?
1220 მაგრამ სამშობლოსაც არასდროს შევარცხვენ,
სანამ ცოცხალი ვარ.
(ყვირის)
სამართალს გადაგცემ
ძველსა და ახალზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(გამოდის. მოწმეს)
მოწმედ დამიდექი:
ორი დღე ახსენა. რა თანხას მოითხოვ?
– 64 –
პ ა ს ი ა
თორმეტ მნას. გასესხე, უნდა ვიყიდოო
1225 ცხენი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა? ცხენიო? ნუთუ დაგავიწყდა,
როგორ მეზიზღება ცხენიც, ცხენოსნობაც?
პ ა ს ი ა
ღმერთებს იფიცებდი, ფულს დაგიბრუნებო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი, მაგრამ არ ჰქონდა ჯერ ჩემს ფიდიპიდეს
ის სიტყვა ნასწავლი, დაუმარცხებელი.
პ ა ს ი ა
1230 მაშ, აღარ აპირებ ვალის დაბრუნებას?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა რისთვის გვინდოდა ეს ცოდნა, ნეტავი.
პ ა ს ი ა
ღმერთებს იფიცებდი და ახლა უარჰყოფ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ღმერთებს?
პ ა ს ი ა
ზევსს, ჰერმესს
და პოსეიდონსაც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კიდევ შეიძლება
1235 კაცმა დაიფიცოს სამი ობოლისთვის.
პ ა ს ი ა
როგორ არ გრცხვენია, შე დასაღუპავო?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(პასიას ათვალიერებს)
მარილით გაწმინდე, გაყიდე ტიკივით.
– 65 –
პ ა ს ი ა
კიდეც რომ დამცინის!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ექვს ქოეს ჩაიტევს.
პ ა ს ი ა
დიად ზევსს მოვუხმობ, ღმერთებს გეფიცები,
1240 ეს აღარ გაგივა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთებზე გავერთე,
ზევსის დაფიცებაც აცინებს მცოდნე ხალხს.
პ ა ს ი ა
იცოდე, ამაზეც პასუხს გაგებინებ,
პირდაპირ მითხარი, ფულს როდის იძლევი,
თუ სასამართლოში მოგიხმო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დამშვიდდი,
1245 რაკი შენ არ იშლი, პასუხსაც მიიღებ.
(შინ შედის)
პ ა ს ი ა
(მოწმეს)
რას ფიქრობ? რას იტყვი? მოგვცემს, მე მგონია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(ბრუნდება ვარცლით)
სად არის ის კაცი, ფულს რომ მოითხოვდა?
ეს რაა, მითხარი.
პ ა ს ი ა
რაა და ვარცლია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ასეთი ბრიყვი ხარ და ფულსაც მოითხოვ?
ვერც ერთი ობოლი ვერ დაიმსახურე,
რაკი «ვარცლს» ეძახი ჭეშმარიტ «ვარცელას».
– 66 –
პ ა ს ი ა
არ მომცემ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რატომღაც მე ასე მგონია.
ხომ არ აჩქარდები და ხომ არ მოუსვამ
ახლავე აქედან?
პ ა ს ი ა
მივდივარ. გაფრთხილებ,
1255 საწინდარს შევიტან, ან თავს არ ვიცოცხლებ!
პასია და მისი მოწმე გადიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მიაძახებს)
იმ ძველთან ერთად ხომ ახალსაც დაკარგავ,
თუმცა მე შენთვის ხომ ცუდი არ მინდოდა,
მაგრამ ამ ვარცელას ამბავმა დაგღუპა.
მეშვიდე ეპისოდიონი
შემოდის ა მ ი ნ ი ა .
ა მ ი ნ ი ა
იო, ვაიმე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაჰ!
1260 ვინ არის ეს კაცი, ასე რომ ქვითინებს,
კარკინეს, რა არის, დემონის ხმა რომ აქვს?
ა მ ი ნ ი ა
შენ გინდა იცოდე, ვინა ვარ? ღმერთებო,
რა უბედური ვარ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენს გზაზე იარე!
ა მ ი ნ ი ა
ო, განრისხებულო ჩემო ბედისწერავ,
1265 როგორ დამიმსხვრიე მე ეტლის ბორბლები!
– 67 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ბორბლებს სტირიხარ, რა გაგჭირვებია.
ა მ ი ნ ი ა
არა, ნუ დამცინი, უბრძანე შენს ვაჟკაცს,
ფული დამიბრუნოს; ისედაც საშინელ
დღეში ვარ! უთხარი, ფული დამიბრუნოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1270 რა ფულზე მეტყველებ?
ა მ ი ნ ი ა
ჩემგან რაც ისესხა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მართლაც რომ საშინელ დღეში ჩავარდნილხარ.
ა მ ი ნ ი ა
სწორედაც! ცხენიდან ვარ ჩამოვარდნილი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მიჰქარავ! ცხენიდან კი არა, ვირიდან.
ა მ ი ნ ი ა
მივქარავ კი არა, ფული მომიტანეთ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1275 თქვი, სრულ ჭკუაზე ხარ?
ა მ ი ნ ი ა
ეს კიდევ რას ნიშნავს?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აქ ტვინის შერყევის ამბავი იქნება.
ა მ ი ნ ი ა
ჰერმესს გეფიცები, თუ არ დამიბრუნებთ,
გიჩივლებთ, იცოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ბარემ ეს მითხარი,
შენ როგორ გგონია, წვიმა რომ წამოვა,
1280 ახალი წყალი აქვს ზევსს, თუ ჰელიოსი
– 68 –
ერთსა და იმავე სითხეს მიმოაქცევს?
ა მ ი ნ ი ა
არ ვიცი ეგა და ფეხებზე მკიდია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა რა პირით თხოულობ იმ ფულებს,
თუ არ გაგეგება უბრალო ამბების?
ა მ ი ნ ი ა
1285 ახლა თუ არა გაქვთ ის ფული, მომეცით
ვახში.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა მითხარი? – ეს ვახში რაღაა?
ა მ ი ნ ი ა
სხვა რაღა იქნება, ისაა, დღითიდღე
რაც ფული იზრდება და დრო რომ დადგება
სულ ბევრი გახდება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგად ლაპარაკობ.
1290 მაშ, შენ მიგაჩნია, ზღვა უფრო დიდია,
ვიდრე უწინ იყო?
ა მ ი ნ ი ა
არა, იგივეა.
მეტი ვერ იქნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, ახსენი,
როგორ არ იზრდება, როდესაც ამდენი
მდინარე ერთვის და შენ კი მიგაჩნია,
1295 რომ შენი პატარა ფული გაიზრდება?
თვითონ წაეთრევი ახლა ამ სახლიდან
თუ კეტი მოგართვა?
ა მ ი ნ ი ა
(მაყურებელს)
მოწმედ დამიდექით!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შეაბი, რას უცდი? გაჭენდი, სამფორა!
– 69 –
(ურტყამს)
ა მ ი ნ ი ა
რა თავხედობაა!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
გასწიე, გასწიე!
1300 თორემ ეს მოგხვდება, აჩუ, ამინია!
(ამინია გარბის)
გარბიხარ? მეწყინა. მინდოდა შემება
შენივე ბორბლები და წყვილად ცხენებიც.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. აი, ასეთია უსინდისობა,
ეს ბერიკაცი
1305 ცდილობს, ნასესხები
ფული შეირჩინოს.
შეუძლებელია, რომ დღესვე
თვითონ მას არ მოუხდეს რამე,
ამ ბრძენს იგივე თაღლითობა დაუბრუნდება,
1310 რაც წამოიწყო თვითონ,
უეცრად რაღაც უბედურება არ დაემართოს!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ვშიშობ, ბერიკაცი საცაა იპოვის,
რასაც ეძებდა:
მისივე ვაჟკაცი
ძალიან მაგარი
1315 მაგარ-მაგარი სიტყვების თქმაში,
აღზრდილი და გამობრძმედილი
ყველაზე უფრო უსამართლო გამოსვლებში,
მალე ისეთ რამესაც იტყვის,
1320 ნეტავი მუნჯი ყოფილიყოო, დასცდება მამამისს.
მერვე ეპისოდიონი
სახლიდან გამორბის ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე, რომელსაც ფ ი დ ი პ ი დ ე მოსდევს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, ვაიმე!
ვაი, მეზობლებო, ვაი, ახლობლებო,
– 70 –
მიშველეთ, მცემენ, ო, ნათესავებო!
ვაი მე უბედურს, ვაი! რას მიშვრები,
1325 საკუთარ მამას სცემ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახაც, მამას ვცემ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მაყურებელს)
ხედავთ? – აღიარებს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახ, ვაღიარებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, შე ავაზაკო, ბილწო, მამისმკვლელო!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მითხარი, მითხარი! სხვა რამეც დაურთე,
იცი, მიხარია მაგის გაგონება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1330 გარყვნილო!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეგ ჩემთვის ვარდის ტოლფასია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მამას სცემ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვამტკიცებ, სამართლიანადაც,
დიახაც, ვამტკიცებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, უსაზიზღრესო,
რა სამართალია მშობლის ხელყოფაში?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სიტყვაზე თუ მიდგა საქმე, დაგამარცხებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1335 როგორ დამამარცხებ?!
– 71 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ძალიან იოლად.
მითხარი, რომელი სიტყვით გსურს, მოგმართო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რომელი სიტყვითო?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ტყუილით? სიმართლით?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმიტომ გასწავლე, ბიჭო, ლაპარაკი
თავის დასაცავად სასამართლოებში,
1340 რომ ჩემთვის დაგეწყო ახსნა-განმარტება,
რა სასარგებლოა მამის ცემა-ტყეპა?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მე ასე მგონია, მაინც დაგარწმუნებ,
თუკი ყურადღებით მომისმენ, მამიკო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, ილაპარაკე, ვნახოთ, რას მობოდავ.
მეორე აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1345 ოდა ახლა, ბერიკაცო, უნდა მოიფიქრო,
როგორ დაამარცხებ,
ეს დარწმუნებული რომ არ ბრძანდებოდეს,
რას გაგიბედავდა?
რაკი გათავხედდა, რაღაცის იმედიც
1350 ექნება, მგონია.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეპირ. ჯერ გუნდს მოგვმართე, გვითხარი, რად ატყდა ჩხუბი,
რა იყო ამის მიზეზი, გაგვაგებინეთ ბარემ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლავე გეტყვით, რის გამოც ავტეხეთ ლანძღვა-გინება,
პირველად რაზე შევასკდით; სადილობისას იყო,
1355 რომ ვთხოვე, ლირა აეღო და დაემღერა მასზე
სიმონიდეს ეს სიმღერა – «როცა გაკრიჭეს ცხვარი»;
– 72 –
მან კი ამაზე მიბრძანა, რომ კითარაზე ახლა
არავინ უკრავს, ქეიფშიც აღარ მღერიან თურმე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაშინვე იყო საჭირო შენი მაგარი ცემა,
1360 ნადიმზე რომ მამღერებდი, შენი ჭრიჭინა ვიყავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შინაც ეს სიტყვა არ მითხრა?! ეს არ იკმარა, მერმე
სიმონიდეზეც გაბედა, რა პოეტია ეგო!
ეს სიტყვა რომ გავიგონე, ძლივს მოვითმინე მაშინ
და ვთხოვე, მირტი აეღო, რომ წაეკითხა ჩემთვის
1365 რამე ესქილესეული და მომახალა ამან:
«ესქილე ნაღდად პირველი პოეტი არის, როგორც
ხმაურიანი, მოლაყბე, თავსატეხების გიჟი».
როგორ გგონიათ, რა დღეში ჩავარდებოდა გული?
მე მაინც მოვითმინე და ასე ვუთხარი მაშინ –
1370 იყოს ახალი, ვინაც კი სიბრძნით სავსეა-მეთქი.
ევრიპიდედან ადგილი ამომირჩია უმალ,
როგორ წაბილწა უზნეო ძმამ სარეცელი დისა.
მაშინ კი ვერ მოვითმინე და თავს დავეცი კიდეც
საგინებელი სიტყვებით; სიტყვას წამოჰყვა სიტყვა,
1375 დიდხანს ვლანძღავდით ერთმანეთს, მერმე წამოდგა ეს და
დამარტყა, წამაქცია და ძვალ-რბილი გამიერთა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მითხარი, სწორი არა ვარ, თუ ევრიპიდეს არ თვლი
ყველაზე უფრო ბრძენ კაცად?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, ბრძენია იგი?
გეტყოდი, მაგრამ გამლახავ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სწორიც ვიქნები, ნაღდად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1380 როგორ თუ სწორი?! გაგზარდე, შემარცხვენელო მამის,
იმას ვფიქრობდი, გამეგო, რას ბუტბუტებდი ხოლმე,
«ნწ»-ს რომ იტყოდი, ვხვდებოდი და წყალს გასმევდი უმალ,
დედაო, როგორც იტყოდი, პური მომქონდა შენთვის,
– 73 –
კაკას რომ დაიძახებდი, გარეთ გამყავდი უცებ,
1385 რომ საქმეს მორჩენილიყავ… შენ კი მახრჩობდი მამას,
მე ვყვიროდი და ვბღაოდი,
გარეთ გაყვანას ვითხოვდი,
ვიხვეწებოდი შველას და
ასე, ამ ცემა-ტყეპაში
1390 აქ მაქნევინე კაკა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა მე მგონი, ყმაწვილებს გულები შეუხტათ,
ელიან, რას იტყვის.
თუკი დაამტკიცა, რომ რასაც აკეთებს,
სწორადაც აკეთებს,
მაშინ ბერიკაცებს ცერცვის მარცვლადაც არ
ჩაგვაგდებს არავინ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ანტეპირ. შემარყეველო ახალი, აგორებული სიტყვის,
მართლის მთქმელად რომ გიწამოთ, უნდა იმართლო თავი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა საამოა, სიმართლეს რომ გაეცნობი ახლოს,
1400 რომ შეგიძლია დადგენილ კანონს შეხედო ზიზღით!
აქამდე ცხენოსნობაზე თუ მიდგებოდა გული,
სიტყვას ისე ვერ ვიტყოდი, არ შევმცდარიყავ სადმე.
ახლა სულ სხვა დრო დამიდგა, მამამ შემიწყო ხელი
და მაზიარა მსჯელობებს, მაღალ და ნატიფ აზრებს,
1405 რომ გახლავთ დასჯა მამისა სამართლიანი საქმე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ცხენოსნობაზე იფიქრე; ის მირჩევნია ისევ,
ცხენებმა გამაღატაკოს, ვიდრე აქ შვილმა მცემოს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მართლა, რისი თქმა მინდოდა? შემაწყვეტინე სიტყვა…
ჰო, გამახსენდა, ბავშვი რომ ვიყავი, შენ თუ მცემდი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1410 კი გცემდი, რადგან სიკეთე მინდოდა შენთვის.
– 74 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ჰოდა,
მე რომ სიკეთე მინდოდეს, რატომ არ უნდა გცემო,
თუკი სიკეთის სურვილი ნიშნავს ცემას და ტყეპას?!
აბა, ეგ როგორ გავიგო: შენ დაუსჯელი დარჩე,
მე – ვისჯებოდე ყოველთვის? თავისუფალი არ ვარ?
1415 სულ ბავშვები რომ ტირიან, ერთიც იტიროს მამამ!
ეგ ბავშვის ამბავიაო, მეტყვი და განა ორგზის
ბავშვი არ არის მოხუცი, დაბერებული კაცი?
მოხუცებს ახალგაზრდებზე მეტიც კი უნდა მოხვდეთ,
რადგან მაგათი შეცდომა მთლად უსამართლო გახლავთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1420 ნეტა, ვის გაუგონია, ეს მოითმინოს მამამ?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვინაც ეს დააკანონა, ადამიანი იყო,
მან დაუმტკიცა წინაპრებს, რომ ბავშვი უნდა ცემო.
თუკი ასეა, დღეიდან ხომ შეიძლება, შვილებს
დავუკანონოთ, სანაცვლოდ ურტყან საკუთარ მამებს?
1425 რაც მოგვხვედრია მანამდე, ძველი კანონის დროში,
იმ ცემა-ტყეპას ერთბაშად გაპატიებდით კიდეც.
რა, მამალი არ გინახავს, ანდა ცხოველი რამე:
მამებს ისინიც ურტყამენ, რა განასხვავებთ ჩვენგან? –
მხოლოდ ის, დადგენილებებს ჩვენსავით რომ არ წერენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1430 ეს მიპასუხე, თუ მამალს უკვირდები და ბაძავ,
რად არა ქექავ ნაკელს და რატომ არ გძინავს ხეზე?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმიტომ, ჩემო ძვირფასო, რომ სოკრატეს არ უთქვამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენსავ თავს თუ უფრთხილდები, არ უნდა მცემო მაშინ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რატომ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმიტომ, რომ შენაც ბევრი მოგხვდება, როცა
1435 შეგეძინება შვილები.
– 75 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
თუ არ მეყოლა, მაშინ
შენი ცემა ხომ შემრჩება! შენ კი იცინე ჩემზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მაყურებელს)
თანატოლებო, მე მგონი, სწორია, რასაც ამბობს,
რა დაგვრჩენია სათქმელი, მაშ, დავეთანხმოთ კიდეც,
ჩვენი ხვედრია ქვითინი უსამართლობის გამო.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1440 ახლა სხვა აზრზეც ვიმსჯელოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სულ დავიღუპე, მგონი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იქნება ამან გიშველოს, შეგიმსუბუქოს ტანჯვა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაღაც კარგს ამბობ, ეტყობა. შემიმსუბუქე, მიდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დედაჩემსაც ვცემ, შენსავით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაო, რა ბრძანე, ბიჭო?!
რა ბოროტებას ამზადებს!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1445 და უსამართლო სიტყვით
თუ დაგიმტკიცე, რომ დედის
ცემა საჭირო გახლავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაღა დამრჩება?! ამას თუ
გაბედავ, მაშინ, იცოდე,
1450 შენც ბარათრონში მოგისვრი,
სოკრატეს მოგაყოლებ და
მაგ უსამართლო სიტყვასაც!
– 76 –
ექსოდოსი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(გუნდს)
ეს ყველაფერი ხომ თქვენგნით გადამხდა,
ღრუბლებო, თქვენა ხართ ყველაფრის მიზეზი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უკუღმართობისკენ თვითონ წაიყვანე
1455 საქმე და მიზეზიც შენ თვითონ ბრძანდები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, თავიდან რატომ არ მითხარით,
თუ – გამომიჭირეთ ბრიყვი ბერიკაცი?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ჩვენ ასე ვიქცევით ყოველთვის, როგორც კი
შევატყობთ, რომ ვინმეს აზრი უკეთური
1460 აწუხებს, ჩავაგდებთ უბედურებაში,
ღმერთების შიში და რიდი რომ ისწავლოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სამართლიანია შენი საქციელი,
არ იყო საჭირო, ვალად რაც ავიღე,
იმის არმიცემა და შენარჩუნება.
(ფიდიპიდეს)
1465 წამოდი, დავღუპოთ ჩვენი დამღუპველი
სოკრატე და მისი ყოველი მოსწავლე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მე ჩემს მასწავლებელს რა პირით დავღუპავ?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსს, ჩვენს წინაპართა ღმერთს ეცი პატივი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა ბრიყვი კაცი ხარ! რა ზევსი, რის ზევსი!
1470 ზევსი არ არსებობს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არსებობს.
– 77 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ტყუილია,
გრიგალი ბატონობს, ზევსი გააძევეს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსი არავის არ გაუძევებია,
თუმცა მაგაში ხომ მეც გამასულელეს,
როდესაც მაგ გრიგალს ღმერთად მივიჩნევდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1475 აქ დარჩი ახლა და მარტოკამ მიჰქარე.
(გადის).
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ მომატყუეს, როგორ შევიშალე,
როცა გავაძევე ნამდვილი ღმერთები!
(ორქესტრაზე მდგომ ქანდაკებას)
ჰერმეს, მეგობარო, შენ არ განმირისხდე,
მთლად ნუღარ დამღუპავ, არა,შემიწყალე,
1480 ლაყბობის ბრალია, ჭკუა რომ დავკარგე.
სჯობს, რამე მირჩიო, იქნებ სასამართლოს
გადავცე ისინი, ვუჩივლო თუ არა?
(ყურს უგდებს ქანდაკებას)
სწორია ეგ რჩევა, არ ღირს სასამართლო,
სჯობს, დაუყოვნებლივ სახლი გადავუწვა
1485 ემაგ მოლაყბეებს…
(მსახურს)
წამოდი, ქსანთია,
აიღე კიბე და თოხიც მოაყოლე,
მერმე საფიქრალეთს ჯიქურ მიადექი,
ლეწე სახურავი, თუ გიყვარს პატრონი,
თავზე ჩამოვამხოთ სახლი უწმინდურებს.
1490 ჰეი, ჩირაღდანი მოიტათ სასწრაფოდ!
მე დღესვე მივუზღავ სამართალს სოკრატეს
და მის მოსწავლეებს, ტუტუც მატრაბაზებს.
(ჩირაღდნიანად მიძვრება სახურავზე)
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
(ფანჯრიდან იხედება)
ვაიმე, ვაიმე!
– 78 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(სახურავზეა)
აბა, ჩირაღდანო, საქმეს შეუდექი!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
1495 ე¡, კაცო, რას შვრები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას უნდა ვშვრებოდე?
ამ ფიცრებს ნატიფად გავესაუბრები.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
(ფანჯრიდან)
ვინ არის, ვინ გვიწვავს სახლს, ვინ ტუტუცია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვისი მოსასხამიც თქვენ დაისაკუთრეთ.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
დაგვღუპავ, დაგვღუპავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეც სწორედ ეგ მინდა
1500 და იმედს ეს თოხი თუ არ გამიწბილებს,
არც გადმოვვარდები, არც კისერს მოვიტეხ.
ს ო კ რ ა ტ ე
(თავს გამოყოფს ფანჯრიდან)
ე¡, კაცო, რას შვრები ემანდ სახურავზე?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰაერში დავდივარ და მზეს განვიხილავ.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვაი მე უბედურს, დამახრჩობს ეს ბოლი!
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
1505 მე კი, უბედური, მწვადივით ვშიშხინებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რომ შეურაცხყოფდით ღმერთებს, რა გეგონათ,
მთვარის სავარძელს რომ უჭვრეტდით ყველანი!
(მსახურს)
– 79 –
დაიჭი, ესროლე, ურტყი, ღმერთები რომ
არაფრად ჩააგდეს, აღარ შეარჩინო!
საფიქრალეთი ინგრევა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
1510 მომყევით გარეთ, დღეს საკმარისად
ბევრი ვიშრომეთ გუნდში სუყველამ.
კ რ ა ზ ა ნ ე ბ ი
მოქმედნი პირნი
ს ო ს ი ა.
ქ ს ა ნ თ ი ა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი.
მ ო ხ უ ც კ რ ა ზ ა ნ ა თ ა გ უ ნ დ ი.
ბ ი ჭ ი.
ძ ა ღ ლ ი.
მ ე ი ნ ა ხ ე.
პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი.
ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ი ქ ა ლ ი.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი.
მ ო მ ჩ ი ვ ა ნ ნ ი.
მ ო წ მ ე.
მ ო ნ ე ბ ი.
კ ა რ კ ი ნ ე ს ვ ა ჟ ე ბ ი.
უსიტყვოდ. }
პროლოგი
ორქესტრას სიღრმეში დგას ფილოკლეონის სახლი; სახურავს სანადირო ბადე აქვს
შემოხვეული. კარის ორივე მხარეს სძინავთ მსახურებს: ს ო ს ი ა ს ა და ქ ს ა ნ თ ი ა ს.
სახურავზე სძინავს ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ს.
ს ო ს ი ა
(იღვიძებს)
ე¡, შენ, რა მოგდის, საბრალო ქსანთია?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღამის ცვლის შეწყვეტის შესწავლას ვაპირებ.
ს ო ს ი ა
მაშ, ფერდებს მოუტან დიდ უბედურებას.
არ გახსოვს, თუ როგორ ნადირს ვყარაულობთ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
5 ძილშიაც არ მაცლი მაგის დავიწყებას?
ს ო ს ი ა
მაშ, მიდი, გარეკე. ჩვენს შორის დარჩეს და
ძილის სიტკბოება მეც მაწევს თვალებზე.
(რული ეკიდება)
ქ ს ა ნ თ ი ა
(იღვიძებს და სოსიას უყვირის)
რას შვრები, გაგიჟდი თუ გაკორიბანტდი?
ს ო ს ი ა
ძილი მომეკიდა საბაძიოსისგან.
ქ ს ა ნ თ ი ა
10 ეტყობა, პატივს სცემ იმავ საბაძიოსს,
რომელსაც მეც ვიცნობ; ახლახან დამეცა
თავისჩამქინდვრელი ძილი სპარსელივით
და ვნახე სიზმარი სწორედ საოცარი.
– 82 –
ს ო ს ი ა
მეც ვნახე ისეთი, – უწინ არც მინახავს.
15 ჯერ შენსას მოჰყევი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მესიზმრა არწივი
დიდი, ჩამოფრინდა თითქოს აგორაზე
და ბასრი ჭანგებით ფარი მოიტაცა
სპილენძით ნაჭედი და ცისკენ წაიღო,
მერმე კი დააგდო ფარი კლეონიმემ.
ს ო ს ი ა
20 ოჰ, ეს კლეონიმე ხომ გამოცანაა!
ვინმეს შეუძლია, სუფრაზე იკითხოს,
«ერთი ცხოველია, მიწაზეც დააგდო,
ცაშიც და ზღვაშიაც ფარი, ვინ იქნება?»
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე, მითხარი, რა უბედურებას
25 მომიტანს ასეთი სიზმარი?
ს ო ს ი ა
ნუ ღელავ,
ცუდი არაფერი მოხდება, ღმერთმანი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
სასტიკი რამაა, კაცი რომ იარაღს
დააგდებს! შენიც თქვი.
ს ო ს ი ა
დიდი სიზმარია
და სულ სახელმწიფოს ხომალდს შეეხება.
ქ ს ა ნ თ ი ა
30 სასწრაფოდ მოჰყევი მაგ ამბის ხერხემალს.
ს ო ს ი ა
ჯერ იყო, მეზმანა, რომ პნიქსზე ვიყავი,
ცხვრები დამსხდარიყვნენ და კრებას მართავდნენ,
ჯოხები ეკავათ, ეცვათ ლაბადები;
მერმე დამესიზმრა, ცხვრებს სიტყვით მიმართა
35 ყოველთა შთამნთქმელმა ვეშაპმა, რომელსაც
– 83 –
ცეცხლმოკიდებული ღორის ხმა აღმოხდა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ტყუი!
ს ო ს ი ა
რა, რა მოხდა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
შეწყვიტე, არა თქვა!
ამყრალდა სიზმარი დამპალი ტყავივით!
ს ო ს ი ა
მერმე საზიზღარმა ვეშაპმა სასწორით
40 ქონი აგვიწონა ხარისა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე!
ცდილობს საზიზღარი, ხალხი გაგვითიშოს.
ს ო ს ი ა
მერმე დამესიზმრა მის ახლოს თეორე,
მიწაზე იჯდა და ყორნის თავს არხევდა;
აქ ალკიბიადემ ენა მომიჩლიქა,
45 «ველ ხედავ, თეოლეს ყოლანის თავი აქვს».
ქ ს ა ნ თ ი ა
სწორად მოუჩლიქავს ეს ალკიბიადეს.
ს ო ს ი ა
განა უცნაური არ არის, თეორე
ყორნად რომ ქცეულა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კარგია.
ს ო ს ი ა
ეს როგორ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კაცად არ ვარგოდა, ყორნად გადაიქცა.
50 ეს ხომ მიგვანიშნებს, რომ ამაღლებული
ჩვენ აქ დაგვტოვებს და გასწევს ყორნებისკენ.
– 84 –
ს ო ს ი ა
და ახლა არ მოგცემ ორ ობოლს, ძვირფასო,
სიზმარი რომ ასე სწორად ამიხსენი?
ქ ს ა ნ თ ი ა
(მაყურებელს)
ბარემ მაყურებელს მოვუთხრობ ამ ამბავს.
55 ჯერ კი, შესავლისთვის, ორ სიტყვას ვიტყოდი:
რაიმე დიდ ამბავს ჩემგან არ ელოდოთ,
ანდა მეგარიდან მოპარულ ხუმრობებს;
ჩვენთან არ იქნება გოდრებით კაკლების
მაყურებლებისთვის მსროლელი მონები
60 და არც უსადილოდ შთენილი ჰერაკლე,
არც გამწარებული ისევ ევრიპიდე
და თუკი კლეონი გაბრწყინდა, ამისთვის
ამ კაცს მიტოტოსში არ ავზელთ ხელახლა.
ჩვენ გვაქვს გონივრული პატარა ამბავი,
65 მაყურებლისათვის კარგად გასაგები,
არა ტეტიური, – ბრძნული კომედია.
ჩვენა ვართ მონები, გვყავს დიდი ბატონი,
აგერ, სახურავზე რომ ძინავს, ისაა.
ჩვენ ახლა მამამისს უნდა ვუდარაჯოთ –
70 შინ გვყავს ჩაკეტილი და გარეთ არ ვუშვებთ.
იმ კაცს უცნაური სენი სჭირს, რომელსაც
ვერავინ მიხვდება, ეჭვსაც ვერ აიღებს,
ჩვენგან თუ გაიგებს, მაშ, გამოიცანით.
(თითით მიანიშნებს მაყურებლებზე)
აჰა, ამინია, პროპანეს ძე ამბობს,
75 კამათლის ტყვეაო; არ არის მართალი,
საკუთარ მაგალითს ეყრდნობა, ღმერთმანი,
თუმცა «ტყვეობაში» არის დასაწყისი.
აი, ეუბნება სოსია დერიკლეს,
სასმელის ტყვეაო; როგორ გეკადრებათ?!
80 – ეგ პატიოსანი კაცების სენია.
აგერ, ნიკოსტრატე ამბობს, რომ ნამდვილად
აწუხებს ბერიკაცს სტუმრის სიყვარული.
არა, ნიკოსტრატე, ძაღლზე დავიფიცებ,
სტუმრის სიყვარულით არ გადარეულა.
85 ამაოდ ირჯებით, თქვენ ვერ გამოიცნობთ.
– 85 –
თუკი გსურთ, გაიგოთ, დადუმდით ყველანი,
თვითონ მოგახსენებთ, რა სენიც აწუხებს:
ტყვეა სასამართლოს, მაგაზე გიჟდება,
მოსამართლეობა სულსაც ურჩევნია.
90 და პირველ რიგში თუ ვერ დაჯდა, ქვითინებს.
ღამით ნატამალსაც ვერ ხედავს სიზმრისა:
თუ ოდნავ მოხუჭა თვალები, გონება
მაინც კლეფსიდრასთან დაქრის ღამ-ღამობით;
თან კენჭის ჭერასაც ისე მიეჩვია,
95 დილით რომ ადგება, თითებით თითქოსდა
ახალმთვარეობას მიუკმევს საკმეველს.
ღმერთმანი, რომ შეხვდეს სადმე დაწერილი
«ეს პერილამპეს ძეს, დემოსს გაუმარჯოს!»
მივა და მიაწერს: «კემოსს გაუმარჯოს!»
100 საღამოს იყივლა მისმა მამალმა და
ძალიან გაბრაზდა, გვიან მაღვიძებსო,
მოპასუხეთაგან ფული აიღოო.
ვახშამს რომ მორჩება, ემბადებს მოითხოვს,
პირდაპირ იქ მიდის და იქვე იძინებს,
105 ბოძზე მიკრულია იქ ხამანწკასავით.
ბრაზით ანთებული ყველას გრძელ ხაზს უსვამს
და სახლში ბრუნდება ბოროტი ზუზუნით,
ფრჩხილები სულ ცვილით აქვს ამოვსებული.
ისე ეშინია, კენჭი არ დააკლდეს,
110 მთელი სანაპირო მოიწყო ოჯახში.
ასე ეწვალება… ჭკუას თუ ასწავლი,
სულ უფრო ცოფდება. ამიტომ ვდარაჯობთ,
ბოქლომით ჩავკეტეთ, რომ ვერ გამოვიდეს.
ეს მისი შვილი კი ამ სენს სულ ვერ იტანს.
115 ჯერ იყო, სიტყვებით ცდილობდა მოხუცის
ჭკუაზე მოყვანას, მამა, არ გინდაო
ეს მოსასხამიო; ხომ არ დაუჯერა!
მერმე კი განბანა… მაინც ვერ დაოკდა!
შემდეგ კი განწმინდა. ეს კიდევ წამოხტა,
120 გავარდა და საქმის გარჩევა დაიწყო.
როცა ზიარებით ვერაფერს ვერ გახდა,
ეგინას მიადგა, მამა შეიპყრო და
ღამით დააწვინა ღმერთ ასკლეპიოსთან,
ის კი სასამართლოს კარებთან აღმოჩნდა.
– 86 –
125 ეს იყო და შემდეგ აღარსად არ ვუშვებთ,
ის მაინც გამორბის წყლის სადინარიდან
და ნახვრეტებიდან; რაც ხვრელი ვიპოვეთ,
ყველა ამოვავსეთ მერმე ძველმანებით.
მაინც ვერ დაწყნარდა, ლურსმნები ჩაარჭო
130 კედელში და გარეთ გამოსვლას ლამობდა.
ჩვენ წინა ოთახი ბადით გადავხურეთ
და ახლა ვდარაჯობთ, არ გამოგვეპაროს.
ფილოკლეონია მოხუცის სახელი,
ბდელიკლეონი კი – იმისი ვაჟისა,
135 ზვიადმოფრუტუნე ზნის ბერიკაცია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იღვიძებს. სახურავიდან)
ქსანთია, სოსია, ხომ არ ჩაგეძინათ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე!
ს ო ს ი ა
რა მოხდა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ბატონი იღვიძებს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, რომელიმემ აქ ამოირბინოს,
რადგან მამაჩემი სამზარეულოში
140 თაგვივით დაძრწის და გასასვლელს დაეძებს,
ნახეთ, არ გამოძვრეს რამე ნახვრეტიდან.
(სოსია შინ შედის. ქსანთიას)
კარებს მიაწექი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაწვები, ბატონო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთო, პოსეიდონ! საკვამურს შეხედეთ!
(საკვამურიდან თავს ამოჰყოფს ბდელიკლეონი)
შენ ე¡, ვინა ხარ?
– 87 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კვამლი ვარ, მოვბოლავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
145 კვამლიო? რომელი შეშისა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ლეღვისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, ყველაზე მაგარი კვამლია.
ჩაბრუნდი ახლავე! აქ ხუფი სად არის?
გითხარი, ჩაბრუნდი!
(ხვრელს ხუფავს)
აქ მარგილს დავადებ,
ახლა კი სხვა ხრიკი მოძებნე რაიმე.
150 არავინ არ არის ჩემსავით ბედკრული,
დღეიდან მიწოდეთ მე ვაჟი კვამლისა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
აჰა, კარს აწვება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაგრად მიეყრდენი,
კარგად, ვაჟკაცურად! ახლავე ჩამოვალ.
საკეტს უთვალთვალე, ბოქლომს უდარაჯე,
155 უფრთხილდი, უეცრად რაზა არ გადაღრღნას.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კარს უკან)
ნეტავი, რას ფიქრობთ, გარეთ რომ არ მიშვებთ,
ხომ გადაურჩება სასჯელს დრაკონტიდე!
ქ ს ა ნ თ ი ა
რა, ვერ გადაიტან ამას?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვერასოდეს!
დელფოს სამისნოს რომ მივმართე, მიბრძანეს,
160 თუკი გადაგირჩა ვინმე, გახმებიო.
– 88 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
მფარველო აპოლონ, რა ორაკულია!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოდი, გევედრები, გამიშვი, არ გავსკდე!
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვფიცავ პოსეიდონს, არა, ფილოკლეონ!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ამ ბადეს, იცოდე, კბილებით გადავღრღნი!
ქ ს ა ნ თ ი ა
165 სადა გაქვს კბილები?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი მე უბედურს!
როგორ ჩაგაძაღლო? მომეცით მახვილი,
ანდა მოსამართლის სასჯელის ფირფიტა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(შემოდის)
კიდევ ბოროტებას აპირებს ეს კაცი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა, ღმერთმანი. მინდა, რომ გავყიდო
170 ვირი, მივაყიდო თავისი კურტანიც, –
ახალი მთვარეა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ერთი ეს მითხარი,
თვითონ ვერ გავყიდი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ჩემსავით ვერ შეძლებ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, უკეთაც.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, გამოიყვანე.
– 89 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
რა ჩანაფიქრია, რა ეშმაკობაა
175 თავის დასახსნელად!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხი არ ჩაუვა,
რაკი მივუხვდით და სიფხიზლეს არ ვკარგავთ.
მე ახლა შევალ და ვირსაც გამოვიყვან,
რათა ბერიკაცი ისევ არ გამოძვრეს.
(შედის და გამოჰყავს მოყროყინე ვირი)
ნეტავ რას ყროყინებ? არ გინდა, გაგყიდო?
180 იარე! რას ხვნეში, შემთხვევით ოდისევსს
ხომ არ დაატარებ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღმერთმანი, ატარებს
ვიღაცას, ქვემოდან მალულად დაკიდულს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იხრება)
რას ამბობ? შევხედო! ეს კიდევ რაღაა?
ვინა ხარ, მითხარი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
«არვინ» ვარ, ღმერთმანი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
185 არვინ? სადაური?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ითაკეს მკვიდრი ვარ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ, «არვინ», იცოდე, არვინ გაგახარებს!
(ქსანთიას)
სწრაფად შეათრიე. ეს უსაზიზღრესი
ვირს როგორ შეუძვრა, რომ გაპარულიყო!
ეს გაფუჭებული, მართლა ვირიშვილი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
190 ნებით არ გამიშვებთ? ბრძოლას გაგიმართავთ.
– 90 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც რას გვიჩივი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას? – «ვირის ჩრდილობას».
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თაღლითი კაცი ხარ, ვირი და თავხედი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს მე ვარ თაღლითი? მე საუკეთესო
ვაჟკაცი გახლავარ! თვითონვე მიხვდები,
195 როდესაც მიიღებ ჩემს მემკვიდრეობას.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ქსანთიას)
ეს ვირიც, ის ვირიც ერთად შეათრიე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოსამართლეებო, კლეონ, მომეშველეთ!
ქსანთია ბერიკაცის სახლში შეათრევს და სწრაფად ბრუნდება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
შიგნიდან იყვირე, კარი ჩაგიკეტე.
(ქსანთიას)
ახლა ამ კარებთან ქვები დაუყარე,
200 რაზაც ჩარაზე და ბოქლომიც დაადე,
ამ მორზე ზემოდან კასრიც ჩამოადე,
მიდი, მოაგორე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
(კარებთან საქმიანობს)
ვაი მე უბედურს!
საიდან დამეცა თავზე ეს ნაგავი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თაგვი იქნებოდა ზემოდან.
ქ ს ა ნ თ ი ა
თაგვიო?
– 91 –
205 საიდან?
(ზემოთ იხედება)
ღმერთმანი, ზემოთ არ ამძვრალა?!
კრამიტზე შემჯდარა ჩვენი მოსამართლე!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
კაცი კი არა და ბეღურა ყოფილა!
ახლა გაფრინდება, ბადე სად აგდია?
ქშ, უკან, ქშ, ქშ, ქშ!
(ბერიკაცი ქრება)
ღმერთმანი, მერჩივნა,
210 სხვისთვის მედარაჯა, თუნდაც სკიონესთვის.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ახლა კი, მას შემდეგ, რაც ის გავაძევეთ
და მტკიცედ დავრწმუნდით, რომ ვერ გაგვექცევა,
თუნდ წვეთი ძილისა ვერ დავიმსახურეთ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერმე, საძაგელო, ახლავე არ მოვლენ
215 მოსამართლეები, რომ გარეთ მოუხმონ
მამაჩემს?
ქ ს ა ნ თ ი ა
რას ამბობ, არც გათენებულა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, დღეს კიდევ გვიან გაიღვიძეს,
სულ შუაღამისას იცოდნენ გამოსვლა,
ლამპრებს მოათრევდნენ და ძლივს ღიღინებდნენ
220 სიდონოსაამოფრინიქოსიმღერებს,
მაგით მოუხმობდნენ.
ქ ს ა ნ თ ი ა
საჭირო თუ იქნა,
მაშინვე ხელს ვტაცებ ამ ქვებს და დავუშენ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, საძაგელო, ამ ბერიკაცების
ტომს ვინ განარისხებს, ბუდეს კრაზანების!
225 წელსქვემოთ ჰკიდიათ ნესტარი და იმით
– 92 –
მწარედ დაგნესტრავენ; ხტიან, ეცემიან
ისე დაუნდობლად, როგორც ნაპერწკლები.
ქ ს ა ნ თ ი ა
დარდი ნუ გექნება, ქვები აქ მქონდეს და
მაგ მოსამართლეებს დავუშლი ბუდეებს.
მსახურებსა და ბდელიკლეონს კარებთან ძინავთ. ჩნდება გრძელ მოსასხამებში
გახვეული, ხელჯოხიანი ბერიკაცების გუნდი. მათ მოჰყვებიან ბიჭები, რომლებსაც
ოდნავ მბჟუტავი ჩირაღდნები მოაქვთ.
პაროდოსი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
230 ნუ დაყოვნდები, კომია, სწრაფად იარე, მძლავრად.
ძაღლის ქამარი იყავი, არ ყოვნდებოდი უწინ,
ახლა კი ისე დაეცი, რომ ქარინადეც გასწრებს.
თანამოსამართლეთაგან საუკეთესო ხალხო,
სად არის სტრიმოდორე და ევერგიდე და ქაბეს?
235 აქა ვართ, ვინც კი გადავრჩით იმ სიყმაწვილის შემდეგ,
როდესაც ბიზანტიონში ერთად ვიყავით ყველა.
გახსოვს, მე და შენ მცველებად რომ დაგვაყენეს ღამით
და მეფუნთუშეს მოვპარეთ ერთი ნახმარი ქვიჯა,
მერმე დავჩეხეთ და იგი მწვანილთან ერთად ვხარშეთ?
240 აბა, ვიჩქაროთ, კაცებო, რადგან ლაქესის საქმე
ირჩევა, თურმე ჰქონია მთელი სკა ფულით სავსე.
გუშინ ხომ ჩვენმა მფარველმა კლეონმა გვითხრა, დროზე
მოვსულიყავით, გვქონოდა სამი დღისათვის ბრაზი,
რომ მისი უსამართლობა მძიმედ დავსაჯოთ. აბა,
245 ვიჩქაროთ, ჩემო ტოლებო, არ დაგვათენდეს თავზე.
ვიაროთ, ყველა კუნჭული კი გავანათოთ ლამპრით,
არ წამოვედოთ რაიმეს, არ მოვიტეხოთ ფეხი.
ბ ი ჭ ი
მამიკო, მამა, გუბეა! ფრთხილად, არ ჩავარდე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ფიჩხი აიღე, ნაწვისი ლამპარს მოაცილე.
ბ ი ჭ ი
250 ფიჩხი რად მინდა? თითითაც კარგად მოვაცილებ.
– 93 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს ვინ გასწავლა, თითებით ფითილს შეეხო?
ისედაც ძლივს გვიშოვია ზეთი, უგუნურო!
შენ ალბათ ზეთის სიძვირე სულ არ გენაღვლება!
(ცემს)
ბ ი ჭ ი
ღმერთმანი, ისევ მუშტებით ჭკუას თუ გვასწავლით,
255 ჩავაქრობთ ლამპრებს, სახლში მარტონი დაბრუნდებით;
თქვენ სიბნელეში დაგტოვებთ, იარეთ უჩვენოდ
ერთი გუბეც არ გამოგრჩეთ, თქვე ყურყუმელებო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ცემა არ უნდა გიკვირდეს, უკეთესებსაც ვსჯი.
ოჰ, ლიამპალი შემომხვდა და ფეხი ჩავკარი.
(ათვალიერებს)
260 კიდევ ოთხი დღე იწვიმებს, უფალი წყალს ისევ
ჩამოღვრის აუცილებლად, კი, წვიმა იქნება.
იმიტომაა ლამპრებზე ეს სოკოს ნამწვისი:
თუ დაინახე, იცოდე, რომ წვიმა იქნება.
თუმცა ნაყოფსაც სჭირდება, ადრე არ დამწიფდეს,
265 წვიმა უხდება, წვიმა და ნელი ბორეასი.
(უახლოვდება ფილოკლეონის სახლს)
ეს მოსამართლე სად არის, ამ სახლში რომ ცხოვრობს?
ნეტავ, რატომ არ გამოდის ჩვენი გუნდისაკენ?
უწინ ხომ დაძახებაც კი არ დასჭირდებოდა,
პირველი გამოდიოდა, რამეს ფრინიქედან
270 სჭექდა, სიმღერა უყვარდა. აქ დავდგეთ, კაცებო
და მას სიმღერით მოვუხმოთ, იქნებ გაიგონოს
ჩვენი სიმღერა, გამოვიდეს, იქნებ, შინიდან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³ სტრ. ნეტავ რა მოხდა, ბერიკაცი რატომ არა ჩანს ამ
კარების წინ,
რატომ არ გვპასუხობს?
თუ ემბადები დაკარგა,
275 ან სიბნელეში წაიქცა
და მოიტეხა ფეხი?
ბერიკაცია, ვინ იცის,
სულ გაუსივდა კიდეც!
– 94 –
თიაქარი აქვს იქნებ?
ის ხომ ყველაზე სასტიკი იყო ჩვენში:
ვერ მოალბობდა ვერავინ,
ვინმე თუ შეევედრებოდა,
თვალს შეავლებდა, ეტყოდა,
280 «ტყუილად წყალს ნუ ნაყავ».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³ ანტ. ეს გუშინდელი ბრალდებულის საქმის გულისთვის ხომ
არ იქნება,
ნეტავი, ნაწყენი?
მოგვატყუა და დაგვიძვრა,
ათენის მეგობარი ვარ,
დამსახურება მაქვსო.
ალბათ, ამაზე გამწარდა,
ეგ ხომ ისეთი კაცია,
285 სულ აუწევდა სიცხე.
აბა, ძვირფასო, ნუღარ იდარდებ მაგას,
საკუთარ თავსაც ნუ შეჭამ –
დიდი ვინმეა მოსული,
ბრწყინვალე ბრალდებულია.
თრაკიის საქმე ხომ გახსოვს?
ეს ჩავსვით თიხის ქვაბში.
(ფილოკლეონი არ ჩანს)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
290 მიდი, იარე, ბიჭო.
ბ ი ჭ ი
³³ სტრ. მერმე, მომისმენ, მამიკო,
რამე რომ გთხოვო, ძვირფასო?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მოგისმენ, ჩემო ბიჭუნავ,
შენ, ალბათ, გინდა რაიმე
295 გიყიდო, მგონი, მიგიხვდი,
რა, სათამაშო კოჭები?
ბ ი ჭ ი
ლეღვის ჩირს ხომ ვერ მიყიდი?
უკეთესია.
– 95 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ო, არა,
მაგას ვერაფრით გიყიდი.
ბ ი ჭ ი
ღმერთმანი, მაშინ არ გამოგყვებით აწი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
300 ძვირფასო, ამ ჩემი გასამრჯელოთი
თვითონ ძლივს მიდგას სული,
ფქვილი და შეშა მიჭირს და
საიდან მოგცემ ლეღვს?
ბ ი ჭ ი
³³ ანტ. აბა, მამიკო, მითხარი,
არქონტმა სასამართლო რომ
305 აღარ დანიშნოს, საიდან
უნდა ვიშოვოთ საუზმე?
თუ არის რამე იმედი,
მშივრები რომ არ დავრჩეთ?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა გამახსენე! ვაიმე,
310 აღარც კი ვიცი, ღმერთმანი,
რანაირია სადილი.
ბ ი ჭ ი
დედავ, ძვირფასო, შენ ამისათვის მშობე?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არ ამაცილებ, ღმერთო, ამ საზრუნავს?
ბ ი ჭ ი
ჩემო ქისავ, ცარიელო ქისავ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი დ ა ბ ი ჭ ი
315 კვნესაღა დაგვრჩა, ვაიმე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ფანჯარაში გამოჩნდება)
გული მაწუხებს, ძმებო!
დიდი ხანია, გისმენთ
– 96 –
ამ ნახვრეტიდან.
ო, ვეღარ ვმღერი,
რა ვქნა უბედურმა?
მყარაულობენ, რადგანაც
320 კარგა ხანია, წამოსვლა
მინდა, რომ სასამართლოში
ვინმეს მოვუკლა გული.
ყოვლადძლიერო ზევსო,
ღმერთო, უმალვე კვამლად მაქციე
325 ან პროქსენიდეს, ან სელოსის
ვაჟად, ცრუვაზი რომაა.
გთხოვ, ეს სიკეთე მიყო,
მაცილო ტანჯვა.
ნუ გამაწამებ, ელვით დამფერფლე,
330 მერმე ამიღე, სული შთამბერე,
ძმრიან მარილწყალში ჩამაგდე.
ან კენჭად მაქციე, რომლითაც
ჩვენში ხმებს ითვლიან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³³³ სტრ. ვინ არის, რომ გაკავებს,
ჩაგიკეტა კარები?
335 შენს მეგობრებს გვითხარი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინ არის და ჩემი ვაჟი. ოღონდ თქვენ არ იყვიროთ,
აქ ბრძანდება, ახლა ძინავს, ჩუმად ილაპარაკეთ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა მიზეზი მოუნახავს, ამას როგორ გიბედავს?
რაო, რა თქვა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
340 ნებას არ მრთავს, ბოროტება ჩავიდინო, სანაცვლოდ
მზადაა, რომ მაქეიფოს, მე რა მექეიფება!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(მუშტით ემუქრება მძინარე ბდელიკლეონს)
არა, როგორ გაბედა ამ
დემოლოგოკლეონმა?!
343 ალბათ, ყმაწვილკაცებზე
– 97 –
მოახსენე სიმართლე?
ამას ვერ გაგიბედავდა,
345 შეთქმული რომ არ იყოს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ამის შემდეგ დროა, ეძებო რამე ახალი აზრი, ძვირფასო,
რაიმე ხერხი, რომელიც ახლა საპყრობილედან გამოგვიყვანდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა მოვიფიქრო ახლა ასეთი? თქვენც იფიქრეთ, მეც ხელს
არ დავაკლებ,
ისე დიდია ჩემი სურვილი, რომ ფირფიტებთან მოვხვდე ამ დილას.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
350 როგორ, არ არის რაიმე ხვრელი, რომ გაგებურღა იგი შიგნიდან?
მერმე იოლად გამოძვრებოდი რამე ძონძებში ოდისევსივით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაგმანულია ხვრელი ყოველი, ასე რომ კოღოც ვერ გამოძვრება,
რაღაც სხვა უნდა ვეძებოთ ახლა, ხვრელზე აღარ ღირს ფიქრი,
ძვირფასო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ გაიხსენე, ლაშქრად ვიყავით, შამფურები რომ ავწაპნეთ,
შემდეგ
355 როგორ გადმოხტი კედელზე სწრაფად, როცა ნაქსოსი ავიღეთ,
გახსოვს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ არ მახსოვს! მაგრამ გაიგე, ახლა ხომ სულ სხვა ვითარებაა,
მაშინ ჭაბუკი ვიყავი, ძალაც მქონდა, ქურდობაც შემეძლო მაშინ
და არც არავინ მყარაულობდა,
კარგად დავრბოდი, ახლა სულ სხვაა,
360 გასასვლელები გაჭედილია,
იარაღშია ჩამჯდარი ხალხი,
ამათგან ორნი დგანან კარებთან,
თითქოს კვერნა ვარ, ხორცი ავწაპნე,
364 ისე მელიან იქ შამფურებით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³³³ ანტ. არა, ჩემო ფუტკარო,
მოიფიქრე რაიმე,
– 98 –
უკვე დილა თენდება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სხვას მე რაღას მოვიფიქრებ, ბადე უნდა გადავღრღნა,
დიქტინამ კი მაპატიოს მერმე ბადის ამბავი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
დიადია კაცი, როცა ელტვის თავისუფლებას!
370 ყბა შემართე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ბადეს ღრღნის)
გადაღრღნილი გახლავთ ბადე, ხმა, ხმა არ გამაგონოთ,
ფრთხილად, ფრთხილად, ბდელიკლეონს უცებ
არ გაეღვიძოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ნურაფრის ნუ გეშინია,
ამ კაცმა თუ გაიღვიძა,
375 საკუთარ გულს ვაკბენინებ,
მერმე მაგრად ვარბენინებ, –
დააფასოს ღმერთების
გადაწყვეტილებები.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
380 მაშ, დაამაგრე თოკი სარკმელზე და ჩამოეშვი ამ თოკით მერმე,
დიოპითესის სულით აღივსე და განიდევნე სულიდან შიში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშინ რას იზამთ, რომ გაგვიგონ და თევზივით მაღლა
ამაპრწიალონ,
შინ რომ ძაღლივით შემაგდონ, მაშინ რას იზამთ-მეთქი?
ესეც მითხარით!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
გეტყვით: დაგიცავთ და მუხისმაგვარ სულს გამოვიხმობთ
მერმე ყველანი,
შენ რომ ვერავინ ვეღარ შეგიპყროს, აი, რას ვიზამთ,
ასე ვიტყოდით.
– 99 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
385 დაგიჯერებთ და ჩამოვეშვები, მაგრამ რაიმე თუ მომივიდა,
თქვენ წამიყვანეთ, სასამართლოსთან დამასვენეთ და
იქ დამიტირეთ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ ნურაფრისა ნუ გეშინია და გაბედულად ჩამოდი ახლა,
მაგრამ მანამდე ჩვენს მამისეულ ღმერთებზე მაინც უნდა ილოცო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეუფე ლიკოს, ო, მეზობელო, გმირო, ჩემსავით რომ გიხარია
390 სასამართლოში ჩივილი მუდამ და ბრალდებულთა
მწარე ცრემლები.
აქაც ცრემლების ხათრით დასახლდი, მათი სიმწარის
დანახვა გიყვარს,
ერთადერთი ხარ გმირებში, ვისაც მტირალის გვერდით
ყოფნა გახარებს,
შემიწყალე და მიხსენი ახლა მე, მეზობელი შენი, სანაცვლოდ
შენს წნულ ღობესთან არ მოვშარდავ და მეტიც, ჰაერსაც
არ გაგიფუჭებ.
ბდელიკლეონს ეღვიძება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ქსანთიას უყვირის)
395 ნუ გძინავს!
ქ ს ა ნ თ ი ა
რაო?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაღაც ხმა მესმის.
ხომ არ მიძვრება?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ო, არა, ჩადის,
თოკზე ჰკიდია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს მივარდება)
უსაზიზღრესო!
– 100 –
(ქსანთიას)
მეორე მხრიდან შტოები ურტყი,
უკანვე აძვრეს ნაცემ-ნაგვემი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი ქვემოდან უბიძგებს, ქსანთია ზემოდან ურტყამს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
400 წელს სასამართლო ვისაც გექნებათ,
მიშველეთ, ქერემონ და ფერედიპნე!
მიხსენით, თორემ შინ შემათრევენ.
(თოკს ხელს უშვებს და მიწაზე ხტება)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
³´ სტრ. რას ვაყოვნებთ, რას ვაყოვნებთ?! რისხვა გამოვაჩინოთ,
405 რისხვა უუსაშინლესი, გვაცოფებენ კრაზანებს!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აბა იგი, აბა იგი,
მრისხანების ნესტარი მოვამზადოთ უბასრესი.
(მოსასხამებს იხდიან და ნესტრებს გამოაჩენენ. ბიჭებს)
უსწრაფესად შეაგროვეთ ჩვენი მოსასხამები და
გაიქეცით, ეს ამბავი მიუტანეთ კლეონს.
410 უთხარით, რომ წამოვიდეს
მოღალატე დაგვისაჯოს,
სიკვდილი აქვს მისასჯელი,
რადგან სიტყვა შემოაქვს,
სასამართლო არ არისო საჭირო.
ბავშვები მოსასხამებს იღებენ და გარბიან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
415 მომისმინეთ, ძვირფასებო და შეწყვიტეთ ყვირილი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არა, ზეცას გავაგონებთ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც არ გამოვუშვებ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს ხომ საშინელებაა, ცხადი ტირანიაა!
– 101 –
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ქალაქო და თეორევ, ღმერთთათვის საძულველო,
სხვებო, წინ რომ მიგვიძღვით, მლიქვნელებო, ქურდებო!
ქ ს ა ნ თ ი ა
420 რა ნესტრები ჰკიდიათ, ვეღარ ხედავ, ბატონო?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
სწორედ მაგით დამიღუპეს გორგიასის ფილიპე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენაც ამით გაგამწარებთ! მიტრიალდით ყველანი
და ნესტრები წამოსწიეთ, მერმე თავზე დავესხათ,
ბრაზითა და რისხვით სავსე, შეკრულები მძვინვარედ,
425 რომ გაიგოს, კრაზანების გუნდი რანაირია!
(უტევენ)
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღმერთო, როგორ მეშინია, ბრძოლის თავიც არა მაქვს,
ემაგ ნესტრებს როცა ვხედავ, სული მძვრება შიშისგან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოუშვი ეგ კაცი! არა? მოგენატრება
კუს ბაკანი, იცოდე. შევუტიოთ, ბიჭებო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
430 თანამოსამართლეებო, სასტიკო კრაზანებო,
უკანალზე დაეტაკეთ, გაამწარეთ, დანესტრეთ,
ნაწილმა კი შეუტიოს თითებსა და თვალებზე!
(გაქცევას ცდილობს)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მიდას, ფრიქს და მასინტია, დაიჭირეთ ეს კაცი
და არაფრით არ გაუშვათ, ხელი მაგრად ჩასჭიდეთ,
(მონები შემორბიან და ბერიკაცს იჭერენ)
435 თორემ ხუნდი არ აგცდებათ, ჭამა არ გეღირსებათ.
(გუნდს)
მე უწინაც ხომ მსმენია ლეღვის ფოთლის შრიალი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თუკი მაგას არ გაუშვებ, შეგერჭობა რაღაცა.
– 102 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მონებისაგან თავს ვერ ითავისუფლებს)
კეკროპ, გმირო მეუფეო, დრაკონტიდო ფეხებით,
როგორ ითმენ, რომ შემიპყრეს ვიღაც ბარბაროსებმა,
440 ამათ ოთხ-ოთხს ვატირებდი ხოლმე სასამართლოში!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ხომ მიხვდება ახლა ყველა, რა ძნელია სიბერე!
ო, მძიმეა! ეს მონები ახლა ბატონს იჭერენ
და არც ახსოვთ, სულ არ ახსოვთ, ალბათ, ძველი ამბები.
ეს ხომ მათთვის ყიდულობდა ტყაპუჭსაც და ქუდებსაც,
445 არც ტუნიკას დააკლებდა, ზამთარში კი აცმევდა
ფეხზე თბილად, აქაოდა, ვინმე არ გაცივდესო,
ამათ ფეხზე რომ ზრუნავდა, ამათ ფეხზე ჰკიდიათ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ერთ-ერთ მონას)
ხელი მიშვი, ბინძურო და საზიზღარო ცხოველო,
აღარ გახსოვს, – დაგიჭირე, ყურძენი რომ მომპარე,
450 ზეთისხილთან მიგიყვანე, ტყავი კარგად გაგაძრე,
ვინმეს რომ შეშურდებოდა? უმადური ყოფილხარ.
აბა, ახლა ხელი მიშვით, სანამ შვილი მოსულა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ამისათვის დაისჯებით, გიზღავთ სამაგიეროს,
დიდი დრო არ დაგჭირდებათ, რომ გაიგოთ, როგორი
455 ხასიათის არის ხალხი მკაცრი, სამართლიანი.
შემორბის ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი და ქ ს ა ნ თ ი ა ს ჯოხს აძლევს, ხოლო ერთ-ერთ მონას –
ანთებულ ჩირაღდანს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ურტყი, ურტყი ქსანთია და კრაზანები გაჰყარე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ასეც ვშვრები.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მეორე მონას)
შენაც კვამლით გამოდენე ესენი.
– 103 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
აბა, სწრაფად, ყორნებისკენ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჯოხი, ჯოხი სდრუზე მას!
(მეორე მონას)
შენ ესქინეც მიუმატე, კვამლი მეტი იქნება.
ბერიკაცები უკან იხევენ.
ქ ს ა ნ თ ი ა
460 ხომ ვიცოდი, საბოლოოდ მაინც მოგერეოდით!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
³´ ანტ. მგონია, რომ მაგათ მაინც ვეღარ გავაძევებდით,
რომ ფილოკლეს სიმღერები შეესანსლათ მანამდე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
განა ცხადზე უცხადესი არ არის, რომ
ტირანია
465 ჩუმად შემოპარულა?
საძაგელო და თაღლითო, გრძელთმიანო ამინია,
ნუთუ ფიქრობ, გაგვიუქმო დადგენილი კანონი,
თუ რაიმე საბაბი გაქვს,
გონივრული მტკიცება გაქვს,
470 როცა მარტო მართავ ქალაქს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ნუთუ აღარ შეიძლება, ეგ ღრიალი შეწყვიტოთ,
რომ დავიწყოთ შეთანხმება და მოლაპარაკება?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რაზე მოგელაპარაკო, მონარქიის დამქაშო?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
475 ბრასიდასის კაცი ხარ, ფოჩიანი გვირგვინით
დადიხარ და, ღმერთმანი, წვერსაც აღარ იპარსავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩემთვის უფრო იოლია, უარი ვთქვა მამაზე,
ვიდრე ამ ბოროტებასთან დღე და ღამე ვიომო.
– 104 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
480 ჯერ სადა ხარ! შენი საქმე ჯერაც არ დაწყებულა,
ახლა კიდევ ჩამოგიყრით სიტყვას, სამი ქენიკის,
ჯერ არ გიჭირს არაფერი, მაშინ ნახე, როდესაც
ბრალმდებელი გამოვა და გამხელს შეთქმულებაში.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, ღმერთებიც აღარა გწამთ, თავს აღარ დამანებებთ?!
485 თუ მთელი დღე უნდა მირტყათ? იქნებ დადგენილია?!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სანამ ჩემგან რაიმე რჩება კიდევ, ვერასდროს
ვერ დავუშვებ, რომ იდგე ტირანიის გზაზე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თქვენთვის ყველგან ტირანია ანდა შეთქმულებაა,
სულ ერთია, რა საქმეა, დიდია თუ მცირეა;
490 რახანია, ტირანიის ხსენებაც კი არ არის!
მაინც დაფასებულია, როგორც კარგი სათალი
და ბაზარშიც წამდაუწუმ ახსენებენ მის სახელს.
თუ ქორჭილას ყიდულობ და წვრილი თევზი არ გინდა,
მაშინ მისი გამყიდველი ცხარედ წამოიძახებს:
495 «მაგ ქორჭილას რომ ყიდულობ, ტირანია არ არის?!»
თუკი პრასის ყიდვა გინდა სარდინისთვის საკაზმად,
მემწვანილე ქალი ცერად გადმოგხედავს, მოგახლის:
«რაო, პრასას რომ მოითხოვ, ტირანობა მოგინდა?
იქნებ გინდა, რომ ათენმა საკაზმები მოგართვას?»
ქ ს ა ნ თ ი ა
500 მეც გუშინ რომ შუადღისას კახპასთან ვბრძანდებოდი,
ცხენის პოზა ვუბრძანე და გამიბრაზდა სასტიკად,
შენ ჰიპიას ტირანიის დამყარება გინდაო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
სულ ამას არ იძახიან? ახლა მე რომ მომინდა
მამაჩემის გადარჩენა ამ ბოროტი სენისგან,
505 ადრიანადსასამართლოსმიმავალიზნისაგან,
ღირსეულად რომ იცხოვროს, – უკვე ბრალი მედება,
რომ მე ვაწყობ შეთქმულებას, ტირანიას ვამყარებ.
– 105 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სწორიცაა, კი, ღმერთმანი! ჩიტის რძეზეც არ გავცვლი
იმ ცხოვრებას, შენ რომ გინდა მომაცილო ბოროტად.
510 არც სკაროსი გამახარებს, არც გველთევზა მინდება,
შემაჭამა პროცესუკა, მოთუშული ქოთანში!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
იმიტომ, რომ მიეჩვიე ტკბობას ამ საქმეებით;
მაგრამ თუკი დადუმდები, ყურადღებით მომისმენ,
მე მგონია, დაგიმტკიცებ, ყველაფერში რომ ცდები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
515 ვცდები, როცა ვასამართლებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ო, რა სასაცილო ხარ!
ვეღარც ხვდები, რომ დაგცინის ხალხი, რადგან მონა ხარ,
ჰო, მონა ხარ, არც კი იცი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, მონა მიწოდე,
როცა მე ვარ მბრძანებელი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, – მონა-მორჩილი.
შენ გგონია, რომ მბრძანებლობ. აბა, ერთი მითხარი,
520 რა პატივი გაქვს ასეთი, საბერძნეთს რომ ატყავებ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეტად დიდი.
(გუნდზე მიუთითებს)
მსაჯულები იყვნენ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
იყვნენ, ბატონო.
(მონებს)
გამოუშვით!
მონები ხელს უშვებენ ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ერთი, ხმალიც გამომიტანეთ,
ამ კამათში თუ დავმარცხდი, დავეგები მაგ ხმალზე.
– 106 –
ერთ-ერთ მონას ხმალი მოაქვს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(გუნდზე მიუთითებს)
და ამათი ბოლო სიტყვა რომ აღარ მოგეწონოს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
525 არასოდეს დამელიოს… გასამრჯელო, ბატონო.
აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ფილოკლეონს)
ოდა შენ რომ ჩვენი სკოლიდან ხარ,
უნდა გვითხრა ისეთები,
დაამტკიცო იოლად…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(გუნდს აწყვეტინებს, მონებს მიმართავს)
538 …მე კი, რასაც იტყვის იგი, უნდა დავიმახსოვრო,
529 ჩასაწერად ვინმემ ყუთი სწრაფად გამომირბენინოს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(აგრძელებს)
…რომ ამ ყმაწვილს კი არ ჰგავხარ,
ისე კი არ ლაპარაკობ,
რადგან ხედავ, თუ რა ბრძოლა
უნდა გადაიხადო
535 და თუ ფხიზლად არ იქნები,
დამარცხება მოგელის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ბდელიკლეონს)
530 ხედავ, როგორ მამხნევებენ, დამარცხება მოგელისო?
539 რა მოხდება თუკი მართლა გაიმარჯვა სიტყვაში?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
540 ჩათვალე, რომ ბერიკაცებს
აზრი დაგვეკარგება,
თითით საჩვენებელნი
შევიქნებით ქუჩებში,
– 107 –
შტოებს დაატარებენ ეგ
545 ფიცის ნიჟარებიო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გევალება ჩვენი მეფობა დაიცვა ახლა მძიმე კამათში
და ამისათვის გამოიყენო ბერძნული ენის მთელი სიმდიდრე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეპირ. მე მივადგები სათქმელს პირდაპირ და დავამტკიცებ
დასაწყისიდან,
რომ მმართველობა ჩვენი არაფრით არც ერთ მეფობას
არ ჩამორჩება.
550 მართლაც, რა არის ახლა ისეთი, რომ მოსამართლის
ბედს აღემატოს?
ვინ ცხოვრობს უფრო დიდი განცხრომით, ვისა აქვს ასე
ტკბილი სიბერე?
მე ლოგინიდან რომ წამოვდგები, უკვე მელიან სასამართლოში
დიდ-დიდნი კაცნი, მაღალ-მაღალნი; დამინახავენ, ჩამომართმევენ
ხელებს, რომლებიც მიჩვეულია ხალხის ქონების ნაზად ქურდობას.
555 იხრებიან და მევედრებიან, საბრალო ხმებით მეაჯებიან:
«მამავ, ძვირფასო, შემიბრალებდე, თუკი ოდესმე შენც გიქურდია,
თანამდებობა როცა გეჭირა ანდა ლაშქარს თუ ამარაგებდი.»
ხომ ჩემს სახელსაც არ ახსენებდნენ, მოსამართლე
რომ არ ვყოფილიყავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იწერს)
ამ მთხოვნელების ამბავს ახლავე ჩავიწერ, კიდევ გამომადგება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
560 რისხვას რომ ოდნავ დამიოკებენ გამუდმებული ხვეწნა-მუდარით,
შიგნით შევდივარ, და თუმც შევპირდი, მერმე არაფერს აღარ ვუკეთებ.
არა! ვუსმენ და იმითი ვხარობ, სულ გამართლებას რომ მოითხოვენ
და გამწარებით მერმე ერთმანეთს ეჯიბრებიან მლიქვნელობაში.
დადგება კაცი და წამოიწყებს ტირილს საკუთარ სიღარიბეზე,
565 სხვა შემომჩივლებს სხვაგვარ გასაჭირს, მაგრამ ჩემს ქვა გულს
რაღა მოალბობს!
მერმე დაიწყებს ზღაპრის მოყოლას ანდა ეზოპეს დაესესხება.
ზოგი დაიწყებს ვინმეს დაცინვას, რომ გამაღიმოს
და შემარბილოს.
– 108 –
რომ შეატყობენ, ეს ყველაფერი ჩემს გულს არაფრით არ ეკარება,
შემომიყვანენ პატარა ბავშვებს და იმათ საწყლად აატირებენ,
570 რომ მათი მამა, მათი მამიკო, მათი კარგი და ბრძენი მამიკო,
როგორც ღვთაებას, მე მევედრება, მძიმე სასჯელი რომ ავარიდო.
«თუკი გახარებს კრავის კიკინი, ამ ბიჭის ხმაზე აგიჩვილდება
გული და გოჭის ჭყვიტინს თუ ელი, ამ გოგოს ნათქვამს
დაუგდე ყური.»
და ჩვენაც მაშინ მის სასარგებლოდ სხვისკენ მივუშვებთ
რისხვის მდინარეს.
575 განა არ არის დიდი ამბავი სხვისი სიმდიდრის გათახსირება?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბარემ ამასაც ჩავიწერ ახლა, «სხვისი სიმდიდრის გათახსირებას.»
ისიც მითხარი, რა სარგებლობა მოგაქვს, საბერძნეთს
როგორღა მართავ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როდესაც ბიჭებს შემოგვიყვანენ შესამოწმებლად, იმათ ვუყურებთ
და თუ ეაგრეს მოუცდა ფეხი, მანამდე ვეღარ გადაგვირჩება,
580 სანამდე კარგად შერჩეულ ნაწყვეტს არ წაგვიკითხავს
ჩვენ «ნიობედან».
ან თუკი ჩვენთან, სასამართლოში ვინმე ფლეიტისტს ექნება საქმე,
ისე ვერ წავა, მადლობის ნიშნად თუ ექსოდოსი არ შეგვისრულა.
თუ სიკვდილის წინ მამამ ანდერძით მისი მემკვიდრე,
ვთქვათ, ქალიშვილი
ვინმე ახლობელ კაცს ჩააბარა, ჩვენ ჯანდაბაში ვაგზავნით ანდერძს
585 და ნიჟარასაც, რომელიც ირგვლივ შემოხვევია ანდერძის ბეჭედს;
ქალს კი, ძვირფასო, იმას მივუგდებთ, რასაც გამოგვთხოვს
ხვეწნა-მუდარით.
ვინმეს ანგარიშს ჩვენ არ ვაბარებთ, ეს სხვას არავის არ შეუძლია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაც ჩამოთვალე, იმათგან მხოლოდ ამ ბოლოთი ხარ
შენ ბედნიერი,
მაგრამ ერთადერთ მემკვიდრეს ანდერძს რომ გაუყალბებ,
სამართალია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
590 თუ დიდი საქმე გამოუჩნდება საბჭოს და თვითონ
ვეღარ გადაწყვეტს,
– 109 –
დამნაშავეებს დადგენილებით ჩვენ გადმოგვცემენ,
მოსამართლეებს,
და ევათლე თუ კოლაკონიმე, სახელგანთქმული დეზერტირები
ამღერდებიან, არ გიღალატებთ, ხალხის გულისთვის
თავს გავწირავთო.
ანდა ავიღოთ სახალხო კრება; იქ ხომ ვერავინ ვერ გაიმარჯვებს,
595 თუ არ მოითხოვს, რომ სასამართლო უნდა დავშალოთ
დაუყოვნებლივ.
თვითონ კლეონიც, რომელიც ახლა ყვირის და ბღავის,
ყველაფერს მუსრავს,
ჩვენ კი არ გვებრძვის, არამედ გვიცავს, ახლა გვიზის და
ბუზებს გვაცილებს.
შენ მამისათვის ასეთი რამე არასოდეს არ გიკეთებია.
ახლა ავიღოთ თუნდაც თეორე, ევფემიდესაც არ ჩამორჩება
600 კაცი და მაინც ჩვარი უჭირავს, რომ ფეხსაცმლიდან
მტვერი გვიწმინდოს.
აი, ასეთი არის სიკეთე, რომელსაც გინდა, რომ მომაცილო.
როცა მიმტკიცებ, რომ სასამართლო მონობაა და ქვემდებარება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ლაპარაკით ხომ იჯერე გული, მაინც დაკარგავ ძალაუფლებას
და გამოჩნდება, რომ ხარ საჯდომი, გამოწმენდაში
გამარჯვებული.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
605 ახლა კი გეტყვი, რაც ყველაფერზე საამოა და მნიშვნელოვანი –
შინ რომ მოვდივარ, ხელფასი მომაქვს, მესალმებიან მაშინ ყველანი,
რადგან არა ვარ ხელცარიელი და ფული მომაქვს. ჯერ ხომ ასული
მომეფერება, ფეხებს დამბანს და ნელსაცხებლითაც
ნაზად დამზილავს,
სულ მეფერება, «ჩემო მამიკო», რომ ტრიობოლი დამტყუოს ბოლოს.
610 ხოლო ცოლიკო მელამუნება, ფუნთუშასავით პური გამოაქვს,
დამიჯდება და საჭმელს მაძალებს, ეს მიირთვი და ის იგემეო.
როგორ გგონია, ცუდი საქმეა და ეს ძალიან არ გამახარებს?
შენი იმედი ხომ არ მექნება და შენი ბრიყვი მოურავისა,
რომ დამწყევლოს და გამათახსიროს, ერთი სადილი თუ მოვითხოვე?
615 აი, ეს არის «ბოროტის დაცვა» და «ისართაგან მფარველი ფარი.»
ღვინოს არ მისხამ, რომ დავლიო და ეს «ვირი» თვითონ გამოვიტანე.
(სამოსიდან ღვინის ჭურჭელს ამოაძვრენს)
ღვინით სავსეა, ახლა დავისხამ, მოიცა, პირი დავაღებინო,
– 110 –
რომ დაიგრგვინოს შენს საწყალ თასზე და გაგიფუჭოს
მძლავრად ჰაერი.
620 მაშ, ეს არ არის ძალაუფლება, ზევსის მეფობის სადარებელი?
რაღა მიკლია ზევსამდე, ბიჭო?
როცა ჩვენ ვღელავთ, როცა ვბობოქრობთ,
ყველა გამვლელი ამას არ ამბობს:
«როგორ გრიალებს ეს სასამართლო,
625 ზევსო, მეუფევ!»
მე რომ ვიელვებ, მდიდრები ტუჩებს
აწკლაპუნებენ და ჩაისვრიან,
შიშით ცახცახებს საბრალო ხალხი.
აგერ, შენც ჩემი შიშით კანკალებ,
ვფიცავ დემეტრეს, ჩემი შიში გაქვს,
630 მე კი არაფრის არ მეშინია!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა არასოდეს არ მინახავს,
ვინმეს ასე გონივრულად,
ნათლად ელაპარაკოს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არა, მაგას რა ეგონა, ხელს არ შევუშლიდი და
იმას ვერ დავუმტკიცებდი, რომ ვარ მასზე ძლიერი?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ყველაფერი განიხილა,
არაფერი არ გამორჩა,
რომ ვუსმენდი, ვხარობდი.
თითქოს ვმოსამართლეობდი
ნეტართა კუნძულებზე,
640 ისე ძლიერ მომეწონა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნახეთ, ხელებს როგორა შლის, თავს სრულებით
ვეღარ ფლობს!
(ბდელიკლეონს)
დღესვე, დღესვე გასაროზგის იერს მიგაღებინებ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ბდელიკლეონს)
ყოველგვარი ეშმაკობა
– 111 –
უნდა მოაგვირისტო;
645 თუ გსურს, თავი დაიძვრინო;
ჩემი რისხვის დაცხრობა
ძალზე ძნელი საქმეა,
თუ ვინმე არ მიჯერებს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უნდა მოვძებნო ახლა წისქვილი, რამე ახალი და გამართული,
რომ მრისხანება დავფქვა იმაზე, თუ ვერაფერი ვერ უპასუხე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
650 ანტეპირ. კომიკოსების გარჯაზე უფრო ძნელი და მძიმე გახლავთ ის შრომა,
რაც საჭიროა, რომ სახელმწიფო ძველი სენისგან გადაარჩინო;
მაგრამ მამაო ზევსო, კრონიდო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აქ არ ახსენო მამის სახელი,
თუკი სასწრაფოდ ვერ დამიმტკიცებ, რომ მე ნამდვილად
მონა გახლავარ.
ამას ვერაფრით ვერ გადავიტან, შიგნეულიც რომ არ მომიწიოს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
655 ახლა მისმინე, ჩემო მამიკო და გამიხსენი სულ ოდნავ შუბლი.
ჯერ სულ უბრალოდ გამოითვალე, არა კენჭებით, ისე, თითებით,
რა გვაქვს საერთო შემოსავალი ჩვენ მოკავშირე ქალაქებიდან.
ამას დაურთე ცალკე და ერთად შემდეგ სუყველა გადასახადი,
სარჩელის ფული, მაღაროები, ნავსადგურები, კონფისკაცია,
660 სულ რომ შევკრიბოთ, იქნება, ასე, ორი ათასი ტალანტი ფულად.
ახლა გადადე მოსამართლეთა მთელი წლიური შემოსავალი,
ექვსი ათასი მოსამართლისთვის, მეტი არასდროს
ხომ არ გვყოლია,
სულ რომ ავიღოთ, ეს გასამრჯელო ასორმოცდაათ
ტალანტს შეადგენს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(გაოგნებული)
როგორ, საერთო შემოსავლიდან ჩვენ მეათედიც არ მოგვიწია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
665 ზევსს გეფიცები, ნამდვილად არა.
– 112 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
და დანარჩენი ფული სად მიდის?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეგ ფული მიდის მასთან, ვინც ამბობს: «არ ვუღალატებ
ხალხს არასოდეს,
მუდამ ვიბრძოლებ მისი გულისთვის». შენ კი, ძვირფასო,
პირს დააღებ და
ამ დაპირებით გადარეული იმას აირჩევ აუცილებლად.
მაგათი საქმე მხოლოდ ისაა, ფული წაართვან მოკავშირეებს,
670 თან თითო ჯერზე ორმოცდაათი ტალანტი უნდათ, ნაკლები არა.
უღრიალებენ: «გადასახადი გადაგვიხადეთ, სანამ ვიგრგვინეთ.»
შენ კი იმითაც კმაყოფილი ხარ, ნამუსრევი თუ შეგხვდა, საბრალოვ.
რომ გაუგიათ მოკავშირეებს, რა ნაგავია, აქ რომ ურნიდან
ღებულობს საკვებს და არასოდეს აღარაფერი არ გააჩნია,
675 მაშინ ჩაგთვალეს კონოსის კენჭად, ხოლო ამათთვის
მოაქვთ და მოაქვთ
ქოთნები, ღვინო, ფარდაგი, ყველი, თაფლი, სესამა, თასი, ბალიში,
გვირგვინები და სამკაულები, ფიალები და საწვიმარები,
შენ კი, ამათზე ვინაც მბრძანებლობ, თუმც ტანჯვა ნახე
ხმელეთზეც, ზღვაზეც,
ნივრის კბილსაც კი არვინ მოგიგდებს, თევზს საწებელი
რომ გაუკეთო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
680 კი, სიმართლეა, გუშინ არ იყო, ნივრისათვის რომ ევქარიდესთან
გავუშვი კაცი? რაკი ასეა, ჩემს მონობაზეც მითხარი რამე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
განა არ არის მართლა მონობა, ყველა ესენი რომ სათავეში
ბრძანდებიან და სულ არაფერში მაღალ ხელფასსაც
რომ იჯიბავენ?
ვინმემ თუ მოგცა სამი ობოლი, ის გიხარია, თუმცა მაგათთვის
685 წყალზეც იცურე, ხმელზეც იბრძოლე, ქალაქს იღებდი
და დაიტანჯე.
მიუხედავად ამისა, მაინც მაგათ ნებაზე უნდა იარო,
შენთან რომ მოვა ის ახალგაზრდა, ქერეასის ძე, მამათმავალი,
არა, ნაზად რომ მოარხევს სხეულს და იპრანჭება დედაკაცივით
და მოგახსენებს, რომ სასამართლო დადგენილია ამ დროისთვისო,
690 «ვინც ნიშნის შემდეგ მოვა, ტრიობოლს ვერ მიიღებსო»,
– 113 –
დაგემუქრება,
თვითონ კი, როგორც სინეგოროსი, დრაქმასაც იღებს,
თუნდ იგვიანოს.
მაგას რა უნდა? თანამზრახველად ვინმე კოლეგას გამოიჭერს და
ბრალდებულთაგან ვინმე თუ მისცემს რაიმეს, საქმეც გაიჩარხება.
მხერხავებივით ექაჩებიან: ერთი თავისკენ, მეორე უშვებს.
695 შენ კი გადამხდელს ელოდები და ვერაფერს ხვდები
პირდაღებული.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, ამას მე, მე მიბედავენ?! სული შემიძრა შენმა ნათქვამმა,
ო, შენ არ იცი, რა დღეში მაგდებ! ტვინი ამემღვრა, მე მიბედავენ?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ხომ შეგეძლო, ყოფილიყავი მდიდარი, როგორც სხვები არიან,
მაგრამ გატყუებს ის, ვინაც ხალხის გულის მოგებას კარგად ახერხებს;
700 შენ ხარ მრავალი პოლისის მეფე პონტოდან ვიდრე სარდინიამდე,
მაგრამ საცოდავ ხელფასს ვერ გასცდი, ისიც წვეთ-წვეთად
უნდა მიიღო,
როგორც რამ ზეთი, რომ გაიჟღინთო და შიმშილისგან
სულ არ გამოხმე.
ეს იმათ უნდათ, ღარიბი იყო და რატომ უნდათ, ახლავე გეტყვი:
რომ შენ იოლად იცნო გამწვრთნელი, როცა დაგისტვენს
შენი პატრონი.
705 მტერს რომ მიგაქსევს, თავს ველურივით უნდა დაეცე
ნაშიმშილარი.
ხალხისთვის კარგი ბედი რომ ნდომოდათ, ამას იოლად მიაღწევდნენ:
გადასახადს ხომ ამჟამად გვიხდის ათასზე მეტი დიდი ქალაქი,
თითოეულს რომ ებრძანოს, ოცი კაცის საკვებზე მაინც იზრუნოს,
ოცი ათასი მოქალაქე ხომ სრულ განცხრომაში ინებივრებდა,
710 თავზე საყრელად ხომ ექნებოდა რძე და კარაქი,
თაფლი, გვირგვინი,
რაც ღირსეული განცხრომა გახლავს, ჯილდოდ აძლევენ
მარათონისთვის.
ახლა კი თითქოს ზეთისხილს კრეფდეთ, იმას მიჰყვები,
ვინც გადაგიხდით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა მომივიდა? ხელი გამიხმა და გამიშეშდა მოულოდნელად,
დავუძლურდი და ძალი არ შემწევს, ხელში მახვილი
– 114 –
რომ დავიჭირო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
715 მაგრამ როგორც კი შეშინდებიან, უმალ ევბეას შეგპირდებიან
და აღგითქვამენ, რომ ორმოცდაათ მედიმნ ხორბალსაც
მოაყოლებენ,
მაგრამ არაფერს აღარ გაძლევენ! ახლა არ იყო, ხუთი მედიმნი
ძლივს რომ მიიღე, უცხოელივით; ქენიკი ქერიც
ძლივს გამოლალე.
ამიტომ მყავდი სულ ჩაკეტილი,
720 რამე გეჭამა მსურდა და მათთვის
პირდაბჩენილს რომ აღარ გეცქირა.
ახლა მომთხოვე, რაც გაგიხარდეს,
ყველაფერს მოგცემ,
ოღონდ სამართლის… რძეს ნუ მოითხოვ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
725 რაღა თქმა უნდა, ბრძენმა გვიბრძანა: «ორივე მხარეს
უნდა უსმინო,
მერმე განსაჯო», რადგან ახლა შენ, შენ მეჩვენები
გამარჯვებულად.
და რაკი რისხვა დაგვიცხრა ყველას, ამ ჯოხებს დავყრით
ახლა ყველანი.
(ფილოკლეონს)
შენ კი მისმინე, ჩემი ასაკის კაცი ხარ, კარგად დამიგდე ყური…
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. …უგუნური ნუ იქნები, დაუჯერე.
730 ჯიუტი და შეუვალი ნუ იქნები.
ნეტავ ჩემზე იზრუნებდეს ნათესავი,
ნეტავ ჭკუა დამარიგოს ვინმემ.
ცხადია, რომ ვიღაც ღმერთი გეხმარება,
თანაგიდგას საქმეში,
735 რა თქმა უნდა, კარგს გიკეთებს;
მაშ, მიიღე საჩუქარი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მე მას არაფერს აღარ მოვაკლებ,
და რაც ერგება, ერთად მივართმევ,
ჰქონდეს ბურღულიც და მოსასხამიც,
– 115 –
ჰყავდეს მეძავი, რომ დაუსრისოს
740 ასო და წელი.
მაგრამ ხომ ხედავთ, ხმასაც არ იღებს!
არ შეუძლია, რომ გამახაროს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. შეიგნო, რომ იმ სიგიჟის დრო წავიდა.
სულ ახლახან მიხვდა თვითონ, თავისთავად,
745 ყველაფერი უსუსური შეცდომა რომ ყოფილა,
ნანობს, რომ არ გიჯერებდა უწინ.
ახლა, ალბათ, შენს სიტყვებსაც მიენდობა,
გონიერი გახდება და
ზნესაც გამოისწორებს,
დაგიჯერებს ყველაფერში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი, ვაიმე!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, რა გაყვირებს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
750 ამას ნურაფერს ნუ შემპირდები!
მე გული მაინც იქით მიმიწევს,
სადაც მომიხმობს მაცნე: «მიეცით
ხმა და აბრძანდით!»
ავდგებოდი და მერმე ურნაში
755 კენჭს ჩავაგდებდი უკანასკნელი.
იჩქარე, სულო… სადღაა სული?
წავიდა ჩრდილი… ჰერაკლეს ვფიცავ,
როცა ვიქნები კვლავ მოსამართლე,
ქურდი კლეონი ვერ გაიხარებს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
760 მამავ, დამიჯერე, ღმერთების სახელით!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა გსურს, დაგიჯერო? ერთი რამ არ მთხოვო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც?
– 116 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მსაჯულობა. ჰადესმა განმსაჯოს,
ეგ რომ დავიჯერო, არა, არც მომთხოვო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაკი ვერ ეშვები მოსამართლეობას,
765 იქ მაინც ნუ წახვალ, სახლში დაბრძანდი და
არჩიე, ბატონო, მსახურთა საქმენი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს როგორ? რას ბოდავ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
როგორ და როგორც იქ.
თუკი კარს გაგიღებს მოახლე ფარულად,
შენ ბრძნულად მიუსჯი ჯარიმის გადახდას;
770 ასე აკეთებდი იქაც, რა თქმა უნდა.
მგონი, უკეთესიც იქნება: ამოვა
მზე განთიადისას, შენ მზეზე იქნები,
თოვლი თუ მოვიდა, ბუხარს მიუჯდები,
თუკი გაგიწვიმდა, სახლში შებრძანდები,
775 არც დაგვიანების არ შეგეშინდება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არ მომწონს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჰო, კიდევ: ვინმე ორატორი
სათქმელს გრძლად თუ იტყვის, არ გადაიღლები
და, რაც მთავარია, შიმშილსაც არ იგრძნობ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას ამბობ, როგორღა გავარჩევ საქმეებს,
780 თუ ამასობაში ჭამა-სმას შევყევი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბევრად უკეთესად! ნათქვამიც ხომაა,
თუკი მოსამართლეს მოწმე მოატყუებს,
საქმის დაღეჭვაში გაიგებ სიმართლეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგი, დამარწმუნე; მაგრამ რომ არ გითქვამს,
– 117 –
785 ხელფასს ვინ მომიგდებს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ვინ და მე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგია,
რომ მარტო მივიღებ, ზიარი არც მინდა.
აგერ, ლისისტრატემ რა მიყო, ტუტუცმა! –
ჩვენ ერთად მივიღეთ დრაქმა გასამრჯელოდ,
წავიდა ბაზარში დასახურდავებლად
790 და სამი ნაგლეჯი მომიგდო ტყავისა;
მე პირში ვიტაცე, ფული მეგონა და,
გული ამერია და ამოვარწყიე.
მაშინვე ვუჩივლე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერედა რა ბრძანა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბრძანა, შენ კუჭი ხომ მამლის გაქვს, ამიტომ
795 იმ ფულსაც იოლად მოინელებდიო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხომ ხედავ, ამაშიც მოიგებ, ძვირფასო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნამდვილად მოვიგებ. აბა, რას აპირებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე შინიდან მოვიტან ყველაფერს.
(გადის)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
შეხედე, რა ხდება! ახდა ორაკული!
800 მართლაც, გამიგია, ათენელებიო
სახლში გაარჩევენ დიდ-დიდ საქმეებსო,
პირდაპირ სახლებში აიშენებენო
სასამართლოებსო, ყველა თავ-თავისსო,
როგორც ჰეკატესთვის ნიშას, კარების წინ.
– 118 –
შემოდის ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი მსახურებთან ერთად, რომლებსაც შემოაქვთ მაყალი,
ქოთანი, მამალი, თასები, ლიკოსის გამოსახულება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
805 ამაზე რას იტყვი? აი, მოვიტანე,
რაც კი საჭიროა, სხვაც ბევრი რამაა.
ეს ღამის ქოთანი, იქნება დაგჭირდეს,
ამას დაგიკიდებ კედელზე ახლავე.
(ჰკიდებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს კარგი საქმეა, ფრიად სასარგებლო,
810 ბრძნულად გიპოვნია მოხუცის წამალი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ცეცხლზე შედგმულია ოსპის შეჭამადი,
შეხვრიპე, თუ გინდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგი ამბავია,
სიცხეც რომ დამაცხრეს, ხელფასი მექნება,
აქვე დავრჩები და შეჭამადს მივირთმევ.
815 კი მაგრამ, მამალი რისთვის მომიყვანე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
საქმის განხილვისას თუ ჩაგეძინება,
ამან რომ იყივლოს და გამოგაღვიძოს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთი რამ მაკლია, სხვა ყველაფერია,
ლიკოსი მომართვით, თუკი შეიძლება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
820 აქ გახლავს ლიკოსი თავის ბატონითურთ.
(აძლევს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გმირო მეუფეო, რა საშინელი ხარ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ისევე, როგორც რომ ჩვენი კლეონიმე.
– 119 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მართლაც, გმირია და არა აქვს იარაღი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, დაჯექი და იწყე სასამართლო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
825 შენ მიდი, მოუხმე, ვზივარ, რახანია!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
რა საქმე ჯობია, ახლა შევთავაზო?
მსახურებს რამე ხომ არ ჩაუდენიათ?
(ხმამაღლა)
თრატამ ამასწინათ ქოთანი დაგვიწვა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოიცა, შეწყვიტე! კინაღამ დამღუპე!
830 მითხარი, სად არის ჩემი ბარიერი,
ეს ხომ სასამართლოს წმინდა ნაწილია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მართლაც რომ არ არის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე თვითონ მოვძებნი,
აი, გავიქცევი, ვიპოვი რაიმეს.
გარბის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა მძიმე რამ არის, თურმე, ჩვეულება!
ქ ს ა ნ თ ი ა
(შემორბის)
835 ყორნებს წაუღიხარ! ეს ახლა ძაღლია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა ხდება, მითხარი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ახლახან ლაბესმა,
ძაღლმა, მოიტაცა სამზარეულოში
– 120 –
ყველის ნაჭერი და შეჭამა კიდევაც.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამაზე ექნება ახლა სასამართლო
840 მამაჩემს, ბრალმდებლად უნდა გამოხვიდე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მე არა! მეორე ძაღლმა თქვა, ბრალმდებლად
დავდგები, თუ ვინმე საჩივარს აღძრავსო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
წადი, მოიყვანე ორივე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მივდივარ.
ქ ს ა ნ თ ი ა გადის. შემოდის ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი წნულით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს რაა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაა და ჰესტიას წნულია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
845 ქალღმერთი გაძარცვე?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ხდება იმისთვის,
რომ «გავანადგურო ვინმე ჰესტიასგან.»
ჰა, შემოიყვანეთ, სასჯელი მწყურია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე მოვიტან დაფას და ჩხირებსაც.
გადის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მოუთმენლად)
როგორ აგვიანებ და დროს მაკარგვინებ!
850 მე მხოლოდ მიწაზე ხაზს გავატარებდი.
– 121 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(შემოდის ჩხირებითა და დაფით)
აი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაუძახე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გავიგოთ, ვინაა
დღეს ჩვენთან პირველი.
(დაფას უყურებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ ვიტანჯები!
ურნების მოტანა ხომ დამვიწყებია!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მოიცა, რას შვრები?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ურნისთვის გავრბივარ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
855 არ გინდა, თასები გვაქვს და ეს გვეყოფა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგია. გვქონია უკვე ყველაფერი,
თითქმის ყველაფერი, გარდა კლეფსიდრისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ღამის ქოთანზე მიუთითებს)
აბა ეს რა არის, კლეფსიდრა არაა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოგიმზადებია კარგად ყველაფერი.
860 სასწრაფოდ შინიდან ცეცხლი მოიტანეთ,
ცეცხლი, საკმეველი და მირტის ტოტები,
რათა ჯერ მოვუხმოთ ღმერთებს უზენაესს.
მსახურებს ყველაფერი მოაქვთ. ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი მსხვერპლშეწირვისათვის
ემზადება, ხოლო მსახურები სცენას სასამართლოს მაგვარად აწყობენ.
– 122 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ჩვენ კი ზედაშე უნდა დავღვაროთ,
ლოცვა-კურთხევით
865 კეთილი სიტყვა უნდა გიბრძანოთ,
რადგან ომიდან და კამათიდან
ღირსეულად ხართ გამოსულები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ჯერ მოწიწება და დუმილი დამკვიდრდეს!
ფოიბოს აპოლონ, კეთილად წავიდეს
870 ის საქმე, რომელსაც
ეს კაცი თავისი კარის წინ ეწევა.
ყველას გამოგვადგეს მერმე მაგალითად,
გვაცილე შეცდომა,
იეიე, პეან!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
875 ჩემი წინკარის მფარველო, ღმერთო და მეზობელო
აგიევს ჩემო,
მბრძანებელო და უფალო ჩვენო, გადამირჩინე მამა,
ბატონო,
იხსენი იგი მძვინვარე ზნისგან, ნუღარ იქნება მკაცრი,
სასტიკი
და მის პატარა სულს შეურიე ანტიკირული თაფლი, მეუფევ.
ნეტავ, დღეიდან გაგვიხდებოდეს
იგი კეთილი
880 და ბრალმდებლებზე მეტად უყვარდეს
ბრალდებულები,
ცრემლი მოადგეს, თუკი ვინმე შეევედრება,
შეწყვიტოს მტრული კათცმოძულება,
ამოიგლიჯოს ბრიყვული სისხლიდან
ჭინჭარი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
885 ლოცვას ვუერთდებით, ვაპირებთ, ვიმღეროთ
იმაზე, რაც ბრძანე, გარდაქმნის ამბებზე.
კეთილად განვეწყვეთ შენდამი, როდესაც
გავიგეთ, რომ შენ ხარ
ხალხის მოყვარული, როგორც სხვა არავინ
– 123 –
890 ახალგაზრდათაგან.
პირველი ეპისოდიონი
მსახურებს ორი ძაღლი შემოჰყავთ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თავმჯდომარეობს)
ვინმე ხომ არ დარჩა გარეთ მოსამართლე?
საქმე თუ დაიწყო, ვეღარ შემოვუშვებთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბრალი ვის ედება?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ძაღლზე მიუთითებს)
ამას.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაისჯება!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
უსმინეთ ბრალდებას: «ბრალს კიდათენელი
895 ძაღლი დებს ექსონელ ლაბესს იმაზედ, რომ
მან სიცილიური ყველი შესანსლა და
ნამდვილად ღირსია ლეღვის ბორკილისა.»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუკი დაუმტკიცდა, ძაღლურად მოკვდება!
სასამართლოსთან მოჰყავთ ძაღლი ლ ა ბ ე ს ი .
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აი, ბრალდებული ლაბესი ესაა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
900 რა საზიზღარია, ჰო, გამოხედვაც კი
ქურდული ჰქონია, კბილებს აკრაჭუნებს!
ახლა, მოსარჩელე სად არის, მითხარით.
ძ ა ღ ლ ი
ჰავ, ჰავ, ჰავ!
– 124 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აქ არის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეორე ლაბესი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
კარგად ყეფს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ქოთნებსაც კარგად ამოლოკავს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
905 დადუმდი, დაჯექი!
(ძაღლს)
გამოდი სიტყვაში.
ძ ა ღ ლ ი შემაღლებულზე ადის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
ახლა კი შეჭამადს დავისხამ, შევსანსლავ.
(ჭამს)
ძ ა ღ ლ ი
ისმინეთ ბრალდება, რომელიც დავდე მე,
ბატონო მსაჯულნო, ამ ძაღლს და მამაძაღლს.
მძიმეა, მძიმეა ეს დანაშაული!
910 ამან დაითრია ყველის ნაჭერი და
ჩაისიცილივა, მუცელი გაივსო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ზევსს ვფიცავ, სრულიად ნათელი საქმეა,
ბრალდებულს ყველისგან კიდეც აბოყინებს,
საძაგელს.
ძ ა ღ ლ ი
მე წილი რომ ვთხოვე, არ მომცა.
915 ეს ახლა რამეში თქვენ გამოგადგებათ,
თუ მე, ძაღლს, მისნაირს, ყველიც კი არ მომცა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნამდვილად! ჩემთვისაც რომ არ მოუცია!
– 125 –
ამ შეჭამადივით ცხელ-ცხელი კაცია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით, ნუ განსჯი, სანამდე
920 ორივე მხარეს არ მოუსმენ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ძვირფასო,
საქმე თუ ცხადია, რას უნდა ვუსმინო?
ძ ა ღ ლ ი
ამას ნუ დატოვებთ დაუსჯელს, ეს არის
ძაღლთაგან ყველაზე უფრო მარტომჭმელი,
ამან ქვასანაყის ირგვლივ იცურა და
925 ქალაქებიდანაც ქერქი გამოჭამა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე ქერქიც არა მაქვს, ქოთნის დასაგმანი!
ძ ა ღ ლ ი
უნდა დაისაჯოს, რადგან ვერასოდეს
ერთად ვერ იქნება ორი ქურდბაცაცა.
თუ გინდათ, შემდგომში ცუდად არ ვიყეფო,
930 ან თუ არ გინდათ, რომ სულ აღარ ვიყეფო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაიმე, ვაიმე!
რამდენ რაიმეში ედება ბრალი მას!
რად უნდა ძიება, ქურდია ეს კაცი.
ასეა, მამალო? კიო, თვალს მიშვრება.
935 აბა, თესმოთეტო, მომართვი ქოთანი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თვითონ ჩამოიღე, მე ვუხმობ მოწმეებს.
აბა, მოწმეებო: ჯამო, ქვასანაყო,
დანავ და ღუმელო, ქოთანო, ყველანი
მობრძანდით, ვინცა ხართ გამოძახებულნი.
მსახურებს დასახელებული ნივთები შემოაქვთ.
– 126 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
940 შენ კიდევ შარდავ და ჯერაც არ დამჯდარხარ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ჯდება და ბრალდებულზე მიუთითებს)
მე კი მოვათავე, ეს კი აქ ჩაისვრის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, აღარ მოიშლი საწყალ ბრალდებულთა
სიძულვილს? რა არის, კბილებით გიჭირავს?
(ლაბესს)
ამოდი, როგორმე თავი დაიცავი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
945 მე ასე მგონია, სათქმელი არა აქვს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, მე მგონია, მაგას მოუვიდა
ის, რაც თუკიდიდეს მოუხდა, ხომ გახსოვს, –
უეცრად ბრალდებულს ყბა რომ გაუხევდა?
(ლაბესს)
გადი და მე თვითონ დაგიცავ, საბრალოვ.
(ბრალდებულის ადგილს იკავებს)
950 ძალიან ძნელია, ცილს რომ დაგწამებენ,
იმ ძაღლის დაცვა, თუმც მე მაინც ვაპირებ,
რადგან კეთილია და მგლების მდევნელი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აჯობებდა, გეთქვა, ქურდი და შეთქმული.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
საუკეთესოა დღევანდელ ძაღლთაგან,
955 ვინც ახლა დიდ ჯოგებს უდგას სათავეში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მერედა რად ვარგა, ყველი თუ შეჭამა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
როგორ თუ არ ვარგა? კარებს ხომ იცავს და
შენი გულისათვის რას არ გააკეთებს!
– 127 –
კითარას არ უკრავს, უნდა აპატიო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
960 მაგას აჯობებდა, წერა არ სცოდნოდა,
რომ თავდასაცავი სიტყვა არ ეწერა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ყური დაუგდე, კარგო, ჩემს მოწმეებს.
აბრძანდი, დანავ, და ხმამაღლა გვითხარი,
შენ ხომ იმ დროისთვის მმართველი იყავი:
965 დაჭერი თუ არა მაშინ ყველაფერი?
ამბობს, დავჭერითო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ცოცხალი ტყუილი!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ძვირფასო, ტანჯულნი უნდა შეიბრალო.
ლაბესს რომ უყურებ, სულ თევზის თავები
უწევს შესაჭმელად და კიდევ ეკლები.
(კიდათენელ ძაღლზე მიუთითებს)
970 ეს კი, ვიღაცაა, სახლს იცავს მარტოდენ.
მოელის, სახლში ვინ რას შემოიტანს და
იმისგან მოითხოვს წილს; კბენს, თუ არ მისცეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
უბედურებაა! თითქოსდა ვრბილდები!
ბრაზი გადამდის და თან ვრწმუნდებისავით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
975 მამავ, გევედრები, ძაღლი შეიბრალე,
სულ ნუღარ დაღუპავ, ბავშვები სადაა?
(შემოჰყავთ ლეკვები)
მოდით, უბედურნო და წკმუტუნ-წკმუტუნით
ითხოვეთ, ევედრეთ, იქვითინ-იტირეთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თანაგრძნობით)
ჩამოდი, ჩამოდი, ჩამოდი!
– 128 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩამოვალ,
980 თუმცა ამ «ჩამოდიმ» ბევრი მოატყუა,
მაინც დაგიჯერებ, ჩამოვალ, ძვირფასო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ცრემლებს იწმენდს)
ყორნებმა წამიღოს! ჭამა რა ცუდია,
მალე ავტირდები და ასე მგონია,
ეს იმის ბრალია, ჭამით რომ გამოვსკდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
985 გამართლებულია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ტონს იცვლის)
ძნელი სათქმელია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, მიიქეცი უკეთესობისკენ,
ეს კენჭი აიღე და ბოლო ურნაში
ჩააგდე და ამით გაათავისუფლე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(დგება)
არა, კითარაზე არ ვუკრავ, ძვირფასო!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ხელს ჰკიდებს მამამისს)
990 მაშ, შემოვუაროთ ურნებს, მამაჩემო.
თასების ირგვლივ დადიან.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სად არის პირველი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ბოლოზე მიუთითებს)
ესაა.
– 129 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კენჭს აგდებს)
აქ ვაგდებ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მაყურებელს)
შეცდა, გაამართლა მისდაუნებურად.
მე კენჭებს ამოვყრი.
(თასებს აბრუნებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
და რა შედეგია?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თითქოსდა კენჭებს ითვლის)
ახლავე გავიგებთ. გამართლებულია!
(ფილოკლეონი ეცემა)
995 ო, მამა, რა მოგდის? წყალი მოიტანეთ!
(მსახურებს წყალი მოაქვთ)
თავი წამოსწიე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(გრძნობაზე მოდის)
მითხარი, ნამდვილად
გამართლებულია?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ზევსს ვფიცავ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე მოვკვდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დარდი ნუ გექნება, კარგო, წამოდექი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ჩემს თავს უბედურს როგორ ვაპატიო?
1000 კაცი გავამართლე! ახლა რა მომივა?
მრავალღირსეულო ღმერთებო, შემინდეთ!
მე ის უნებლიედ შემომესამართლა.
– 130 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ნურას იდარდებ, ჩემს ხელში იქნები,
გექნება სმა-ჭამა და წასვლა-წამოსვლა,
1005 სადილი, ნადიმი, სანახაობები,
რომ შენი სიბერე ტკბილად გაატარო,
რომ ვეღარ დაგცინოს ავმა ჰიპერბოლემ,
მომყევი, შევიდეთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
იყოს, თუ ასეა.
შინ შედიან. მსახიობებს სცენიდან გააქვთ სასამართლოს მოწყობილობა.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(მამა-შვილს)
მაშ, ახლა წადით გახარებულნი.
(მაყურებელს)
1010 ამასობაში კი მირიადნო,
აურაცხელნო,
მასზე იზრუნეთ, რაც აქ ითქმება,
ის უნაყოფოდ ნუ დაეცემა
მიწას.
თუმცა ეს მოსდის ბრიყვ მაყურებელს
და თქვენ არაფრით არ გემუქრებათ.
1015 აქ ყურადღებით იყავი, ხალხო, თუ მართლა გიყვარს ჭეშმარიტება,
რადგან ჩემს პოეტს ახლა სურს, მაგრად გაკიცხოს ჩვენი
მაყურებელი.
ამბობს, მომექცნენ უსამართლოდო, სიკეთე სულ არ დამიფასესო;
ზოგი სიკეთე ცხადად კი არა, შეფარვით მაქვსო მე ნაკეთები,
როცა პოეტებს მივაბაძინე ევრიკლესეულ მისნობისათვის,
1020 სხვების მუცლებში შევაღწიე და კომედიები შევუღვარეო
და ამის შემდეგ ცხადად ჩავიგდე საფრთხეში თავი მე თვითონაო,
როდესაც არა სხვისი მუზების ბაგით დავიწყე მეტყველებაო…
ამაღლებულმა, პატივდებულმა, როგორც არავინ
ყოფილა თქვენგან,
მე მივაღწიე მაღალ მწვერვალებს და მაინც, მაინც არ
ვქედმაღლობო,
– 131 –
1025 არც პალესტრებში მე არ დავრბივარ ნორჩი ბიჭების
საცდუნებლადო,
არც ვინმეს თხოვნას ვაკმაყოფილებ, კომედიაში გამოვუყვანო
სატრფო ბიჭიო, რადგან მე მაქვსო ამის შესახებ სწორი აზრიო,
მუზებს, რომლებსაც მე ყურს ვუგდებო, მაჭანკლობას ვერ
დავაკისრებო.
როგორც კი გუნდი ჩავიგდე ხელში, ადამიანებს კი არ დავეცი
1030 თავს, მე ჰერაკლეს საკადრი რისხვით თავს დავაცხერი
უდიდეს ხალხსო
და მამაცურად წინ დავუდექი სულ თავიდანვე
თვითონ კბილბასრსო,
რომელიც კინას უუსაშინლეს სხივებს ასხივებს თვალებიდანო,
ირგვლივ კი, თურმე, დასაღუპავი ასი მლიქვნელის ენა ულოკავს
თავსო; ჰქონია ხმა ჩანჩქერივით, დამღუპველია მასთან შეხვედრა –
1035 სელაპის თავი, ლამიას წინა და უკანალი კი აქლემისა.
მე ეს ურჩხული რომ დავინახე, არც შევშინდი და ვერც მომისყიდეს,
თქვენი გულისთვის ახლაც ვიბრძვიო, ასე გიბრძანათ ჩემმა პოეტმა.
ამბობს, შარშან მე თავს დავეციო ციებასაც და ცხელებასაცო,
რამაც მამები დაგვიხრჩო ღამით და დაგვიწამა პაპის პაპები;
1040 რაც ლოგინებში მოგიძვრებოდათ, თუ საზოგადო საქმეს ოდნავაც
აარიდებდით თავს, შეთითხნიდნენ საქმეს, გიხმობდნენ
სასამართლოში,
ბევრი თქვენგანი, შიშით აღძრული უმალ გარბოდა
პოლემარქოსთან.
ეს ბოროტება რომ აგაცილათ, ჩვენი მხარე რომ გაწმინდა, სწორედ
მას უღალატეთ შარშან, როდესაც თავის უახლეს
აზრებს გითესდათ.
1045 თქვენ ეს აზრები ვერ შეიცანით და არც აცალეთ აღმოცენება.
როცა ზედაშეს სწირავს პოეტი, მაშინ იფიცებს დიონისესაც,
რომ არასოდეს არვის სმენია იმაზე უფრო კარგი სიტყვები.
თვენ შეირცხვინეთ თავი, როდესაც ამ ამბავს მაშინ
ვერ მიხვდით თვითონ…
ხოლო პოეტი მცოდნეთა მიერ იმისთვის ხომ არ გაიკიცხება,
1050 რომ მეტოქეებს ისე გაუსწრო, იმედის ეტლიც კი დაელეწა.
მომავალში კი, კეთილო ხალხო,
ის პოეტები, ვინაც ცდილობენ,
სიახლის ძებნას შესწირონ თავი,
უფრო გიყვარდეთ და დააფასეთ,
1055 მათი აზრები კი შეინახეთ
– 132 –
და ზანდუკებში ვაშლებთან ერთად
ჩააწყვეთ. ამას თუ გააკეთებთ,
ერთ წელიწადში თქვენი სამოსი
გონივრულობით გაიჟღინთება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1060 ოდა ოჰ, ოდესღაც ხომ გუნდებში ტოლს არავის ვუდებდით
და ბრძოლებშიც ვვარგოდით,
სხვა თუ არა, ამაში ხომ ვაჟკაცები ვიყავით!
იყო უწინ, ოდესღაც…
დრო წავიდა, გედის ფრთაზე უფრო თეთრი
1065 დაგვიტოვა თმები.
თუმცა დავრჩით ნარჩენები,
ჭაბუკური ძალა გვინდა,
რადგან ვთვლით, რომ ეს სიბერე
გახლავთ ბევრად უკეთესი
ბევრი ბიჭის კულულსა და
1070 გავასქელობაზედაც.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ეპირ. თუკი ვინმე თქვენგანს, ჩვენო კარგო მაყურებელო,
უკვირს, როცა ხედავს, რომ მაქვს წელი ავი კრაზანის
და აფიქრებს, თუ რას ნიშნავს ამოდენა ნესტარი,
მე იოლად აღმოვუფხვრი განათლების ხარვეზებს.
1075 ჩვენ, ვისაც ეს ნესტრები გვაქვს დაკიდულნი, გახლავართ
ერთადერთნი ატიკელნი, ნაღდი ავტოხთონები,
მოდგმა კეთილშობილი და მოდგმა უმამაცესი,
ვინც დაიცვა ეს ქალაქი ბარბაროსებისაგან,
როცა კვამლით გვავსებდნენ და გადაბუგვას გვიქადდნენ,
1080 როს უნდოდათ, დაერბიათ კრაზანის ბუდეები.
უმალ ფარი ვიფარეთ და შუბით შევიარაღდით,
მძაფრი რისხვით აღვივსეთ და მძიმე ომი გავმართეთ,
კაცი კაცთან დადგა მაშინ, ტუჩი მრისხანებისგან
დაიკბინა, ისრებისგან ცას ვერ დაინახავდი.
1085 შეგვეწივნენ ღმერთები და საღამოსთვის ვაოტეთ,
რაკი სწორედ ზედ ბრძოლის წინ ლაშქარს ბუმ გადუფრინა.
დავედევნეთ, დავუნესტრეთ ტომრებივით შარვლები,
გარბოდნენ და ჩვენც ნესტრებით ყბებს და წარბებს ვწვდებოდით;
კარგად დაგვიმახსოვრეს და ახლა ბარბაროსებში
– 133 –
1090 სიმამაცის ნიმუშია ატიკური კრაზანა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა იმიტომ, რომ საშინელი ვიყავი და არაფრის,
არაფრის მეშინოდა!
მივაწექი ხომალდებით, გავაქციე ლაჩრები.
იმიტომ, რომ ჩვენ მაშინ
1095 არ ვფიქრობდით ლამაზ-ლამაზ ტირადებზე
და არც მაბეზღრობაზე.
ჩვენი ფიქრი ეს იყო, ვინ
იქნებოდა უკეთესი
მენიჩბე და უამრავი
ქალაქიც ჩვენ ავიღეთ.
1100 გადასახადს ჩვენ გვიხდიან,
ესენი რომ იპარავენ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტეპირ. კარგად თუ დაგვაკვირდებით, აღმოაჩენთ უმალვე,
რომ ზნითა და ცხოვრებით მართლაც ვგავართ კრაზანებს.
ჯერ ერთი, ხომ არ არსებობს სულიერი, ამაზე
1105 უფრო მძიმე ხასიათის, უფრო აუტანელი!
ამას გარდა, სხვა რამითაც ვემსგავსებით კრაზანებს:
ტყუილად ხომ არ იქნება, გუნდად რომ ვიკრიბებით,
ბუდეს ვიქმნით არქონტთან და ბუდეს ვიქმნით თერთმეტთან,
ზოგი ოდეონშია და ზოგი კედლებს აწყდება,
1110 ზუზუნებენ, თავი ყველას დაუხრია მიწისკენ,
როგორც მატლებს, ფიჭაში რომ დაძვრებიან უაზროდ.
სარჩოს შოვნაზე თუ მიდგა საქმე, აქაც რა გვიჭირს,
ვისაც ვნახავთ, დავნესტრავთ და სარჩოც არ მოგვაკლდება;
მაგრამ მუქთამჭამელებიც არ გვაკლია, მამლები,
1115 ნესტარი არ გააჩნიათ, ხელისგაუნძრევლად რომ
მიირთმევენ, რაც ჩვენ დიდი გარჯის ფასი გვიჯდება.
ესაა, რომ არ გვასვენებს, ომში ვინც არ ყოფილა,
ის ხალხია, ჩვენს ხელფასს რომ ახრამუნებს, ქვეყნისთვის
რომ არც შუბი, არც ნიჩაბი ხელში არ აუღია.
1120 მომავალში, მე ვთვლი, უნდა მოქმედებდეს კანონი:
ნესტარი არ გაგაჩნია? – ვერ მიიღებ ტრიობოლს.
– 134 –
მეორე ეპისოდიონი
შემოდიან ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი და ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი; ფილოკლეონს დაფლეთილი
მოსასხამი და ძველი ფეხსაცმელი აცვია. ბატონებს მოჰყვებათ მონა, რომელსაც ახალი
მოსასხამი და ფეხსაცმელი მოაქვს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავის მოსასხამზე მიუთითებს)
სანამ ცოცხალი ვარ, ამას არ გავიხდი,
მტერთან დარჩენილი ამან არ დამიხსნა,
თავზე რომ დაგვეცა დიდი ბორეასი?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ახალ მოსასხამს აწვდის)
1125 შენ, მგონი, არც გინდა, სიკეთე მიიღო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა, ღმერთმანი, ეგ სულ არ მჭირდება,
ჩემი მოსასხამი თევზით რომ დავსვარე,
მაუდის მთელავის ვალიც კი დავიდე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ხომ მომაბარე თავი სამუდამოდ,
1130 რომ მეკეთებინა სიკეთე ნიადაგ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა გინდა, მითხარი!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეგ გაიხადე და
ძვირფასი სამოსი მოისხი ახლავე.
(ძალად აცმევს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღირს კი, გააჩინო შვილები, გაზარდო,
რომ მერმე დაგახრჩონ ამ ჩემი ვაჟივით?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1135 მოეშვი ლაყბობას. აიღე, ჩაიცვი.
– 135 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მოსასხამს უყურებს)
ღმერთების სახელით, ეს რა ოხრობაა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს გახლავს პერსისი ანუ კავნაკესი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე კიმეტიდური ტყაპუჭი მეგონა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა გასაკვირია, შენ ხომ არ ყოფილხარ
1140 სარდეში, რომ გეცნო. რას იტყვი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი,
ვერც ახლა ვიცანი, თუმცა მეჩვენება,
მორიქეს ტანსაცმელს წააგავს რაღაცით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს ეკბატანაში გახლავს მოქსოვილი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ფოჩებზე მიუთითებს)
რა, ეკბატანაში ფაშვისგან მოქსოვეს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1145 რას ამბობ, ძვირფასო? ბარბაროსები ხომ
ამას აკეთებენ დიდი დანახარჯით, –
სულ ცოტა, ტალანტი მატყლი წავიდოდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, უნდა ეწოდოს «მატყლისდამღუპველი»,
არა კავნაკესი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გაჩერდი, ძვირფასო,
1150 როდესაც გაცმევენ.
– 136 –
(ცდილობს, მოასხას)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი მე უბედურს!
არ შემომასუნთქა სითბო საძაგელმა?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩაიცვამ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაგრამ საყვარელო…
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუ გინდა, პირდაპირ ღუმელი ჩამაცვი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე ჩაგაცმევ, ძვირფასო.
(აცმევს. მონას)
შენ წადი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ახალ, თბილ მოსასხამში)
1155 ჩანგალიც მოიტა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩანგალი რად გინდა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
იმით ამომიღებ, როცა ჩავიშლები.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ეგ ჯღანებიც სწრაფად გაიხადე
და «ლაკონურები» ჩაიცვი ახლავე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გინდა, დავიღუპო თავი და ჩავიცვა
1160 მტრული სახელმწიფოს მტრული ფეხსაცმელი?
– 137 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხი ჩაჰყავი და მტკიცედ გაიარე
ამ «ლაკონურებით.»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ცალ ფეხსაცმელს იცვამს)
უსამართლობაა,
ეს ხომ მტრის მიწაზე ფეხის დადგმასა ჰგავს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, ახლა მეორეც.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არა, არასოდეს!
1165 ამ ფეხზე სპარტელთა მოძულე თითი მაქვს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
უნდა გააკეთო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა უბედური ვარ,
კაცი სიბერეში ფეხსაც ვერ ვიყინავ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩაიცვი ერთი და მერმე მედიდურად
გაივლ-გამოივლი მდიდარი კაცივით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მედიდურად დადის)
1170 აბა, დააკვირდი გავლა-გამოვლას და
მითხარი, ვის ვგავარ ახლა სიარულით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ძირმაგარაზე რომ ნიორს დაადებენ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ოჰ, ერთი სული მაქვს, გავაც გავიქნიო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლა შევამოწმოთ, რას ილაპარაკებ,
1175 როცა განათლებულ ხალხში აღმოჩნდები.
– 138 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაღაცას.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც რას?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სათქმელი ბევრია,
აი, ლამიამ რომ ბუთქა დაჭერისას,
კორდოპიონმა რომ დედამისს…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არ გვინდა
ეგ ძველი ზღაპრები, რამე ჭკვიანური
1180 უნდა თქვა, უბრალო, საყოველდიღურო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მიგიხვდი. ყველაზე უფრო უბრალოა,
სინდიოფალა და თაგვი რომ იყვნენ და…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
«ბნელო, უმეცარო», უთხრა თეოგენემ
მენაგვეს, როდესაც ლანძღავდა, «თაგვსა და
1185 სინდიოფალაზე აპირებ ლაპარაკს?»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, რა ოხრობაზე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ო, დიდ-დიდ ამბებზე,
ვთქვათ, როგორ წაბრძანდი წელს თამაშობებზე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მერედა, ოდესმე სადმე კი ვყოფილვარ?
პაროსზე ვეგდე და იქაც ორ ობოლად.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1190 და უნდა ჩაურთო ისე, სხვათა შორის,
რომ ეფუდიონი კარგად ჭიდაობდა,
მოხუცი კი არის და ჭაღაროსანი,
მაგრამ მას ფერდები, მკლავები, მუცელი
რკინისებური აქვს.
– 139 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შეწყვიტე სიბრიყვე!
1195 ვინ აჭიდავებდა იქ რკინის ჯავშანით?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბრძენი, ჩვეულებრივ, ასე ლაპარაკობს.
მაშ, ესეც მითხარი, ნადიმზე რომ მოხვდე,
სტუმრებს რას ეტყოდი, ყმაწვილკაცობიდან
რას გაიხსენებდი ყველაზე ვაჟკაცურს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1200 ყველაზე ვაჟკაცურს? ყმაწვილკაცობიდან? –
ერგასიონთან რომ პალო მოვიპარე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მღუპავ? რა პალოო? თქვი, რომ ნადირობდი
ტახსა და კურდღელზე, ანდა ჩირაღდნებით
დარბოდი… ირჩიე, რაც სახალისოა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1205 კი, კი, გამახსენდა მართლა სახალისო.
ერთხელ ფაილოსმა მაგრად მაგინა და
მე სასამართლოში საქმე გავურჩიე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არ ვარგა, შეწყვიტე! ერთი, წამოწექი,
ისწავლე სუფრაზე მოქცევის წესები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1210 პირდაპირ წამოვწვე?
(წვება)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, წესიერად!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, გადავბრუნდე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, არა-მეთქი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, როგორ?
– 140 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მუხლები გაშალე და როგორც
ათლეტი, მსუბუქად მიწექ ხალიჩაზე.
მერმე კი შეაქე ბრინჯაოს ჭურჭელი,
1215 ჭერი შეისწავლე, ნოხი შეამჩნიე.
წყალი ხელებისთვის. მაგიდა შემოაქვთ.
ვსადილობთ. ხელს ვიწმენდთ. შევწირავთ ზედაშეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით, ჩვენ ძილში ვქეიფობთ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფლეიტამ ნიშანი მოგვცა, ნადიმობენ
1220 თეორე, ესქინე, ფანოსი, კლეონი,
ვიღაც უცხოელიც, ძე აკესტორისა.
ამათთან აჰყვები სუფრულს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა თქმა უნდა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მართლა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვით ვერავინ დიაკრიელთაგან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე გავიგებ. ვთქვათ, მე ვარ კლეონი,
1225 ვმღერი «ჰარმოდიოსს»; აბა, შენ ამყევი.
(მღერის)
«არასოდეს არ შობილა ათენში…»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(აგრძელებს)
…მსგავსი თაღლითი და ქურდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამას იმღერებ და ქოქოლას დაგაყრის,
ღრიალით აგიკლებს, თან გაგანადგურებს
1230 და სულ გაგაძევებს ქვეყნიდან.
– 141 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუ მართლა
მაგით დამემუქრა, მე ახალს ვუმღერებ:
«კაცო, რომელიც
დიდს დაეძებ ძალაუფლებას,
საცაა დააქცევ
1235 სახელმწიფოს, უკვე ირყევა.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხელი თუ ჩასჭიდა თეორემ კლეონს და
ასეთი სიმღერა თუკი წამოიწყო:
«ადმეტე უნდა გახსოვდეს, ძმაო, და ხალხი გიყვარდეს?»
ამას რას მიუგებ პასუხად?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ლირიკულს:
1240 «მელაკუდობა არ ვარგა,
ყველას მეგობრად ვერ დაუდგები.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერმე გააგრძელებს ბრძენი მუსიკოსი –
ესქინე, ცნობილი სელოსის ვაჟკაცი:
1245 «ფული და ცხოვრება
მე, კლიტაგორასა
და თესალიელებს!»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
«…ოხრად გაგვიფლანგავს შენცა და მეც.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამაში ძალიან მაგარი ყოფილხარ.
1250 სადილზე ვეწვიოთ ახლა ფილოკტემონს.
(მსახურს)
შენ, ბიჭო კროისოს, სადილი მოიტა.
(ფილოკლეონს)
გამოვთვერი კაცურად!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ შეიძლება!
სმა ბოროტებაა. კარების მტვრევა და
სხვა დავიდარაბა ღვინისგან არ ხდება?
– 142 –
1255 ამიტომ არ გვხდება ჯარიმა ნასვამზე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, თუ წესიერ ხალხში აღმოჩნდები.
დაზარალებულთან მიხვალ, მოუყვები
რამეს სასაცილოს, რამეს ეზოპედან,
ანდა სიბარიტულს, რაც რამ გისწავლია
1260 ნადიმზე, მიიყვან საქმეს სიცილამდე,
ისიც გაიცინებს და თავს დაგანებებს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბევრი სასაცილო რამ უნდა ვისწავლო,
რომ არსად ჯარიმა არ გადავიხადო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ნურაფერი ნუღარ დაგაყოვნებს.
გადიან. მონა კალათით მიჰყვება.
მცირე პარაბასისი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1265 ოდა თავი ხშირად ჩამითვლია
გამჭრიახ არსებად და
ბრიყვად კი არასოდეს.
ამინიას, სელოსის ძეს,
კრობილოსის ნაშიერს,
მაინც ვერ შევედრები,
შიმშილისგან უხმებოდა
კუჭი ანტიფონტივით.
1270 ხილს ვინ მიაშავებდა!
მერმე ელჩად გაგზავნეს
კაცი ფარსალოსში და
იქაური ღატაკები
გაიხადა მეგობრად
თავად უღატაკესმა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
1275 ავტომენე, ბედნიერი კაცი ხარ,
ეპირ. რა ხელმარჯვე ვაჟკაცები დაზარდე!
ერთია და საყვარელი კაცია,
– 143 –
კითარაზე უკრავს გასაგიჟებლად!
მეორე ხომ მსახიობი კაცია!
1280 მესამე კი, არიფრადე, ბრძენია,
შენ ხომ თვითონ დაიფიცე, არვისგან
უსწავლია, თვითონ დაეუფლაო
ენის ტრიალს კახპა დედაკაცებთან.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ კლეონი
1285 მომაწვა და უკან დამახევინა,
მანამდე კი ამირია ცხოვრება.
მე ავყვირდი, ხალხი კი ახარხარდა,
ჩემი დარდი აღარ ჰქონდათ, უნდოდათ,
გაეგოთ, ხუმრობას თუ ვაპირებ.
1290 ეს რომ ვნახე, მეც უკან დავიხიე,
მაგრამ იქნებ სურომ ვაზსაც აჯობოს.
მესამე ეპისოდიონი
ბაზრის მოედანი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
(შემორბის ყვირილით, გვერდებზე ხელს იკიდებს)
რა ბედნიერია კუ ტყავის ბაკანით,
სამგზის ბედნიერი დაჯავშნულ გვერდებით!
რა წინდახედული ყოფილხართ, კუებო,
1295 მაგარი ზურგი გაქვთ, დარტყმას რომ აიტანს!
მე კი დავიღუპე მაგრად გაროზგილი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ, ბიჭო, რა მოხდა? მოხუციც რომ იყო,
«ბიჭოთი» მოგმართავ, თუ გაილახები.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ჩვენმა ბერიკაცმა მაგრად აურია,
1300 ის იყო სტუმრებში ყველაზე შემთვრალი;
იყვნენ ლისისტრატე, ჰიპილე, ლიკონი,
თუფრასტე – ფრინიქეს მთელი ძმაკაცობა.
– 144 –
ჩვენმა თავხედობით სუყველას «აჯობა».
ჯერ იყო, მუცელი რომ ამოიყორა,
1305 დაიწყო ხტუნვა და უაზრო ჭიხვინი,
ვირი ხომ გინახავს ქერით გაბერილი.
მერმე მე მიმპერტყა სულ «ბიჭოს» ძახილით.
ეს რომ დაინახა, უთხრა ლისისტრატემ:
«მაგონებ, მოხუცო, მთხლეს მაღლა ამოსულს,
1310 ვირს აცუნდრუკებულს და ბზეზე გაქცეულს.»
ეწყინა ბერიკაცს და უთხრა სანაცვლოდ:
«შენ თვითონ კალიას ჰგავხარ, ლისისტრატე
და ძოძნებშემოცლილ სთენელეს, საბრალოს.»
ყველამ გაიხარა, გარდა თუფრასტესი,
1315 თითქოს ღირსეული კაცი ყოფილიყოს.
მაშინ თუფრასტესაც მიადგა: «მითხარი,
აქ რას გვეჭიმები, რას გვედიდგულები,
მდიდრების მასხარავ, დამპალ-პარაზიტო?»
ასე დაუარა ყველას რიგრიგობით,
1320 დასცინა სუყველას, თან სიტყვებს ამბობდა
უაზროს, როყიოს, ბრიყვულს, უადგილოს.
კარგად რომ გამოთვრა, სახლში წამოვიდა,
გზაში ვინც შემოხვდა, თავში წაუთაქა.
აი, მობრძანდება სულ ბანცალ-ბანცალით…
1325 მე განზე გავდგები, სანამ მომხვდებოდეს.
ბანცალით შემოდის ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი, ჩირაღდანი უჭირავს და ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ
ქ ა ლ ს მოათრევს; მათ მოჰყვება ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი და მ ო მ ჩ ი ვ ა ნ თ ა ხროვა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შეწყვიტე! მიბრძანდით!
კვალდაკვალ თუ გამომყვება
ვინმე, მაგრად იტირებს!
თუ ახლა არ წაეთრევით,
1330 საძაგლებო, ამ ჩირაღდნით
გადაგბუგავთ სუყველას.
მ ე ი ნ ა ხ ე
ხვალ სასამართლოში მოხვალ და ყველასთან
პასუხს გაგებინებთ მაგ თავხედობისთვის.
ყველანი მოვალთ, რომ შენ გამოგიძახოთ.
– 145 –
(გადის.)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1335 ვაი, გამომიძახებენ!
ეგ ძველი ამბებია,
არ გამაგონოთ ეგ თქვენი
სასამართლო! ვაი!
(ფლეიტისტ ქალზე მიუთითებს)
მე ეს მომწონს! ძირს ურნები!
(ბრბოს)
1340 გამეცალეთ! მოსამართლე
სად ბრძანდება? მომშორდით!
(ბრბო იშლება, ფილოკლეონს ფლეიტისტი ქალი სცენაზე აჰყავს)
ამოდი, ამოდი, ოქროს ხოჭუნიავ,
ამ თოკს ჩაეჭიდე, აგერ რომ მკიდია,
ოღონდ გაუფრთხილდი, თოკი დამპალია,
თუმც ხელის შეხება სულ არ ეწყინება.
1345 მარჯვედ მოგიტაცე, როცა შენ სტუმრებთან
უკვე აპირებდი გალესბოსელებას.
ამ «თოკსაც» ეკუთვნის ამისთვის მადლობა;
მაგრამ შენ ამაზე სულ რომ არ იზრუნებ,
სულაც მოატყუებ და კიდეც დასცინებ,
1350 ეგ ვიცი, ასე ხომ სხვასაც მოქცევიხარ.
თუმცა, ცუდ ქალობას თუ არ გამოიჩენ,
როდესაც მოკვდება ჩემი ვაჟიშვილი,
დაგიხსნი და ხარჭად დაგისვამ, ლამაზო.
ახლა ვერ ვპატრონობ საკუთარ ქონებას,
1355 ჭაბუკი გახლავარ და მმეურვეობენ;
ვაჟი მითვალთვალებს, აუტანელია,
რწყილისგამტყავებელკვლიავისგამრჩევი.
ისიც კი აშინებს, უცებ არ გავირყვნა,
ჩემს გარდა არც ერთი მამა ხომ არა ჰყავს!
1360 მობრძანდა… შეხედე, აქეთკენ მოიწევს.
მოდი, ამ ჩირაღდანს ხელი დაავლე და
აი, აქ დადექი, რომ გავათამაშო,
როგორც მათამაშა ჩემს ზიარებამდე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეი, შენ, ბრიყვო და ყველაფრისსრესიავ,
– 146 –
1365 შე საკუბოვევ, რა გესიყვარულება?!
ვფიცავ დიდ აპოლონს, ეგ აღარ გაგივა!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გეტყობა, შეჭამდი მოთუშულ პროცესსაც.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს რა ხუმრობაა, სტუმრებს ფლეიტისტი
ქალი რომ მოსტაცე?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინ ფლეიტისტიო?
1370 შენ რა, საფლავიდან ამოხტი? რა გინდა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, ეგაა, შენს გვერდით დამდგარა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ჩირაღდანია, იწვის ღმერთებისთვის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, ჩირაღდანია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კი, დაღდასმულია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს შავი რაღაა, აქ რომ ამოსულა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1375 ეს ფისი იქნება, იწვის და გამოდის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მოაბრუნებს ფლეიტისტ ქალს)
ეს რაა, უკნიდან, არა უკანალი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს – ტოტი გამოდის ჩირაღდნის ტარიდან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რის ტოტი? რას ამბობ?
(ფლეიტისტ ქალს)
ერთი, აქ მობრძანდი.
– 147 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაო, რას აპირებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რასა და ავიღებ,
1380 წაგართმევ ახლავე, რაკი დამპალი ხარ
და არც შეგიძლია რამე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მომისმინე:
ერთხელ ოლიმპიურ თამაშებს ვუყურე,
იქ ეფუდიონმა მიბეგვა ასკონდა,
თუმცა იმ დროისთვის ბებერიც კი იყო,
1385 მაგრამ ახალგაზრდას ტოლი არ დაუდო;
შენც ფრთხილად იყავი, თვალებს გაუფრთხილდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთით, ოლიმპია კარგად გისწავლია.
შემოდის პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი, რომელსაც ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი მოჰყვება.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
(ქერეფონტს)
მოდი, დამეხმარე, ღმერთების სახელით.
აი, ეს კაცია ჩემი დამღუპველი:
1390 ჩირაღდანს იქნევდა და გადამიყარა
პურ-ფუნთუშეული ათი ობოლისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხედავ, რა გიქნია? დაგღუპავს ეგ შენი
სიმთვრალე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნუ დარდობ, საქმეს მოვაგვარებ
ახლავე ძველ-ძველი იგავ-არაკებით;
1395 ამ ქალთან საერთო ენას გამოვნახავ.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ორ ქალღმერთს ვფიცავარ, ანკილიონის და
სოსტრატეს ასულთან, ანუ მირტიასთან
პასუხს გაგებინებ იმ საქონლისათვის.
– 148 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ქალო, მომისმინე, არაკს მოგიყვები
1400 გასართობს.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ღმერთმანი, რა მეარაკება!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთხელ, ნასადილევს, საღამოს, ეზოპეს
თავხედმა და მთვრალმა ძუკნამ დაუყეფა.
მაშინ კი უბრძანა ეზოპემ, შე მართლა
ძუკნავ, ემაგ ყეფას, ხორბალი გეყიდა,
1405 ის არ გერჩივნაო, შე უპატრონოო?
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
დამცინი კიდევაც? მოგიხმობ, ვინცა ხარ,
ხვალვე სამართალში აგორანომებთან,
მოწმედ დამიდგება აგერ, ქერეფონტი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აბა, მომისმინე, რა გითხრა, ძვირფასო.
1410 როცა შეეჯიბრა ლასე სიმონიდეს,
უთქვამს, ყველაფერი ფეხზე მკიდიაო.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ნუთუ მართალია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შენ კი, ქერეფონტო,
ჩანს, მოწმედ უდგები ამ ქალს, ჩაყვითლებულს,
ინოს, ევრიპიდეს ფეხებზე გამობმულს.
პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი და ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი გადიან. შემოდიან
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი და მ ო წ მ ე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1415 კიდევ მომჩივანი გამოჩნდა, მე მგონი,
მოწმესაც მოათრევს, ცუდი ამბავია.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
ვაი მე უბედურს! გიხმობ სამართალში
შეურაცხყოფისთვის.
– 149 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით,
არ გინდა, მე თვითონ ვიხდი ჯარიმას და
1420 რასაც კი მოითხოვთ, მოგართმევთ ახლავე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე თვითონ მინდა, რომ მოველაპარაკო.
დიახ, ვაღიარებ, ვცემე, დავუშინე
ქვები მე სულელმა. აქ მოდი, ძვირფასო,
მინდა, მეგობრულად დავშორდეთ ერთმანეთს,
1425 ფული გამომართვი. რამდენი მოგართვა?
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
თვითონ თქვი, არ მინდა მაშინ სასამართლო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთხელ სიბარიტი თურმე ოთხთვალიდან
გადმოვარდნილა და თავი მიურტყია,
რაკი ცხენოსნობის არა ესმოდა რა.
1430 ამ დროს მეგობარი მისულა და უთქვამს:
რაიც გეხერხება, ის უნდა აკეთო.
შენაც გაიქეცი ახლა პიტალესთან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გიცნობ, მამაჩემო, ესა ხარ, რაცა ხარ.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
(მოწმეს)
შენ დაიმახსოვრე, რაც ჩვენ გვიპასუხა.
(წასვლას აპირებენ)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1435 მოიცა, ნუ ჩქარობ. ქალმა სიბარისში
დოქი დაამსხვრია…
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
(მოწმეს)
შენ მოწმე იქნები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დოქმა გამოძებნა მოწმე და უჩივლა.
– 150 –
ქალს უთქვამს, ვფიცავარ ქალწულ პერსეფონეს,
შენ მაგ მოწმეობას შეეშვა, სჯობია,
1440 რომ სადმე იშოვო კარგი არტახიო.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
იცინე, გიხმობენ ხვალ სასამართლოში.
(გადის მოწმესთან ერთად.)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დემეტრეს ვფიცავარ, აქ აღარ დავრჩები,
ახლა აგიღებ და…
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას შვრები?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რას ვშვრები?
ახლავე შეგიტან სახლში, მოწმეები
1445 ვეღარ აუდიან შენს მომჩივანთ უკვე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დელფოში ეზოპეს…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხზე არ მკიდია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
…დასწამეს, აპოლონს ია მოჰპარეო,
მან კი უპასუხა, რომ ხოჭო ნეხვისა…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დაგღუპავ მაგ ნეხვის ხოჭოებიანად!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1450 მშურს მოხუცის სიხარული.
რა დღეები დაუდგა!
რა ცხოვრება აქვს ნანახი!
ახლა გაბედნიერდება,
ჩავარდება
1455 დიდ ბედსა და განცხრომაში.
მაგრამ, მგონი, სულ არ უნდა.
ძნელი არის, უარი თქვა
– 151 –
საკუთარ ბუნებაზე;
თუმცა ბევრის ხვედრი არის,
1460 სხვის აზრს დაემორჩილოს და
ხასიათი შეიცვალოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ჩემგანაც და ბრძენთაგანაც
ქება დაიმსახურა
მამისმოყვარეობისა
1465 და სიბრძნის გულისათვის
ბიჭმა ფილოკლეონის.
ჯერ არავინ არ მინახავს
ასე ნაზი და ჭკვიანი,
აღფრთოვანებული ვარ!
1470 რაც კი უთხრა, ყველაფერი
გამსჭვალული იყო ზრუნვით,
რომ მშობელი საკუთარი
გამოესწორებინა.
ექსოდოსი
ქ ს ა ნ თ ი ა
(სახლიდან გამოდის)
ვიღაც დემონმა საქმე უცნაური
1475 შემოიტანა სახლში ნამდვილად.
მოხუცი, სმით რომ იჯერა გული,
ფლეიტის ხმაზე გადაირია,
მთელი ღამეა, ცეკვავს და ცეკვავს
სულ ძველ-ძველ ცეკვებს, თესპისისეულს;
1480 ამბობს, ნახეთო, რა უბადრუკნი
არიან ჩვენი ტრაგიკოსები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კარებში)
ვინ ზის კარებთან?
ქ ს ა ნ თ ი ა
მოდის ეს ჭირი.
– 152 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
განიხვნეს ბჭენი!
1485 შემოდის როკვა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
როკვა თუ ბოდვა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნეკნი იხრება,
გუგუნებს ნესტო
და მალა მღერის.
ქ ს ა ნ თ ი ა
შხამი დალიე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1490 მაგრად შეშინდა მაშინ ფრინიქე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
არ გადამთელო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ცახცახებს ცაში ფეხის აშვერით.
(ხტის)
ქ ს ა ნ თ ი ა
საჯდომი მოგიჩანს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შენსას მოუარე!
ჩემი სხეულის ყველა ნაწილი
1495 სწრაფად ტრიალებს მენჯის გარშემო.
ქ ს ა ნ თ ი ა
საბრალო, სულმთლად გაგიჟებულა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ახლა კი მოვუხმობ მოწინააღმდეგეთ.
ვინმე ტრაგიკოსი ცეკვით თუ იკვეხნის,
აქ გამობრძანდეს და ერთიც, შემეჯიბროს.
1500 არავინ არაა?
(შემოდის ტანდაბალი მოცეკვავე.)
– 153 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
მხოლოდ ეს ერთია.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინაა საბრალო?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კარკინეს ვაჟია
შუათანა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე მაგას ჩავყლაპავ, იცოდეთ,
სახეს გავუსივებ მუშტის ცეკვა-ცეკვით,
რიტმში ვერ ჩაჯდება!
შემოდის ახალი ჯ უ ჯ ა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მაგრამ, უბედურო,
1505 ესეც ტრაგიკოსი გახლავს, წეღანდელის
ძმაა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, საჭმელი არ შემომაკლდება.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ეს რა საჭმელია, ეს კიბორჩხალები!
კიდევ ვიღაცაა კარკინეს ვაჟთაგან.
შემოდის მესამე ჯ უ ჯ ა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს რაღა მოხოხავს, კიბო თუ ობობა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
1510 ამას რომ უყურებ, ოჯახში ყველაზე
პატარა კი არის, მაგრამ ტრაგიკოსობს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა ბედნიერი ხარ შვილებით, კარკინე!
ეს რა სიმრავლეა შენი ნარჩიტების!
უნდა ჩავიდე და შეჯიბრში ჩავება.
(ქსანთიას)
1515 როცა დავამარცხებ, კარგად დამიმწნილე.
– 154 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, ყველანი გადავდგეთ გვერდზე და დავუტოვოთ
ჩვენი ადგილი,
რათა შეიძლონ, რომ თავისუფლად გადაბზრიალდნენ
ცეკვა-თამაშით.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. სახელგანთქმულო ვაჟებო
ზღვათა მეუფისა,
1520 უდაბური ზღვის ნაპირთან
იცეკვეთ ყვითელ ქვიშაზე,
კირჩხიბის ძმებო.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. მაშ, აიქნიეთ ფეხები
ფრინიქესეულად!
1525 უნდა იხილოს ეგ თქვენი
ფეხები მაყურებელმა,
უნდა იხუვლოს!
გ უ ნ დ ი
დატრიალდი და დაირტყი მაგ მუცელზე ხელები.
1530 ფეხი ცისკენ აიშვირე, დაბზრიალდი სასწრაფოდ,
რადგან თვითონ ზღვის მეუფე მათი მამა მოძვრება,
ბედნიერი ამ თავისი კიბორჩხალა შვილებით.
აბა, ვისაც ცეკვა უყვარს, სასწრაფოდ აქ ამოდით,
ჩვენთან, სწრაფად; ეს ხომ დღემდე არავის არ უქნია,
1535 ვინმეს გუნდი კომიკოსთა ცეკვით რომ გაეყვანა.
გ უ ნ დ ი და მ ს ა ხ ი ო ბ ე ბ ი ცეკვა-ცეკვით გადიან.

კ ო მ ე ნ ტ ა რ ე ბ ი
ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი
კომედია დაიდგა ძვ. წ. 423 წელს დიდ დიონისიებზე და კომედიოგრაფოსთა ასპარეზო-
ბაში მესამე ადგილი დაიკავა. შემდგომში «ღრუბლების» წარუმატებლობით განაწყენე-
ბულმა არისტოფანემ, რომელსაც ეს კომედია თავის საუკეთესო ნაწარმოებად მიაჩნდა,
მისი გადაკეთება სცადა, მაგრამ, როგორც ჩანს, ეს საქმე ბოლომდე არ მიუყვანია და ამჟა-
მად უცნობია, დაიდგა თუ არა «ღრუბლების» მეორე რედაქცია, რომელმაც ჩვენამდე მო-
აღწია (პირველი რედაქციიდან უმნიშვნელო ფრაგმენტებია მოღწეული).
სტრ. 7. მსახურთა ცემაც რომ აღარ შემიძლია – ომიანობისას პატრონები დაშინებუ-
ლები იყვნენ, მონები მტრებთან არ გაქცეულიყვნენ ან არ დაებეზღებინათ ისინი.
სტრ. 21. მ ნ ა – ფულის ერთეული ათენში, 1200 დრაქმა.
სტრ. 46. მ ე გ ა კ ლ ე – ეს სახელი ხშირად გვხვდება ალკმეონიდების გვარში.
სტრ. 64. ქ ს ა ნ თ ი პ ე, ქ ე რ ი პ ე, კ ა ლ ი პ ი დ ე – თითოეული ამ სახელის მეორე ნა-
წილი შეიცავს «ჰიპო-» ძირს («ჰიპპოს» ცხენია): ცხენოსნობა არისტოკრატი ახალგაზ-
რდობის აუცილებელ გასართობს წარმოადგენდა.
სტრ. 96. ცა არის ღუმელი და ჩვენ ნახშირიო – აქ და სხვაგანაც არისტოფანე სოკრატეს
მიაწერს მუშაობას ნატურფილოსოფიაში, გეომეტრიაში, ლინგვისტიკასა და ა. შ., რასთა-
ნაც რეალურ სოკრატეს საქმე არასოდეს ჰქონია. ასევე არ ჰქონია ისტორიულ სოკრატეს
ფასიანი სასწავლებელი და არავისთვის უსწავლებია სასამართლო მჭევრმეტყველების
ელემენტები.
სტრ. 104. ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი – სოკრატეს ერთ-ერთი ყველაზე ახლობელი და ერთგული
მოწაფე.
სტრ. 108-109. …ლეოგორას გაზრდილი ხოხბებიც რომ მომცე… – ლეოგორა ორატორ
ანდოკიდეს მამა იყო. ხოხობი მაშინაც იშვიათ და ძვირფას ფრინველად ითვლებოდა.
სტრ. 156. ს ფ ე ტ ო ს ე ლ ი – სფეტოსი ატიკის ერთ-ერთი დემი იყო.
სტრ. 180. თ ა ლ ე ს ი – ძვ. წ. ´³³ საუკუნის ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი.
სტრ. 211. ე ვ ბ ე ა – უხვმოსავლიანი კუნძული ატიკის აღმოსავლეთით; პელოპონე-
სის ომის პირველ წლებში ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს გააცამტვერა პერიკლემ.
– 156 –
სტრ. 257. ა თ ა მ ა ნ ტ ი – ლეგენდარული გმირი. სოფოკლეს ამავე სახელწოდების
ტრაგედიაში მას თავი უნდა შეეწირა ზევსისათვის საკუთარი შვილების მიმართ ჩადე-
ნილი დანაშაულის გამო. ღვთისთვის შესაწირ არსებას გვირგვინით ამკობდნენ ხოლმე.
სტრ. 270. ო ლ ი მ პ ო (ო ლ ი მ პ ი, ო ლ ი მ პ ო ს ი) – საბერძნეთის ჩრდილოეთით,
თესალიაში მდებარე წმინდა მთა, უზენაესი ღმერთების ადგილსამყოფელი.
სტრ. 273. მ ე ო ტ ი ს ი ს ჭ ა ო ბ ი – მეოტისი თანამედროვე აზოვის ზღვაა. მ ი მ ა ნ -
ტ ი – მთაა მცირე აზიაში.
სტრ. 300. პ ა ლ ა ს ი ს ქ ვ ე ყ ა ნ ა – ატიკა.
სტრ. 301. კ ე კ რ ო პ ი ს მ ი წ ა – ათენი, რომლის დამაარსებლადაც ითვლებოდა ლე-
გენდარული კეკროპი.
სტრ. 323. პ ა რ ნ ე ს ი – მთათა ჯაჭვი ჩრდილოეთ ატიკაში.
სტრ. 335. შმდგ. – არისტოფანეს თანამედროვე დითირამბიკოსი და ტრაგიკოსი პოე-
ტების ღვლარჭნილი სტილის პაროდია.
სტრ. 348. ვ ი ნ მ ე თ მ ო ს ა ნ ი – იგულისხმება ლირიკოსი პოეტი იერონიმე, ქსენო-
ფონტის ძე.
სტრ. 361. პ რ ო დ ი კ ე – ძვ. წ. ´ საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი სოფისტი.
სტრ. 408. დ ი ა ს ი ე ბ ი – ზევსისადმი მიძღვნილი ძველებური დღესასწაული.
სტრ. 530. შმდგ. – იგულისხმება არისტოფანეს პირველი კომედია «მეინახენი», რო-
მელშიც გამოყვანილი იყო ორი ძმა; ისინი განასახიერებდნენ აღზრდის ორ სისტემას,
პატრიარქალურსა და მოდურს (კომედიამ მეტად უმნიშვნელო ფრაგმენტების სახით მო-
აღწია ჩვენამდე).
სტრ. 531-532. ბ ა ვ შ ვ ი ვ ა ღ ა ც ა მ ა ი ყ ვ ა ნ ა … – არისტოფანე შეახსენებს ათენელ
მაყურებელს, რომ თავის პირველ კომედიებს იგი სხვისი სახელით დგამდა.
სტრ. 534. მ ო ვ ი დ ა ჩ ე მ ი კ ო მ ე დ ი ა ე ლ ე ქ ტ რ ა ს ა ვ ი თ … – ესქილეს ტრაგე-
დია «ქოეფორებში» ელექტრა მამის საფლავზე ნაპოვნი თმის კულულის მიხედვით
ხვდება, რომ დაბრუნებულა მისი ძმა, ორესტე.
სტრ. 538. შმდგ. – ჩამოთვლილია ბალაგანური კომედიის ძირითადი ხერხები.
სტრ. 540. კორდაქსი – აღვირახსნილი როკვა.
სტრ. 551-552. ევპოლოსის კომედია «მარიკანტში» წარმოდგენილი იყო ბარბაროსი მო-
ნა ჰიპერბოლე და მისი გალოთებული დედა.
სტრ. 555-556. ფ რ ი ნ ი ქ ე დ ა ჰ ე რ მ ი პ ე – არისტოფანეს თანამედროვე კომედი-
ოგრაფოსები.
სტრ. 595-596. …ფ ო ი ბ ო ს, დ ე ლ ო ს ი ს მ კ ვ ი დ რ ო – კუნძული დელოსი იყო
ფოიბოსის (აპოლონის) კულტის ერთ-ერთი ცენტრი. კ ი ნ თ ი ა – მთაა ამ კუნძულზე.
სტრ. 598. ე ფ ე ს ო ს ი – არტემისის კულტის ცენტრი ლიდიაში.
სტრ. 603. პ ა რ ნ ა ს ო ს ი – მთა ცენტრალურ საბერძნეთში.
სტრ. 622. მ ე მ ნ ო ნ ი დ ა ს ა რ პ ე დ ო ნ ი – ლეგენდარული გმირები, ღვთისშვი-
ლები, რომლებიც ტროასთან დაიღუპნენ.
– 157 –
სტრ. 666. ძველბერძნულ ენაში ცალკე სიტყვები არ იყო «მამლისა» და «დედლის» აღ-
სანიშნავად.
სტრ. 830. …ს ო კ რ ა ტ ე მ ბ რ ძ ა ნ ა, მ ე ლ ო ს ე ლ მ ა – მელოსელი იყო არა სოკრა-
ტე, არამედ ფილოსოფოსი დიაგორა, ძვ. წ. ´ საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო თან-
მიმდევრული ათეისტი.
სტრ. 836-837. ა ღ ა რ ც ნ ე ლ ს ა ც ხ ე ბ ე ლ ს ი ს ვ ა მ ე ნ – ნელსაცხებლის წასმა სა-
ზოგადოდ მიღებული ჰიგიენური წესი იყო ძველ საბერძნეთში.
სტრ. 905. მ ა მ ა მ ი ს ი რ ო მ შ ე ბ ო რ კ ა ზ ე ვ ს მ ა … – ზევსმა ტახტიდან ჩამოაგ-
დო მამამისი კრონოსი და ტარტაროსში დაამწყვდია.
სტრ. 967. «პ ა ლ ა ს ი მ ძ ლ ა ვ რ ი, ქ ა ლ ა ქ თ მ მ უ ს ვ რ ე ლ ი» – ნაწყვეტი ჰიმნი-
დან, რომლის ავტორადაც მიიჩნევდნენ ძვ. წ. ´³ საუკუნის ლირიკოს პოეტ სტესიქორეს.
სტრ. 970. ფ რ ი ნ ი ს ი – ბერძენ-სპარსელთა ომების ეპოქის მიტილენელი კითარის-
ტი.
სტრ. 984. დ ი პ ო ლ ი ე ბ ი – მიწათმოქმედთა ძველი დღესასწაული. კ უ ტ კ ა ლ ი ე -
ბ ი – ათენელს ჩვევად ჰქონდათ გრძელი თმის ტარება, რომელსაც კუტკალიის ფორმის
აბზინდით იმაგრებდნენ ხოლმე.
სტრ. 985. კ ე კ ი დ ე – ნახევრადმითიური მომღერალი.
სტრ. 989. ტ რ ი ტ რ ო გ ე ნ ი ა – ათენა პაალსის ერთ-ერთი საკულტო სახელი.
სტრ. 1001. ჰ ი პ ო კ რ ა ტ ე ს გ ო ჭ ე ბ ი … – გადმოცემის მიხედვით, პერიკლეს ძმის-
წულ ჰიპოკრატეს ბრიყვი ვაჟები ჰყოლია.
სტრ. 1005. ა კ ა დ ე მ ი ი ს ჭ ა ლ ა – ჭალა ათენის გარეუბანში, რომელიც ატარებდა
მითოსური გმირის, აკადემოსის სახელს. შემდგომში პლატონმა აქ დააარსა თავისი სა-
ხელგანთქმული სკოლა.
სტრ. 1051. «ჰ ე რ ა კ ლ ე ს წ ყ ა რ ო» – თბილი წყლის წყარო თერმოპილეს ხეობაში.
გადმოცემის თანახმად იგი შეუქმნია ათენას, რომელსაც სურდა, დაესვენებინა გარჯით
გადაღლილი ჰერაკლე.
სტრ. 1956. ნ ე ს ტ ო რ ი – ჰომეროსის «ილიადის» ერთ-ერთი გმირი, ცნობილი თავი-
სი მჭევრმეტყველებით.
სტრ. 1063. …პ ე ლ ე ვ ს მ ა გ ა ი ნ ა ღ დ ა მ ა ხ ვ ი ლ ი – მითის მიხედვით პელევსი,
რომელმაც არ გაიზიარა თავისი მეგობრის ცოლის ვნება, ღმერთებმა დაასაჩუქრეს და
მას ზღვის ქალღმერთი თეტისი მიათხოვეს. ამ ქორწინებიდან იშვა უდიდესი ბერძენი
გმირი აქილევსი.
სტრ. 1131. მ ე ხ უ თ ე, მ ე ო თ ხ ე … – თვის მეორე ნახევარს ძველი ბერძნები უკუღმა
ითვლიდნენ.
სტრ. 1134. «ძ ვ ე ლ ი დ ა ა ხ ა ლ ი» (იგულისხმება «დღე») – ასე ეწოდებოდა თვის
ბოლო დღეს, რომელიც «ძველი» იყო გასული და «ახალი» – დამდეგი თვეების მიმართ.
სტრ. 1189. ს ო ლ ო ნ ი – ძვ. წ. ´³ საუკუნის ათენელი კანონმდებელი, სახელმწიფო
მოღვაწე და პოეტი.
– 158 –
სტრ. 1261. კ ა რ კ ი ნ ე – არისტოფანეს თანამედროვე ტრაგიკოსი პოეტი. რამდენიმე
ვაჟის (პოეტებისა და მსახიობების) მამა.
სტრ. 1264-1265. …ო, გ ა ნ რ ი ს ხ ე ბ უ ლ ო … – ნაწყვეტი კარკინეს ძმის, ქსენოკლეს
ჩვენამდე არმოღწეული ტრაგედიიდან.
სტრ. 1356. ს ი მ ო ნ ი დ ე – ძვ. წ. ´³-´ საუკუნის ძველი ბერძენი ლირიკოსი პოეტი.
სტრ. 1371. ე ვ რ ი პ ი დ ე დ ა ნ ა დ გ ი ლ ი ა მ ო მ ი რ ჩ ი ა უ მ ა ლ – იგულისხმება
ევრიპიდეს ტრაგედია «ეოლე», რომელშიც ტრაგიკოსმა ერთმანეთზე შეყვარებული და–
ძმა გამოიყვანა.
კ რ ა ზ ა ნ ე ბ ი
კომედია ვინმე ფილონიდეს სახელით დაიდგა არისტოფანეს სხვა კომედიასთან, «პროა-
გონთან» («წინასწარი შეჯიბრება») ერთად ლენეების დღესასწაულზე ძვ. წ. 422 წ. და მან
კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში პირველი ადგილი დაიკავა, «პროაგონი» მეორე ად-
გილზე გასულა.
სტრ. 8. გაკორიბანტდი… – კორიბანტები – ფრიგიელ ქალღმერთ კიბელეს ქურუმები.
სოსიას მოძრაობანი ქსანთიას აგონებს უცნაურ ცეკვას, რაც კიბელეს რიტუალის ნაწილი
იყო.
სტრ. 9. ს ა ბ ა ძ ი ო ს ი – ღვინის აღმოსავლური (ფრიგიულ-თრაკიული) ღმერთი.
სტრ. 31-38. სოსიას დაესიზმრა სახალხო კრება ათენში: ათენელებს მოკლე ლაბადები
ეცვათ და, ჩვეულებრივ, ჯოხით დადიოდნენ ხოლმე.
სტრ. 35. ყოველთა შთამნთქმელი ვეშაპი – კლეონი; ამიტომაა, რომ «სიზმარი ამყრალ-
და… ტყავით» (კლეონი მეტყავე იყო).
სტრ. 42. …მერმე დამესიზმრა მის ახლოს თეორე… – აქ ორიგინალში კალამბურია,
რომლის ადეკვატურად გადმოცემა თარგმანში ვერ შევძელით. ალკიბიადე «თეორეს»
(«ღვთისსახიანი») ნაცვლად ენამოჩლექით ამბობს «თეოლეს» («ღვთისმოძულე»), ხოლო
«კორაქსის» («ყორანი») ნაცვლად – «კოლაქსს» («მლიქვნელი»).
სტრ. 51. გასწევს ყორნებისკენ – ბერძნული გინება, დაახლოებით შეესატყვისება ჩვე-
ნებურს – «ეშმაკსაც წაუღია».
სტრ. 93. კ ლ ე ფ ს ი დ რ ა – წყლის საათი, რომლის საშუალებითაც სიტყვაში გამო-
სულს დროს უთვლიდნენ.
სტრ. 97. რომ შეხვდეს სადმე დაწერილი… – ათენში ჩვეულებად ჰქონდათ შეყვარებუ-
ლის სახლზე სატრფოს სახელის მიწერა.
სტრ. 98. დ ე მ ო ს ი, პ ე რ ი ლ ა მ პ ე ს ძ ე – ლამაზი ათენელი ყმაწვილი.
სტრ. 99. კ ე მ ო ს ი – ურნა, რომელშიც ხმის მიცემის დროს კენჭებს ყრიდნენ.
სტრ. 106. …ყველას გრძელ ხაზს უსვამს – ათენურ სასამართლოში სასჯელის ჩვეუ-
ლებრივი ზომა იყო ჯარიმა სახელმწიფოს სასარგებლოდ; ჯარიმის ზომას, როგორც წე-
სი, იქვე ადგენდა სასამართლო. მოსარჩელე და მოპასუხე (ან მისი დამცველი) ასახელებ-
– 159 –
დნენ ჯარიმის სავარაუდო თანხას. თუკი მოსამართლეები მინიმალურ თანხაზე შეთან-
ხმდებოდნენ, ცვილის დაფაზე მოკლე ხაზს გაუსვამდნენ, ხოლო თუ მაქსიმალურზე –
გრძელს.
სტრ. 111-112. ევრიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიის, «სთენებეას» პაროდია.
სტრ. 123. ა ს კ ლ ე პ ი ო ს ი – მკურნალობის ღმერთი; მისი სალოცავი იყო კუნძულ
ეგინაზე.
სტრ. 133-134. ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი – «კლეონის მოყვარული» და ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
– «კლეონის მოძულე» არისტოფანეს მიერ გამოგონილი, ე. წ. «მეტყველი» სახელებია.
სტრ. 145. კვამლიო? რომელი შეშისა? – ლეღვისა… – ლეღვის ბერძნული სახელწოდება
შედის კომპოზიტში «სიკოფანტი» («მაბეზღარი»). ამიტომაც ლეღვის კვამლი «ყველაზე
უფრო მძაფრია».
სტრ. 157. დ რ ა კ ო ნ ტ ი დ ე – ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე, შემდგომში (ძვ. წ.
404 წ.) «ოცდაათთა» ოლიგარქიული გადატრიალების მონაწილე.
სტრ. 181-185. ჰომეროსის «ოდისეას» ცნობილი ადგილის პაროდია.
სტრ. 191. «ვ ი რ ი ს ჩ რ დ ი ლ ო ბ ა » – ბერძნული ანდაზა, რომელიც უმიზნო კა-
მათს ახასიათებს.
სტრ. 210. ს კ ი ო ნ ე – ქალაქი ქალკიდიკაში, რომელიც მრავალი თვის განმავლობაში
ალყაში მოქცეული ჰყავდათ მკაცრი კლიმატით შეწუხებულ ათენელებს.
სტრ. 220. ს ი დ ო ნ ო ს ა ა მ ო ფ რ ი ნ ი ქ ო ს ი მ ღ ე რ ე ბ ი … – პოეტ ფრინიქეს ტრაგე-
დიაში «ფინიკიელი ქალები» ქალაქ სიდონის მკვიდრ ფინიკიელ ქალთაგან შემდგარი
გუნდი სალამინთან დაღუპულ ქმრებს დასტიროდა.
სტრ. 230-235. კ ო მ ი ა, ქ ა რ ი ნ ა დ ე, ს ტ რ ი მ ო დ ო რ ე, ე ვ ე რ გ ი დ ე, ქ ა ბ ე ს ი –
მამაკაცთა სახელებია.
სტრ. 236. როდესაც ბიზანტიონში ერთად ვიყავით ყველა – იგულისხმება ბიზანტიო-
ნის ალყა ძვ. წ. 478 წელს.
სტრ. 240. ლ ა ქ ე ს ი – ათენელი სტრატეგოსი, ხელმძღვანელობდა ძვ. წ. 427-426 წწ.
ექსპედიციას; 425 წ. თანამდებობიდან გადააყენეს და სამართალში მისცეს ღალატის
ბრალდებით.
სტრ. 280. ტყუილად წყალს ნუ ნაყავ – ორიგინალშია ბერძნული ადეკვატური იდიომა
«ქვას ნუ ხარშავ».
სტრ. 281-285. იგულისხმება კუნძულ სამოსის მცდელობები, თავი დაეღწია საზღვაო
კავშირისთვის.
სტრ. 288. თ რ ა კ ი ი ს ს ა ქ მ ე – ათენელები ფხიზლად იცავდნენ საკუთარ ინტერე-
სებს თრაკიაში, სადაც მსხვილი მიწათმფლობელები სპარტას თანაუგრძნობდნენ.
სტრ. 300. ამ ჩემი გასამრჯელოთი თვითონ ძლივს მიდგას სული – მოსამართლეებს
უხდიდნენ სამ ობოლს, რაც ყველაზე აუცილებელ საცხოვრებელ მინიმუმს წარმოად-
გენდა.
სტრ. 312-315. ევრიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიის, «თესევსის» პაროდია.
– 160 –
სტრ. 325-326. პ რ ო ქ ს ე ნ ი დ ე და ს ე ლ ო ს ი ს ვ ა ჟ ი ე ს ქ ი ნ ე ცნობილი იყვნენ
ათენში, როგორც ქარაფშუტა ბაქიები. არისტოფანე ამიტომაც ადარებს მათ კვამლს.
სტრ. 342. დ ე მ ო ლ ო გ ო კ ლ ე ო ნ ი – ბდელიკლეონის სახელის კომიკური გადაკე-
თება, რაც მას ახალ აზრს სძენს: «ქუჩის ორატორი».
სტრ. 355. როცა ნაქსოსი ავიღეთ… – მოხუცები იხსენებენ კიმონის ხელმძღვანელობით
ჩატარებულ ექსპედიციას ამბოხებული კუნძულის, ნაქსოსის წინააღმდეგ ძვ. წ. 464
წელს.
სტრ. 368. დ ი ქ ტ ი ნ ა – ანუ «ბადეთა მეუფე», ქალღმერთ არტემისის ეპითეტი.
სტრ. 381. დ ი ო პ ი თ ე ს ი – ეს საკუთარი სახელი ავტორს გამოყენებული აქვს მისი
ეტიმოლოგიის გათვალისწინებით («ზევსის მოიმედე»).
სტრ. 389. ლ ი კ ო ს ი – მგლისსახოვანი მითოსური არსება, სამართალწარმოების
მფარველი. მისი ქანდაკებები იდგა სასამართლოების შესასვლელში.
სტრ. 433. მ ი დ ა ს ი, ფ რ ი ქ ს ი, მ ა ს ი ნ ტ ი ა – მონათა სახელები.
სტრ. 436. «ლ ე ღ ვ ი ს ფ ო თ ლ ი ს შ რ ი ა ლ ი» – ლიტონი მუქარის აღმნიშვნელი
ანდაზა.
სტრ. 462. ფ ი ლ ო კ ლ ე – ღვლარჭნილი სტილითა და მძიმე ენით ცნობილი ტრაგი-
კოსი.
სტრ. 466. ა მ ი ნ ი ა – ეს სახელი საზოგადო გახდა სპარტის მომხრე არისტოკრატ-
თათვის.
სტრ. 475. ბ რ ა ს ი დ ა ს ი – სპარტელი მხედართმთავარი, იმ დროს თრაკიაში იბრძო-
და.
სტრ. 490. ტირანიის ხსენებაც კი არ არის – ათენში ტირანია დაამხეს ძვ. წ. 510 წ. გან-
დევნილმა ტირანმა ჰიპიამ ძვ. წ. ´ საუკუნის დასაწყისში სპარტელთა მხარდაჭერით ძა-
ლაუფლების დაბრუნება ვერ მოახერხა.
სტრ. 544. შტოებს დაატარებენ… – პანათენეების სადღესასწაულო მსვლელობის დროს
ბერიკაცებს ზეთისხილის რტოები ეჭირათ.
სტრ. 569. შემომიყვანენ პატარა ბავშვებს და იმათ საწყლად აატირებენ – ძველ საბერ-
ძნეთში საკმაოდ გავრცელებული ყოფილა მოსამართლეებზე ზემოქმედების ეს ხერხი.
სტრ. 578. როდესაც ბიჭებს შემოგვიყვანენ შესამოწმებლად… – ბიჭების აღრიცხვა სამ-
ხედროვალდებულთა სიაში შესაყვანად (ე. წ. «დოკიმასია») შედიოდა არა სასამართლოს,
არამედ ხუთასთა საბჭოს კომპეტენციაში.
სტრ. 579. ე ა გ რ ე – ტრაგიკული მსახიობი.
სტრ. 580. იგულისხმება ესქილეს ან სოფოკლეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედია
«ნიობე».
სტრ. 592. კ ო ლ ა კ ო ნ ი მ ე – სიტყვა «კოლაქსიდან» («მლიქვნელი») ნაწარმოები სახე-
ლი, მინიშნება კლეონიმეზე.
სტრ. 615. «ბ ო რ ო ტ ი ს დ ა ც ვ ა», «ი ს ა რ თ ა გ ა ნ მ ფ ა რ ვ ე ლ ი ფ ა რ ი» – ეპო-
სისთვის დამახასიათებელი გამოთქმები.
სტრ. 616. « ვ ი რ ი » – იგულისხმება ღვინის ჭურჭელი ორი გრძელი ყურით.
– 161 –
სტრ. 654. თუნდ მსხვერპლშეწირვას მომკვეთონ მკვლელი – მკვლელებს ერთმეოდათ
უფლება, მონაწილეობა მიეღოთ წმინდა რიტუალებსა და მსხვერპლშეწირვაში. აქ
მინიშნებაა მოკვლის მუქარაზე.
სტრ. 675. კ ო ნ ო ს ი – ათენელი კითარისტი, სოკრატეს მასწავლებელი.
სტრ. 680. ე ვ ქ ა რ ი დ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 687. ქ ე რ ე ა ს ი ს ძ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 707. გადასახადს ხომ ამჟამად გვიხდის ათასზე მეტი დიდი ქალაქი – ძლიერი გა-
დაჭარბებაა; საზღვაო კავშირში შედიოდა დაახლოებით ორასი ქალაქ-სახელმწიფო.
სტრ. 715. მაგრამ როგორც კი შეშინდებიან, ევბეას შეგპირდებიან – ევბეაზე, რომელიც
ძვ. წ. 445 წ. დაიპყრო პერიკლემ, უღატაკეს ათენელებს მიწის ნაკვეთები გამოეყოთ.
სტრ. 716. მ ე დ ი მ ნ ი – ზომა-წონის ერთეული, დაახლოებით 52 ლ.
სტრ. 750-757. ევრიპიდეს სტილის პაროდიაა, შდრ. მაგალითად, ევრიპიდეს ტანჯვა
«ჰიპოლიტოსში».
სტრ. 803 და შმდგ. ყოველ ათენურ სახლში იყო მცირე ნიშა ჰეკატეს ქანდაკებისათვის,
რომელიც, ბერძნების წარმოდგენით, ღამით სახლს იცავდა.
სტრ. 828. თ რ ა ტ ა – თრაკიელი მონაქალი.
სტრ. 844. ჰ ე ს ტ ი ა – კერის ქალღმერთი.
სტრ. 874. ი ე ი ე, პ ე ა ნ! – საკულტო ფორმულა ღმერთ აპოლონის სადიდებელი ჰიმ-
ნი «პეანიდან».
სტრ. 875. ა გ ი ე ვ ს ი – სიტყვა-სიტყვით, «ქუჩისა» – აპოლონის, როგორც სახლის
დღისით მფარველის, ეპითეტი. მისი ქანდაკება ან მისდამი მიძღვნილი სვეტი, ჩვეუ-
ლებრივ, სახლის წინ იდგმებოდა.
სტრ. 894-895. კ ი დ ა თ ე ნ ე ლ ი ძ ა ღ ლ ი – იგულისხმება კლეონი.
სტრ. 895. ე ქ ს ო ნ ე ლ ი ლ ა ბ ე ს ი – იგულისხმება სტრატეგოსი ლაქესი.
სტრ. 924. ქვასანაყის ირგვლივ იცურა… – იგულისხმება სიცილია, რომელსაც მისი
ფორმის გამო ძველები ქვასანაყს ადარებდნენ.
სტრ. 947. თ უ კ ი დ ი დ ე – იგულისხმება თუკიდიდე, არისტოკრატული ოპოზიციის
მეთაური პერიკლეს აღზევების პირველ წლებში.
სტრ. 959. «კითარას არ უკრავს» – ფრაზა ნასესხებია იონ ქიოსელის (დაახლ. ძვ. წ. 490-
422 წწ.) მოგონებებიდან და ეხება თემისტოკლეს, რომელსაც თავისი დროის შესაფერისი
სრული განათლება არ მიუღია, მაგრამ გამოჩენილი პოლიტიკური მოღვაწე კი გახდა.
სტრ. 1019. ე ვ რ ი კ ლ ე ს ე უ ლ ი მ ი ს ნ ო ბ ა – ევრიკლე ათენში ცნობილი წინას-
წარმეტყველი და «მუცლით მეზღაპრე» იყო.
სტრ. 1030. თავს დავაცხერი უდიდეს ხალხს… – არისტოფანე გვახსენებს თავის გამოს-
ვლებს კლეონის წინააღმდეგ ადრეულ კომედიებში – «ბაბილონელებსა» და «მხედრებ-
ში».
სტრ. 1035. ლ ა მ ი ა – საშინელი კაციჭამია ურჩხული.
სტრ. 1038. …შარშან მე თავს დავეციო ციებასაც და ცხელებასაცო – იგულისხმება
კომედია «ღრუბლები».
– 162 –
სტრ. 1042. პ ო ლ ე მ ა რ ქ ო ს ი – ათენელთა არქონტების კოლეგიის წევრი, ერთ-ერ-
თი უმაღლესი თანამდებობის პირი. მის კომპეტენციაში შედიოდა კერძო დავათა გარჩე-
ვაც.
სტრ. 1078-1088. იგულისხმება ბერძენ-სპარსელთა ომის მოვლენები. ძვ. წ. 480 წ. ქსერ-
ქსეს ლაშქარმა აიღო და გადაწვა ათენი. ბერძნებმა კი გამარჯვებას მიაღწიეს კუნძულ სა-
ლამინთან საზღვაო ბრძოლაში.
სტრ. 1100. გადასახადს ჩვენ გვიხდიან – იგულისხმება გადასახადი მოკავშირე ქალა-
ქებისაგან.
სტრ. 1108. ა რ ქ ო ნ ტ ი – უმაღლესი ადმინისტრაციული თანამდებობის პირთა კო-
ლეგიის წევრი; აქ იგულისხმება პირველი არქონტი, რომელსაც სახელმწიფო მნიშვნე-
ლობის სასამართლო საქმეები ებარა.
ბუდეს ვიქმნით თერთმეტთან… – თერთმეტკაციანი კოლეგია ზედამხედველობდა სა-
პატიმროებს და აკონტროლებდა პატიმართა მდგომარეობას; ამავე კოლეგიას სასამარ-
თლოში შეჰქონდა საქმეები სამოქალაქო უფლებების უკანონო გამოყენების შესახებ.
სტრ. 1109. ო დ ე ო ნ ი – მუსიკალური წარმოდგენებისთვის განკუთვნილი შენობა,
რომელიც აკროპოლისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობზე ააშენა პერიკლემ.
სტრ. 1124. ბ ო რ ე ა ს ი – ჩრდილოეთის ქარი.
სტრ. 1137. პ ე რ ს ი ს ი ანუ კ ა ვ ნ ა კ ე ს ი – თბილი ტანსაცმელი.
სტრ. 1138. კ ი მ ე ტ ი დ ე – ერთ-ერთი ატიკური დემი.
სტრ. 1140. ს ა რ დ ე – სპარსეთის სამეფოს მდიდარი ქალაქი.
სტრ. 1142. მ ო რ ი ქ ე, როგორც ეტყობა, სპარსეთში ერთ-ერთ ელჩად ყოფილა.
სტრ. 1158. «ლ ა კ ო ნ უ რ ე ბ ი» – სპარტული ფეხსაცმელი.
სტრ. 1178. კ ა რ დ ო პ ი ო ნ ი – უცნობი პირია.
სტრ. 1183. თ ე ო გ ე ნ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 1187-1189. თ ა მ ა შ ო ბ ე ბ ი – იგულისხმება წმინდა ელჩიონი, რომელიც ათენი-
დან საერთო-ბერძნულ დღესასწაულებზე მიემართებოდა. ფილოკლეონი კუნძულ პა-
როსზე ელჩად ვერ იქნებოდა, ჰოპლიტად უნდა ყოფილიყო, რისთვისაც დღიურ საგ-
ზალს მიიღებდა.
სტრ. 1191 და შმდგ. ე ფ უ დ ი ო ნ ი და ა ს კ ო ნ დ ა – ათლეტები, რომლებიც პანკრა-
ტიაში (ჭიდაობისა და კრივის ერთგვარი სინთეზი) გამოდიოდნენ.
სტრ. 1201. ე რ გ ა ს ი ო ნ ი – მიწათმოქმედის სახელი, სიტყვა-სიტყვით «მუყაითი
მშრომელი».
სტრ. 1220. თ ე ო რ ე, ე ს ქ ი ნ ე, ფ ა ნ ო ს ი – კლეონის მეგობრები.
სტრ. 1223. …ვით ვერავინ დიაკრიელთაგან. დ ი ა კ რ ი ა – მთიანი ოლქი ატიკაში; მი-
სი მკვიდრნი სახელგანთქმულნი იყვნენ მთელს საბერძნეთში, როგორც საუკეთესო მომ-
ღერლები. კომედიოგრაფოსს პაროდირებული აქვს ათენელთა ჩვეულება ნადიმებზე
სუფრულების, ე. წ. «სკოლიონების» მღერისა (თითოეული მეინახე თითო კუპლეტს მღე-
როდა).
– 163 –
სტრ. 1225. «ჰ ა რ მ ო დ ი ო ს ი» – ცნობილი სკოლიონი ტირანისმკვლელ ჰარმოდიოს-
ზე.
სტრ. 1232. კაცო, რომელიც დიდს დაეძებ ძალაუფლებას… – ძვ. წ. ´³ საუკუნის დიდი
ლირიკოსი პოეტის, ალკეოსის პაროდია.
სტრ. 1238. «ა დ მ ე ტ ე უ ნ დ ა გ ა ხ ს ო ვ დ ე ს …» – ცნობილი სუფრული სიმღერის
დასაწყისი. საუბარია ლეგენდარულ მეფე ადმეტეზე, რომელმაც თავისი მეუღლის, ალ-
კესტისის დაკრძალვის დღეს უმასპინძლა ჰერაკლეს და სტუმარს არაფრით შეამჩნევინა
თავისი დიდი უბედურება.
სტრ. 1250. ფ ი ლ ო კ ტ ე მ ო ნ ი – სქოლიასტის მიხედვით, ერთი გარყვნილი და ქეი-
ფის მოყვარული კაცი ყოფილა.
სტრ. 1259. …მოუყვები რამეს სასაცილოს, რამეს ეზოპედან, ანდა სიბარიტულს – სიბა-
რიტული იგავები ეზოპესეულისგან იმითაც განსხვავდებოდნენ, რომ მათში ადამიანები
მოქმედებდნენ.
სტრ. 1268. ა მ ი ნ ი ა, ს ე ლ ო ს ი ს ძ ე – კლეონის მომხრე.
სტრ. 1268. კ რ ო ბ ი ლ ო ს ი ს ნ ა შ ი ე რ ი – ე. ი. დიაცისმაგვარი: კრობილოსი მაღა-
ლი ვარცხნილობაა, რომელიც მოდაში იყო ძველ დროში.
სტრ. 1269. ა ნ ტ ი ფ ო ნ ტ ი – უცნობი პირი (არა სახელგანთქმული ორატორი ანტი-
ფონტი).
სტრ. 1271. ფ ა რ ს ა ლ ო ს ი – ქალაქი თესალიაში; ამინია აქ გაიგზავნა მოსახლეობის
ათენელთა მხარეზე გადმოსაბირებლად.
სტრ. 1285. უკან დამახევინა… – იგულისხმება სასამართლო პროცესი, რომელიც არის-
ტოფანეს წინააღმდეგ აღძრა კლეონმა «ბაბილონელების» დადგმის შემდეგ.
სტრ. 1302. ფ რ ი ნ ი ქ ე – თავაშვებულობით ცნობილი მსახიობი და მოცეკვავე.
სტრ. 1313. ს თ ე ნ ე ლ ე – უნიჭო ტრაგიკოსი პოეტი.
სტრ. 1363. როგორც მათამაშა ჩემს ზიარებამდე… – თავის «ზიარებას» ნადიმებისადმი
ფილოკლეონი სახუმაროდ ადარებს ნამდვილ ზიარებას მისტერიაში.
სტრ. 1397. მ ი რ ტ ი ა – ვაჭარი ქალის სახელია.
სტრ. 1410. ლ ა ს ე – ცნობილი ლირიკოსი პოეტი (ძვ. წ. ´³-´ სს.).
სტრ. 1414. ი ნ ო – ევრიპიდეს ერთ-ერთი ტრაგედიის პერსონაჟი. გონდაკარგული
ათამანტისაგან თავის დახსნის მიზნით კლდიდან ზღვაში გადახტა.
სტრ. 1479. თ ე ს პ ი ს ი – პირველი ათენელი ტრაგიკოსი პოეტი, რომლის მოღვაწეობა
ივარაუდება ძვ. წ. ´³ საუკუნის დასასრულისათვის.
სტრ. 1501. კ ა რ კ ი ნ ე – ბერძნულად ეს სახელი «კიბორჩხალას» ნიშნავს; აქედან მო-
დის კალამბურთა მთელი წყება, რაზეც აგებულია კომედიის ფინალი.

©თარგმანი და კომენტარები ლევან ბერძენიშვილისა, 2004
წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Grublebi%3B%20Krazanebi.pdf

Posted in დრამატურგია | Tagged , | Leave a comment

არისტოფანე: აქარნელები

არისტოფანე

ა ქ ა რ ნ ე ლ ე ბ ი

მოქმედნი პირნი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, გლეხი.
მ ა ც ნ ე.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი.
სპარსეთის მეფის კარიდან დაბრუნებული ა თ ე ნ ე ლ ი ე ლ ჩ ე ბ ი.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი.
თ ე ო რ ე.
ა ქ ა რ ნ ე ლ მ ო ხ უ ც თ ა გ უ ნ დ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ს ა ს უ ლ ი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე.
ლ ა მ ა ქ ე.
მ ე გ ა რ ე ლ ი.
მ ე გ ა რ ე ლ ი ს ო რ ი გ ო გ ო ნ ა.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი.
ნ ი კ ა რ ქ ე.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
გ ლ ე ხ ი.
მ ე ჯ ვ ა რ ე.
შ ი კ რ ი კ ი.
უსიტყვო პირნი: ე ლ ჩ ე ბ ი, თ რ ა კ ი ე ლ ე ბ ი, დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ს ც ო ლ ი,
დ ე დ ო ფ ლ ი ს დ ო ბ ი ლ ი, მ ო ნ ე ბ ი, ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ე ბ ი, მ ო ც ე კ ვ ა ვ ე
ქ ა ლ ე ბ ი.

პროლოგი
მოქმედება ხდება პნიქსზე, ათენში სახალხო კრებებისათვის განკუთვნილ
მოედანზე. პნიქსი ცარიელია. გამოჩნდება დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რამდენჯერ მომიკვდა ეს გული, რამდენჯერ!
და რამ გამახარა? ოთხიოდ ამბავმა;
ტანჯვა კი, იცოცხლე, აურაცხელია!
ან სასიხარულო რა ვნახე, ნეტავი?
5 ჰო, ჰო, გამახსენდა: ის ხუთი ტალანტი,
კლეონს რომ სცენაზე ამოანთხევინეს,
ო, რა ვისეირე! მხედრებს ვენაცვალე,
მთელი საბერძნეთის გული გაახარეს;
თუმცა არ დამაკლდა ტანჯვაც, «ტრაგიკული»,
10 მე პირდაღებული ველოდი ესქილეს
და გამოიყვანა გუნდი… თეოგნისმა.
თქვენ როგორ გგონიათ, რა მომივიდოდა?
მერმე გავიხარე, მოსქე რომ შეცვალა
დექსითეოსმა და ტკბილად გვიგალობა.
15 ისიც წელს არ იყო, კინაღამ რომ მოვკვდი? –
ქერისი გამოძვრა და ჰიმნი გვიმღერა!
ბავშვობის დროიდან აღარც კი მახსოვდა,
რომ ასე აეწვას თვალი ნაცარტუტას,
ახლა რომ ამიწვა: დილით მოიწვიეს
20 კრება და პნიქსი კი სულ ცარიელია!
ხალხი აგორაზე ლაყბობს და ირევა,
წითლად შეღებილ თოკს სუყველა გაურბის.
აღარც პრიტანები მოდიან, უდროოდ
მოვლენ და, ხომ იცით, ჭყლეტაც დაიწყება;
25 შემოიჭრებიან, პირველი რიგისკენ
გაიწევს სუყველა… მშვიდობის საქმეზე
არავინ იდარდებს… «სამშობლოვ, სამშობლოვ!»
მე მუდამ პირველი მოვდივარ კრებაზე,
ვჯდები და, რადგანაც სრულიად მარტო ვარ,
– 37 –
30 ვკვნესი და ვამთქნარებ, «ჰაერსაც ვაფუჭებ»,
თმებს ვიგლეჯ, ვხატავ და თავს ვეკამათები;
გული სანატრელი სოფლისკენ მიმიწევს,
მშვიდობას მიველტვი… ქალაქი არ მიყვარს;
ჩვენთან ვინ გეტყოდა: «ნახშირი იყიდე»,
35 ან «ზეთი», ან «ძმარი»? იქ სიტყვა «იყიდეც»
არავინ იცოდა, უბრალოდ, მოჰქონდათ…
ახლა კი მოვედი, კარგად მოვემზადე,
ვიყვირებ, ვიჩხუბებ, რიტორებს დავლანძღავ,
თუკი მშვიდობაზე არ ისაუბრებენ.
40 მობრძანდნენ! ვეღირსეთ შუადღის პრიტანებს.
წეღან არ გითხარით? რა ზედახოცვაა!
პირველი რიგისკენ მიიწევს სუყველა.
მ ა ც ნ ე
წინ გადმოიწიეთ.
განწმენდილ ადგილზე გადმოდით ყველანი.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ვინმე გამოვიდა?
მ ა ც ნ ე
45 ვის სურს ლაპარაკი?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მე.
მ ა ც ნ ე
ვის?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ამფითეოსს.
მ ა ც ნ ე
კაცი ხარ?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
უკვდავი.
დემეტრეს ძე იყო ჩემი წინაპარი
და ტრიპტოლემოსის; მისი ნაშიერი
იყო კელეოსი; ამას ფენარეტემ
50 უშვა ლიკინოსი; მე მისი უკვდავი
– 38 –
ვაჟი ვარ. ღმერთებმა აქ გამომაგზავნეს
მხოლოდ მე, სპარტასთან ზავი რომ დამედო.
მაგრამ მე, უკვდავს, რომ გზის ფული არა მაქვს!
რომელი პრიტანი მოგცემს!
მ ა ც ნ ე
მოისარნო!
სკვითი მოისარნი აძევებენ ა მ ფ ი თ ე ო ს ს.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
55 ნუთუ მიმატოვეთ, ჩემო წინაპრებო?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(დგება)
ხალხო, პრიტანებო, კრებას შეურაცხყოფთ
იმ კაცის გაგდებით, რომელსაც უნდოდა,
ზავი დაგვედო და ფარი დაგვეკიდა.
მ ა ც ნ ე
(დიკეოპოლისს)
დაჯექი, გაჩუმდი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, ო აპოლონ!
60 მშვიდობა მოგვეცით! – მაშინ გავჩუმდები.
მ ა ც ნ ე
ელჩნი, მეფისგან დაბრუნებულნი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რომელი მეფისგან?! ო, მეზიზღებიან
ეგ «ელჩნი», «ყეყეჩნი», ეგ ფარშევანგები!
მ ა ც ნ ე
(დიკეოპოლისს)
ჩუ!
ელჩები შემოდიან სპარსული წესისამებრ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ოჰ, ოჰ! ამ სპარსულ მიმოხვრას უყურეთ!
– 39 –
ე ლ ჩ ი
65 არქონტ ევთიმენეს დროს მივლინებულნი
ვიყავით მეფესთან; დღიურად ორ-ორი
დრაქმა დაგვენიშნა…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
საბრალო დრაქმებო!
ე ლ ჩ ი
მეტად დავიტანჯეთ, როცა კაისტროსის
ველზე მივდიოდით; მზეს ვემალებოდით
70 ჩვენს ძვირფას ეტლებში წამოწოლილები,
რა გადავიტანეთ!..
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
მაშ, ავშენებულვარ,
სულ რომ გალავანთან ვიწექი ტალახში.
ე ლ ჩ ი
თანაც მასპინძლები ძალას გვატანდნენ და
ბროლის თასებითა და ოქროს ჯამებით
ღვინოებს გვასმევდნენ…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
75 კრანაეს ქალაქო!
ვეღარ გრძნობ, ელჩები როგორ დაგცინიან?!
ე ლ ჩ ი
…რადგან ბარბაროსებს კაცი ის ჰგონიათ,
ვინაც პირველია სმასა და ჭამაში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ჩვენთან – მრუშობაში, მამათმავლობაში.
ე ლ ჩ ი
80 მეოთხე წელს იყო, მივედით. მეფე კი
გარეთ გასულიყო, ჯარიც წაეყვანა;
რვა თვეს ისაქმებდა ოქროს მთიანეთში.
– 40 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
რამდენი ხნის შემდეგ დაკეტა საჯდომი?
მთვარის ავსებისას?
ე ლ ჩ ი
მერმე შინ მობრუნდა
85 და გაგვიმასპინძლდა ბუხარში შემწვარი
მთელ-მთელი ხარებით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ვის გაუგონია
ბუხარში შემწვარი ხარები? რა ტყუის!
ე ლ ჩ ი
ზევსს ვფიცავ, მოგვართვეს სამი კლეონიმეს
ოდენა ფრინველი, ჰქვია მიქარვოსი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
90 და ამ მიქარვებში წავიდა დრაქმები!
ე ლ ჩ ი
ახლა კი დავბრუნდით და ფსევდარტაბასიც –
თუალი მეფისა¡ მოგგვარეთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ყორანმა
დაკორტნოს ეგეც და ამ ელჩის თვალებიც!
მ ა ც ნ ე
თუალი მეფისა¡!
შემოდის ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი, რომელსაც შუბლზე უზარმაზარი თვალი აქვს
დამაგრებული; უკან ორი საჭურისი მოჰყვება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეუფე ჰერაკლევ!
95 ღმერთებო! ეს თვალი დიდი ხომალდივით
ნაპირს გადმოჰყურებს, ნავსადგურს დაეძებს.
ან რა ქუთუთოა, მთელ სხეულს უფარავს!
– 41 –
ე ლ ჩ ი
ახლა, ფესვდარტაბას, რაც კი დაგაბარა
მეფემ, ყველაფერი ამცნე ათენელებს.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი
100 ი შაჰა გითაყვე მოგი დე დიტრაპა.
ე ლ ჩ ი
(დიკეოპოლისს)
გაიგე, რა ბრძანა?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაღაც ვერ გავიგე!
ე ლ ჩ ი
(პრიტანებს)
ეს ამბობს, ხელმწიფე ოქროს გიგზავნითო.
(ფსევდარტაბასს)
ხმამაღლა, გარკვევით გვითხარი ოქროზე.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი
ოქრო არ მიიღოს ზოდო იონელო.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ, როგორ გარკვევით გამოთქვა?!
ე ლ ჩ ი
105 რას ამბობს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
იონიელები სულელნი ყოფილან,
თუ ბარბაროსთაგან ელიან ოქროსო.
ე ლ ჩ ი
არა, ლაპარაკი ოქროს ზოდებზეა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
როგორ თუ ზოდებზე?! მიჰქარავ რაღაცას.
110 აბა, ჩამომშორდი, მარტო გამოვკითხავ.
(ფსევდარტაბასს)
რომ არ გაგაწითლო სარდეს საღებავით,
ის დიდი ხელმწიფე ოქროს თუ გვიგზავნის?
– 42 –
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი უარის ნიშნად აქნევს თავს.
მაშ, ჩვენ გვატყუებენ ჩვენივე ელჩები?
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი თავს უქნევს თანხმობის ნიშნად. ს ა ჭ უ რ ი ს ე ბ ი ც მას
ბაძავენ.
115 ბერძნულად დაგვიკრეს თავი ამ კაცებმა,
სულ აქაურები არიან, მე მგონი.
საჭურისებიდან ეს ერთი ვიცანი:
კლისთენე არ არის სიბირტიოსის ძე?!
საჯდომგაპარსულო, გარყვნილო არსებავ!
120 ო, შე მაიმუნო, ასეთი წვერებით
გინდოდა, საჭურისს რომ დამსგავსებოდი?!
ეს კიდევ ვინ არის? ნუთუ სტრატონია?!
მ ა ც ნ ე
გაჩუმდი, დაჯექი!
თუალი მეფისა¡ პრიტანიონში ჰყავს
საბჭოს მიწვეული.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
125 რად არ ჩამომახრჩობთ?!
და ამის შემდეგ მე კიდევ აქ ვტრიალებ?
იმათ კი იწვევენ, კარს არ უკეტავენ…
საქმე ჩავიფიქრე დიდი, საშინელი…
ის ამფითეოსი სად არის?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
აქა ვარ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
130 აიღე რვა დრაქმა და ლაკონელებთან
ზავი დაამყარე მარტო ჩემთვისა და
ჩემიანებისთვის, ჩემი ცოლშვილისთვის.
(პრიტანებს)
თქვენ – პირი დააღეთ, ელჩები დაგზავნეთ.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი გადის.
მ ა ც ნ ე
თეორე, სიტაკლეს კარიდან!
– 43 –
თ ე ო რ ე
აქა ვარ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
135 აჰ, უკვე მეორე თაღლითს მოუხმობენ.
თ ე ო რ ე
არ დავყოვნდებოდით დიდხანს თრაკიაში…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
არა, გასამრჯელო ხელს თუ არ გაძლევდა.
თ ე ო რ ე
…რომ არ დაეფარა თოვლს მთელი თრაკია.
ყინულმა დაფარა მდინარე…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ეს მაშინ,
140 აქ რომ თეოგნისი ყინავდა ყველაფერს.
თ ე ო რ ე
ეს დრო სიტაკლესთან სმაში გავატარეთ;
მეტად მეგობრულად არის განწყობილი,
ძალიან უყვარხართ, კედლებზეც აწერდა:
«კარგები არიან ათენელებიო».
145 ხოლო უფლისწული, ჩვენი მოქალაქე,
აპატურიულ ძეხვს დანატრებული,
მამას ავედრებდა საყვარელ სამშობლოს;
და თასზე შეჰფიცა მეფემ, იმოდენა
ჯარებს მოგახმართო, რომ ათენელები
150 იტყვიან, მოდიან კალიებივითო…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
სული ამომხადეს, რამე თუ მჯეროდეს,
გარდა მაგ ერთისა, მაგ კალიებისა.
თ ე ო რ ე
…და უმამაცესი ტომი თრაკიული
– 44 –
თქვენ გამოგიგზავნათ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ჰო, გასაგებია.
მ ა ც ნ ე
155 გამოდით, თეორემ ვინც ჩამოგიყვანათ.
შემოდიან თ რ ა კ ი ე ლ ე ბ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რაა?
თ ე ო რ ე
ჯარია ოდომანტებისა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვინ ოდომანტების? ეს რაა, მითხარი!
ასოზე ფოთოლი ვინ შემოაცალათ?
თ ე ო რ ე
160 ამათ თუ ორ დრაქმას მისცემთ, ბეოტიას
სულ გადათელავენ და ააოხრებენ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა?! ორი დრაქმაო – წინადაცვეთილებს?!
თრანიტი ხალხი კი უნდა დაიჩაგროს,
«ქალაქის იმედი»?
ო დ ო მ ა ნ ტ ე ბ ი ნიორს მოჰპარავენ.
ვაიმე, მიშველეთ!
ამ ოდომანტებმა ნიორი მომპარეს!
დაყარეთ ნიორი!
თ ე ო რ ე
165 მოშორდი, ბედშავო,
არ მიუახლოვდე მაგ ნიორნაჭამებს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ხედავთ, პრიტანებო, ჩემსავე ქალაქში
რაებს მიბედავენ ეს ბარბაროსები?!
170 არა, არ დავუშვებ, რომ ამ თრაკიელებს
– 45 –
მისცეთ გასამრჯელო. აჰა, ზეციური
ნიშანიც მომეცა: წყლის წვეთი დამეცა.
მ ა ც ნ ე
წადით, თრაკიელნო, და ზეგ გამოცხადდით,
პრიტანთა ბრძანებით კრება დაიხურა.
დიკეოპოლისი მარტო რჩება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაიმე უბედურს, რა წყალში ჩავვარდე?
შემორბის ა მ ფ ი თ ე ო ს ი.
175 ვაჰ! ამფითეოსიც მოსულა სპარტიდან,
რაო, ამფითეოს?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მოიცა, გავჩერდე;
ძლივს გამოვექეცი ბებერ აქარნელებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოხდა?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მოვრბოდი ზავის მოსატანად;
180 რაღაცა იყნოსეს იმ ბერიკაცებმა,
იმ აქარნელებმა, მარათონელებმა;
ერთად დამიყვირა ყველამ: «უწმინდურო,
ვაზი აგვიჩეხეს, რაღა დროს ზავია»?
ქვებით დაიტენეს სულ მოსასხამები,
185 ყვირილით მომდევდნენ, მაინც დავუძვერი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მიუშვი, იყვირონ, ზავი მომიტანე?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ზავი? რა თქმა უნდა! სამი ჭაშნიკია;
ეს ხუთწლიანია, აიღე, გასინჯე.
დიკეოპოლისი მოსვამს პირველი ბოთლიდან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თფუ!
– 46 –
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
რაო?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არ მომწონს, აყროლებულია
190 ფისით და საზღვაო ბრძოლების მზადებით.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მაშ, ეს ათწლიანი აიღე, გასინჯე.
დიკეოპოლისი მოსვამს მეორე ბოთლიდან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ელჩების სუნი აქვს, გემოც წაუმწკლარტებს,
თან მოკავშირეთა ჩვეულ ზოზინსა ჰგავს.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მაშ, ესეც გასინჯე – ზღვასა და ხმელეთზე
ოცდაათწლიანი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
195 დიონისიებო!
ამბროსიისა და ნექტარის სუნი აქვს!
სამი დღის საგზალს კი არ გატანს, თითქოსდა
ამბობდეს: «იქ წადი, სადაც მოგესურვოს».
ამას კი ავიღებ, შევწირავ, გამოვცლი!
200 აქარნელები კი ჯანდაბას წასულან!
ჩემთვის არ იქნება ომი, უბედობა,
წავალ და გავმართავ დიონისიებსაც.
(გადის.)
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მე კი გავიქცევი, თავს უნდა ვუშველო.
(გარბის.)
პაროდოსი
შემოდის მოხუც აქარნელთა გუნდი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
სტრ. აბა, აქეთ, დავედევნოთ, ყველა გამვლელ-გამომვლელს
205 ვკითხოთ, იქნებ გვითხრან რამე, რადგან მისი შეპყრობა
სახელმწიფო საქმე გახლავთ.
– 47 –
(მაყურებელს)
მიმანიშნეთ, თუ იცით
სად წავიდა ან სად არის ზავის ჩამომთრეველი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გაგვექცა, აღარსად არ არის!
210 ვაიმე, ვაი ჩემს სიბერეს!
ჩემს სიჭაბუკეში, როდესაც
ნახშირს დავათრევდი ტომრობით,
215 სირბილშიც ფავლოსსაც ტოლს არ დავუდებდი; მაშინ რომ
ამ ზავის ჩამომტანს გამოვკიდებოდი,
ასე იოლად ხომ ვერ დამიძვრებოდა!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტ. მაგრამ როცა დავბერდი და გამიხევდა მუხლები,
220 როცა ფეხიც დამიმძიმდა ლაკრატიდე – ბერიკაცს,
გამეპარა; მაგრამ მაინც სულ ბოლომდე მივსდიოთ,
თორემ ბოლოს ეს ბებრები სიცილად არ ვეყოფით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
მამაო ზევსო და ღმერთებო,
225 ამ კაცმა მტერს ზავი დაუდო,
მან კი აგვიოხრა ქვეყანა!
ჩვენი სიძულვილი იზრდება.
230 მე ვერ მოვისვენებ, სანამ მომხდურებს ისარივით
არ ჩავერჭობი და განვგმირავ ბოლომდე,
რომ არ აგვიჩეხონ ჩვენი ვენახები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
აბა, ქვები მოვამზადოთ და ის კაცი მოვძებნოთ,
235 არაფერი არ დავტოვოთ, სადმე მაინც ვიპოვით,
მაგ კაცისთვის ქვების სროლით გული უნდა ვიჯერო.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(სცენის მიღმა)
სიწყნარე, სიწყნარე!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ჩუმად, ჩუმად! გაიგონეთ, სიწყნარეზე რომ ბრძანა?
აგერ არის, ვისაც ვეძებთ, აბა, ახლა სუყველამ
240 დაიხიოს, მე მგონია, შესაწირავს ამზადებს.
– 48 –
სახლიდან გამოდიან: დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, მისი ც ო ლ ი, ა ს უ ლ ი და მ ო ნ ე ბ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სიწყნარე, სიწყნარე!
ცოტა წინ გამოდი ახლა, კანეფორა,
ქსანთიამ ფალოსი დადგას ამართული.
ჩამოდე, ასულო, კალათი; დავიწყოთ.
ა ს უ ლ ი
245 აბა, დედაჩემო, ჩამჩა მომაწოდე,
წვენი ამოვიღო, ნამცხვარს გადავასხა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ეს კი კარგია, ღმერთო, დიონისე,
მინდა გაგახარო ჩემი შესაწირით,
რაც მე მოგიმზადე და ჩემმა ოჯახმა.
250 შენ კი ბედნიერად ჩამატარებინე
დიონისიები, ჯარი ამაცილე,
ოცდაათწლიანი ზავით გამახარე.
აბა, წამოიღე კალათი, ასულო,
თვალები დახარე, რა ბედნიერია,
255 ვინც შენ შეგირთავს და კნუტებს გაშობინებს,
რომ განთიადისას ჰაერი მოწამლონ!
ახლა წინ იარე და ფრთხილად იყავი,
ვინმემ არ აგწაპნოს ეგ ოქროულობა.
ქსანთია, თქვენ ორმა აღმართეთ ფალოსი
260 და ასე მიჰყევით უკან კანეფორას.
მეც თქვენ გამოგყვებით, ფალიკურს ვიმღერებ,
შენ, ცოლო, ბანიდან მიყურე. წავედით.
ფალეს, ბაკქოსის ძმობილო,
სუფრის მოყვარევ, გარყვნილო,
265 შენ ხომ ბიჭებიც გიყვარს,
ხუთი წლის შემდეგ მოგმართავ
სოფელში დაბრუნებული –
ზავი დავდე და დღეიდან
თავისუფალი გახლავარ
270 ბრძოლისგან, ლამაქესაგან.
ო, ბევრად უფრო საამურია, ფალეს,
სადმე იპოვო ტურფა ტყისმჭრელი თრატა,
ფელევსიდან რომ შეშას იპარავს, ჰოდა
– 49 –
ხელი ჩაავლო, ასწიო,
275 დააგდო «გამოსაკურკად».
ფალეს, ფალეს,
თუ ჩვენთან ერთად დათვრები, «გამოსასვლელად»
განთიადისას შთანთქავ მშვიდობის თასსაც,
ფარს კი კერაზე დაჰკიდებ.
გ უ ნ დ ი თავს ესხმის დიკეოპოლისს, შინაურები გარბიან.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
280 აგერ ისიც, ჰო, ის არის!
დაუშინეთ, დაუშინეთ!
ურტყით, ურტყით მაგ უწმინდურს!
რად არ ესვრით, რად არ ესვრით?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სტრ. ო, ჰერაკლე! ეს რაღაა, ქოთანს გამიტეხავენ!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
285 შენ, მხოლოდ შენ ამოგქოლავთ, უწმინდურო გოგრავ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რის გულისთვის, მე რას მერჩით, აქარნელო ბებრებო?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გვეკითხები?! ურცხვი ხარ და ავაზაკი!
290 მოღალატევ, მოსისხლე მტერს დაუზავდი,
ამის შემდეგ თვალს მისწორებ, უტიფარო?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რად დავზავდი, არ იკითხავთ? არ ინებებთ მოსმენას?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
295 შენ გისმინოთ? არა, მოკვდი!
ქვების სეტყვას მოგივლენთ და ჩაგქოლავთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მოითმინეთ, მომისმინეთ, ძვირფასებო, დამშვიდდით.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ვერა, მე ვერ დამამშვიდებ, ნურც ეცდები.
300 როგორ მძულხარ! როგორ მძულხარ! – კლეონივით!
რომლისგანაც მხედრებს ლანჩებს დავუჭრიდი!
– 50 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არა, მე შენ არ მოგისმენ, ბრტყელ-ბრტყელ სიტყვებს რომ
ამბობ,
ლაკონელებს დაუზავდი? – დაისჯები მაგისთვის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
305 ძვირფასებო, მოდით, თავი დავანებოთ სპარტელებს,
ზავს ვუსმინოთ, გავარჩიოთ, კარგია თუ ცუდია.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კიდევ კარგზე ლაპარაკობ, როცა ზავი დაუდე
ხალხს, რომელსაც ღმერთი, ნდობა, ფიცი ფეხზე ჰკიდია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრამ ვგრძნობ, რომ ლაკონელნი, რომელთაც ჩვენ ვერ
ვიტანთ,
310 არ არიან ყველა ჩვენი უბედობის მიზეზი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ყველასი არ არიან? ამის თქმასაც მიბედავ
ცხადად, პირში? ამის შემდეგ დანდობასაც მოელი?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არ არიან ყველას-მეთქი! შემიძლია, გიჩვენოთ,
რომ მრავალგზის უსამართლოდ თავად იჩაგრებიან.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
315 საშინელი რამ წამოგცდა, გული გადამიქანდა,
როგორ ბედავ ჩვენთან მტრების სასარგებლოდ ლაპარაკს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თუკი მართალს არ ვამბობ და ხალხი არ მეთანხმება,
კუნძს მოვიტან, თავს დავდებ და ისე ვილაპარაკებ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ვის ვუნახავთ ამ ქვებს, ნეტავ, ხალხო, ჩვენებურებო?!
320 ვერ დავცხებთ და ვერ ჩავქოლავთ, სულ სისხლით ვერ
შევღებავთ?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოგსვლიათ, ეს რა შავი მუგუზალი შეგენთოთ!
მაშ, არ გინდათ, მომისმინოთ, ღირსეულნო მოხუცნო?
– 51 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არ მოგისმენთ, ჭეშმარიტად.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, მოსპობას მიპირებთ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მე მოვისპო, თუ გისმინო!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აქარნელნო, მადროვეთ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
325 არა, აქვე ჩაძაღლდები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეც დაგგესლავთ, იცოდეთ.
ამ ცხელ გულზე დაგიხოცავთ უსაყვარლეს მეგობრებს,
მძევლად ვინც მყავს წაყვანილი, ყელს გამოვჭრი სუყველას.
(სახლში შერბის.)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თქვით, რას ნიშნავს ეს მუქარა, ხალხო, ჩვენებურებო!
რით გვაშინებს აქარნელებს? ბავშვი ხომ არ მოგვტაცა
330 რომელიმეს? ამოდენა სითამამე საიდან?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ს სახლიდან გამოაქვს დანა და ნახშირით სავსე კალათი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჰა, მესროლეთ, თუკი გინდათ! მე კი ამათ გავჟლიტავ.
ახლა ვნახავ, თქვენგან ვინმეს თუ ადარდებს ნახშირი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
დავიღუპეთ, აუღია ჩვენი დემის კალათი!
ო, ნუ იზამ, ნუ გაგვწირავ, გევედრები, ნუ იზამ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
335 ანტ. არ დავინდობ! თქვენ იბღავლეთ, მე კი აღარ მოგისმენთ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
მაშ, დაღუპავ ჩვენს მეგობარს, ჩვენს საყვარელ კალათს?
– 52 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წეღან მეც ხომ გეძახოდით? თქვენ მაინც არ მისმენდით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბრძანე, გისმენთ; მოგვახსენე, ლაკონელი
როგორ გახდა შენი ძმა და მეგობარი. –
340 მე ამ კალათს ვერასოდეს ვუღალატებ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, არა, ჯერ ეგ ქვები გადმოყარეთ მიწაზე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აი, უკვე გადავყარეთ. შენც დააგდე ეგ დანა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, როგორ დაგიჯეროთ? მოსასხამში რომ დაგრჩეთ?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ხომ დავფერთხეთ! ჰა, შეხედე, კიდევ ვფერთხავ.
345 ნუ მიზეზობ, შენც დააგდე იარაღი!
მაშ, უყურე, არაფერი აღარ დარჩა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წეღან რომ ყვიროდით და არ ჩუმდებოდით,
თქვენივ უგნურებით კინაღამ დაღუპეთ
თქვენივე სიმდიდრე – პარნესის ნახშირი.
350 შიშისგან კალათმა, როგორც მელანთევსმა,
მაგრად ჩაისვარა, თავი გამემურა.
თქვენთან ლაპარაკი საშინელებაა,
მხოლოდ ეს გახარებთ: სროლა და ყვირილი!
მოსმენა, განსჯა და მსჯელობა არ მოგწონთ.
355 მე რომ თავს ვდებდი და სიტყვას მოვითხოვდი,
ლაკედემონი რომ მინდოდა დამეცვა,
სულელი კი არ ვარ, სიცოცხლე მეც მიყვარს!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოიტანე კუნძი გარეთ და ილაპარაკე.
360 სტრ. ბოლოს და ბოლოს, რა გაქვს სათქმელი?
გამაგებინე ერთი, რას ფიქრობ.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ხოლო პირობები თვითონ დააწესე:
– 53 –
365 კუნძი აქ დადე და თქვი, ილაპარაკე!
დიკეოპოლისს სახლიდან გამოაქვს კუნძი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კუნძი მოვიტანე, შეხედეთ სუყველამ.
მე ვილაპარაკებ – პატარა კაცუნა.
ნუ დარდობთ, ყველაფერს მე არ მოვედები:
სპარტაზე რას ვფიქრობ, წვრილად მოგახსენებთ.
370 მაინც მეშინია, თქვენი ხასიათი
სულ შესწავლილი მაქვს, თვითონაც გლეხი ვარ;
ვინმე თუ გადიდებთ, ან ქალაქს შეგიქებთ,
სწორია თუ არა, მაინც გიხარიათ, –
პირფერულ ქებაში ღალატს ვერც შენიშნავთ;
375 თქვენს ბებრულ სულებსაც ვიცნობ: არაფერი
არა გსურთ, ვინმესთვის ოღონდ გაკბენინათ.
კარგად გაგიცანით! განა თვით კლეონმა
შარშან არ მაწამა კომედიისათვის?!
კაცი წამათრია საბჭოს სხდომაზე და
380 ჯერ ცილი დამწამა, მერმე გადმოუშვა
ლანძღვის და გინების მთელი ნიაღვარი,
კინაღამ დამახრჩო ლაფმა და ტალახმა.
ახლა კი, სანამდე სიტყვას ავიღებდე,
ცოტა ხანს მადროვეთ, საწყლად გამოვეწყო.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
385 ანტ. ისევ გვაყოვნებ?
თუ ეშმაკობით
გინდა გადარჩე?
გირჩევ, აიღო
ჰიერონიმეს
390 მუქ-ხშირ-უხეშ-თმა
ზუჩი ჰადესის;
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ან თავი მოხსენი სიზიფეს ტომარას,
დაწყებულ კამათს კი ნუღარ შეაფერხებ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, დროა გავმხნევდე, სული გავიმაგრო.
ახლა ევრიპიდეს უნდა მივაკითხო.
– 54 –
(ევრიპიდეს სახლის კარზე აკაკუნებს.)
პირველი ეპისოდიონი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, ბიჭო!
მ ს ა ხ უ რ ი
ვინა ხარ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
395 არის ევრიპიდე?
მ ს ა ხ უ რ ი
არ არის, კი არის. მოდი და გაიგე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არის და არც არის?
მ ს ა ხ უ რ ი
ნამდვილად, მოხუცო.
პოეტის გონება სხვაგან ქრის, ლექსებს თხზავს,
თავად კი მაღლაა და ტრაგედიაზე
მუშაობს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
400 ბედი აქვს, ნაღდად, ევრიპიდეს,
რომ მონა ჰყოლია ბრძენი და ჭკვიანი!
მიდი, დაუძახე.
მ ს ა ხ უ რ ი
შეუძლებელია.
(შინ შედის.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მე მაინც არ წავალ, კარზე ვაკაკუნებ.
კაცო, ევრიპიდე, ევრიპიდიკუნა!
405 მისმინე, ვინმესთვის თუ მოგისმენია.
მე ვარ, ქოლედელი დიკეოპოლისი.
– 55 –
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(სახლიდან)
მე რომ არ მცალია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბრძანე, მოგაბრუნონ.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(ისევ არ ჩანს)
შეუძლებელია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაინც!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მოვბრუნდები, მაგრამ ვერ ჩამოვალ.
თეატრალური მანქანის საშუალებით ე ვ რ ი პ ი დ ე ს სახლის გამომხატველი
დეკორაცია მობრუნდება; მაყურებელი ხედავს სახლის ინტერიერს. საწოლზე
წამოწოლილი ე ვ რ ი პ ი დ ე წერს; იქვე დგას მისი მ ს ა ხ უ რ ი. კედელზე ჰკიდია
თეატრალური კოსტუმები, იატაკზე ჰყრია სხვადასხვაგვარი ბუტაფორია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კაცო, ევრიპიდე!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
რა გინდა?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
410 მაგ ფეხებს
მიწაზე ვერ დადგამ? შენ, ალბათ, კოჭლები
ამიტომ გამოგყავს… ძონძები გექნება.
ტყუილად ხომ არ ქმნი სულ ღარიბ-ღატაკებს;
ო, გემუდარები, ჩემო ევრიპიდე,
415 რამე შემირჩიე ძველი დრამებიდან;
რამეთუ სიტყვა მაქვს სათქმელი გუნდისთვის.
სიკვდილი მომელის, კარგად თუ ვერ ვიტყვი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
რომელი ძონძები? გინდა ენევსისა?
– ის იყო მოხუცი სვეგამწარებული.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
– 56 –
420 უფრო უბედური არა გყავს არავინ?
ე ვ რ ი პ ი დ ე
იქნებ ბრმა ფენიქსის?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ფენიქსის არ მინდა,
სხვა იყოს, ფენიქსზე უფრო ბედდამწვარი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
ნეტავი რა უნდა ამ კაცს, რა კონკები?
იქნებ ფილოქტეტეს ძველმანებს დაეძებ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
425 მაგაზე ღარიბი არა გყავს არავინ?
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მაშ, ამ უბინძურეს ფლასებზე რას იტყვი?
ეს არის სამოსი კოჭლ ბელეროფონტის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბელეროფონტიო? არა, მე მჭირდება
კაცი მათხოვარი, კოჭლი და მოლაყბე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მიგიხვდი, ტელეფე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
430 ნამდვილად, ტელეფე.
ამას გთხოვ, მომეცი მაგისი ძონძები.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
ე¡, ბიჭო მიეცი ტელეფეს ძონძები.
მანდ ნახე, თიესტეს კონკებზე აწყვია,
ინოს ძველმანებში. ეგაა, აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(დაფლეთილ ძონძებს ათვალიერებს, ნახვრეტებიდან იყურება)
435 ო, ზევს მაღლითმხედო, ყოველთამხილავო!
შემმოსე, იერი რომ მქონდეს გლახისა.
შენ კი, ევრიპიდე, რაკი გამახარე,
ბარემ მოაყოლე, რაც ძონძებს მოჰყვება, –
– 57 –
ერთი მისიური ქუდი დამჭირდება,
440 დღეს აუცილებლად სუყველას ღატაკად
უნდა მოვეჩვენო, არ უნდა გამოჩნდეს
ნამდვილად ვინა ვარ, თუმც მაყურებელი
მიხვდება, ვინცა ვარ, – გუნდი მოტყუვდება,
«პატარა სიტყვებით» სულ გავასულელებ.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
445 კი, მოგცემ, ფაქიზად უდგები საქმეებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ კი გაიხარე, ტელეფე… ბოდიში,
ო, უკვე ავივსე «პატარა სიტყვებით»;
მაგრამ მე მათხოვრის ჯოხიც რომ მჭირდება?!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
აიღე. ახლა კი ქვის ზღურბლი დატოვე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
450 ო, გულო, ხომ ხედავ, როგორ მაძევებენ!
მაგრამ ყველაფერი რომ არ მაქვს? გავხდები
ახირებული და კერპი! ევრიპიდე,
მე ძირგამომწვარი კალათიც მჭირდება.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მითხარი, საბრალოვ, რად გინდა კალათი?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
455 არაფრად არ მინდა. შენ მაინც მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
თავი მომაბეზრე! აბა, გაეთრიე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ!
მაშ, დედაშენივით სულ იბედნიერე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(ძირგახვრეტილ კალათს აძლევს)
მომშორდი ახლავე!
– 58 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ერთიც ამისრულე
და ტუჩმოტეხილი ფინჯანიც მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
460 ო, ჭირმა წაიღოს ასეთი სტუმარი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ო, ჭირმა წაიღოს შენი თხზულებანი!
(ხმამაღლა)
ტკბილო ევრიპიდე, არაფერს არ მოგთხოვ,
საცობით დაცული ხელადა მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
კაცო, ნუ წამართვი მთელი ტრაგედია!
აჰა, აიღე და მომშორდი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
465 მივდივარ.
(რამდენიმე ნაბიჯს გადადგამს და ბრუნდება)
ვაიმე, რაღა ვქნა? ერთი რამ მაკლია.
ჩემო ევრიპიდე, მისმინე, უტკბესო,
ეს ერთიც მომეცი – წავალ საბოლოოდ.
აი, ამ კალათში მწვანილი ჩამიდე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
470 დამღუპა! ამ დრამის საქმე წასულია!
(მწვანილს აძლევს.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, არა, მივდივარ. თავი მოგაბეზრე
და დავიმსახურე რისხვა მეუფეთა.
ვაი, დავიღუპე! მთავარი გამომრჩა,
ყველაზე საჭირო, რაც გადამარჩენდა!
475 ო, ევრიპიდუნა, ტკბილო, საყვარელო,
ეს სული ამომხდეს, ახლავე წავალ და
აღარ დავბრუნდები, ოღონდ ეს, ეს ერთი –
ცერეცო მომეცი დედის მარაგიდან.
– 59 –
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(მსახურს)
კაცი გათავხედდა! ჩარაზეთ კარები!
დეკორაცია მობრუნდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
480 გულო, უცერეცოდ გვიწევს გაბრუნება!
თუ იცი, როგორი ბრძოლა გადაგვხდება,
სპარტის დასაცავად რომ გსურს ლაპარაკი?
ო, გულო, წამოდი, მიჯნას მივადექით.
დგახარ? არ მოდიხარ ევრიპიდნასვამი?
485 ჰო, კარგი, წამოდი! გულო, უბედურო,
წამოდი კუნძთან და იქ თავდადებულმა
თქვი, რაც მიგაჩნია უტყუარ სიმართლედ.
აბა, გაბედულად! გულო, გამაოცებ!
გ უ ნ დ ი
490 რას გააკეთებ, რას იტყვი ახლა,
უსირცხვილო და უგრძნობო კაცო?
ქალაქს განუდექი, ყველას წინააღმდეგ
შენ ერთი აპირებ, თავხედო, ლაპარაკს.
არც კი აშინებს ასეთი საქმე!
495 შენ თავად ირჩიე – თქვი, ილაპარაკე.
მეორე ეპისოდიონი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ნუ განრისხდებით, თქვენ, მაყურებლებო,
ასეთი ღატაკი რომ სახელმწიფოზე
ვაპირებ ლაპარაკს, თან – კომედიაში.
500 თუმც კომედიამაც ხომ იცის სიმართლე!
სიმართლე მწარეა, მაინც სიმართლეა!
ახლა ხომ კლეონი ცილს ვეღარ დამწამებს,
ჩვენს ქალაქს სტუმრებთან სახელს უტეხავსო.
ახლა მარტონი ვართ ლენეურ შეჯიბრზე;
505 ჯერაც არ მოსულან სტუმრები, არ ჩანან
გადასახადები, მოკავშირეები;
ჯერ მარტო ჩვენა ვართ, ჩენჩოშემოცლილნი
(მეტეკოსები ხომ ქალაქის ჩენჩოა)…
– 60 –
გულზე სპარტელები არც მე მეხატება,
510 დე პოსეიდონმა, ღმერთმა ტენარონის,
თავზე დაალეწოს სუყველას სახლები! –
არც ჩემი ვენახი დაინდო მაგ ხალხმა.
და მაინც, მეგობრებს მოგმართავთ ამ კითხვით:
515 ამაში სპარტელებს რა ბრალი მიუძღვით?
ჩვენ შორის არიან, – ქალაქზე არ ვამბობ,
ეს დაიმახსოვრეთ, ქალაქზე არ ვამბობ,
ჩვენ შორის არიან ავი კაცუნები,
უგვანო, ურცხვი და უცხოსმაგვარები,
ისინი ყვირიან: «ეს მეგარულია!»
520 თუ დაინახავენ გოგრას ან ბაჭიას,
გოჭს, ნიორს, კვნიტ მარილს, მეგარულიაო, –
ამოიჩემებენ და დააბეზღებენ.
თუმც ეს წვრილმანია, ჩვენთან სულ ასეა.
ერთხელ მეგარაში წავიდნენ ჩვენები,
525 დათვრნენ და სიმეთა, კახპა მოიტაცეს,
ძალიან იწყინეს ეს მეგარელებმა,
მერმე ასპასიას მოსტაცეს კახპები;
უმალვე იფეთქა ომმა საბერძნეთში
ამ სამი მეძავის გულისთვის, რამეთუ
530 განრისხდა პერიკლე და ოლიმპიელმა
იელვა, იქუხა, შეძრა საბერძნეთი,
გამოსცა სუფრულის მსგავსი კანონები:
არ უნდა დარჩესო ერთი მეგარელიც
მიწაზე, ბაზარში, ზღვასა და ხმელეთზე.
535 მალე შეაწუხა შიმშილმა მეგარა,
მან სპარტას მიმართა, შეაცვლევინეთო
ეს დადგენილება გულქვა ათენელებს.
ძლიერ გვემუდარნენ, მაგრამ არ ვისმინეთ.
მაშინ კი დაიწყეს აბჯრების ჩხარუნი.
540 თქვენ იტყვით: «არ უნდა დაეწყოთ.» რა ექნათ?
ლაკედემონიდან ვინმე მოსულიყო,
სერიფოსელთათვის ლეკვი მოეტაცა,
თქვენ შინ ისხდებოდით? ასე აჯობებდა.
არა, რა თქმა უნდა, უმალ სამასამდე
545 ხომალდს ჩაუშვებდით წყალში, აავსებდით
ქალაქს ხმაურით და ტრიერარქოსებით.
აქ ხელფასს გასცემენ, იქ გემს ამზადებენ,
– 61 –
სტოაში ჩხუბია მარცვლეულისათვის,
თულუხებს, ღვედებს და დოქებს ყიდულობენ,
550 ან იმარაგებენ ნიორს და ზეთისხილს.
გვირგვინი, ქაშაყი, თვალის ჩალურჯება,
ნიჩბების გამოთლა, ლურსმნების ტკაცუნი,
ხოფის დამაგრება ღვედებით პალოზე,
ფლეიტა, დუდუკი, ბრძანება, სასტვენი!
555 თქვენ ასე იზამდით, ვიცი! და ტელეფე
ვერ მოიფიქრებდა? სულელი ხალხი ხართ!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ო, შე უნამუსო, ო, შე საძაგელო!
შენ, ვიღაც ღატაკი, ამის თქმას გვიბედავ
და ჩვენს მაბეზღრებსაც აღარ ეპუები?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
560 ვფიცავ პოსეიდონს, სიმართლეს ღაღადებს
და ერთი სიტყვაც კი არ უთქვამს ტყუილი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
რა, ყველა სიმართლის თქმა არის საჭირო?
აღარ გავახარებთ, თქმა რომ გაგვიბედა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
(პირველ ნახევარგუნდს)
ე¡, საით მიიწევ? მანდ წყნარად იდექი!
565 ხელს თუ დააკარებ, თვითონაც მოგხვდება!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ლამაქე, მზერით ელვის მტყორცნელო,
მოდი, მუზარადგორგონიანო,
გვიხსენ, ლამაქე, ო, მეგობარო!
ან მეთაური, ან სტრატეგოსი
570 თუკი ხართ სადმე, დაუყოვნებლივ
მოგვეშველენით, ბრძოლა დაიწყო!
მესამე ეპისოდიონი
თავისი სახლიდან გამოდის ლ ა მ ა ქ ე.
– 62 –
ლ ა მ ა ქ ე
საიდან მომესმის ყიჟინა ბრძოლისა?
სად, ვის დავეხმარო? ომი სად გავმართო?
ვინ გამოიყვანა გორგონა ბუდიდან?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
575 ლამაქე, ფარის და მახვილის რაინდო!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ლამაქე, ესაა ის კაცი, რომელიც
უკვე რახანია, ჩვენს ქალაქს აგინებს.
ლ ა მ ა ქ ე
როგორ, ეს ღატაკი გვიბედავს გინებას?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაინდო ლამაქე, იქნებ შემიწყალო –
ღატაკი კაცი ვარ, ვროშავდი რაღაცას.
ლ ა მ ა ქ ე
რას ლაპარაკობდი, არ იტყვი?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
580 არ მახსოვს.
იარაღს რომ ვხედავ, გული მიღონდება.
გთხოვ, ეს საფრთხობელა მაინც მომაშორე.
(ლამაქეს ფარზე მიუთითებს.)
ლ ა მ ა ქ ე
(ფარს დებს)
აჰა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აქეთ მოსწი და გადმოაბრუნე.
ლ ა მ ა ქ ე
(ფარს ამოზნექილი მხრით დებს)
აქ დავდე.
– 63 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(ფართან დაიხრება)
ერთი ფრთა მომეცი ჯიღიდან.
ლ ა მ ა ქ ე
აი ფრთა, აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
585 თავი დამიჭირე,
მაგ მუზარადებზე სულ გული მერევა.
ლ ა მ ა ქ ე
შენ ეი, რას შვრები? ფრთით გინდა ასაქმო?
ეს ფრთა ხომ…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რისია, რომელი ფრინველის?
(ფრთას აკვირდება)
ვიცი ეს ფრინველი – ტრაბახბაქიოსი.
ლ ა მ ა ქ ე
მოგკლავ, შე საწყალო!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
590 ვერ მომკლავ, ლამაქე;
აქ შენ უძლური ხარ; თუ რამ შეგიძლია,
ამას ვერ წამაჭრი? ხომ გაქვს იარაღი!
ლ ა მ ა ქ ე
ამას მეუბნები გლახაკი სტრატეგოსს?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს მე ვარ გლახაკი?
ლ ა მ ა ქ ე
აბა სხვა ვინა ხარ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
595 ვინ? – პატიოსანი კაცი ვარ, უბრალო.
ომი რომ დაიწყო, ლომივით ვიბრძოდი,
როცა შენ უმაღლეს ხელფასებს ითხოვდი.
– 64 –
ლ ა მ ა ქ ე
მე ხომ ამირჩია…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამიოდ გუგულმა.
მე ზავს მივაღწიე, – მშვიდად ვერ შევხედავ,
600 ბერიკაცები რომ ჯარში გარეკონ და
თქვენ, ახალგაზრდები, ბრძოლებს გაურბოდეთ.
ერთნი თრაკიაში მიდიხართ სამ დრაქმად,
ფენიპეს ვაჟები, თაღლითიპარქიდნი,
სხვანი ქარესთან აქ ქაონიელებთან,
605 გერეტოტუტუცნი, დიომეცბიერნი,
ან კამარინაში, ან საქირქილეთში.
ლ ა მ ა ქ ე
ჩვენ ხომ აგვირჩიეს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, რატომ ხდება, რომ
თქვენ რაღაცნაირად სულ ხელფასს ღებულობთ,
(გუნდზე მიუთითებს)
ესენი – ვერასდროს? მართლაც, მარილადე,
610 ჭაღარა კაცი ხარ, ელჩად თუ ყოფილხარ?
ხომ ხედავ, არაო; თუმც კი ეკუთვნოდა.
თქვენ, მენახშირიოს, მტვირთავოს, მუხიოს,
ნახეთ ეკბატანა, ანდა ქაონია?
არაო, ამბობენ. შენ და კესირას ძემ
615 ხომ ნახეთ? არადა, ვალებს არ იხდიდით.
ძველი მეგობრები რომ დაგინახავდნენ,
მაგათ ერიდეთო, ახლებს აფრთხილებდნენ.
ლ ა მ ა ქ ე
ო, დემოკრატია! ეს მოსათმენია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, რა თქმა უნდა, ფულს თუ არ მოგცემენ.
ლ ა მ ა ქ ე
620 იცოდე, სუყველა პელოპონესელთან
დაუსრულებელი ომები მექნება,
– 65 –
გმირულად შევუტევ ზღვასა და ხმელეთზე.
(სახლში შედის.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩემთან კი სუყველა პელოპონესელი,
ყველა, მეგარელი თუ ბეოტიელი
625 ივაჭრებს; შენთან კი არავინ, ლამაქე.
(გადის.)
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კამათს ეს კაცი მოიგებს ნაღდად, ხალხსაც სხვა აზრი ექნება ზავზე.
მაშ, მოვიცილოთ მოსასხამები და შევუტიოთ ჩვენს ანაპესტებს.
დღემდე არასდროს, რაც კომედიის გუნდს ხელმძღვანელობს
ჩვენი პოეტი,
მაყურებელთან არ გამოსულა, თავისი ნიჭი არ შეუმკია;
630 მაგრამ მტრებმა რომ ცილი დასწამეს «გადაწყვეტასწრაფ»
ათენელებთან,
კომედიაში ქალაქს დასცინის და ხალხს ზემოდან გადმოჰყურებსო,
ახლა ისურვა, თავი დაიცვას «გადაწყვეტაცვლად» ათენელებთან.
ჩვენი პოეტი ამბობს, რომ ბევრი კარგი აქვს თქვენთვის
გაკეთებული,
მან დაგიშალათ უცხოელების სიტყვით ზედმეტად აღფრთოვანება
635 და ლიქნით ტკბობა; დოყლაპიებიც რომ აღარა ხართ, მას
უმადლოდეთ.
მოკავშირეთა ელჩები უწინ მოტყუებას თუ დაგიპირებდნენ,
«იის გვირგვინით შემკულთ» გიხმობდნენ; როგორც კი ამას
გეტყოდათ ვინმე,
«გვირგვინის» გამო აღტაცებულნი თქვენ ერთ ადგილზე ვეღარ
იცდიდით…
და თუკი ვინმე ფარისეველი აქ ახსენებდა «ბრწყინვალე» ათენს,
640 «ბრწყინვალეს» გამო სახლს აჩუქებდით, თუმცა «ბრწყინვალე»
ქაშაყიც იცის.
ეს კიდევ რაა, ათასგზის მეტი კარგი გასწავლათ ჩვენმა პოეტმა;
მან არ გაჩვენათ, თუ როგორია მოკავშირეთა დემოკრატია?
და ახლა, როცა გადასახადით მოდიან თქვენთან მოკავშირენი,
ერთი სული აქვთ იმათ, როგორმე საუკეთესო პოეტი ნახონ,
645 ვინაც ათენში დაუფარავად მხოლოდ სიმართლე ილაპარაკა.
ამ ვაჟკაცობამ და სიმამაცემ შორს გაუტანა ისე სახელი,
– 66 –
რომ, როცა სპარსთა დიდი ხელმწიფე სპარტის ელჩობას
გამოჰკითხავდა,
თავდაპირველად ის მოიკითხა, ზღვაზე რომელი ხართო ძლიერი;
მერმე იკითხა, დიდი პოეტი რომელს ჰკიცხავსო ყველაზე ხშირად;
650 რადგანო, ბრძანა, ვისაც ჰკიცხავენ, ის უკეთესი ხდება შემდგომში
და ომშიც ბოლოს გაიმარჯვებსო პოეტი-მრჩევლის პატრონი ხალხი.
ამის გამოა, ლაკონელები ახლა მშვიდობას რომ გთავაზობენ;
და ეგინასაც რომ მოითხოვენ: ამ კუნძულისთვის როდი ზრუნავენ,
მათ იმედი აქვთ, რომ ამ ხრიკებით გამოგაცლიან ხელიდან პოეტს.
655 თქვენ კი არაფრით არ დაანებოთ, – კომედიაში სიმართლეს გეტყვით.
გპირდებათ, კიდევ ბევრ კარგს გასწავლით, რომ ბედნიერნი იყოთ
მარადის;
არ გელიქნებათ და ჯამაგირსაც არ დაგპირდებათ, არ მოგატყუებთ,
არ ითაღლითებს, ქებით არ «მოგრწყავთ», კარგი რაცაა, იმას
გასწავლით.
ამის შემდეგ კი კლეონმა თუნდაც
660 მთები აღმართოს ჩემს წინააღმდეგ,
ვერ დამამარცხებს, რადგან სიკეთე,
ჭეშმარიტება ჩემს მხარეზეა.
ვერავინ მეტყვის, შენც იმასავით
უსირცხვილო და ლაჩარი ხარო.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
665 სტრ. აქ მოდი, მუზავ აქარნელო,
უშრეტო სიმძლავრევ ცეცხლისა!
მუხის ნაკვერჩხლიდან ცვივა ნაპერწკლები,
ხოლო საბერვლიდან ზურგქარი უბერავს
670 და ამ ნაკვერჩხლებზე თევზი იბრაწება,
გადაბრუნებისთვის ჩალიჩობს ვიღაცა,
ცომს ზელენ… მოდი, დიდებულო
სოფლურო სიმღერავ, უტკბესო,
675 გვეწვიე, მოდი მეზობლებთან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ჩვენ, ბებრები, ჩვენ, ძველები, ნაწყენნი ვართ ქალაქზე:
ჩვენ ხომ ზღვაზე ვიბრძოდით და იმის ღირსიც ვერ გავხდით,
პატივი რომ გეცათ ჩვენთვის, – უსაშინლეს დღეში ვართ;
ბერიკაცებს გვამცირებენ, სამართალში გვაძლევენ
680 და ყმაწვილი რიტორები დაგვცინიან სასტიკად.
– 67 –
ჩვენ კი სმენა გაგვიფუჭდა, გვიღალატა ენამაც.
მხოლოდ კეტის იმედი გვაქვს, – ჩვენი პოსეიდონის;
სიბერისგან ძლივს ვჩიფჩიფებთ ტრიბუნასთან დგომისას,
ვეღარაფერს ვეღარ ვხედავთ, გვეფარება ბურუსი.
685 ყმაწვილი კი მიესწრაფვის სინეგოროსობას და
ბრძოლას გვიწყებს, სულ ბრტყელ-ბრტყელი სიტყვით
გვიმასპინძლდება;
გაგვათრევს და კითხვებს გვისვამს, ყველა სიტყვა – მახეა,
ტითონოსებს გვკუწავენ და გვანჯღრევენ და გვამღვრევენ.
საცოდავი ბერიკაცი მიდის ვალდადებული,
690 თრთის და ტოკავს, ცრემლებსაც ღვრის, ეუბნება
მეგობრებს:
«კუბოს ფულიც აღარ დამრჩა, ყველაფერი წამართვეს».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ეს როგორ იქნება, მოხუცი
დაჩაგრონ სამართლის კარებთან,
ის, ვისაც ამდენი წამება უნახავს,
695 მამაცურ შუბლიდან ოფლი უწმენდია,
ვისაც მარათონში ომი მოუგია!
ჩვენ იქ, მარათონში მტერს ვაწიოკებდით,
ახლა საძაგლები ათენში
700 ჩვენ გვაწიოკებენ, გვტანჯავენ!
ამაზე რას იტყვის მარფსია?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
მაშ, ეს არის სამართალი, დაღრეკილი ბებერი,
თუკიდიდე დააქციოს შვილმა კეფისოდემეს –
705 ვიღაც სკვითმა, უბადრუკმა, ყბედმა სინეგოროსმა?
შემებრალა, ცრემლი წამსკდა, როცა ეს დავინახე:
ბერიკაცი დაუნდობლად შეანჯღრია მსროლელმა.
ო, დემეტრეს გეფიცები, თუკიდიდე სიყრმეში
დედოფალს არ მოუთმენდა, ქალღმერთს არ დაინდობდა,
710 შეარჩევდა ათ ევათლეს, დაჯაბნიდა ათივეს,
სამი ათას მაგარ მსროლელს დააფრთხობდა ყიჟინით
და ამ კაცის ნათესავებს აჯობებდა სროლაში.
მაგრამ თქვენ ხომ ბერიკაცებს მშვიდად არ დააძინებთ!
დაადგინეთ მაინც, ცალკე იყოს საქმის გარჩევა:
715 ბებრებისთვის სულ უკბილო ნახეთ სინეგოროსი,
– 68 –
ჭაბუკთათვის კი კლინიას გარყვნილი და ყბედი ძე.
რა მოხდება, დავადგინოთ, მიუსაჯონ დღეიდან
ბერიკაცებს – ბერიკაცმა, ჭაბუკებს კი ჭაბუკმა?
მეოთხე ეპისოდიონი
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, ხელში სამი ქამარი უჭირავს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აი, ეს იქნება საზღვარი ბაზრისა.
720 პელოპონესელებს და ბეოტიელებს,
თუნდაც მეგარელებს აქ ნება ეძლევათ
ივაჭრონ ჩემთან და არა ლამაქესთან.
ზედამხედველებად დავნიშნავ ბაზარში
სამ ქამარს ლეპრედან – «გატყავებულიდან».
725 აქ ვეღარ შემოვა ერთი სიკოფანტიც,
ერთი მაბეზღარიც… მე სტელას მოვიტან,
ამოკვეთილია ზედ ზავის პირობა;
აქ დავდგამ, კარგად რომ გამოჩნდეს ბაზარში.
შინ შედის, მარცხენა პაროდოსიდან შემოდიან მ ე გ ა რ ე ლ ი და მისი ორი
პ ა ტ ა რ ა გ ო გ ო ნ ა. ბეოტიელს დიდი ტ ო მ ა რ ა მოაქვს.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ათენის ბაზარო, ძმაო მეგარელთა,
730 როგორ მომენატრე, მშობელ დედასავით!
უმწეო შვილებო უბედურ მამისა,
წამოდით, ეძიეთ პური, თუ იპოვით.
ახლა კი მისმინეთ, დამიგდეთ… მუცლები.
თქვით, რა გირჩევნიათ: გაყიდვა? შიმშილი?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
735 გაყიდვა! გაყიდვა!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეც ამას არ ვამბობ? მაგრამ ვინ უგნური
გიყიდით და თქვენთვის ფულებს ვინ გადაყრის?
უნდა მოვიფიქრო რამე მეგარული…
აჰა, გაგასაღებთ ორივეს გოჭებად;
740 მოირგეთ პატარა ჩლიქები გოჭისა,
კარგი დედაღორის შვილებს დაემსგავსეთ;
– 69 –
ჰერმესს გეფიცებით, შინ თუ დაბრუნდებით,
შიმშილის სასტიკი ხელი არ აგცდებათ.
მაშ, ახლა დრუნჩებიც კარგად მიიმაგრეთ
745 და ამ ტომარაში ჩაძვერით ორივე.
დაიწყეთ ჭყვიტინი, ღრუტუნი, ხრუტუნი,
თითქოს გოჭები ხართ, შესაწირავები.
მე დიკეოპოლისს მოვძებნი, სადაა.
ე¡, დიკეოპოლის, გოჭები არ გინდა?
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაო, მეგარელო?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
750 სავაჭროდ მოვსულვართ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
როგორ ხართ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
შიმშილით ვკვდებით კერიასთან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კერია კარგია, ფლეიტაც თუ არის.
ახალი რა არის მეგარას?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ახალი?
რა გინდა, არ იყოს! მე რომ მოვდიოდი,
755 ქალაქის საბჭოში იმაზე ფიქრობდნენ,
როგორ მოხერხდება, – სწრაფად დავიღუპოთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თავსაც დაიხსნიდით ტანჯვიდან.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მაშ როგორ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სხვა რაა ახალი, პური რა ფასია?
– 70 –
მ ე გ ა რ ე ლ ი
პური ძვირფასია მაღალი ღმერთივით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მარილი ხომ მოგაქვს?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
760 მარილი გაკლიათ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ნიორი?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
სადღაა, ბატონო, ნიორი?
მინდვრის თაგვებივით რომ შემოგვესევით,
დარბეულ მიწაზე ნიორს რა დაარჩენს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოგაქვს?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
გოჭები მომაქვს შესაწირი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კარგია! მაჩვენე.
მეგარელს კალათიდან პ ი რ ვ ე ლ ი გ ო გ ო ნ ა ამოჰყავს.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
765 მართლაც კარგებია.
ო, რა მსუქანია! აწონე, თუ გინდა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კაცო, ეს რა არის?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
გოჭია, ზევსს ვფიცავ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და სადაურია გოჭი?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეგარული.
რა, გოჭი არ არის?
– 71 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაღაც არ მგონია.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
770 მაგარი რამაა! დახეთ უნდობლობას!
გოჭი არ არისო! გინდა, სანაძლეო
დავდოთ ლობიოზე, რომ ბერძნულ ენაზე
ამ ცხოველს ნამდვილად გოჭი ეწოდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბავშვია.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
დიოკლეს ვფიცავ, რომ, შვილივით
775 გავზარდე ეს გოჭი, სხვისი კი არ არის.
გაფიცებ, უსმინე. ჭყვიტინებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღმერთმანი,
არ მესმის.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ე¡, ხმა ამოიღე, გოჭუნა!
არ გინდა, საწყალო? არ დაიჭყვიტინებ?
ჰერმესს გეფიცები, სახლში დაგაბრუნებ.
გ ო გ ო ნ ა
780 ჭყვიტ-ჭყვიტ.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ეს გოჭი არ არის?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ახლა გოჭია,
გამოზრდი, – ბურვაკი იქნება.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ხუთ წელში,
ეს კარგად გახსოვდეს, დედასაც აჯობებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრამ შესაწირად არ ვარგა.
– 72 –
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ეგ რატომ?
რად არ გამოდგება?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
785 კუდი ხომ არ აბია!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ჯერ ხომ სულ ჩვილია! როცა დაღორდება,
მსხვილი და წითელი კუდი გაეზრდება.
(ტომრიდან მეორე «გოჭი» ამოჰყავს)
თუ გასასუქებლად გინდა, ეს აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა ერთნაირი აქვთ აი, ეს ადგილი!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
790 დედმამიშვილები არიან, რა გიკვირს?
ეს რომ გასუქდება, ჯაგარს ამოიყრის,
ზვარაკად ივარგებს აფროდიტესათვის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, აფროდიტეს გოჭებს სად სწირავენ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
სწორედ აფროდიტეს, იმის მეტს არავის!
795 თანაც რა ხორცი აქვს! რა უნდა ინატრო
შამფურზე წამოცმულ გოჭზე გემრიელი?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და დედის გარეშე ჭამა შეუძლიათ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ვფიცავ პოესიდონს, მამაც არ სჭირდებათ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას ჭამენ გოჭები?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
რაც გინდა, მიეცი.
ჰკითხე და გეტყვიან.
– 73 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღრუტ-ღრუტ-ღრუტ?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
800 ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მუხუდოს თუ შეჭამთ?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, ფიბალისის ლეღვის ჩირს?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ლეღვზე კი რას იტყვით?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრად აჭყვიტინდნენ ლეღვის თაობაზე!
805 მაშ, ვინმემ შინიდან ლეღვი მომიტანოს
ამ გოჭუნებისთვის; ვნახოთ, თუ შეჭამენ.
მ ო ნ ა ს ლეღვი მოაქვს.
რას ახრამუნებენ! ძვირფასო ჰერაკლე!
ნეტავ მღრღნელეთიდან ხომ არ ჩამოსულან?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მაინც ვერ მოასწრეს ყველაფრის შესანსვლა:
810 ძლივს მოვახერხე და ეს ერთი ავწაპნე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღმერთმანი, სეირი თუ გინდა, ეს არის.
რამდენად მომყიდი ამ გოჭებს, მითხარი.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ამ ერთში მომეცი ნივრის ერთი გალა,
– 74 –
მეორე თუ გინდა, – ქენიკი მარილიც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ აქ მომიცადე, ვყიდულობ.
(შინ შედის.)
მ ე გ ა რ ე ლ ი
815 კარგია!
ო, ჰერმეს, ვაჭრობის მფარველო, ნეტავი
ასევე გავყიდდე ცოლსაც და დედასაც!
შემოდის მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
ვინ ხარ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეგარელი გოჭის გამყიდველი.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
აი, ამ გოჭუნებს ახლავე დავასმენ,
შენაც მიგაყოლებ.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
820 ო, ესეც მოსულა, –
ჩვენში ყოველგვარი სიავის სათავე.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
მოგხვდება მაგისთვის! მომეცი ტომარა!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ე¡, დიკეოპოლის, ეს კაცი მაბეზღებს!
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვინ კაცი გაბეზღებს? ე¡, ზედამხედველნო,
825 აბა, მაბეზღარი გააგდეთ აქედან!
(მაბეზღარს)
შენ რა, უფითილოდ აპირებ «ნათებას»?
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
მაშ, არ დავაბეზღო მტრები?
– 75 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აგატირებ,
თუ არ გაიქცევი! სხვაგან იმუშავე!
(სცემს და აძევებს მაბეზღარს.)
მ ე გ ა რ ე ლ ი
უბედურებაა ათენში ეს ჭირი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
830 მშვიდად, მეგარელო. შენი გოჭებისთვის
მიიღე მარილი და გალა ნიორი.
აბა, გაიხარე!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მე რა გამახარებს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, შენ თუ არ გინდა, დე, მე გავიხარო!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ჩემო გოჭუნებო, აღარ გყავთ მამიკო.
835 ჭამეთ და დალიეთ, რასაც დაგიგდებენ.
მეგარელი მიდის. დიკეოპოლისს შინ შეაქვს ტომარა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბედნიერია ეს კაცი!
თუ დაინახე, როგორ
წარუძღვა თავის საქმეებს?
კაცი ბაზარში დამჯდარიც
მოიწევს თავის მოსავალს;
თუკი მოუვა კტესია,
840 ან ვინმე ენატანია,
კიდეც ინანებს მწარედ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აწი ვერავინ ვერ გავნებს,
თუნდ გითვალთვალოს ჩუმად.
თავისი უწმინდურობით
პრეპისიც ვეღარ გაგსვრის;
ნურც კლეონიმე გადარდებს.
845 ძვირფას მოსასხამს მოისხამ;
– 76 –
თუ ჰიპერბოლე შეგხვდება,
ვეღარ გაგირჩევს საქმეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბაზარში აღარ შეგხვდება,
ვეღარ მობედავს შენთან
თმაშეკრეჭილი კრატინე –
უგარყვნილესი ვინმე,
850 არტემონივით გახრწნილი,
უპატიოსნო პოეტი,
იღლიებში რომ სუნი აქვს
თხატრაგასელი მამის.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ვეღარ დაგცინებს დღეიდან
პავსონი, ლირწი კაცი
და ქოლარგევსის სირცხვილი, –
855 ვერც ლისისტრატე მოვა;
ის, ბოროტებით აღსავსე,
რომ იყინება ნიადაგ
და მშიერია ყოველთვე
ოცდაათ დღეზე მეტ დღეს.
მეხუთე ეპისოდიონი
შემოდიან ბ ე ო ტ ი ე ლ ი და მისი მ ო ნ ა; უკან ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ე ბ ი მოჰყვებიან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
(ზურგიდან იხსნის ვეება ტომარას)
860 ჰერაკლეს ვფიცავარ, ბებერა გამიჩნდა!
აბა, ისმენია, ფრთხილად ჩამოიღე.
თქვენ კი, თებელებო, თქვენ, ფლეიტისტებო,
ნაგაზს შეუბერეთ ახლა უკანალში.
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(ფლეიტისტებს)
ჯანდაბას წასულხართ! მოშორდით ამ კარებს!
865 საიდან მოფრინდით, დასაღუპავებო?
აცხა, ქერისელო ბზუილფლეიტებო!
– 77 –
ფლეიტისტები გადიან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ვფიცავ იოლაეს, სიკეთე მიყავი!
თებედან მთელი გზა ზურგში მიბერავდნენ,
მიწაზე დაცვივდა ომბალოს ფოთლები.
870 საყიდლად თუ გინდა, ჩამოტანილი მაქვს
უბრალო ფრინველიც და ოთხფრთიანებიც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სალამი, თებელო, ქერისპურმჭამელო.
რა მოგაქვს?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
რაც ჩვენში არის, ყველაფერი:
თავშავა, ომბალო, წნულები, ფითილი,
875 იხვი და მაღრანი, გნოლი, წყლის ქათამი,
ნარჩიტა, ყვინთია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ზამთარი ხომ არ ხარ,
რამდენი ფრინველი გადმოგიფრენია!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ეს რაა! ბატი და კურდღელი, მელია,
კატა და თხუნელა, თახვი და ზღარბები,
880 წავი… კოპაისის ნამდვილი გველთევზაც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩამობრძანებულა თევზთა დედოფალი!
აბა, მოიყვანე, სიტყვა მაქვს სათქმელი.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
(გველთევზა ამოაქვს ტომრიდან)
შენ, კოპაისელთა ელჩო და ქალწულო,
აქ მოდი, მადლობა უთხარი უცხოელს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
885 ო, უსაყვარლესო, დიდი ხნის ნანატრო,
მოდი, ტრიგოდიის გუნდის ოცნებაო,
მორიქეს დობილო! მონებო, ტაფა და
დიდი საბერველი აქ გამომიტანეთ.
– 78 –
შემოდიან მ ო ნ ე ბ ი.
ბიჭებო, ბიჭებო, უყურეთ გველთევზას, –
890 ექვსი წლის ნანატრი სტუმარი გვეწვია.
აბა, მიესალმეთ, შვილებო! მე ნახშირს
გიშოვით ახლავე, ამ სტუმარს ვუხათროთ.
აბა, შეიყვანეთ… სიკვდილიც ვერსადროს
ვერ გამყრის მოხარშულ დღევანდელ სტუმართან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
895 და მე კი რას მომცემ ამაში, ძვირფასო?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ამას დავიტოვებ ბაჟის საზღაურად.
აქ კიდევ ბევრი გყავს. მითხარი, რას ჰყიდი?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ამას სუყველაფერს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და რამდენს მოითხოვ?
თუ – ფული არ გინდა და სურათს წაიღებ?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
900 ჰო, რაც აქ არის და იქ არ იშოვება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, ფალერონული ცქიმურა წაიღე,
ქოთნებიც…
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ცქიმურა? ქოთნები? არის იქ.
მე ვეძებ, რაც არ გვაქვს, აქ კი ბლომადაა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მივხვდი! მაბეზღარი ვინმე შეახვიე
და ისე წაიღე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
905 ორ ღმერთს გეფიცები,
დიდად მოვიგებდი, რომ მოვახერხებდე
ვინმე მაიმუნის წაყვანას აქედან.
– 79 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შეხედე, ნიკარქე მოდის დასასმენად.
შემოდის ნ ი კ ა რ ქ ე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ვაჰ, რა პატარაა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სულ ბოროტებაა.
ნ ი კ ა რ ქ ე
ოჰ! ეს საქონელი ვისია?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
910 ჩემია,
ღმერთმანი; თებედან მოვსულვარ.
ნ ი კ ა რ ქ ე
ახლავე
წავიღებ ამ ამბავს.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
თქვი, ომს რომ უცხადებ,
რამე დაგიშავეს შენ ამ ფრინველებმა?
ნ ი კ ა რ ქ ე
შენაც დაგაბეზღებ!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
მე რა დაგიშავე?
ნ ი კ ა რ ქ ე
915 ხალხი რომ არ იყოს, არც გიპასუხებდი;
ჩვენი მტრებისათვის მოგაქვს ეს ფითილი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მერე, რას ენთები ფითილის გულისთვის?
ნ ი კ ა რ ქ ე
მთელი ნავსადგურის დაწვა შეუძლია!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას, ფითილს?
– 80 –
ნ ი კ ა რ ქ ე
ჰო-მეთქი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მერე, რანაირად?
ნ ი კ ა რ ქ ე
920 მას ბეოტიელი რწყილზე დაამაგრებს,
ქარს დაელოდება და ცეცხლმოკიდებულს
არხით გააცურებს ნავსადგურისაკენ.
ერთ გემს თუ მოედო ცეცხლი, იმავე წუთს
მთელი ნავსადგური გადაიბუგება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
925 მთელი ნავსადგური – რწყილით და ფითილით?
ნ ი კ ა რ ქ ე
(მაყურებლებს)
თქვენ ხართ მოწმეები.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ხმა ჩააწყვეტინე,
მომეცი წკნელები, შევკრა რიგიანად,
თიხის ქოთანივით გზაში არ გაგიტყდეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. მაშ, შეუფუთე, ძვირფასო,
930 სტუმარს თავისი ნავაჭრი,
რომ არ გაუტყდეს
ეს საქონელი გზაში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს მე მომანდეთ, მაგან კი
იყვიროს ცეცხლზე დამსკდარმა,
ღმერთებისთვისაც
აუტანელმა კაცმა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
935 რაში ივარგებს აწი?
– 81 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ეს ჭურჭელი გახლავთ
ბოროტებათა ჭური და
სასამართლოთა სადღვები.
ამ ქვაბში ბევრი
მოიხარშება საქმე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
940 ანტ. მაგას ძნელად თუ მოიხმარ,
ვინ დააყენებს ამ ჭურჭელს
თავის ოჯახში,
სულ რომ ხმაურობს ასე?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამაგიეროდ – მყარია,
არც არასოდეს გატყდება,
თუკი ფეხებით
945 ჩამოჰკიდებენ თავქვე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ბეოტიელს)
გაკეთდა შენი საქმე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
გამომადგება, მგონი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოიყენე, სტუმარო,
წაიყვანე და, როგორც გსურს,
950 ისე იხმარე –
მაბეზღარს ასე ხვდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ, ძლივს არ შევკარი ეს დასაღუპავი!
წაიღე ეგ შენი ქოთანი, თებელო!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
აბა, ისმენია, ზურგი მოამზადე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
955 ეცადეთ, ძალიან ფრთხილად კი წაიღოთ,
წმინდა არაფერი არ მიგაქვთ… და მაინც.
– 82 –
თუნდაც იმადაა კარგი ეს ნავაჭრი,
რომ სიკოფანტების შიში არ გექნებათ.
ბეოტიელი გადის.
მეექვსე ეპისოდიონი
შემორბის ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
ე¡, დიკეოპოლის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა გინდა?
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
რა მინდა?
960 ეს დრაქმა ლამაქემ მომცა და მიბრძანა,
შაშვი მიყიდეო ზედაშეებისთვის;
ხოლო გველთევზაში სამ დრაქმას გვთავაზობს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რომელმა ლამაქემ ბრძანა, გველთევზაო?
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
სასტიკმა, საშიშმა, ტყავისფარიანმა,
965 გორგონას რომ არხევს, ჯიღას აფრიალებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვერა, ზევსს ვფიცავარ, ფარიც რომ დამითმოს!
თავისი ჯიღები თევზებს უფრიალოს.
ხმას თუ ამოიღებს, ვუხმობ ზედამხედველთ.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი გადის.
ეს ჩემი ნავაჭრი მე გამომადგება.
970 შინ შევალ ჩიტების ფრთების ნაზ ხმაურში.
(შედის)
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ო, მთელო ქალაქო, შეხედე; უყურე ამ ზებრძენ მამაკაცს!
მან ზავი დადო და ძალუძს ყველაფერი იყიდოს,
– 83 –
975 რაც გამოადგება სახლისთვის და ერთი კარგი ქეიფისთვის.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
თავისთავად მოდის მასთან ყველაფერი.
ომს დღეიდან სახლში აღარ შემოვუშვებ,
980 არც არავის არ ვამღერებ «ჰარმოდიოსს»,
რადგან ომი ერთ მემთვრალე კაცს მაგონებს, –
ვინმეს სახლი სავსე თუ აქვს, შეეჭრება,
აუნგრევს და დაუნგრევს და ჩამოუნგრევს;
სულ ამაოდ მოვუხმობდი, ვაწყნარებდი:
985 «წამოწექი, მეგობრობის თასი შესვი»,
კიდევ უფრო აინთო და შეიშალა;
არც კი გკითხავს, შენი ყურძნის ღვინოს ისე დაწურავს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ფრთები გამოუსხამს და მიდის სადილად; რა მედიდურია!
კარებთან ბუმბული უყრია ბედნიერ ბერიკაცს.
ზავო! ქარიტთა და მშვენიერ კიპრისის დაო ჭეშმარიტო!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
990 პირმშვენიერო, უწინ, რად ვერ გამჩნევდი!
მხატვრებო რომ გვირგვინოსნად გვიხატავენ,
იმ ეროსმა ნეტა შეგვრთოს ჩვენ ერთარსად!
იქნებ ფიქრობ, ბებერი ვარ მეტისმეტად.
არა! სამგზის გავამართლებ, თუ ამირჩევ.
995 ჯერ ვაზს ჩავრგავ და რიგებად დავამშვენებ,
იმის გვერდით ლეღვის ტოტებს ავაყვავებ;
ყურძენი კი ნატიფ ღვინოს მომანიჭებს,
ვენახს ირგვლივ სულ ზეთისხილს შემოვურგავ,
ახალმთვარეს იმის ზეთით დავიზილოთ სხეული.
მეშვიდე ეპისოდიონი
მ ა ც ნ ე
1000 ხალხო, მომისმინე; ძველი წესისამებრ,
ამ ზედაშეებზე უნდა სვათ სუყველამ.
პირველი ვინც შესვამს, ტიკი მას ერგება.
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
– 84 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბავშვებო, ქალებო, არ გესმით? რას შვრებით?
მაცნეს არ უსმინეთ? მოხარშეთ, შებრაწეთ,
1005 გადააბრუნეთ და მერმე გამოიღეთ
შემწვარი კურდღელი! შეკონეთ გვირგვინი!
მომეცით შამფური, შაშვი წამოვაგო.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. მე მომცა შენი გონება,
გონება კიდევ რა არის,
1010 მე მომცა შენი სუფრა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რაა, მაშინ რას იტყვით,
შაშვს რომ გაჩვენებთ შემწვარს?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ეჰ, მართალი ხარ, მართალი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, გააჩაღე ცეცხლი!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1015 ხომ ხედავთ, მზარეულივით,
ნამდვილი ხელოვანივით
როგორ გააწყო სუფრა!
შემოდის გ ლ ე ხ ი.
გ ლ ე ხ ი
ვაი, მე უბედურს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჰერაკლე! ვინა ხარ?
გ ლ ე ხ ი
კაცი უბედური.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გაბრუნდი ახლავე.
გ ლ ე ხ ი
1020 ძვირფასო, შენ ერთს გაქვს ზავი და მშვიდობა;
– 85 –
ცოტა მიწილადე, ასე, ხუთწლიანი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რად გინდა?
გ ლ ე ხ ი
მოვისპე, ხარები დავკარგე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს როგორ?
გ ლ ე ხ ი
გადენეს ბეოტიელებმა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამგზის უბედურო! თეთრები გაცვია?!
გ ლ ე ხ ი
1025 მე ხომ მინახავდნენ ისინი, ღმერთმანი,
თავისი ნაკელით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ახლა რა გჭირდება?
გ ლ ე ხ ი
მათ გამო ტირილით თვალები დამევსო;
თუკი გებრალები დერკეტე ფილელი,
მშვიდობა წამისვი თვალებზე სასწრაფოდ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1030 საერთო ექიმი ხომ არ ვარ, სულელო!
გ ლ ე ხ ი
გთხოვ! იქნებ როგორმე დავიხსნა ხარები.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წადი, პიტალეს შესტირე; არ მოგცემ.
გ ლ ე ხ ი
ო, მე გევედრები, წვეთი მშვიდობისა
მაინც ჩამიწვეთე ამ ლერწმის ღეროში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1035 ერთ წვეთსაც არ მოგცემ. წადი და იტირე.
– 86 –
გ ლ ე ხ ი
ვაიმე უბედურს… რა მუშა ხარები!
(გადის.)
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ამ კაცმა ზავში იპოვა
რაღაც ტკბილი და, მგონია,
წვეთსაც არ მისცემს ვინმეს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თაფლი დამისხი ძეხვზე და
1040 თევზი შემიწვი კარგად!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
თუ გესმის, როგორ ღრიალებს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ახლა გველთევზაც შემიწვით!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ნაღდად შიმშილით დაგვხოცავს
1045 ჩვენც, მეზობლებსაც! ოჰ, სუნი!
რამოდენაზე ყვირის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს შეწვით! უყურეთ, კარგად რომ შეწითლდეს!
მერვე ეპისოდიონი
შემოდიან ნეფის მ ე ჯ ვ ა რ ე და დედოფლის დ ო ბ ი ლ ი.
მ ე ჯ ვ ა რ ე
ე¡, დიკეოპოლის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს კიდევ ვინაა?
მ ე ჯ ვ ა რ ე
ნახე, რა ხორცია! ეს ნეფემ მოგიძღვნა
ქორწილის სუფრიდან.
– 87 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1050 ჰო, კარგი უქნია.
მ ე ჯ ვ ა რ ე
და გთხოვა, ამ ჯამში ზავი ჩამოუსხა,
რათა შინ დარჩეს და სიყვარულს მიეცეს;
ჯარი არ იზიდავს, ხომ ხვდები, რატომაც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წაიღე, წაიღე ეს ხორცი, ნუ მაძლევ.
1055 ათასიც რომ მომცეს დრაქმა, არ ჩავუსხამ.
ეს ქალი ვინაა?
მ ე ჯ ვ ა რ ე
დედოფლის დობილი.
მაგას დააბარა რაღაც დედოფალმა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას მეტყვი?
დედოფლის დობილი ყურში რაღაცას ჩასჩურჩულებს.
ღმერთებო, რა სასაცილოა
დედოფლის სურვილი! თურმე რა სჭირდება –
1060 შინ მსურს დავიტოვო მეუღლის ასოო!
(მონას)
ზავი მომიტანე. ამას კი გავატან,
ომი თუ ჩაღდება, ქალის რა ბრალია.
(ქალს)
მოიწი, ეგ ბოთლი მაღლა დაიჭირე.
იცით მოხმარება? დედოფალს უთხარი,
1065 როცა მის მეუღლეს ჯარში გაიწვევენ,
ამით დაუზილოს ასო იმ საღამოს.
მ ე ჯ ვ ა რ ე და დედოფლის დ ო ბ ი ლ ი გადიან.
(მონას)
აჰა, შეიტანე. ლიტრა მომიტანე,
მინდა რომ შევავსო ღვინით ეს ჯამები.
მეცხრე ეპისოდიონი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ვიღაცა მოიწევს წარბებაწეული,
– 88 –
1070 რაღაც საშინელი ამბავი თუ მოაქვს.
შემოდის მ ა ც ნ ე.
მ ა ც ნ ე
ტანჯვები, ბრძოლები და ლამაქეები!
შინიდან გამოდის ლ ა მ ა ქ ე.
ლ ა მ ა ქ ე
ვინ, ვინ მიკაკუნებს რვალიან კარებზე?
მ ა ც ნ ე
წამოსვლა გიბრძანეს შენ სტრატეგოსებმა
სასწრაფოდ, ახლავე. ჯარიც წაიყვანე;
1075 ზვავში ხეობები უნდა გადაკეტოთ.
ამბავი მოვიდა, რომ ზედაშეებზე
თავს დაგვესხმებიან ბეოტიელები.
ლ ა მ ა ქ ე
ასი სტრატეგოსი უნდა გამარჯვებას?
საშინელებაა, ზეიმს არ გაცლიან!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1080 ვაიმე არმიას, ომშილამაქეანს!
ლ ა მ ა ქ ე
ვაიმე უბედურს, ახლა შენც დამცინი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გინდა შეებრძოლო ოთხფრთა გერიონეს?
ლ ა მ ა ქ ე
ა¡ა¡,
როგორი ამბავი მაუწყა ამ მაცნემ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ა¡ა¡ა¡, ამ შიკრიკს რა მოაქვს სიახლე?
შემოდის შ ი კ რ ი კ ი.
შ ი კ რ ი კ ი
ე¡, დიკეოპოლის!
– 89 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოხდა?
შ ი კ რ ი კ ი
1085 სადილზე
წამოდი სასწრაფოდ, დოქიც წამოიღე,
შენ ხომ დიონისეს ქურუმმა მოგიხმო.
იჩქარე, სადილი უკვე გვიანდება,
სხვა ყველაფერი კი გამზადებულია:
1090 საწოლი, მაგიდა, ბალიში, საგები,
გვირგვინ-მუშკ-ამბარი, ტკბილი, მეძავები,
კვერები, ნამცხვრები, ღვეზელი, ქერქები,
მოცეკვავეები და «ჰარმოდიოსი».
აჩქარდი, წამოდი.
ლ ა მ ა ქ ე
ვაი, მე უბედურს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1095 ჰო? ფარზე გორგონა ხომ გაქვს დახატული!
(მონას)
კარები დაკეტე, საჭმელი ჩამიწყონ.
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, ბიჭო, საველე ჩანთა მომიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, ბიჭო, კალათი აქ გამომიტანე!
მ ო ნ ე ბ ი ასრულებენ თავიანთი ბატონების ამ და შემდგომ ბრძანებებს.
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ხახვი და მარილი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1100 თევზი შებოლილი! ხახვი მეზიზღება.
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, ბიჭო, ფოთოლში თევზი შემიხვიე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეც, ბიჭო, ფოთოლში – ხორცი, ერბოკვერცხი!
– 90 –
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, მუზარადისთვის ფრთები მომიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ფრთებზე გამახსენდა: შაშვი და ქედანი!
ლ ა მ ა ქ ე
1105 თეთრი და ლამაზი ფრთა აქვს სირაქლემას.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ქედანს კი ხორცი აქვს ნაზი, მოწითალო.
ლ ა მ ა ქ ე
თავი დაანებე, კაცო, ჩემს საჭურველს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თავი დაანებე შაშვს, ნუღარ უყურებ!
ლ ა მ ა ქ ე
ჯიღა და შალითა! სწრაფად მოიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1110 თეფშზე დამიჭერი კურდღელი! საჩქაროდ!
ლ ა მ ა ქ ე
ეს რაა, რწყილებმა შეჭამეს ჯიღები?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თეფშს დაჰყურებს)
ეს რაა, სადილსაც აღარ დავუცადო?
ლ ა მ ა ქ ე
(დიკეოპოლისს)
იქნებ შეგეწყვიტა ჩემთან ლაპარაკი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ ვინ გეუბნება? მონასთან ვკამათობ.
(მონას)
1115 გინდა, სანაძლეო დავდოთ და ლამაქეს
ვკითხოთ: რა სჯობია, შაშვი თუ კალია?
ლ ა მ ა ქ ე
ვაჰ! როგორ დამცინი?!
– 91 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მონას)
ამბობს, კალიაო.
ლ ა მ ა ქ ე
შუბი ჩამოხსენი, ბიჭო, მოიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ძეხვი ჩამოხსენი, ბიჭო, მოიტანე!
ლ ა მ ა ქ ე
1120 აბა, შალითიდან უნდა ამოვიღოთ.
მიდი, დაექაჩე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მონას ძეხვს აწვდის)
შენაც დაექაჩე!
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ფარის დასადგამი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ, ბიჭო, ღუმელი! მუცლის დასადგამი!
ლ ა მ ა ქ ე
მრგვალ ფარს ვერ მოიტან, ბიჭო, გორგონიანს?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1125 ე¡, ბიჭო, სად არის მრგვალი ხაჭაპური?!
ლ ა მ ა ქ ე
ეს ახლა დაცინვა არ არის? რას იტყვით?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რა, ხაჭაპური არ არის? რას იტყვით?
ლ ა მ ა ქ ე
(მონას)
შენ ზეთი დაასხი!
(მონა ფარს ზეთს ასხამს)
სპილენძზე გამოჩნდა
მშიშარა მოხუცი, დასჯის ეშინია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
– 92 –
(მონას)
შენ თაფლი დამისხი!
(თაფლიან ჯამს ჩაჰყურებს)
1130 აქაც ჩანს მოხუცი,
გორგონა-ლამაქე ფეხებზე ჰკიდია.
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ჩემი საჭურველი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩემი იარაღი – ჯამი ამოიღე!
ლ ა მ ა ქ ე
ამას ჩავიცვამ და მომხდურთ დავერევი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1135 ამას შევხრუპავ და სულ გადავირევი!
ლ ა მ ა ქ ე
შენ, ბიჭო, საგები ფარზე მიამაგრე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბიჭო, შენ სადილი კალათში ჩამიწყვე!
ლ ა მ ა ქ ე
ამ ჩანთას ავიღებ და მივალ ლაშქართან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მოვისხამ მოსასხამს და მივალ… სადილთან.
ლ ა მ ა ქ ე
1140 შენ, ბიჭო, აიღე ფარი და იარე.
როგორ თოვს! ოჰ, ამის… ზამთრის ამინდია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აიღე საჭმელი. ღვინის ამინდია.
სხვადასხვა მხარეს გადიან ლ ა მ ა ქ ე და დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, გაიხარეთ თქვენს ლაშქრობებში;
რა განსხვავებულ გზებს დაადექით!
1145 ეს რომ ნადიმზე მიდის გვირგვინით,
– 93 –
ის – გაყინული დაიცავს საზღვარს.
ეს მიუწვება
გაზაფხულივით გაფურჩქნილ გოგოს,
ერთი ადგილიც დაესრისება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1150 სტრ. ანტიმაქეს, «წვეთის» ძეს, ვითომ პოეტს
და უნიჭო «ხელმძღვანელს», –
ბევრი რომ არ ვიტიტინო, – დაღუპავდნენ ღმერთები!
1155 ქორეგოსი იყო, ჰოდა ლენეებზე სულ მშიერი დამტოვა!
ო, მანახა, მოეთხოვოს
შებრაწული ქაშაყი და
წამოწოლილს პირზე ნერწყვი მოსდგომოდეს;
ხომალდივით შემოსული თევზი
1160 მისთვის უცებ მოეტაცოს ქოფაკს!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ეს ცოტაა მაგისთვის. სხვა სიავეც მოუვიდეს საღამოს.
ეჯირითოს მთელი დღე და ბრუნდებოდეს დაღლილი.
შეხვედროდეს გალეშილი ორესტე და ქვა ჩაერტყას გოგრაში!
ქვის აღება დააპიროს,
სიბნელეში ქვის მაგივრად
1170 კარგი ფუნა მოენახოს, სულ ახალი;
მოისროლოს ეს ძვირფასი ლოდი,
იმას აცდეს და კრატინეს მოხვდეს!
მეათე ეპისოდიონი
შემორბის შ ი კ რ ი კ ი.
შ ი კ რ ი კ ი
მონებო, რომლებიც ლამაქეს სახლში ხართ,
1175 წყალი გააცხელეთ ახლავე ქოთანში,
ტილო მოიტანეთ, საცხი გაამზადეთ,
სადმე გამოძებნეთ ბანდი კოჭისათვის.
კაცი დაჭრილია, – თხრილზე რომ გადახტა,
მარგილი შეერჭო, კოჭიც ამოიგდო;
1180 მერმე წაიქცა და თავიც გაიტეხა,
მრისხანე გორგონა წამოხტა ფარიდან.
როცა მუზარადიც დაეცა ლოდებზე,
– 94 –
ვეღარ მოითმინა და ხმა ამოიღო:
«ო! უკანასკნელად გიყურებ, სინათლევ,
1185 გტოვებ და მივდივარ. უკვე აღარა ვარ!»
ეს თქვა და უმალვე არხში გადაეშვა.
კვლავ წამოიმართა, მომხდურთ გზა მოუჭრა,
შუბით დაედევნა და ააწიოკა.
გამოჩნდა თვითონაც. გააღეთ კარები!
კოჭლობით შემოდის ლ ა მ ა ქ ე; ორ ჯარისკაცს ეყრდნობა.
ექსოდოსი
ლ ა მ ა ქ ე
1190 ატატა¡, ატატა¡!
ვაი, რა საშინლად მტკივა მე უბედურს!
ვკვდები მეტოქეთა შუბით განგმირული.
1095 ამაზე უფრო სატირალი საქმეც მომივა,
დიკეოპოლისს თუ დავენახე ასე დაჭრილი, –
დამცინებს უთუოდ.
შემოდიან დიკეოპოლისი და ორი მეძავი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ატატა¡, ატატა¡!
კომშივით მკვრივი და მრგვალია ეს მკერდი!
1200 ნაზად მეამბორე, ოქროვ, საყვარელო!
ვნებიანად ჩამეკონე ტუჩებში, –
თასის დაცლა დაგასწარი, მეკუთვნის!
ლ ა მ ა ქ ე
რა დაწყევლილი ვარ, რა უბედური ვარ!
1205 ვაი, ჩემო ტკივილო და ჭრილობავ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გამარჯობა, ცხენოსანო ლამაქე!
ლ ა მ ა ქ ე
ვიტანჯები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(პირველ მეძავს)
რატომ მკოცნი?
– 95 –
ლ ა მ ა ქ ე
ვეწამები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მეორე მეძავს)
რატომ მკბენ?
ლ ა მ ა ქ ე
1210 მე უბედურს ბრძოლა ძვირად დამიჯდა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა, გადასახადი დაწესდა ზეიმზე?
ლ ა მ ა ქ ე
ვა¡ვა¡, პეან, პეან!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
დღეს რომ აპოლონის ზეიმი არ არის?
ლ ა მ ა ქ ე
(ჯარისკაცებს)
მომკიდეთ, ფეხებზე მომკიდეთ ხელები!
1215 ასე წამიყვანეთ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მეძავებს)
მომკიდეთ, ამაზე მომკიდეთ ხელები!
ასე წამიყვანეთ!
ლ ა მ ა ქ ე
თავი რომ მივარტყი, ვერაფერს ვერ ვხედავ,
თავბრუ მეხვევა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1220 მე ქალის სურვილით გადარეული ვარ,
თავბრუ მეხვევა.
ლ ა მ ა ქ ე
სწრაფად წამიყვანეთ ახლა პიტალესთან,
მის ხელებს მიმანდეთ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ლოთებთან მივდივართ! ვინ არის თამადა?
– 96 –
1225 მომეცით ტიკი!
ლ ა მ ა ქ ე
ო, შუბის წვერმა სასტიკად გადამილეწა ძვლები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წვეთიც არ დარჩა ამ ჯამში. მე გამიმარჯოს ახლა!
გ უ ნ დ ი
შენ გაგიმარჯოს, ბებერო! შენ გაგიმარჯოს, ყოჩაღ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სუფთა ღვინოა, იცოდეთ. დავცალე ერთი მოსმით!
გ უ ნ დ ი
1230 მართლაც ვაჟკაცი ყოფილხარ! ნაღდად გეკუთვნის ტიკი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
უკან მომყევით სიმღერით: «ვაშა, ბებერო, ვაშა!»
გ უ ნ დ ი
მაშ, გამოგყვებით სიმღერით:
«ვაშა, ბებერო, ვაშა!»
გიმღერით შენ და შენს ტიკს.
მ ხ ე დ რ ე ბ ი
მოქმედნი პირნი
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი.
დ ე მ ო ს ი ს მ ო ნ ე ბ ი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე ა გ ო რ ა კ რ ი ტ ო ს ი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი, დემოსის მსახური.
მ ხ ე დ ა რ თ ა გუნდი.
დ ე მ ო ს ი, ათენელი ხალხი.
მოქმედება მიმდინარეობს დემოსის სახლის წინ;
სახლი მოთავსებულია ორქესტრას სიღრმეში.
პროლოგი
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი (ათენელი მხედართმთავრის, დემოსთენეს ნიღბით)
გამორბის სახლიდან.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე უბედურს, ვაიმე, ვაიმე!
დაღუპეთ, ღმერთებო, ახალშეძენილი
პაფლაგონელი და მისი განზრახვები!
სახლიდან გამორბის მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი (მხედართმთავარ ნიკიას ნიღბით).
რაც ეს უკეთური სახლში შემოგვეჭრა,
5 დაოსებულნი ვართ ცემით მსახურები.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
პაფლაგონელთაგან პირველი მოისპოს
თავისი ხრიკებით!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როგორ ხარ, საბრალოვ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ცუდად ვარ, შენსავით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
აქ მოდი, ორივემ
ერთად ვიქვითინოთ ოლიმპესებურად.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ერთად სლუკუნებენ)
10 მუმუმუ, მუმუმუ, მუმუმუ, მუმუმუ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ნეტავ რას ვკრუსუნებთ ორივე ამაოდ?
ტირილს არ აჯობებს, რამე ხსნა ვეძებოთ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
და რა გზას დავადგეთ?
– 99 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ თქვი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
შენ მითხარი,
რომ არ გეკამათო.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მე არ შემიძლია,
15 ჯერ შენ გაბედე და მეც ვიტყვი შენს შემდეგ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
17 მხნეობა არ მყოფნის. როგორ შეიძლება
18 ამის გამოხატვა ევრიპ-იდეურად? –
19 «რად არ მეუბნები, რაც მე მაქვს სათქმელი?»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
16 არ გინდა, არ გინდა! ნუ გაამჟაუნებ!
20 რამე მოიფიქრე, ბატონს რომ დავუძვრეთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
აბა, თქვი: «და-ვი-დეთ», ასე, მიყოლებით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჰო, ვიტყვი: «და-ვი-დეთ».
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ახლა მიუმატე:
«მტერ-თან-გა».
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
«მტერ-თან-გა».
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ძალიან კარგია.
თითქოს ხელს იქნევდე, ისე მიაყოლე:
«და-ვი-დეთ», «მტერ-თან-გა»…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
25 «და-ვი-დეთ-მტერ-თან-გა-
და-ვი-დეთ-მტერ-თან-გა»… «მტერთან გადავიდეთ».
– 100 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
კარგია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ! მაგრამ მეშინია,
ტყავი არ გადაგვძვრეს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
თქვი, რატომ გგონია!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როცა ხელს იქნევენ, ტყავი ხომ გა-და-დის?!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
30 ასეთ გასაჭირში ყველაფერს აჯობებს,
მუხლი მოვიყაროთ ღმერთების კერპებთან.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რაო? კერპებთანო? შენ რა, გწამს ღმერთები?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ნამდვილად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
და ამას როგორ ასაბუთებ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
«ღმერთი მემტერება» – საბუთი არ არის?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
35 კარგად დამარწმუნე. სხვა რამე მოვძებნოთ.
გინდა, ყველაფერი ვუთხრათ მაყურებლებს?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ცუდი არ იქნება. ერთი კი მოვთხოვოთ:
სახეზე დაეტყოს სუყველას აშკარად,
თუ მოეწონება სიტყვა და თამაში.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
40 მაშ, ვიწყებ მოყოლას: ბატონად გვყავს ერთი
ტეტია მოხუცი, ლობიოს მოყვარე,
ანჩხლი, ფხუკიანი, გამოყრუებული
დემოსი, პნიქსის ძე… ახალმთვარეობას
– 101 –
იყიდა ბებერმა ეს პაფლაგონელი –
45 ცბიერი მეტყავე, ცილისმწამებელი.
მოხუცის ხასიათს ალღო რომ აუღო,
ჩვენს ბატონს შეუძვრა ტყავპაფლაგონელი,
დაუწყო ფერება, ლიქნა და ლაქუცი,
თავბრუ დაახვია, ისე ელაქლაქა:
50 «დემოს, გაარჩიე საქმე ერთადერთი,
მერე დაიბანე, მიირთვი, მიიღე
შენი ტრიობოლი. ვახშამი მოგართვა?»
თუ ჩვენ გავამზადეთ რაიმე, მოგვტაცებს
და ბატონს მიართმევს ის, პაფლაგონელი.
55 პილოსში მოვზილე ცომი ლაკონური,
ის კი მომეპარა, მზაკვრულად მომტაცა,
მისად გაასაღა ჩემი მოზელილი!
ჩვენ გვაგდებს, სულ გვიშლის, ბატონს ვემსახუროთ;
როცა ის სადილობს, გვერდით დაუდგება
60 და ტყავის… გვირგვინით უფრთხობს… ორატორებს.
ორაკულს უმღერის, აოგნებს ბერიკაცს.
სულ რომ გააშტერა, მიმართა ხვანჯების
მისეულ ხელობას: მსახურებს აშკარად
ცილს გვწამებს, ჩვენც გვიწევს ხშირ-ხშირად მიტყეპვა.
65 ყველანი დაგვტანჯა, ბრალს გვდებს და გვაწამებს,
საჩუქრებს თხოულობს, ასე გვეუბნება:
«ვერ ხედავთ, ჰილასი რომ გავამათრახე?
თუ არ დამიჯერებთ, ხვალვე სულს ამოგხდით».
ჩვენც ვაძლევთ. არ მისცემ და განრისხებული
მოხუცი გაგთელავს, რვაგზის გაზღვევინებს.
(მეორე მსახურს)
ახლა კი ავჩქარდეთ, უნდა მოვიფიქროთ,
თუ რა გზას დავადგეთ, ვის უნდა მივმართოთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაფერს აჯობებს, «და-ვი-დეთ», ძვირფასო.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მაგრამ პაფლაგონელს რას გამოაპარებ!
75 ყველაფერს არ ხედავს? ცალ ფეხს რომ პილოსში
დაადგამს, მეორე აქ უდგას, კრებაზე.
ისე აქვს გადგმული ნაბიჯი, რომ ხელებს
– 102 –
ეტოლიელები ხედავენ, უკანალს –
ქაონიელები, ტვინს – კლოპიდელები.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
80 ყველაფერს აჯობებს, მოვკვდეთ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეს არ კმარა,
ყველაზე გმირულად უნდა აღვესრულოთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაზე გმირული სიკვდილი იქნება,
ხარის სისხლს თუ დავლევთ და იმით მოვკვდებით.
ისე აღვესრულოთ, როგორც თემისტოკლე.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
85 სჯობს, სუფთა ღვინოთი დავლოცოთ ღვთაება,
იქნება, რაიმე ბრძნული გვაპოვნინოს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
სუფთა ღვინოთიო?! შენ ხომ სულ სმა გახსოვს!
რომ გაილეშები, ჭკუას სულ დაკარგავ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ წყალს სცემ პატივს და წყალს ნაყავ ამიტომ.
90 როგორ გამიბედე, ღვინო გამილანძღე?!
სხვა რაა ღვინოზე უფრო პრაქტიკული?
ვინც სვამს, ის მდიდრდება, წარმატებას აღწევს,
სასამართლოშიაც მუდამ ის იმარჯვებს,
სხვებსაც ეხმარება, ცხოვრობს ბედნიერად.
95 აბა, გაიქეცი, ღვინო მომიტანე,
გონებას დავიწმენდ, რამეს მოვიფიქრებ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე, სადამდე მიგიყვანს შენი სმა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რაიმე კარგამდე. მიდი, მოიტანე!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი სახლში შედის.
მე კი წამოვწვები, გავიტრიტები და
100 დავაფრქვევ რჩევუკებს, აზრუკებს, განსჯუკებს.
– 103 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ბრუნდება ღვინის ჩაფითა და თასით)
გადავრჩი! ვერავინ ვერ მნახა, იმგვარად
ავწაპნე.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რას შვრება იქ პაფლაგონელი?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ოჰ! ჩამორთმეული საჭმლით გამომსკდარა,
ტყავში გახვეულა და ხვრინავს თავისთვის.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
105 ახლა კი მოდი და ამივსე ეს თასი!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
აბა, წაუქციე ზედაშე ღვთაებას!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შესვი პრამნიოსის ღვთაების სასმელი.
(თასს გამოცლის)
ეს შენ მოიფიქრე, კეთილო ღვთაებავ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მითხარი, რა არის?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჩქარა, ორაკული,
110 მოპარე იმას და აქ მოარბენინე,
სანამ გაიღვიძებს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მაინც მეშინია,
ეგ შენი ღვთაება ავი არ აღმოჩნდეს.
(მიდის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამ ჩაფს აქ დავიდგამ, ერთს კიდევ მოვსვამ და
გონებას დავიწმენდ, რამეს მოვიფიქრებ.
– 104 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ბრუნდება)
115 იქ პაფლაგონელი ხვრინავს და ბუყბუყებს…
წმინდა ორაკული მოვპარე, რომელსაც
სულ დაჰკანკალებდა.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჭკუის კოლოფი ხარ!
მომე, წავიკითხო…
(თვალებით კითხულობს)
დამისხი, დავლიო,
აბა დააჩქარე. რაო, რა წერია?!
120 რა ორაკულია! მომეცი სასმისი!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
შესვი. რა წერია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
დამისხი მეორეც.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
იქ ასე წერია, «დამისხი მეორეც»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ო, ბაკის!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
რა მოხდა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მომეცი სასმისი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ბაკისი, ეტყობა, წრუპავს გვარიანად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
125 ო, პაფლაგონელო, ამიტომ მალავდი!
ამის გეშინოდა, შენზეა…
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
რა არის?
– 105 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
აი, აქ წერია, რომ დაიღუპება.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს როგორ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როგორ და – აქ ნათლად წერია,
რომ ჯერ გაიმარჯვებს ძენძით მოვაჭრე და
130 იგი ჩაუდგება ქალაქს სათავეში.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს ერთი ვაჭარი. ამას ვინ მოჰყვება!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეორე იქნება ცხვრებით მოვაჭრეო.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს ორი ვაჭარი. მერე რა მოხდება?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამის მმართველობას ბოლოს მოუღებსო
135 უფრო საზიზღარი ვინმე, გაიმარჯვებს
პაფლაგონელიო, ტყავებით მოვაჭრე
დიდი მტაცებელი, საშინელხმიანი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მაშ, ცხვრებით მოვაჭრე ტყავებით მოვაჭრის
ხელით იღუპება?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე!
140 და მეტი არ არის არავინ, ვაჭარი?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
არის. უცნაური ხელობის კაცია.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვინ არის, მითხარი!
– 106 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
უნდა ვთქვა?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მას ვინც დაამარცხებს, მეძეხვე იქნება.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვფიცავ პოსეიდონს, კარგი ხელობაა!
145 მერედა, სად უნდა ვიპოვოთ ეს კაცი?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ვეძებოთ.
(ირგვლივ მიმოიხედავს.)
შეხედე! აქეთ მობრძანდება,
თითქოსდა განგებით! უბედნიერესო
მეძეხვევ, აქეთკენ წამოდი, ძვირფასო,
შენ უნდა დაგვიხსნა ჩვენცა და ქალაქიც.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა მოხდა? ვინ მიხმობს?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
150 აქ მოდი, გაიგე,
როგორ გაგიმართლა და გაბედნიერდი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(პირველ მსახურს)
ემაგ ხონჩისაგან გაათავისუფლე,
კარგად აუხსენი ღმერთის ორაკული;
მე წავალ, დავხედავ იქ ჩვენს პაფლაგონელს.
(გადის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
155 ჯერ მაგ ტვირთისაგან განთავისუფლდი და
მერმე ეთაყვანე ღმერთებს, დედამიწას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა იყო? რა მოხდა?
– 107 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ნეტარო, მდიდარო,
ახლა – არაფერო, ხვალ კი – ყველაფერო!
ო, შენ, ბედნიერი ათენის მეუფევ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
160 მაცალე, ძვირფასო, შიგნეულს გავრეცხავ,
ძეხვსაც გავასაღებ… ნეტავ, რას დამცინი?!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შიგნეულს, სულელო?! აქეთ გაიხედე!
(მაყურებელზე მიუთითებს)
თუ ხედავ ამ რიგებს ხალხისა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
კი ვხედავ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამათი ყველასი მეუფე იქნები:
165 პნიქსის, აგორასი და ნავსადგურისაც.
საბჭოს გადათელავ, ყველას დაიმონებ;
პრიტანიონში კი… გოგოებს მიიყვან.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ, რა თქმა უნდა! ეს კიდევ რა არის!
ხონჩაზე აძვერი და მიმოიხედე,
170 ირგვლივ მიმოფანტულ კუნძულებს თუ ხედავ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვხედავ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეტს არაფერს? სავაჭრო ხომალდებს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგათაც.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მერედა, სულ არ გიხარია?
– 108 –
მარჯვენა თვალით რომ კარიას გახედავ,
ნათლად დაინახავს კართაგენს მარცხენა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
175 თვალების ტრიალით «გავბედნიერდები»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენი გასაყიდი არის ყველაფერი.
ამბობს ორაკული, რომ შენ უდიდესი
კაცი შეიქნები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მითხარი, მეძეხვე
როგორ შევიქნები «კაცი უდიდესი»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
180 სწორედ მაგიტომაც მიაღწევ დიდებას,
მეძეხვე, წამხდარი, თავხედი რომა ხარ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და ძალაუფლების ღირსი რომ არა ვარ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ რატომ გგონია, რომ ღირსი არა ხარ?
185 რა თავმდაბლობაა?! თუ კეთილშობილი
მშობლების შვილი ხარ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ღმერთებს გეფიცები,
მხოლოდ უღირსების.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
უბედნიერესო!
მაგით შენ, იცოდე, დიდად იხეირებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგრამ მე, ძვირფასო, სულ არ მისწავლია –
ვიცი წერა-კითხვა, და ისიც საძაგლად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
190 მაგ ნაკლის შესახებ არც უნდა მცოდნოდა!
ხალხზე ბატონობას არც განათლებული,
არც პატიოსანი კაცი არ სჭირდება,
– 109 –
მხოლოდ – უმეცარი და უსაზიზღრესი.
მაშ, გამოიყენე ღმერთის ორაკული.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
195 რაო, რა წერია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ღმერთებს გეფიცები,
რთული და ბრძნულია მისი გამოცანა:
«როცა კი დაითრევს ბრჭყალებდაგრეხილი არწივი ტყავისა
თავისი ნისკარტით გამოყეყეჩებულ, სისხლისმსმელ
გველეშაპს,
უმალ დაიქცევა პაფლაგონიური ნახარში ნივრისა,
200 კუპატის გამყიდველთ მიაგებს უფალი უდიდეს დიდებას,
თუ დათანხმდებიან და შეელევიან ძეხვებით ვაჭრობას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე რა შუაში ვარ? ესეც ამიხსენი.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ტყავის არწივი ხომ პაფლაგონელია!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«ბრჭყალებდაგრეხილი»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
იმას მიუთითებს,
205 რომ მისატაცებლად მზადა აქვს ხელები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ხოლო «გველეშაპი?»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეს სულ ნათელია.
ჯერ ხომ გველეშაპი ძეხვივით გრძელია,
და მერეც – ორივე ხომ «სისხლისმსმელია».
არწივს გველეშაპი ნაღდად დაამარცხებს,
210 თუკი მის სიტყვებზე არ წამოეგება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მომწონს ორაკული, ოღონდ ვერ გავიგე,
ხალხს როგორ წავუძღვე, მე რა შემიძლია?!
– 110 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ძალზე იოლია. რასაც აკეთებდი,
ისევ ის აკეთე: კარგად გამოშიგნე
215 საქმე, აამღვრიე და მზარეულივით
დაშაქრულ სიტყვებით დაატკბე დემოსი.
დემაგოგობისთვის რაც არის საჭირო,
შენ ყველაფერი გაქვს: ეს ხმა საშინელი,
ბაზრული აღზრდა და ცუდი წარმოშობა,
220 პითიაც მხარს გიჭერს, ყველა ორაკულიც,
გვირგვინი აიღე, დალოცე… სიბრიყვე,
ემზადე ბრძოლისთვის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემი მოკავშირე
ვინღა შეიქნება? მდიდრები ძრწიან და
ღარიბებს მაგათი შიშით ეპარებათ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
225 ხომ არის ათასი მხედარი, ისინი
მაგ კაცს ვერ იტანენ; მოქალაქეებშიც,
ვინც ღირსეულია, ან მაყურებლებში,
ვინც წესიერია – ყველა მოგემხრობა.
მეც შენთან ვიქნები, ღმერთიც შეგვეწევა.
230 ნუ შიშობ, არ არის აქ მიმსგავსებულიც,
შიშისგან ვერავინ გაბედა მაგისთვის
ნიღბის დამგვანება… და მაინც სუყველა
მიხვდება, ვინც არის, – ხალხი ჭკვიანია.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(სახლიდან ყვირის)
ვაიმე, გამოდის ის, პაფლაგონელი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(შემოდის ორქესტრაზე)
235 თორმეტ ღმერთს ვფიცავარ, თქვენ ვერ გაიხარებთ,
დემოსის ზურგსუკან პირი რომ შეჰკარით.
(შეამჩნევს თასს, რომლითაც პირველი მსახური სვამდა)
აქ ვინ მოიტანა თასი ქალკისური?
მაშ, გინდათ, ქალკისიც მტერთან გადავიდეს?
დაგღუპავთ, დაგხოცავთ, უსაზიზღრესებო!
– 111 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
240 შენ საით გარბიხარ? ო, კეთილშობილო
მეძეხვევ! ქალაქის საქმეს უღალატე?!
ე¡, მხედრებო, მოდით მალე, დროა უკვე, გამოჩნდით!
აბა, სიმონ, პანეტიოს, შეუტიეთ მარჯვნიდან!
(მეძეხვეს)
ხალხი მოდის, დაგვიბრუნდი, მოემზადე ბრძოლისთვის!
245 მტვრის ღრუბელი მოახლოვდა, სადღაც აქვე არიან.
მტკიცედ დადექ, შეებრძოლე, დაედევნე, აოტე!
შემორბის მ ხ ე დ რ ე ბ ი ს გ უ ნ დ ი.
პაროდოსი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სცემე, სცემე ამ თაღლით კაცს, ამ მწვალებელს მხედრების!
მჩაგვრელია, მტაცებლობის უფსკრული და მორევი!
თაღლითია, ჰო, თაღლითი, კიდევ ვიტყვი, ათასჯერ!
250 საკუთარი თაღლითობა დაგვანახა მრავალგზის!
ურტყი, ურტყი, დაედევნე, შეანჯღრიე, მიბეგვე,
არ დაინდო, ჩვენ მოგვყევი, შეუტიე ყვირილით
და უყურე, არ გაგექცეს, კარგად იცის ყველა გზა,
ქატოსაკენ გაიქცევა, როგორც ერთ დროს ევკრატე.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
255 ო, მოხუცნო, ო, მსაჯულნო, ტრიობოლის ძმობილნო,
თქვენ, ვის გამოც არც სიმართლეს, არც ტყუილს
გავურბოდი,
მომეშველეთ, დამეხმარეთ, პირი შეკრეს, მირტყამენ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სწორიც არის, საზოგადო ქონება რომ შეჭამე,
სუყველას რომ ხელს ჰკიდებდი, ამოწმებდი ლეღვივით,
260 თუ ვინ იყო მათგან ნედლი, მკვახე ან მოწეული…
264 ამოწმებდი – როგორია, ბატკანივით ალალი,
265 უანგარო, უბოროტო, ღარიბი თუ მდიდარი;
261 უწყინარი, დოყლაპია თუ გამოერეოდა,
262 ქერსონესშიც ყოფილიყო, აქ მოაყვანინებდი,
263 ზურგით შეაბრუნებდი და ზედ შემოაჯდებოდი.
– 112 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
266 თქვენც მაქციეთ ზურგი? განა თქვენ გამო არ მირტყამენ?
იმისათვის მცემენ ახლა, რომ ვისურვე, ქალაქში
თქვენი სიმამაცისათვის რამე ძეგლი დაგვედგა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს თაღლითი, ყალთაბანდი! ნახე, როგორ პირფერობს!
270 ჰგონია, რომ ბერიკაცებს გაგვაცურებს იოლად!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
273 ო, ქალაქო! ვაი, დემოს! ჩამინგრიე მუცელი!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
274 კიდევ ყვირი?! – თავდაყირა დააყენე ქალაქი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(მუშტს იქნევს)
271 მაგაში თუ გაიმარჯვა, ამით გაილახება!
272 გამოძრომას თუ ეცდება, ფეხსაც ავამუშავებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
275 ახლა ისე დავიყვირებ, გამეცლები უმალვე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(პაფლაგონელს)
ყვირილით თუ გაიმარჯვებ, ვაშას შემოგიძახებთ,
თავხედობით თუ გაჯობეს, თაფლისკვერი ჩვენია!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეზე მიუთითებს)
დაიჭირეთ მოღალატე! მოგახსენებთ, ეს კაცი
პელოპონესს ამარაგებს ჩვენებური… წვნიანით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
280 ზევსს ვფიცავ, მეც ბრალს ვდებ ამ კაცს, ცარიელი კუჭით რომ
მირბის პრიტანიონში და სავსეთი კი ბრუნდება.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაფერი: პური, ხორცი, თევზი მოაქვს იქიდან,
ამის ნება პერიკლესაც არ ჰქონია არასდროს.
– 113 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(ყვირის)
ამწუთასვე ჩაგაძაღლებთ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სამმაგი ხმით დავიყვირებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გადავფარავ შენს ხმას მაინც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
უარესად დავიბღავლებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სტრატეგოსობ? – ცილს დაგწამებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზურგს ძაღლივით აგიჭრელებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
290 ვერ მაჯობებ თავხედობით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გადაგიჭრი გზებს, იცოდე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
აბა, თვალი გამისწორე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბაზარში ვარ მეც გაზრდილი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გაგგლეჯ, ხმას თუ ამოიღებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
295 გაგსვრი, კიდევ თუ ილაყბებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ვიპარავ, შენ კი – არა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც ვიპარავ, ვფიცავ ჰერმესს!
– 114 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
წამასწრეს და ცრუდ ვიფიცებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გეხერხება მითვისება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
300 პრიტანებთან დაგაბეზღებ,
წმინდა ფაშვით რომ ვაჭრობდი
და მეათედს არ იხდიდი.
პირველი აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ.³ კადნიერებით, საძულველო, აავსე უკვე
305 ეს დედამიწაც, მთელი სახალხო კრებაც,
ჩანაწერებიც, სასამართლოც და ბაჟიც.
შენ ამოსვარე ლაფში მთელი ჩვენი ქალაქი
310 და აგვაჯანყე ჩვენაც.
შენ ხომ ჩვენი ათენიც კი დააყრუე ყვირილით,
გადასახადს უდარაჯებ, როგორც ძველი მეთევზე.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვიცი, ვიცი, რახანია, ამგვარ საქმეს მიკერავთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
315 კერვა შენი ხელობაა, ჩემი – ძეხვის შებოლვა.
გამოსჭრიდი უხარისხო ხარის ტყავს და მზაკვრულად
ვინმე უბირს დაიჭერდი, ერთ წყრთად მიასაღებდი,
ისიც ერთ დღეს იხმარდა და წყრთანახევარს გახდიდა.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ, მეც მაგან ასე გამიკეთა, რომ მნახეს
320 მეგობრებმა, ახლობლებმა, დაიხოცნენ სიცილით,
პერგასამდე ძლივს მივედი, გამეფლაშა წაღები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
თავიდანვე თავხედობით არ დაიწყე?
325 ეგ არ არის რიტორისთვის უმთავრესი?
შენც მაგაზე დაყრდნობილი მდიდარ სტუმრებს წველი და
შემოგყურებს ჰიპოდამეს ძე, ცრემლებით იხრჩობა.
– 115 –
მაგრამ ახლა სხვა გამოჩნდა, შენზე ბევრად
საზიზღარი, ის მომიტანს სიხარულს;
330 ცხადი არის, დაგამხობს და დაგამარცხებს ყველაფრით:
თაღლითობით, თავხედობით,
ეშმაკობით, სიცრუით.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ იმგვარად ხარ აღზრდილი, რომ ეკადრება ჩვენს დროს,
გვიჩვენე, სისულელე რომ არის სხვაგვარი აღზრდა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
335 ახლავე გეტყვით, ეს კაცი რა მოქალაქეც გახლავთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დამაცლი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა! ნაკლები თაღლითი არ ვარ არც მე!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
თუ არ გაჩუმდეს, უთხარი: «თაღლითი მყავდა მამაც!»
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვიტყვი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არ იტყვი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ზევსს ვფიცავ…
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე პოსეიდონს ვფიცავ,
პირველ სიტყვასაც ვიტყვი და ჩხუბსაც დავიწყებ, ვატყობ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
340 გავიფხრიწები ბოღმისგან.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაინც არ მოგცემ ნებას.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მიეცი ნება, მიეცი, გაიფხრიწოს და იყოს.
– 116 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თავხედო, როგორ მიბედავ, როგორ მიბრუნებ ენას?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ენა? – კარგია ქონდარში… კარგად თუ მიჭრის, რა ვქნა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ენა კი გიჭრის, საქმეს კი თავს ვერ მოაბამ ისე,
345 თუ ცოცხლად გამოშიგნული არ ჩაგაბარეს ხელში.
შენნაირებიც გვინახავს, თავი დიდ ვინმედ მოგაქვთ,
მეტეკოსთან თუ მოიგებთ რამე პატარა პროცესს…
მანამდე ღამეს ათენებთ, იზუთხავთ, წყლის სმით კვდებით,
ახლობლებსა და მეგობრებს ხშირ-ხშირად ჰკითხავთ რჩევას,
350 გაიმარჯვებთ და ტრაბახობთ, ჩვენც რიტორები ვართო!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ რისი სმითღა კვდებოდი, მთელი ქალაქი ჩვენი
რომ დააყრუე ლაქლაქით, ჩააწყვეტინე ენა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვის შემადარებთ, ვინა გყავთ? ცოტა მაცალეთ, ახლა
ცხელ თევზს დავურტყამ და მერე ზედ დავაყოლებ ღვინოს,
355 პილოსელ მხედართმთავრებს კი შემოვაჯდები კარგად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე ხარის კუჭმაჭს მივირთმევ, ღორის შიგნეულს შევჭამ,
ზედ დავაყოლებ მის ნახარშს, არც კი დავიბან ხელებს,
რიტორებს ისე მივდგები, ნიკიას შფოთში გავრევ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ერთი რამ არ მომეწონა, სხვა მხრივ კარგია სიტყვა,
360 საქმეთა მთელი ნახარში მარტომ რად უნდა შესვა?!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თუ მიაძღები ქორჭილას, ვერც მილეტელებს დაძლევ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნეკნებს შევჭამ და მაღაროს ვიყიდი მერე ჩემთვის.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
საბჭოში რომ შევვარდები, ყველაფერს ავრევ ძალით.
– 117 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ემაგ უკანალს ძეხვივით გამოგიტენი ახლა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
365 ხელს ჩაგავლებ და მაგ თავით გაგატანინებ კარებს!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(პაფლაგონელს)
მეც, პოსეიდონს ვფიცავარ, მეც მიმაყოლე მაგას.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
რას დაგადებდი ბორკილებს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბრალს დაგდებ ლაჩრობისათვის.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ტყავს გადაგაძრობ მთლიანად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
370 შენს ტყავს ტომრებად შევკერავ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სულ მიგალურსმავ მიწაზე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სულ ერთიანად დაგკეპავ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ამოგიჯიჯგნი წამწამებს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გამოგიღადრავ მაგ ჩიჩახვს!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
375 ზევსს ვფიცავ, მზარეულივით
ხახაში ჩხირი ჩავუყოთ,
გადავუწიოთ ენა და
კარგად ჩავხედოთ სუყველამ,
სწორი ნაწლავი მოვძებნოთ
380 და შევისწავლოთ,
დაავადება არ ჰქონდეს.
– 118 –
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ³ არსებობს ქვეყნად ცეცხლზე უფრო მცხუნვარე რამეც
385 და უტიფარზე უტიფრესი სიტყვაც.
არც უბრალოა და არც იოლი საქმე,
მაგრამ მიდი და შეუტიე, ხელს ნუ დააკლებ!
შეპყრობილი გყავს უკვე.
თუ ახლავე დაეცემი და პირველი შეუტევ,
390 რა ლაჩარიც არს, ნახავ… ვიცნობ მაგის ხასიათს.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეგ ყოველთვის აქ იყო, მთელი მისი მოსწრება,
შეხედავ და კაცს ჰგავს, ოღონდ ყველაფერი სხვისი აქვს,
ახლაც სხვისი მოსავალი მოიწია, ნაყოფი
წამოიღო, შებორკა და ახმობს, სანამ გაყიდდეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
395 თქვენი სულ არ მეშინია, სანამ საბჭო არსებობს,
სანამ ბჭობს და საქმეს არჩევს ჭკუათხელი დემოსი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ³³ რა ურცხვია ყველაფერში, რა თავხედი!
ერთხელაც არ შეერხევა წარბი ტუტუცს!
400 თუ არ მძულდე, მე კრატინეს ქვეშაგები შევიქნე!
ან მორსიმეს ტრაგედიის სიმღერები მესწავლოს!
ყველაფერში ყველასაგან ქრთამს მოელი,
ფუტკარივით დაზუზუნებ «ყვავილებს»…
ლუკმა ისე დაგეკარგოს, როგორც გქონდა ნაშოვნი!
405 მხოლოდ ამას ვიმღერებდი:
«შესვი, შესვი ამ ამბისთვის!»
ულიოსის ძე, მოხუცი ზედამხედველი ხორბლის,
შემოსძახებდა პეანს და სიმღერას «ბაკქოს, ბაკქოს!»
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თქვენ ვერ მაჯობებთ ურცხვობით, ო, პოსეიდონს ვფიცავ,
410 მაჯობებთ? – წილი არ მქონდეს ზევსისთვის მიძღვნილ
მსხვერპლში!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვფიცავ იმ მუშტებს, რომლებიც ბავშვობიდანვე ბლომად
მე მომხვედრია; ძველ დარტყმებს და განაკაწრებს ვფიცავ,
– 119 –
გადაგაჭარბებ ურცხვობით, თვითონაც მხედავ, ალბათ,
ნაბიჭევით ვარ გაზრდილი და რამხელა ვარ მაინც!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
415 ნაბიჭევითო, ძაღლივით?! რაებს მიბედავ მერე
ძაღლის საკვებით გაზრდილი მე, ამოდენა ქოფაკს?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბავშვობიდანვე ასეთი ეშმაკის ფეხი ვიყავ,
მზარეულებთან მისვლისას ასე ვეტყოდი უმალ:
«გაზაფხულია, ბიჭებო, ერთი შეხედეთ მერცხალს!»
420 გაიხედავდნენ, ხორცისას მოვიპარავდი ნაჭერს.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მოხერხებულო… «ნაჭერო», კარგად გიქნია, ბრძნულად:
ჭინჭარს რომ შეექცეოდი, სულ არ უცდიდი მერცხალს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამას ფარულად ვშვრებოდი, თუ დამიჭერდა ვინმე,
ხორცს ვიმალავდი ლაჯებში, ცრუდ ვიფიცებდი ღმერთებს;
425 ორატორთაგან ვიღაცამ დამინახა და ბრძანა:
«არ შეიძლება, ეს ბავშვი დემაგოგი არ გახდეს.»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეც ვხვდები, რაზე შეგატყო – ორი ნიშანი მიეც:
ცრუდ იფიცებდი ღმერთებს და საჯდომშიც ხორცი გქონდა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(ორივეს ემუქრება)
მაგ სითამამეს განანებთ, შენაც განანებ, შენაც!
430 ამოვვარდები გრიგალი, ამოვვარდები ქარი,
ზღვას, დედამიწას, ყველაფერს გადაგიბრუნებთ ზათქით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქარით მაშინებ, გრიგალით? უცებ ჩამოვხსნი… ძეხვებს,
ზურგქარს მივყვები. შენ დაგრჩეს შენი «ზათქი» და ზარი.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მე კი შენს ფსკერსაც მივხედავ, არ გაგეპაროს წყალი.
– 120 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
435 ათენელებს რაც მოჰპარე, ხომ არ გგონია, შეგრჩეს,
ვფიცავ დემეტრეს…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
არიქა, ჩქარა მოუშვი თოკი,
ჩრდილოეთიდან დაჰბერა ცილისწამების ქარმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
შენ თვითონ პოტიდეადან ათი ტალანტი არ გაქვს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მერე რა? ერთი აიღე და დაშოშმინდი, გინდა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(თავისთვის)
ასეთი კაცი აიღებს.
(მეძეხვეს)
440 აბა, მოვჭიმოთ აფრა,
ქარი დამცხრალა ცოტათი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ოთხჯერ გიჩივლებ… ას-ას ტალანტად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
როგორც დეზერტირს ოცსა და
როგორც ქურდს – ათასს მოგთხოვენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
445 მეც ვიტყვი, შენიანებმა
რომ შეურაცხყვეს ქალღმერთი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ შუბოსანი რომ გყავდა
ბაბუა?!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვისი? – მითხარი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
– 121 –
ჰიპიას ცოლის, ტყავ…რინეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
450 შენ ცრუობ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ კი თაღლითობ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
კარგად მიბეგვე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე!
პირი შეკრეს და მირტყამენ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შეუბრალებლად უთაქე,
მუცელში ურტყი ეგ შენი
455 კუპატი, ძეხვი,
დასაჯე თავხედი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(მეძეხვეს)
კეთილშობილო… «ნაჭერო», შენ მირჩევნიხარ ყველას,
გამოჩნდი ქალაქისა და მოქალაქეთა მხსნელი,
რა ბრძნულად, მოხერხებულად დაამარცხე ეგ სიტყვით.
460 სიხარულისგან არც ვიცით, როგორ შეგასხათ ხოტბა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დემეტრეს ვფიცავარ, აქამდეც ვუწყოდი,
საქმეს რომ მიწყობდით და ისიც ვიცოდი,
463 რასაც აწებებდით და აკოწიწებდით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
465 მეც არ მემალება, არგოსს რას აკეთებ.
თითქოს არგოსელებს დაუმეგობრდა და
467 ლაკონელებთან კი აქვს პირი შეკრული.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
464 რატომ მჭედელივით არ ეპასუხები?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
468 ვიცი, საითკენაც უქშენს ეს საბერველს,
– 122 –
უნდა, რომ ტყვეები ჩასვას ბორკილებში.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
470 კარგია, «უქშინე», მაგან «აკოწიწოს!»
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(დარბაზზე მიუთითებს)
ვიცი, რომ ამათგან ბევრი მას ტაშს უკრავს.
(პაფლაგონელს)
ჩემთვის სულ ერთია, გინდ ოქრო მომეცი,
გინდ ვერცხლი, ძმაკაცი ვინმე მომიგზავნე,
– მე მაინც ყველაფერს ვეტყვი ათენელებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
475 ახლავე საბჭოში მივალ, მოვახსენებ,
თქვენ რასაც აპირებთ, პირი რომ შეჰკარით,
ღამით რომ ქალაქში ყრილობებს აწყობდით,
მეფეს და მიდიას რომ უთანხმდებოდით,
ბეოტიელებს რომ ანდობდით ყველაფერს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
480 რამდენად ჰყიდიან ყველს ბეოტიაში?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჰერაკლეს ვფიცავარ, გაგჭიმავ ტყავივით!
(საბჭოში მიდის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ახლა კი, შენ იცი, გვაჩვენე სუყველას,
თუ რა შეგიძლია, თვითონ ხომ მოჰყევი,
ოდესღაც ხორცი რომ ლაჯებში შეიდე.
485 წადი, გაიქეცი ახლავე საბჭოში,
თორემ ის დაგასწრებს, მივა და უმალვე
ყველას ცილს დაგვწამებს, ყვირილსაც დაიწყებს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მივდივარ, მაგრამ ჯერ, რაც თან მაქვს, ყველაფერს,
დანებს და შიგნეულს, აი, აქ დავაწყობ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
490 მოიცა, აი ეს წაისვი კისერზე,
რომ მაგის მზაკვრობებს იოლად დაუძვრე.
– 123 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კარგად მითხარი, ძველი გიმნასტივით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(ნიორს აძლევს)
აი, ეს აიღე, შეჭამე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს? რატომ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ძალას მოგიმატებს, ძმობილო, ნიორი.
მაშ, სწრაფად… იჩქარე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მივდივარ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
495 გახსოვდეს:
უკბინე, გაჭორე, ბიბილო მოსჭამე,
წვერი შეუსანსლე და ისე დაბრუნდი!
გადიან.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ახლა წადი და გაიხარე.
ისე დასრულდეს სუყველაფერი,
500 როგორც მე მინდა, ზევსი გფარავდეს!
გაიმარჯვე და კვლავ დაგვიბრუნდი
ძლევამოსილი, გვირგვინოსანი.
(მაყურებელს)
ახლა კი ყური უნდა დაუგდოთ
ჩვენს ანაპესტებს,
505 მე თქვენ მოგმართავთ, ვინც ყოველნაირ
პოეზიაში ხართ გარკვეულნი.
თუ რომელიმე ძველი პოეტი კომედიისა დაგვავალებდა,
რომ სიტყვა გვეთქვა მაყურებლისთვის, ამას იოლად ვერ
მიაღწევდა.
მაგრამ ახლა კი ჩვენმა პოეტმა ამის უფლება დაიმსახურა –
– 124 –
510 ვინც ჩვენ არ გვიყვარს, მასაც იგი სძულს, სიმართლის თქმასაც
არ ერიდება,
არ უშინდება ტიფონს და გრიგალს, კეთილშობილი გმირობით
ებრძვის.
მას ბევრჯერ უთქვამს, გაკვირვებულნი რომ მიდიხართ და
რომ ეკითხებით,
თუ როგორ მოხდა, რომ მან ამდენხანს თავისთვის გუნდი არ
მოითხოვა;
ჩვენ დაგვავალა, აგვეხსნა თქვენთვის. ასე ბრძანა, რომ
უცოდინრობით
515 კი არ მოსვლია, რომ აყოვნებდა და არ ჩქარობდა. არა, უბრალოდ,
ყოველთვის თვლიდა, რომ კომედიის დადგმა ყველაზე მძიმე
საქმეა, –
მრავალს უცდია, სიხარული კი მხოლოდ ზოგიერთს თუ მიენიჭა.
თქვენ კი, სუყველა, კარგად გაგიცნოთ, – ყოველწლიურად
იცვლით ხასიათს,
ვინც კი პოეტი ყოფილა ადრე, როცა დაბერდნენ, თქვენც
უღალატეთ.
520 მან ხომ იცოდა, რაც მოუვიდა მაგნესს, ჭაღარა რომ მოერია;
ადრე რამდენი მეტოქე გუნდი დაუჯაბნია, რას არ შვრებოდა!
თქვენი გულისთვის თავს არ ზოგავდა: ქნარზე უკრავდა,
ფრთას შემოჰკრავდა,
ტილებზეც წერდა, ლიდიელებზეც, ბაყაყისფერად იღებებოდა,
აღარაფერი აღარ ყოფნიდა… მაგრამ დაბერდა და გამოსცადა,
525 რაც მანამდე არ გამოუცდია – გააგდეთ, ნიჭმა რომ უღალატა.
პოეტს ახსოვდა დიდი კრატინეც, აღზევებული ქება-დიდებით,
ნიაღვარივით რომ მოსკდებოდა, ყველაფერს სპობდა, რაც
შეხვდებოდა,
ძირფესვიანად გლეჯდა და თხრიდა მუხებს, ჭადრებს და
მეტოქეებსაც.
ნადიმზეც მხოლოდ ამას მღეროდნენ: «დოროო, ქრთამი
ტერფლეღვიანი»,
530 ანდა «ბრწყინვალე ჰიმნთა შემთხზველნი»… ასე ჰყვაოდა მისი
სახელი.
ახლა უაზროდ როშავს რაღაცას, ხედავთ და მაინც არ
გებრალებათ.
ჩამოუცვივდა ქნარიდან ოქრო, ჯადოსნურ ჩანგს კი ხმა აეშალა,
სიმებმა უშნოდ დაიწყეს ჟღერა, თვითონ მოხუცი – დახეტიალობს,
– 125 –
როგორც კონასი; გვირგვინი გახმა, ბერიკაცი კი წყურვილით კვდება;
535 ის, ვისაც ძველი დიდებისათვის პრიტანიონში «სმა» ეკუთვნოდა,
ხოლო სცენაზე ბლუკუნის ნაცვლად – აქ, დიონისეს გვერდით
დაჯდომა…
ახლა კრატესი! რამდენ ლანძღვას და შეურაცხყოფას ითმენდა
თქვენგან!
თუმცა კი მუდამ თქვენთვის ზრუნავდა და გიმზადებდათ იაფ
სადილებს:
თქვენთვის აცხობდა ბრწყინვალე აზრებს, ბაგე არასდროს
არ ღალატობდა,
540 თუმც ეცემოდა, მაინც დგებოდა და ამნაირად შემორჩა სცენას.
ეს ყველაფერი ჩვენმა პოეტმა კარგად უწყოდა და არ ჩქარობდა;
ამბობდა, ნიჩბით თუ არ დაიწყე, საჭეს ვერაფერს ვერ გაუგებო;
ჯერ საჭიროა, გემზე ახვიდე, საფუძვლიანად გაეცნო ქარებს
და ამის შემდეგ გახდე მესაჭე. – ასე ფიქრობდა; ბრძნულად
განსჯიდა,
545 არ ამომხტარა სცენაზე და აქ მიეთ-მოეთი არ დაუწყია…
დააჯილდოვეთ ამისთვის ტაშით! დაე, თერთმეტჯერ დაჰკრან
ნიჩაბს და
თან ლენეურიც დასცხონ ყიჟინა,
რათა პოეტი, გახარებული
და ბედნიერი,
550 გაბრწყინებული შუბლით წავიდეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ო, პოსეიდონ, მეუფევ
სპილენძით ნაჭედ ცხენების,
რომელთა გიყვარს ჭიხვინი;
და ლურჯქიმიან გემების
შემოტანილი განძი,
შეჯიბრი ყმაწვილკაცების,
რომლებიც მარცხდებიან და
მაინც ბრწყინავენ ეტლზე.
აქ მოდი, ჩვენთან მაგ ოქროს სამკაპით,
560 დელფინთა მეფევ, შენ, პატივდებულო
სუნიონსა და გერესტოსს,
კრონიდო, ფორმიონისთვის
უსაყვარლესო, ჩვენთვისაც
სხვებზე ძვირფასი შენ ხარ.
– 126 –
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
565 გვსურს, მამები განვადიდოთ, ვაჟკაცები რომ იყვნენ,
ამ მიწისა და პეპლოსის ღირსეულნი პატრონნი,
ხმელეთსა და ზღვაზე, ყველგან, ყველანაირ ბრძოლაში
იმარჯვებდნენ და ქალაქის შესამკობად ზრუნავდნენ.
ისინი ხომ არასოდეს, მტერს რომ დაინახავდნენ,
570 არ ითვლიდნენ, დასახვედრად ისე ემზადებოდნენ.
თუკი ომი მძიმე იყო, ვინმე დაეცემოდა,
იმწუთს ისევ ფეხზე იდგა, ეშვებოდა ბრძოლაში,
თითქოს სულ არ წაქცეულა. სტრატეგოსი არც ერთი
კლეენეტეს არ სწვევია, რამე არ უთხოვია.
575 ასე იყო მაშინ, ახლა – პროედრას არ მისცემ, –
არ ვიბრძვიო, გიპასუხებს. ჩვენ კი ასე როდი ვართ,
ქალაქსა და ღმერთებს ყველა მამაცურად დავიცავთ.
არაფერი არ გვჭირდება, მხოლოდ ერთს გთხოვთ, მშვიდობას
თუ ვეღირსეთ, შრომისაგან თუკი გავთავისუფლდით,
580 ჩვენს თმებსა და ტანსაცმელზე ნუღარაფერს ნუ გვეტყვით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
პალას, მფარველო ქალაქის,
მეუფევ წმინდა ქვეყნისა,
რომელიც პოეტებით და
ომებით, ძალით, ყველაფრით
585 აღემატება სუყველას;
აქ მოდი, წამოიყვანე
ლაშქრობებსა და ბრძოლებში
ჩვენი დამხმარე, ნიკე.
იგი ხომ გუნდის მეგობარია,
590 მტრებს ჩვენთან ერთად ხომ ებრძვის.
გამოჩნდი ახლა, ქალღმერთო,
დააჯილდოვე ეს ხალხი
და გამარჯვება მიეცი
დღეს, თუ საერთოდ აძლევ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
595 ახლა გვინდა, ჩვენს ცხენებსაც საკადრისი მივუზღოთ,
ქების ღირსნი კი არიან, რადგან ტანჯვა მრავალი
ბრძოლებსა და ლაშქრობებში მათაც გადაიტანეს.
ხმელეთზე ხომ იყოჩაღეს, ეს ისე არ გვაკვირვებს,
– 127 –
როგორც ის, რომ ვაჟკაცურად გადავიდნენ გემებზე,
600 მათარები, ნიორი და ხახვი მოიმარაგეს.
მერმე ნიჩბებს შეეჭიდნენ ადამიანებივით,
დაიყვირეს: «აბა, ნიჩბებს ვინ მოუსვამს, ჰიპაპა¡,
უფრო მაგრად, უფრო ცოცხლად, რას გაშეშდი, ამფორა!»
გადავიდნენ კორინთოში… მაშინ ახალგაზრდებმა
605 თავ-თავისი საწოლები ამოთხარეს ფლოქვებით.
სანადიროდ გაემართნენ, დაიწუნეს იონჯა;
კიბორჩხალებს დაერივნენ, ერთიანად გაწყვიტეს.
თეორეს თუ დავუჯერებთ, ერთი კორინთოელი
კიბორჩხალა ღმერთს უხმობდა: «პოსეიდონ, მიშველე,
610 ვერც მიწაზე და ვერც ზღვაზე მხედრებს ვერ დავემალე!»
პირველი ეპისოდიონი
ბრუნდება მ ე ძ ე ხ ვ ე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ყველაზე ძვირფასო, ყველაზე გულადო,
აქ შენს არყოფნაში გულს დარდი გვიწვავდა!
ახლა, უვნებელი როცა დაგვიბრუნდი,
გვაუწყე, იქ ბრძოლა რაგვარად წარმართე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
615 რა უნდა გაუწყოთ? – გავხდი «ნიკობულე».
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. აჰა, ყველა გეგებებით მხიარული ყიჟინით!
ლაპარაკობ კარგად, მაგრამ სიტყვებს ბევრად
აღემატა საქმე;
დაწვრილებით მოგვიყევი,
620 მეჩვენება, თითქოს
შორიდანაც, თითქოს
შორიდანაც მოვიდოდი,
ოღონდ შენთვის მომესმინა:
თქვი, ძვირფასო, გამბედავად:
გვიხარია სუყველას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და მართლაც, მოსმენის ღირსია ამბავი.
625 აქედან პირდაპირ იმას დავედევნე.
იქ იყო; გრგვინავდა, ყვიროდა, ტყუოდა.
– 128 –
მხედრებს თავს ესხმოდა, ყველას არწმუნებდა,
პირი შეიკრესო… ო, ლაპარაკობდა
ის დამაჯერებლად! საბჭო კი უსმენდა;
630 კარგად რომ გამოძღნენ ტყუილმხალეულით,
უცებ მოიღუშნენ, წარბები ასწიეს.
მე კი, რომ დავრწმუნდი, – ასე, თაღლითობით
ყველა გააცურა, ჩემთვის გავიფიქრე:
«პაწია ღმერთებო მატრაბაზობისა,
635 სიცრუის, მზაკვრობის და გარყვნილებისა,
აგორავ, რომელმაც ბავშვი გამომზარდე,
ახლა მომანიჭეთ ენა თავხედური
და ხმა უსირცხვილო», – ეს რომ გავიფიქრე,
მარჯვნიდან მომესმა ხმა უკანალისა.
640 კარგ ნიშნად ჩავთვალე; საჯდომით კარები
უცებ გავიტანე, პირი დავაღე და
ასე დავიყვირე: «ო, საბჭოვ, მისმინე,
მინდა, რომ გახაროთ ახალი ამბავი:
მას შემდეგ, რაც ჩვენთან ომმა დაიგრგვინა,
645 მე ასე იაფად თევზი არ მინახავს».
უცებ გაუნათდათ იმათ სახეები.
გვირგვინით მმოსავდნენ ახალი ამბისთვის.
მე კი ეს ვურჩიე იმათ, საიდუმლოდ,
თუ სურდათ, ობოლად მეტი მოსწეოდათ,
650 ხელოსნებისაგან ეყიდათ ჯამები.
მათ ტაში დამიკრეს, პირები დააღეს.
აქ კი პაფლაგონელს ეჭვი შეეპარა,
მაგრამ ვინაიდან საბჭოს ხასიათი
იცოდა, – ურჩია: «ხალხო, მე მგონია,
655 ახალი ამბისთვის, რაიც მოგვიტანეს,
კარგს ვიზამთ, ქალღმერთს თუ ჩვენ ას ხარს შევწირავთ».
ისევ მიუბრუნდა საბჭო მოწონებით.
რომ მივხვდი, იმ ნეხვმა ისევ დამამარცხა,
მეც გავაორასე რიცხვი ხარებისა.
660 საბჭოს კი ვურჩიე, მონადირისათვის
ათას თხის შეწირვის აღთქმა რომ მიგვეცა,
თუ თევზი – ობოლად – ასი მოვიდოდა.
ისევ მე მომხედეს გახარებულებმა.
პაფლაგონელმა კი ბლუკუნი დაიწყო.
665 გარეთ გაათრიეს იგი პრიტანებმა,
– 129 –
საბჭო კი წამოდგა, ყველა აყაყანდა.
პაფლაგონელი კი ითხოვდა: «მოიცათ,
ლაკედემონიდან ელჩი ჩამოვიდა,
ერთი მოუსმინეთ, ზავისთვის მოსულა».
670 მათ ერთი კაცივით ერთხმად დაიბღავლეს:
«ზავისთვის მოსულა? რაღა დროს ზავია,
ძვირფასო, თევზი ხომ ისეც გაიაფდა!
ზავი არ გვჭირდება, კვლავ ომი გაგრძელდეს!»
პრიტანებს უყვირეს, კრება დაეხურათ,
675 ყველა გადაახტა მოაჯირს, გაიქცა,
მეც გამოვიქეცი, რაც იყო ბაზარში
ქინძი, პრასი, სულ ვიყიდე, მთლიანად.
მათ რომ თევზისათვის დააკლდათ მწვანილი,
უფასოდ მივეცი, რომ მეამებინა.
680 დიდად გაიხარეს, ყიჟინა ატეხეს
და ქება შემასხეს… სულ ერთი ობოლი
დამიჯდა ის ქინძი – საბჭო ჩემსკენაა!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ყველაფერი გააკეთე, როგორც ბედის რჩეულმა;
ის თაღლითი ახალ არამზადას შეხვდა,
685 ბევრად უფრო ძლიერს,
უფრო ცბიერს, ხელოვანს
შემპარავი სიტყვის.
მოიფიქრე, ბრძოლა ახლა
როგორ უნდა გააგრძელო.
მოკავშირედ გეყოლებით.
690 შენსკენა ვართ, ხომ იცი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
თვით პაფლაგონელი მოდის ტალღასავით,
ამღვრევს და აღელვებს ყველაფერს, მე მგონი,
ჩაყლაპვას მიპირებს. ვაჰ! რა თავხედია!
მეორე ეპისოდიონი
შემორბის განრისხებული პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენი დამარცხების სამყოფი სიცრუე
– 130 –
695 კიდევ მაქვს! ვერ მოგსპობ? – დავინგრე მთლიანად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მომწონს ეგ მუქარა, მაცინებს სიფიცხე,
ბაქიაობაზე «ყიყლიყოს» გეძახი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ო, ვფიცავ დემეტრეს, თუკი ამ მიწიდან
ვერაფრით აღგ…ჭამე, თავსაც არ ვიცოცხლებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
700 შეჭმით მემუქრები? მე შეგსვამ, იცოდე,
თუნდ, როცა ჩაგყლაპავ, გავსკდე ერთიანად!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვფიცავ პილოსიდან მოძღვნილ პროედრიას…
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დახეთ, პროედრია! რას გავიხარებდი,
უკანა რიგში რომ მენახე დამჯდარი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
705 ბორკილებს დაგადებ, ზეცას გეფიცები!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დახეთ, რა ფიცხია! რა მოგცე სათქვლეფად?
თქვი, რას ისურვებდი? რას შეჭამ? – საფულეს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ფრჩხილებით ნაწლავებს გარეთ გამოგიყრი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – სარჩოს, რომ იღებ პრიტანიონიდან!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
710 მე ხალხთან მიგათრევ, პასუხი რომ გამცე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვითონ მიგათრევ და ცილსაც დაგწამებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაგრამ შენ, თაღლითო, არ დაგიჯერებენ,
მე – ყველას დავცინებ, თუ მომესურვება.
– 131 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა ურცხვად მიიჩნევ, რომ ხალხი შენია!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
715 ვიცი, რა საჭმელითაც უნდა დავაპურო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მერე, ძიძასავით სულ მშიერს არ ტოვებ?
ლუკმას დაუღეჭავ, პატარას მას მისცემ,
თვითონ კი სამჯერ დიდს იტოვებ სანთქავად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ზევსს ვფიცავ, ისეთი მოხერხებული ვარ,
720 ხალხს ხან ვავიწროებ, ხანაც ვაფართოებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეგ ჩემს უკანალსაც კარგად ეხერხება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ნუ ფიქრობ, საბჭოში თითქოს დამამარცხე.
კრებაზე მივიდეთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არავინ გაკავებს,
წამო, ნუღარაფრის გამო შევყოვნდებით.
მესამე ეპისოდიონი
მ ე ძ ე ხ ვ ე და პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი მიდიან დემოსის სახლთან და კარებზე
აკაკუნებენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ე¡, დემოს, გამოდი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
725 მამა ზევსს გაფიცებ,
გამოდი, დემიკო, გამოდი, ძვირფასო.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გამოდი, შეხედე, რაებს მიბედავენ.
დ ე მ ო ს ი კარებიდან გამოიხედავს.
– 132 –
დ ე მ ო ს ი
ვინა ხართ? რას ბღავით? მომშორდით თავიდან!
ჩემი ზეთისხილის გვირგვინი! რასა ჰგავს!
როგორ დაგიშლიათ! რა მოხდა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
730 შენს გამო
მირტყამენ ესეც და ისინიც.
(გუნდზე მიუთითებს)
დ ე მ ო ს ი
ვაჰ! რატომ?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მიტომ, რომ მიყვარხარ და შენზე ვგიჟდები!
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
შენ ვინ ხარ, მითხარი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე? ამის მეტოქე,
შენი მოყვარული, კეთილისმსურველი,
735 სხვებივით კეთილი და პატიოსანი;
მაგრამ შენს სიყვარულს ეგ ვინმეს დაუთმობს?!
თვითონაც იმ ბიჭებს ჰგავხარ, საყვარლები
რომ ჰყავთ; – პატიოსნებს არ აგდებ არაფრად,
შენს თავს მეწაღეებს, ვაჭრებს, მეჩექმეებს,
740 ტყავის გამყიდველებს უძღვნი ერთიანად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ვზრუნავ ხალხისთვის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჰო, თქვი, რას აკეთებ?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
როცა პილოსიდან გაიქცნენ სარდლები,
ჩავედი, სპარტელი ტყვეები მოგგვარეთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვიღაცა ქოთანში ხარშავდა შეჭამადს,
– 133 –
745 მე გამოვიარე, ავწაპნე ქოთანი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ახლავე სახალხო კრება მოიწვიე,
დემოს, რომ გაიგო, ჩვენ ორში რომელი
უფრო ერთგულია და ის შეიყვარე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სწორია! ოღონდაც პნიქსზე ნუღარ წავალთ.
დ ე მ ო ს ი
750 აბა სხვა ადგილას არსად არ დავჯდები.
კრება ძველებურად პნიქსზე ჩატარდება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე უბედურს! ნაღდად დავიღუპე!
მოხუცი სახლში ხომ ყველაზე ბრძენია,
როგორც კი იმ ქვაზე დაჯდება, იმწუთას
755 ამთქნარებს, თითქოსდა იქ ბუზებს ითვლიდეს.
მეორე აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ახლა შენი საიალქნე ბაგირები მოუშვი!
მოიკრიბე სიმამაცე, გაილესე ენა!
ამით უნდა დაამარცხო. ცბიერია იგი,
გაიძვერაც; – გამოსავალს სულ იოლად პოულობს,
760 გრიგალივით ამოვარდი და მძვინვარედ დაეცი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, ახლა კი ფრთხილად იყავი, სანამ შეგიტევს, თვით მოემზადე,
ასწიე შენი «დელფინები» და თვითონ მიადგი შენი კატარღა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ჩემს დედოფალს, ქალღმერთ ათენას, ჩვენი ქალაქის
მფარველ-განმგებელს,
ამას ვთხოვ: თუკი ათენელთათვის საუკეთესო კაცი შევიქენ
765 ლისიკლეს, კინას და სალაბაკქოს შემდეგ, შეძლება
მომცეს ქალღმერთმა,
კვლავ არაფერი არ ვაკეთო და პრიტანიონში კვლავ ვისადილო.
– 134 –
(დემოსს)
თუკი შენ მძულხარ, თუკი შენს გამო მტერს მარტოდმარტო
არ შევებრძოლო,
მომსპონ, გამხერხონ, ჩემი ტყავისგან აპეურები გამოჭრან თუნდაც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც, ჩემო დემოს, თუ არ მიყვარხარ, თუკი შენს გამო ჭკუას
არ ვკარგავ,
770 დამჭრან, დამკეპონ ნაკუწ-ნაკუწ და ისე მომხარშონ! არ
დამიჯერებ? –
ამ მაგიდაზე ცოცხლად დამგლიჯონ და მიტოტოსში ყველს
შემაზილონ,
მერმე კაუჭზე ჩამოკიდული კერამიკოსში გადამათრიონ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვინღა იქნება ის მოქალაქე, შენ ჩემზე უფრო რომ ეყვარები?
ჩემი საბჭოში ყოფნისას შენთვის დიდი თანხა მაქვს შეგროვებული;
775 ზოგს ვაწამებდი, ზოგსაც ვახრჩობდი, ზოგს დავდევდი და
ვეხვეწებოდი,
კერძო პირებზე აღარ ვფიქრობდი, ოღონდაც შენთვის მეამებინა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეგ არაფერი არ არის, დემოს; ასეთ საქმეებს მეც გავაკეთებ.
მეც მოვიტაცებ სხვის პურს როგორმე და მოტაცებულს შენ
ჩაგაბარებ.
რომ არც უყვარხარ, არც ერთგულია, ამას ახლავე გაჩვენებ
ცხადად –
780 გემსახურება მხოლოდ იმისთვის, შენს ნაღვერდალთან კარგად
რომ გათბეს.
შენ მარათონში მახვილით ხელში სამშობლოსათვის ებრძოდი
სპარსელს,
შენ გაიმარჯვე, ჩვენ ავქაქანდით; სალაპარაკო ბევრი მოგვეცი…
ასეთი კაცი ამ ქვებზე ზიხარ და ეს არც ფიქრობს, რომ გემაგრება.
მე კი სულ სხვა ვარ, აი, შევკერე და მოგიტანე… აბა, ადექი,
785 ახლა დაბრძანდი. რბილად იქნება, ვინც სალამინში გადაიღალა.
დ ე მ ო ს ი
კაცო, ვინა ხარ? შთამომავალი ჰარმოდიოსის დიდი გვარისა?
ამ საქმით მართლაც კეთილშობილი და მოყვარული ჩანხარ
დემოსის.
– 135 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაი, რა წვრილი პირმოთნეობით დაიმსახურა ამისი ნდობა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იგი ბევრად უფრო პატარა სატყუარათი ჩაიგდე ხელში.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
790 არ აღმოჩნდება არც ერთი კაცი, ხალხისთვის ჩემზე უკეთ
მებრძოლი,
ანდა დემოსის უფრო მოყვარე, – თავს ჩამოვდივარ სანაძლეოში!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამას უწოდებ მერე სიყვარულს?! ხომ ხედავ, ხალხი მერვე წელია
კოშკში, კასრსა და ძერის ბუდეში ცხოვრობს; და მაინც არ
გებრალება.
ამწყვდევ და მისგან წვენი გამოგყავს. არქეპტოლემემ რომ
მოგვიტანა
795 მშვიდობა, შენ ის არ მოისურვე! ხოლო ელჩები გააპანღურე
და ქალაქიდან ისე გაყარე, როცა მშვიდობა შემოგთავაზეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მთელს საბერძნეთზე რომ გვებატონა. ორაკულებში ასე წერია,
რომ ხუთ ობოლად მალე დემოსი არკადიაში იჰელიასტებს…
თუკი გადარჩა. ყოველნაირად ვუშოვი ლუკმას, ვემსახურები,
800 გზასაც ვიპოვი – ავად თუ კარგად, ტრიობოლი კი მუდამ ექნება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
ზევსს ვფიცავ, შენ ის სულ არ გადარდებს, არკადიაში რომ
იბატონოს.
შენ თვითონ გინდა, ქრთამი აიღო ქალაქებისგან, ხოლო დემოსმა
ომებისა და ბურუსის გამო ვერ დაინახოს, რასაც თაღლითობ
და გასაჭირში ხელფასისათვის სულ შენ გიყუროს
პირდაფჩენილმა.
805 ოჰ, მინდვრებში რომ დაბრუნდებოდეს და მშვიდობაში რომ
იცხოვრებდეს,
ფაფას შეჭამდეს, მომაგრდებოდეს, ზეთისხილზე რომ სიტყვას
იტყოდეს,
მაშინ გაიგებს, რამდენ სიკეთეს აკარგვინებს ეგ შენი ხელფასი
და დაბრუნდება გამწარებული, შენს წინააღმდეგ ექნება კენჭი.
– 136 –
ეს შენც იცი და თვალს უხვევ ამ კაცს, სიზმრის ახსნაშიც
ასე ატყუებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
810 საშინელება არ არის განა, ასე რომ ამბობ და ცილს რომ მწამებ
დემოსისა და ათენელების წინაშე იმ კაცს, ვისგანაც ქალაქს,
ვფიცავ დემეტრეს, თემისტოკლეზე მეტი სიკეთე უნდა ახსოვდეს?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«ქალაქო არგოს, გესმის რას ამბობს?» შენ თემისტოკლეს
როგორ ედრები?
იმან ქალაქი აავსო ჩვენი, თუმც ჩაიბარა გაჭირვებაში;
815 მშიერი ხალხი დააპურა და სადილს პირევსიც ზედ დაუსართა;
მას ძველი თევზი არც კი მოუკლავს, არა, ახალი კი დაუმატა!
შენ კი სულ ცდილობ, მცირე ქალაქად წარმოაჩინო ჩვენი ათენი,
კედლებს აშენებ, ორაკულს მღერი, თემისტოკლესაც რომ ეტოლები!
ის გააძევეს… შენ ნასადილევს თითებს ნარჩევი პურებით იწმენდ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
820 საშინელება არ არის განა, დემოს, ამ კაცმა ასე გამლანძღოს,
როცა მიყვარხარ!
დ ე მ ო ს ი
აბა, შეწყვიტე, ნუ ილანძღები და ნუ თაღლითობ!
მე კი ამდენ ხანს ვერ შევამჩნიე, რომ ამნაირად ინიღბებოდი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემო დემიკო, უსაზიზღრესი კაცია, ბევრი ცოდვა ჰკიდია.
სანამ შენ შენთვის წყნარად ამთქნარებ,
825 ეს ანგარიშებს სწურავს, წვენს ადენს
და მერე წრუპავს ორივე ხელით
ხაპავს საერთო საგანძურიდან.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ოცდაათი ათასი დრაქმა
გაქვს მოპარული, ახლავე გამხელ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
830 წყალს რატომ ნაყავ, რა გაყრანტალებს?
მაინც ყველაზე საზიზღარი ხარ
ათენელთათვის. ვფიცავ დემეტრეს,
– 137 –
კაცი არ ვიყო, თუ არ გამხილო,
შენ თვითონ ქრთამად მიტილენედან
835 ორმოცზე მეტი მნა რომ აიღე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. შენ სუყველას გამოგვიჩნდი დიდ სიკეთის მთესველად.
გაქებ ენამჭევრობისთვის. გააკეთე ასე –
შეიქნები ელინთ შორის უდიდესი კაცი.
ქალაქს, ყველა მოკავშირეს გაუძღვები სამკაპით,
840 მხოლოდ ერთხელ შეარხევ და ფული მოვა თავისით.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აღარ გაუშვა, ხომ მიხვდი, რაში ყოფილა სუსტი.
შენი ფერდების პატრონი აწი იოლად დასძლევ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
არა, კარგებო, ჯერ კიდევ ასე არ გახლავთ საქმე.
ზოგი რამ დამრჩა მარაგში, ჩემს პოსეიდონს ვფიცავ,
845 იმგვარი, მტრებს რომ სუყველას დაუმოკლებდა ენას,
თუ პილოსური ფარები დარჩენილია კიდევ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ემაგ «ფარებზე» გაჩერდი, კარგი საბაბი მომეც.
რომ გყვარებოდა დემოსი, არ დაუშვებდი, ალბათ,
ჩამოეკიდათ ფარები სახელურებით, არა!
850 მაგრამ ეს, დემოს, ხრიკია და ეშმაკური ფანდი:
რომც მოინდომო ამ კაცის დასჯა, ვერაფერს უზამ.
ხომ ხედავ, შემოიკრიბა მეტყავეები ირგვლივ,
იმათთან ახლოს ცხოვრობენ ვაჭრებიც – ყველის, თაფლის,
პირი აქვთ ყველას შეკრული, ფიქრობენ მხოლოდ ერთზე,
855 თუ განრისხდები სასტიკად, ან გააძევებ ვინმეს,
გაიქცევიან ღამით და ჩამოიღებენ ფარებს,
რომ ბაზრის შესასვლელები ხელში აიღონ უცებ.
დ ე მ ო ს ი
ვაი, უბედურს, ჰქონიათ სახელურები ფარებს!
შე საძაგელო, ამდენ ხანს მე მატყუებდი თურმე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
860 ბედკრულო, ნუ დაუჯერებ! ხომ არ გგონია, მართლა
იპოვი ჩემზე უკეთეს მეგობარს? მხოლოდ მე ვარ
– 138 –
შეთქმულებათა გამხსნელი, რაც კი ქალაქში ხდება,
მე ვეღარ დამემალება, იმწამსვე ავტეხ ყვირილს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იმ მებადურს მაგონებ, ვინაც გველთევზას იჭერს.
865 ის დამდგარ წყალში ვერაფერს ვერ გაახერხებს, იცი,
წყალს თუ აამღვრევს, ფსკერიდან თუკი ამოყრის ტალახს,
მაშინ დაიჭერს, – შენც ამღვრევ ქალაქს და თევზსაც იჭერ.
ახლა ეს ერთიც მითხარი: ამდენ ტყავებს რომ ჰყიდი,
თუ მიგიცია ამისთვის, რომ შეეკერა წაღა?
რომ გყვარებოდა, მისცემდი.
დ ე მ ო ს ი
870 არა, აპოლონს ვფიცავ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ხომ მიხვდი, რა კაციცაა?! მე კი ასეთი არ ვარ,
აჰა, ეს წყვილი წაღაა, ატარე, გქონდეს ჩემგან.
დ ე მ ო ს ი
ხალხისთვის შენზე უკეთესს ვერვის ინატრებს კაცი.
გეტყობა, გიყვარს ქალაქი, ამ ჩემს ფეხებზეც ზრუნავ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
875 საშინელება არ არის? რა შეძლებიათ წაღებს!
ჩემი კი სულ დაივიწყე, რაც გაგიკეთე კარგი?
მრუშობა მოვსპე, სიიდან გამოვიყვანე გრიტე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
საშინელება არ არის? საჯდომს უჭვრეტ და მაინც
ტრაბახობ, სიძვა მოვსპეო? იმათი გშურდა, ალბათ,
880 რომ მოსპე: ორატორები არ გამხდარიყვნენ მერმე.
ხედავდი, რომ უქიტონოდ იყო ამხელა კაცი,
ერთი პერანგის ღირსადაც არ ჩაგითვლია იგი,
თუნდ ყოფილიყო ზამთარი. აიღე, დემოს, გაძლევ.
დ ე მ ო ს ი
თვით თემისტოკლეც ვერასდროს მოიფიქრებდა ამას.
885 თუმცა პირევსი მაჩუქა,მაგრამ მე ასე ვფიქრობ,
რომ ამ ქიტონის ამბავი უკეთესია მაინც.
– 139 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაი უბედურს, როგორი მაიმუნობით მებრძვი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ახლა იმ სტუმრის დღეში ვარ, ვისაც უზომოდ უსვამს
და ახლა უჭირს… შენივე ხერხი ვიხმარე ძველი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
890 მლიქვნელობაში მაჯობებ? არა მგონია. აჰა,
ამას მოვასხამ.
(მოსასხამს აძლევს დემოსს. მეძეხვეს)
რას იტყვი? ხომ არ გაცოფდი?
დ ე მ ო ს ი
ტფუი!
ჯანდაბას იქით წასულხარ! სულ ტყავის სუნით ყარხარ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
განზრახ მოგასხა, უნდოდა, რომ გაეგუდე სულაც.
ადრეც შვრებოდა ამგვარებს. შენ სილფიონი, გახსოვს,
რომ გაიაფდა უეცრად?
დ ე მ ო ს ი
895 რაღა თქმა უნდა, მახსოვს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამან იზრუნა მაგისთვის, გააიაფა განზრახ,
რომ გეყიდათ და გეჭამათ, ჰელიეაში მერე
მოსამართლეებს ებუთქათ, დახოცილიყვნენ ყველა.
დ ე მ ო ს ი
ვფიცავ პოსეიდონს, იგი ერთმა კოპრელმაც მითხრა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(მაყურებელს)
900 ბათქა-ბუთქისგან სუყველა წითურები არ გახდით?
დ ე მ ო ს ი
ზევსს ვფიცავ, საქმე წითურის ნახელავია ნაღდად.
– 140 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
თაღლითო, პამპულაობით გსურს ამიბნიო თავგზა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვით ქალღმერთმა მასწავლა, რომ თავხედობით
დაგძლევ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვერაფრით ვერ გაიმარჯვებ! დემოს, აიღე, გაძლევ
905 ფულიან ჯამს და ჩახეთქე, შენთვის იყავი, უქმად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე კი ამ ქილას მოგართმევ, წამლით სავსეა იგი,
მუხლზე წაისვი, ჭრილობებს სულ დაგიშუშებს უცებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სულ ამოგიღებ ჭაღარას, უმალ ყმაწვილკაცს გაგხდი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კურდღლის კუდი აიღე, გამოიწმინდე თვალი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
910 ცხვირს რომ მოიწმენდ, თითები შემომახოცე თავზე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა, ჩემსაზე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჩემსაზე!
(მეძეხვეს)
ტრიერარქობას მოგანდობ,
ფულს კი სულ თვითონ დახარჯავ:
ძველთაძველ ხომალდს მიიღებ,
915 რომელიც შეკეთებისთვის
ნიადაგ ხარჯებს მოითხოვს.
როგორმე ისეც მოვაწყობ,
აფრა რომ გერგოს დამპალი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ადუღდა კაცი!
– 141 –
(პაფლაგონელს)
შეწყვიტე,
920 გადმოდის! მოსაკლებია
მუგუზალი და მუქარა
მოსახდელია ქაფქირით!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
კარგად მოგხვდება ამისთვის,
გაგსრესს სამხედრო ბეგარა.
925 თვითონ ვიზრუნებ, სიაში
მდიდარ კაცად რომ ჩაგწერონ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე არ გაშინებ არაფრით,
მაგრამ ამას კი გისურვებ:
ტაფა შეგედგას ცეცხლზე და
930 თევზი შეგეწვას, თავად კი
გინდოდეს მილეტელებზე
ლაქლაქი, გელოდებოდეს
წარმატებისთვის – ტალანტი;
ჩქარობდე, თევზიც ჩახეთქო
935 და კრებაც არ გააცდინო;
სანამ შეჭამდე, მანამდე
კაციც მოგსვლოდეს და შენაც
ტალანტის ხათრით გეჩქაროს,
ერთად გეხეთქოს
940 და უმალ დამხრჩვალიყავი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კარგია, კარგი, ვფიცავ ზევსს, აპოლონსა და დემეტრეს!
დ ე მ ო ს ი
მეც ასე მგონია, ცხადია, ეს კაცი
საუკეთესოა მათ შორის, ვინაც კი
945 აქამდე ყოფილა ობოლიანებში.
შენ კი, მიყვარხარო, ამბობ და მაშმაგებ.
აბა, დამიბრუნე ბეჭედი, ვერასდროს
ვეღარ გამიძღვები.
– 142 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(უბრუნებს ბეჭედს)
აჰა, გამომართვი.
თუ მე ამიკრძალავ შენზე ბატონობას,
950 ჩემზე გაიძვერა ვინმე გამოჩნდება.
დ ე მ ო ს ი
ეს ჩემი ბეჭედი არ არის ნამდვილად.
ნიშანიც სხვა უზის, ეს ჩემი არ არის.
ვერ ხედავ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაჩვენე! შენსაზე რა იყო?
დ ე მ ო ს ი
რა? ლეღვის ფოთოლში ქონი თაფლიანი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
955 არ არის.
დ ე მ ო ს ი
არ არის ფოთოლი? რაღაა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
კლდეზე დგას თოლია და სიტყვას წარმოთქვამს.
დ ე მ ო ს ი
ვაგლახ, მე უბედურს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რაო?
დ ე მ ო ს ი
მოაცილე!
ეგ ჩემი არ არის, კლეონიმესია!
აი, გამომართვი, შენ გნიშნავ მმართველად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
960 ჯერ არა, მეუფევ, არა, გევედრები,
ჯერ ჩემს ორაკულებს უნდა მოუსმინო.
– 143 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჯერ ჩემსას!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ამისას თუკი მიენდობი,
«გუდა» შეიქნები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამის მიხედვით კი
«ტყავჩამოწეული ასო» შეიქნები.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
965 ჩემი ორაკული ამბობს, რომ შენ მართავ
მთელ მიწას, ვარდების გვირგვინით მორთული.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემთან კი ძვირფასი სამოსით, გვირგვინით
შემკული ჩაჯდები ოქროს ოთხთვალაში
და დაედევნები მაშინვე სმიკითეს.
დ ე მ ო ს ი
წადი, მოიტანე ისინი.
(პაფლაგონელზე მიუთითებს)
970 ამანაც
უნდა მოისმინოს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ახლავე.
დ ე მ ო ს ი
შენც წადი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ახლავე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, გავრბივარ, რა მიშლის?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. საშური დღის ნათელი
დაადგება აქაურებს
975 და სტუმრებსაც, ჩამოსულებს,
– 144 –
კლეონი თუ გაქრება.
მაგრამ ბევრი მოხუცისგან,
ბაზარში რომ სასამართლოს
აწყობენ და ბუზღუნებენ,
980 ასეც გამიგონია:
თითქოს, მას რომ არ ჰქონოდა
ამოდენა უფლებები,
ორ ნივთს ვერ ვეღირსებოდით:
ჩამჩასა და ქვასანაყს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. 985 ღორული აქვს მიღებული
განათლება. ეს მაკვირვებს,
მისი ძველი ძმაკაცები
ასეთ ამბავს ყვებიან:
ლირას მხოლოდ დორიულად
990 აწყობდაო და არ სურდა,
შეესწავლა სხვა რამეო.
მაშინ განრისხებულა
კითარისტი, გაუგდია,
რადგან ბავშვი ჰარმონიას
995 არ სწავლობდა, თუკი იგი…
დორიული არ იყო.
მეოთხე ეპისოდიონი
ბრუნდებიან პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი და მ ე ძ ე ხ ვ ე. მოათრევენ ორაკულებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჰა, აბა, შეხედე, აქ ყველა არცაა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე, ჩავისვრი… ყველა არც აქაა.
დ ე მ ო ს ი
(მიუთითებს ორაკულებზე)
რაა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ორაკული!
– 145 –
დ ე მ ო ს ი
ამდენი?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
რა გიკვირს?
1000 კიდევ მაქვს, ზევსს ვფიცავ! სკივრი სულ სავსეა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ორი სახლი და სხვენიც, გატენილი.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, ვნახოთ. ვისია ეს ორაკულები?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჩემი – ბაკისისა.
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
შენი კი ვისია?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გლანისის – ბაკისის უფროსი ძმა გახლავთ.
დ ე მ ო ს ი
და რაზე არიან?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1005 ათენზე, პილოსზე,
შენზე და ჩემზედაც, სუყველა საქმეზე.
დ ე მ ო ს ი
შენი კი რაზეა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ათენზე, ფაფაზე,
ლაკონელებსა და ახალ სკუმბრიაზე.
ვაჭრებზე, წონაში სულ რომ გვატყუებენ,
1010 შენზე და ჩემზედაც; – ამან დაიკბინოს!
დ ე მ ო ს ი
სწრაფად, ვატრიალოთ, ახლავ გამაგონეთ;
ჰო, ის არ გამოგრჩეთ, მე რომ მსიამოვნებს,
ღრუბლებში არწივი რომ უნდა შევიქნე.
– 146 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაშ, მოდი, დამიგდე ყური და მისმინე.
1015 ახლა დაუკვირდი, ძეო ერეხთევსის, გზას ორაკულისა,
რომელიც ტაძარში, ძვირფას სამფეხიდან გამცნო
აპოლონმა.
გიბრძანა, დაიცვა ბასრკბილებიანი და წმინდა ნაგაზი,
რომელიც შენთვის ყეფს და უღრენს სუყველას შენი
გულისათვის,
ხელფასსაც ის გაძლევს. თუკი არ დაიცავ, დაღუპვა
მოგელის;
1020 ბევრი ჰყავს მოძულე, გუნდ-გუნდად ბოროტი ჭკები
დასჩხავიან.
დ ე მ ო ს ი
დემეტრეს ვფიცავარ, ვერ მივხვდი, რას ამბობს.
ან ნაგაზს რა უნდა, ან ჭკას – ერეხთევსთან?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეს მე ვარ ნაგაზი, შენთვის ვყეფ ნიადაგ.
გითხრა ფოიბოსმა, დამიცვა ქოფაკი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1025 ამას კი არ ამბობს, არამედ ამ ძაღლმა
სულ რომ შეგიჭამა მთელი ორაკული.
სიმართლე ნაგაზზე აქ, ჩემთან წერია.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, თქვი, მე მანამდე ქვა უნდა ავიღო,
მაგ თქვენმა ნაგაზმა რამე არ მომჭამოს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1030 ახლა დაუკვირდი, ძეო ერეხთევსის, მონებით მოვაჭრე
ქოფაკსაც, კერბეროსს, კუდს რომ აქიცინებს. სანამ შენ
სადილობ,
დროს უცდის, რომ ხორცი უმალ შეგიჭამოს, როგორც
დაამთქნარებ.
ხშირად ესტუმრება შენს სამზარეულოს მალულად ნაგაზი
ღამით და სასწრაფოდ შესანსლავს ყველაფერს: ჯამებს
და… კუნძულებს.
– 147 –
დ ე მ ო ს ი
1035 ვფიცავ პოსეიდონს, გლანისი ჯობია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ძვირფასო, უსმინე ამას და განსაჯე:
ერთ ვინმე დედაკაცს უწმინდეს ათენში ლომი გაუჩნდება,
რომელიც ხალხისთვის ბრძოლას გაუმართავს კოღოთა
სიმრავლეს.
თითქოსდა საკუთარ ბოკვერებს იცავდეს. შენაც
გაუფრთხილდი,
1040 ამისთვის აღმართე კედლები ხისა და კოშკები რკინისა.
დ ე მ ო ს ი
ვერ მივხვდი, აპოლონს ვფიცავარ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ნათლად გიბრძანა ღმერთმა, დამიფარო,
შენს «ლომად» უფალი ნაღდად მე მგულისხმობს.
დ ე მ ო ს ი
ჩემს დაუკითხავად «ლომადაც» იქეცი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1045 არაფრით არ უნდა, ეს ერთიც რომ ახსნას:
რა არის «კედლები ხისა და რკინისა»,
რაშიც ლოქსიასმა გიბრძანა, რომ ჩასვა.
დ ე მ ო ს ი
რას ფიქრობ, რისი თქმა უნდოდა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე მგონი,
გიბრძანა, ეს კაცი ხუნდებში ჩაგესვა.
დ ე მ ო ს ი
1050 ო, ეს ორაკული, ვატყობ, აღსრულდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ნუ მიენდობი,შურისგან ჩხავიან ყორნები ხმამაღლა.
მიმინო გიყვარდეს, გულში სულ გახსოვდეს, რა ტვირთი
ატარა,
– 148 –
ლაკედემონელი ყვავის ბახალები როცა მოგიყვანა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მთვრალი იქნებოდა, თუ პაფლაგონელმა თვითონ გააკეთა.
1055 ბოროტის მზრახველო კეკროპიდ, ეს საქმე დიდად
მიგაჩნია?
ტვირთს ქალიც ატარებს, ეს იმ ტვირთს, რომელსაც კაცი
შთაუსახავს,
ბრძოლა კი არ ძალუძს, თუ არ დაისვენებს, უმალ
ჩაისველებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ამას უსმინე, რას ამბობს უფალი პილოსი პილოსზე.
«არის პილოსის წინ პილოსი…»
დ ე მ ო ს ი
რას ბოდავ, როგორ «პილოსის წინ»?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1060 ამბობს, რომ «პიელოსს», კუტალებს აიღებს.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, მე დღეს დაბანა აღარ მეღირსება?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა, – მოიპარა ამან კუტალები.
აქ ზღვაოსნობაზეც არის ორაკული,
მთელი ყურადღებით უნდა მოუსმინო.
დ ე მ ო ს ი
1065 ჰო, გისმენ, პირველად კი ის წამიკითხე,
ხელფასი საიდან ექნებათ ზღვაოსნებს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ძეო ზევსისა, უფრთხილდი ძაღლმელას, რომ არ გიეშმაკოს,
მზაკვარმა, ცბიერმა და გამოქექილმა ფეხმარდმა მელიამ.
იცი, ეს რა არის?
დ ე მ ო ს ი
კი, ფილოსტრატეა აქ, ჩვენთან, ძაღლმელა.
– 149 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1070 ამას კი არ ამბობს, არამედ ეს კაცი
სულ სწრაფ და სარფიან ხომალდებს რომ ითხოვს,
არ უნდა მისცეო, ბრძანა ლოქსიასმა.
დ ე მ ო ს ი
ძაღლმელა ტრიერი ყოფილა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვერ ხვდები?
ხომალდიც ხომ სწრაფია ვითარცა მწევარი.
დ ე მ ო ს ი
1075 მერმე ძაღლს მელია როგორ მიემატა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, ეს მელუკები ჯარისკაცებია,
სოფლებში ვენახებს რომ ანადგურებენ.
დ ე მ ო ს ი
კეთილი.
ამ მელუკებისთვის ხელფასი სადაა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვითონ ვიშოვი და თანაც სამ დღეში.
1080 ჯერ ამას უსმინე: ბრძანებს ორაკული,
კილენეს უფრთხილდი, არ გიეშმაკოსო.
დ ე მ ო ს ი
რაო, კილენეო?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«კილენე» – პეშვიო?
ეს არის, სულ რომ გთხოვს, «პეშვში ჩამიდეო».
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სწორად არ განმარტავ. თვითონ ფოიბოსი
1085 «კილენეს» უწოდებს ხელს დიოფითესის.
აი, ორაკული კიდევ მაქვს, ფრთიანი;
არწივი გახდები, იმეფებ მიწაზე.
– 150 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ასეა ჩემთანაც: იმეფებ მიწაზეც,
მეწამულ ზღვაზედაც და ეკბატანაზეც.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1090 სიზმარი მეზმანა, სადაც თვით ქალღმერთი
გრწყავდა სარწყავიდან სიმდიდრჯანმრთელობით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, მეც ასე მეზმანა ქალღმერთი,
აკროპოლისიდან გამოსულს ბუ ეჯდა.
ჯერ შენ გადმოგასხა თავზე ამბროსია
1095 სურიდან. ამას კი – ნახარში ნივრისა.
დ ე მ ო ს ი
ოჰ, ოჰ!
არავინ არ არის გლანისზე ჭკვიანი.
შენი ვარ დღეიდან, შენ უნდა შეიქნე
გერონტაგოგი და აღმზარდო თავიდან.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1100 არა, გევედრები, ცოტაც მოიცადე.
ქერის პურს მოგიძღვნი და დღიურ ულუფას.
დ ე მ ო ს ი
ვაიმე, არ მინდა ქერის გაგონებაც,
ბევრჯერ მომატყუეთ შენც და თუფანესმაც.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაშ, ახლა მოგიტან ფქვილს, სულ გამზადებულს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1105 მე მოგირბენინებ გამომცხვარ კვერებს და
კერძსაც გამზადებულს, ჭამე და იყავი.
დ ე მ ო ს ი
აბა, დააჩქარეთ, რამეს თუ აპირებთ,
თქვენ ორში რომელიც უფრო გამახარებს,
მე იმას გადავცემ პნიქსის სადავეებს.
– 151 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე უნდა გავიქცე პირველი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1110 არა, მე!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. დემოს, საოცარია
შენი ძალაუფლება,
შენი, როგორც ტირანის,
ეშინია ყველას.
1115 იოლად კი ბრიყვდები,
გიყვარს, რომ გატყუებენ,
ანდა გელიქნებიან;
სულელივით უყურებ
ყველას პირდაფჩენილი,
1120 გონება კი გტოვებს.
დ ე მ ო ს ი
არც თქვენს თმებში არ იცდის,
რაკი ასე გგონიათ:
მე ხომ თავს ვისულელებ
შეგნებულად, განზრახ.
1125 მსიამოვნებს მე თვითონ,
«ნწაი, ნწაის» რომ ვითხოვ,
ქურდს ისე რომ გამოვკვებ,
როგორც ვინმე პროსტატესს.
მერმე, როცა გაძღება,
1130 ავაყენებ, ვჟეჟავ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. აბა, მაშინ რა გვეთქმის,
თუკი სიბრძნე არ გტოვებს,
თუ ყველაფერს აკეთებ,
როგორც თვითონ ამბობ,
1135 წინასწარი განზრახვით.
თუკი, როგორც საქონელს,
პნიქსზე ქურდებს ასუქებ,
კერძი რომ დაგაკლდება,
– 152 –
მსუქან-მსუქანს დაარჩევ,
1140 შესწირავ და შეჭამ.
დ ე მ ო ს ი
მაგათ, ყველას, მიყურეთ,
ეშმაკობით ვაჯობებ,
თუმცა კი აქვთ ჭკუაში
გაცურება ჩემი.
1145 მუდამ თვალყურს ვადევნებ
ჩუმად, თითქოს ვერ ვხედავ,
რომ ყველაფერს მპარავენ,
სულ ამოვანთხევინებ,
რაც კი მოუპარავთ მათ,
1150 პირში ჩავჩრი კემოსს.
მეხუთე ეპისოდიონი
შემორბიან პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი და მ ე ძ ე ხ ვ ე. კალათები მოაქვთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეშმაკს წაუღიხარ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გაქრი, ჭირიანო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დემოს, ყველაფერი მომზადებულია
სამგზის რახანია, მსურს მოგემსახურო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ათგზის, თორმეტგზის, ათასგზის და ასე
1155 უსასრულოდმრავალდამრავალმრავალგზის.
დ ე მ ო ს ი
მე კი გელოდებით ოცდაათათასგზის,
გულში გაგინებდით მრავალდამრავალგზის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იცი, რა ჰქენი?
დ ე მ ო ს ი
მითხარი, გავიგებ.
– 153 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აი, ამ ზღუდიდან გაგვიშვი ორივე,
რომ მოგემსახუროთ.
დ ე მ ო ს ი
1160 კარგი, გაემართეთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი დ ა მ ე ძ ე ხ ვ ე
მზადა ვართ!
დ ე მ ო ს ი
გაუშვით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
ფეხი არ დამიდო!
დ ე მ ო ს ი
ჩემი მეგობრები დღეს ან მომიტანენ
დიდ ბედნიერებას, ან სულ დამღუპავენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სკამი მოგიტანე,ხედავ, მე პირველმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1165 ო, მე კი მაგიდა, სულ უპირველესმა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შეხედე, როგორი კვერი მოგიტანე,
პილოსურ ქერისგან არის გამომცხვარი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ქერქი პურისა, ამოღრუებული
თვით უკვდავ ქალღმერთის სპილოს ძვლის ხელებით.
დ ე მ ო ს ი
1170 რა დიდი გქონია თითი, დედოფალო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე კი – გემრიელი მუხუდოს წვნიანი,
«პილოსში მებრძოლი» პალასის ქმნილება.
– 154 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, დემოს, ცხადია, ქალღმერთი დაგყურებს,
თავზედაც დაგადგა ქოთანი წვნიანით.
დ ე მ ო ს ი
(ირონიულად)
1175 შენ როგორ გგონია, ჩვენი სახელმწიფო
კი იარსებებდა მაგ ქოთნის გარეშე?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეს თევზი მოგართვა სპათშემშინებელმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«მძლავრ მამის ასულმა» ხორცი მოგიხარშა,
ფაშვის ნაჭერი და კუჭმაჭიც მოგართვა.
დ ე მ ო ს ი
1180 კარგია, პეპლოსიც რომ გახსენებია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
«საზარჩაჩქნიანმა» ქალღმერთმა გიბრძანა,
ეს კვერი მიირთვი, ხომალდი რომ დავძრათ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და ესეც აიღე.
დ ე მ ო ს ი
სად გამოვიყენებ
შიგნეულს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქალღმერთმა ეს გამომიგზავნა,
1185 ხომალდის «შიგანი» კარგად რომ მოაწყო, –
მას ხომ ნაოსნობის ბედი სულ აღელვებს.
(ღვინოს სთავაზობს)
მიიღე, დალიე, გახლავს «სევაიდუ.»
დ ე მ ო ს ი
ღმერთო, რა ტკბილია, სამ წილსაც რომ იტანს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«სამგზის დიდებულმა» თავად შეაზავა.
– 155 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1190 ჩემგან ეს ნაჭერიც მიიღე ნამცხვრისა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემგან კი მიიღე მთლიანი ნამცხვარი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
კურდღელი ხომ არ გაქვს, რომ მისცე! მე კი – მაქვს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე, კურდღელი როგორ გავაჩინო?
ო, სულო, რაიმე ხრიკი მოიფიქრე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს კურდღელს უჩვენებს)
1195 ხედავ, უბედურო?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნაკლებად მადარდებს.
შეხედე, ისინი სულ ჩემთან მოდიან;
ელჩები არიან, სავსე აქვთ ქისები.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სად, სად?
(გარბის.)
მ ე ძ ე ხ ვ ე
უცხოელებს თავს ვერ დაანებებ?
(დემოსს)
ამ კურდღელს თუ ხედავ, დემიკო, რომ მომაქვს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი ბრუნდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1200 ვაიმე უბედურს, ჩემი მოუპარავს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენც ასე უყავი პილოსელ ტუსაღებს.
დ ე მ ო ს ი
მითხარი, მოპარვა როგორ მოიფიქრე?
– 156 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქალღმერთის აზრია, ჩემი – შესრულება…
საფრთხე სულ ჩემია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაგრამ ხომ მე შევწვი.
დ ე მ ო ს ი
(პაფლაგონელს)
1205 გადი! მიმწოდებელს – პატივი! სხვას არა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე, დამჯაბნეს მე თავხედობაშიც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დემოს, გადაწყვიტე, ჩვენგან რომელია
შენთვის უკეთესი და შენი მუცლისთვის.
დ ე მ ო ს ი
მერედა, საბუთად რა გამოვიყენო,
1210 ხალხმა რომ მიიღოს ჩემი განაჩენი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე გეტყვი; ახლავე მოდი და აიღე
ჩემი კალათი და ნახე, რა აწყვია;
პაფლაგონელისაც, იმწუთას მიხვდები.
დ ე მ ო ს ი
(ჩაიხედავს მეძეხვის კალათში)
ჩავხედოთ, რა არის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვერ ხედავ, მამიკო,
1215 რომ ცარიელია? მოგეცი, რაც მქონდა.
დ ე მ ო ს ი
ხალხის მოყვარული არის ეს კალათი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაშ, პაფლაგონელის კალათიც იხილე.
ხომ ხედავ?
– 157 –
დ ე მ ო ს ი
ყოველგვარ სიკეთით სავსეა!
რამხელა ნამცხვარი დაუტოვებია,
1220 მე კი ჩამომიჭრა აი, ამოდენა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ასე არ გიკეთებს, უკვე რახანია?!
რასაც მიიღებდა, იქიდან პატარას
შენ გიწილადებდა, დიდს დაიტოვებდა.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, შე საზიზღარო, ასე მატყუებდი?
1225 გვირგვინით გმოსავდი, საჩუქრებს გაძლევდი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ხომ სახელმწიფოს გულისთვის ვქურდობდი!
დ ე მ ო ს ი
ახლავე მომეცი გვირგვინი, ეს უნდა
შევმოსო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სასწრაფოდ მოგვეცი, შე ბილწო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ჯერ პითიური დამრჩა ორაკული,
1230 იქ არის ნათქვამი, ვისგან დავმარცხდები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
იქ მე ვარ აშკარად დასახელებული.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
აი, ამ საბუთით ახლავე გავარკვევთ,
თუ რამე საერთო გაქვს ღვთის ორაკულთან;
ჯერ კი ეს მითხარი, რათა გამოგცადო,
1235 თქვი, ვინ გასწავლიდა, ბავშვი რომ იყავი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე საყასბოებში მ უ ჭ ი მასწავლიდა.
– 158 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
როგორ თქვი? შიგ გულში მომხვდა ორაკული!
კეთილი…
და რა ჭიდაობა გაქვს შენ შესწავლილი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქურდობა, ცრუ ფიცი, თვალებში ყურება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1240 ნეტავ რას მიპირებ, ფოიბოს აპოლონ?
და როცა დაკაცდი, მერმე რას მისდევდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ძეხვს ვყიდდი, ცოტ-ცოტას იმას ვიძლეოდი…
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე უბედურს, ვინღა ვარ? არავინ!
სულ მცირე იმედი დამრჩა; მას მივყვები.
1245 მაშ, ესეც მითხარი, ძეხვებს აგორაზე
ჰყიდდი თუ პირდაპირ ჭიშკარში იდექი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჭიშკარში, იქ, სადაც თევზი იყიდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაგლახ, ამისრულდა წინასწარ ნათქვამი!
სახლში შემათრიეთ კაცი უბედური!
1250 მშვიდობით, გვირგვინო, გტოვებ გულმოკლული;
სხვა ვინმე აგიღებს და დაგეუფლება,
ქურდობით ნაკლები, მაგრამ ბედნიერი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, ზევს ელინელო, დღეს შენ გაიმარჯვე!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
სალამი მძლეთამძლეს! ოღონდ კი გახსოვდეს,
1255 კაცი შეიქენი ჩემი მეოხებით;
ბევრს არ გთხოვ: ფანოსი, მდივანი გამხადე.
– 159 –
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
მითხარი, რა გქვია?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აგორაკრიტოსი,
მე ხომ აგორაზე აღმზარდა კრიტიკამ.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, აგორაკრიტოსს მივანდობ თავსა და
1260 ამ პაფლაგონელსაც გადავცემ ახლავე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც, დემოს, კეთილად მოგემსახურები
და ნახავთ, ვერავის იპოვით უკეთესს
ამ დოყლაპიათა დედაქალაქისთვის.
მსახიობები ტოვებენ ორქესტრას.
მცირე პარაბასისი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. კარგად როგორ დავიწყოთ და
1265 ბოლოს რითი დავასრულოთ,
სწრაფ ცხენოსნებს ღირსეულად რომ ვუმღეროთ,
ლისისტრატეს კი არა?
რომ თუმანტისს, უსახლკაროს, არ ვატკინოთ
გული – სულ მხიარული?
1270 რადგან იგი, ო აპოლონ, საყვარელო,
მშიერია, ცრემლებსაც ღვრის,
შენს კაპარჭსაც ევედრება,
მოაცილოს სიღატაკე სასტიკი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
საძაგელი ხალხის ლანძღვა გასაკიცხი კი არა,
1275 თუკი განსჯი, პატივია პატიოსან კაცისთვის.
ვისზეც უკვე მოგახსენეთ, ცნობილია ისედაც,
თორემ კარგ და მეგობარ კაცს სულაც არ ვახსენებდი!
ყველამ იცით არიგნოტე, მშვენიერი კაცია,
თეთრიც იცის, შავიც იცის, მუსიკაშიც ერკვევა;
1280 ძმა ჰყავს ამ კაცს, ზნით იმგვარი, ძმასაც ვეღარ უწოდებ,
– 160 –
საძაგელი არიფრადე, სალანძღავი ნამდვილად;
საძაგლობა არაფერი, სულ არ გავიხსენებდი,
რომ არ იყოს უარესი, უუუსაზიზღრესი!
ენას ისვრის სამარცხვინო და უხამსი განცხრომით,
1285 გარყვნილების ბუდეებში დაეთრევა ავხორცი,
წვერს იბილწავს, სრესს და ლოკავს, კოცნის, ლოშნის
გოგოებს.
პოლიმნესტეს მსგავსად მღერის, ბაძავს ოიონიქეს.
ამდაგვარი კაცი ვისაც ძლიერ არ ეზიზღება,
იმის ღირსიც აღარ არის, ჩვენი თასით დალიოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. 1290 ხშირად, ღამით, ფიქრში გართულს
ჩემთვის გულში გამივლია,
ტვინს ვიჭყლეტდი, სად შოულობს სარჩოს-მეთქი
კლეონიმე იოლად?
ამბობენ, რომ თუ ვინმესთან, შეძლებულთან
1295 ერთხელ მაინც გამოსკდა,
მერმე, ნურას უკაცრავად, ვერ გააგდებ.
ეხვეწება მასპიძნელი:
«გევედრები მუხლმოყრილი,
მიბრძანდე და შეივედრო ეს სუფრა».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
1300 ამბობენ, რომ ტრიერები შეხვდნენ სალაპარაკოდ
ერთმანეთს და ერთმა ბრძანა უხუცესმა იმათგან:
«გოგოებო, რა ახალი ამბებია ქალაქში!
ამბობენ, რომ ჩვენგან ასის კართაგენში წაყვანა
განუზრახავს უსაზიზღრეს ჰიპერბოლე-ბუზღუნას.»
1305 ტრიერები განრისხდნენ და დაუშვებლად ჩათვალეს.
ერთმა ბრძანა, სულ უმანკომ, ჯერ რომ არ შეხებიან:
«ო, მფარველო ღმერთო, მე ის ვერასოდეს წამიყვანს,
მიჯობს, მატლმა დამალპოს და ამ ადგილას ჩავბერდე!»
«არავითარ შემთხვევაში», – დაეთანხმა ნავფანტე, –
1310 «მე არ ვიყო ფიჭვისაგან აგებული ხომალდი!
თუ ქალაქმა მოიწონა და გაგვწირა, გავცუროთ
თესეიონს, ქალღმერთების წმინდა ტაძარს მივადგეთ.
ჩვენ ვერსად ვერ გაგვიძღვება, ქალაქმა კი გვიყუროს!
თუ სურს, მარტო გაემართოს, დააცუროს კასრები
– 161 –
1315 და თვითონაც კასრში ჩაჯდეს, იქ გაყიდოს ფარნები.»
ექსოდოსი
სახლიდან გამოდის საზეიმოდ მორთული მ ე ძ ე ხ ვ ე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აბა, ახლა კი ყველა დადუმდეს და მოწმეების მოსმენა შეწყდეს;
სასამართლო კი, ჩვენი ქალაქის გულს რომ ახარებს, დაიკეტება.
ხოლო ახალი სიხარულისთვის მაყურებლებმა პეანი სჭექონ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
წმინდა ათენის უშრეტო ცეცხლო და კუნძულების დიდო მფარველო,
1320 რა სიტყვა მოგაქვს, იქნებ ქუჩები წმინდა საკმელით უნდა ავავსოთ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე გამოვხარშე… გონჯი დემოსი, ულამაზესად გადავაქციე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ახლა სად არის, ისიც გვითხარი, ო შემოქმედო საოცრებათა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
იის გვირგვინით ლამაზად მორთულ უძველეს ქალაქ ათენში
ცხოვრობს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სად უნდა ვნახოთ, ან რა აცვია? როგორი არის მისი იერი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1325 ისეთივეა, როგორიც იყო, არისტიდესთან, მილტიადესთან
ერთად რომ ჭამდა. მალე იხილავთ, პროპილეები გააღეს უკვე,
აბა, კიჟინა დაეცით ყველამ, ძველი ათენი გამოგვიჩნდება,
საოცარი და მრავალნაქები, სახელოვანი დემოსის ბინა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ათენო, იის გვირგვინიანო, შესაშურო და თვალისმომჭრელო,
1330 გამოგვიჩინე ის, თვითმპყრობელი ამ ქალაქისა და ელადისა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შეხედეთ, თმებზე აყრია ოქრო, საოცრად ბრწყინავს ძველი სამოსი.
სასამართლოთიც აღარ ყარს, ზავის სურნელი უდის
მირონცხებულის.
– 162 –
შემოდის გაახალგაზრდავებული და ბრწყინვალედ მორთული დ ე მ ო ს ი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გაგიმარჯოს, ელინთა მეფევ და შენთან ერთად ჩვენც
გაგვიმარჯოს!
ღირსი ხარ ნაღდად ამ ქალაქისა და მარათონის ტროფეებისა.
დ ე მ ო ს ი
1335 შენ, აგორაკრიტოს, აქ მოდი, ძვირფასო,
კარგად მომექეცი, სულ რომ გამომხარშე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, შენ რომ იცოდე, როგორი იყავი,
ან რას აკეთებდი, – ღმერთადაც ჩამთვლიდი.
დ ე მ ო ს ი
და რას ვაკეთებდი, როგორი ვიყავი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1340 ჯერ ერთი, თუ ვინმე გეტყოდა კრებაზე:
«ო, დემოს, მიყვარხარ, სულ შენზე ვფიქრობ მე
და შენთვის სიკეთე მხოლოდ მე ერთს მინდა», –
სიტყვას დაიწყებდა ამგვარად თუ არა
შენ ფრთებს შემოჰკრავდი.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, ფრთებს შემოვკრავდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1345 მოგატყუებდა და ისე წავიდოდა.
დ ე მ ო ს ი
რას ამბობ?
ასე მიშვრებოდნენ და მე ვერ ვხვდებოდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, მაგ ყურებს შენ მზის ქოლგასავით
გაშლიდი ხოლმე და ისევ დაკეცავდი.
დ ე მ ო ს ი
ასე უგონო და ბებერი ვიყავი?
– 163 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1350 ორი ორატორი თუ ლაპარაკობდა,
ერთი გთავაზობდა ხომალდის აგებას,
ხოლო მეორე კი ხელფასებს ითხოვდა,
შენ, რაღა თქმა უნდა, მეორეს სწყალობდი.
თავი რას დახარე, ან რა გაკანკალებს?
დ ე მ ო ს ი
1355 მრცხვენია იმ ჩემი ძველი შეცდომების.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნუ დარდობ, თვითონ ხომ არ ხარ დამნაშავე,
სხვები გატყუებდნენ. ახლა ეს მითხარი,
თუ სინეგოროსი ვინმე გაგეხუმრა:
«თქვენ, მოსამართლეებს ფქვილი არ გექნებათ,
1360 თუ არ გამოიტანთ სასურველ განაჩენს»,
მითხარი, რას უზამ თავხედ სინეგოროსს?
დ ე მ ო ს ი
რას და ჩამოვკიდებ ყელზე ჰიპერბოლეს
და მერმე ორივეს ვისვრი ბარათრონში.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს უკვე სწორია, კეთილგონივრული.
1365 ქალაქის საქმეებს როგორღა წარმართავ?
დ ე მ ო ს ი
დიდი ხომალდების მენიჩბეები რომ
დაგვიბრუნდებიან, ხელფასებს გადავცემ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, მრავალ გაცვეთილ საჯდომს გაახარებ!
დ ე მ ო ს ი
შემდეგ: ვინც ჰოპლიტთა სიაში იქნება,
1370 ის ადგილს ვერაფრით ვეღარ გამოიცვლის.
თავიდან რომ იყო, ისევ იქ დარჩება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აქ კი კლეონიმეს ფარი დაილეწა!
– 164 –
დ ე მ ო ს ი
უწვერო ვერავინ მოვა აგორაზე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სად იხეტიალებს კლისთენე, სტრატონი?
დ ე მ ო ს ი
1375 იმ ბიჭებს ვგულისხმობ, მუშკ-ამბრის ფარდულში
რომ სხედან და ასე ლაყბობენ მუდმივად:
«ბრძენია ფეაქსი, უკვდავი გონების,
დიდი მჭევრმეტყველი, დიდი პრაქტიკოსი,
ნაღდი ლოგიკოსი და პოლემიკოსი,
1380 პასუხის გამცემი, სუფთა «ტვინიკოსი».
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგ ტლიკინიკოსებს არაფერს არ ეტყვი?
დ ე მ ო ს ი
მე მაგათ სუყველას გავყრი სანადიროდ
და შევაწყვეტინებ ამ ტყუილ ლაპარაკს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაშ, ახლა მიიღე სკამი დასაკეცი
1385 და ბიჭიც, რომელიც ამას წამოიწყებს,
თუ გინდა, ეს ბიჭიც სკამად მოიხმარე.
დ ე მ ო ს ი
რა ბედნიერი ვარ! სულ, სულ ძველებურად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კიდევ რა არის! ჯერ ოცდაათწლიან
ზავს მოგცემ. მობრძანდი, ზავო, აქ, ძვირფასო.
შემოდის ნიმფა ზ ა ვ ი.
დ ე მ ო ს ი
1390 ო, პატივდებულო ზევს, რა ლამაზია!
ძალმიძს კი მაგასთან ოცდაათწელობა?
თქვი, სად მოიპოვე?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მას პაფლაგონელი
შენ არ გიჩვენებდა და შინ გიმალავდა.
– 165 –
მე კი შენ გადმოგცემ, სოფელში წადი და
ესეც წაიყვანე.
დ ე მ ო ს ი
1395 და პაფლაგონელს კი
ამ ბოროტებისთვის რითი გადაუხდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, დიდით არაფრით, – ხელობას გავუცვლი:
ჭიშკარში დადგება და ძეხვებს გაყიდის,
ძაღლის და ვირის ხორცს შეურევს ერთმანეთს,
1400 დათვრება, კახპებთან მოჰყვება გინებას,
მერმე აბანოში ნარეცხ წყალს მიირთმევს.
დ ე მ ო ს ი
კარგი მოიფიქრე, ღირსია ნამდვილად!
კახპებს და მექისეს უყვიროს დღეიდან.
შენ კი წამობრძანდი და პრიტანიონში
1405 დაბრძანდი ამ შხამის უწინდელ ადგილზე,
მიიღე სამოსი. ეს კი – წაათრიეთ,
ხელობას შეუდგეს, ვინც მან შეურაცხყო,
იმ უცხოელებმა იქ რომ დაინახონ.
მსახიობები და გუნდი საზეიმო სვლით ტოვებენ ორქესტრას.

კ ო მ ე ნ ტ ა რ ე ბ ი
აქარნელები
კომედია წარმოდგენილ იქნა ძვ. წ. 425 წ. ლენეებზე კალისტრატეს სახელით; კომე-
დიოგრაფოსთა ტრადიციულ ასპარეზობაში მან პირველი ადგილი დაიკავა. მეორე
პრემია მიენიჭა კრატინეს კომედიას «ქარიშხალში მოხვედრილნი», ხოლო მესამე
ევპოლოსის «ახალმთვარეობებს».
«აქარნელები» წარმოადგენს მშვიდობის სადიდებლად და დასაცავად დაწერილ
პირველ ნაწარმოებს მსოფლიო ლიტერატურაში.
ექვსი წლის სისხლიანი ბრძოლების შემდეგ ვერც ერთმა მხარემ ვერ მიაღწია რაიმე
გადამწყვეტ სამხედრო უპირატესობას; მიუხედავად ამისა, ათენელები ბრძოლის
ჟინით იყვნენ აღსავსე და მტკიცედ გადაეწყვიტათ ომის გაგრძელება. ასეთ სიტუა-
ციაში გარკვეული სამოქალაქო ვაჟკაცობა იყო საჭირო სპარტელთა სასარგებლოდ
ხმის ამოღებისა და შურისძიებამოწყურებულ მაყურებელთან მშვიდობაზე ლაპა-
რაკისათვის. მხოლოდ კომედიის ავტორს შეეძლო, საკუთარი თავისათვის მსგავსი
სითამამის უფლება მიეცა…
სტრუქტურული თვალსაზრისით, კომედია იმით გამოირჩევა, რომ მასში არ არის
აგონი, ხოლო პაროდოსსა და პარაბასისს შორის სამი ეპისოდიონია, რომელთაგა-
ნაც ერთს (ევრიპიდეს სცენა), ფაქტობრივად, დამოუკიდებელი ლიტერატურული
პაროდიის მნიშვნელობა აქვს.
სტრ. 5-6. …ხუთი ტალანტი, კ ლ ე ო ნ ს რომ სცენაზე ამოანთხევინეს… – დიკეოპო-
ლისს მხედველობაში აქვს არისტოფანეს ჩვენამდე მოუღწეველი კომედია «ბაბი-
ლონელები», რომელიც დაიდგა ძვ. წ. 426 წ. დიდ დიონისიებზე. ამ პიესაში კლე-
ონს ბრალად ედებოდა მოკავშირე ქალაქთაგან ქრთამის აღება; მოქმედების
მსვლელობაში მხედრები ქრთამს «ამოანთხევინებდნენ» პერსონაჟ კლეონს.
სტრ. 11. თ ე ო გ ნ ი ს ი – არისტოფანეს თანამედროვე ტრაგიკოსი პოეტი, რომელ-
საც სიცივისა და ზედმეტი რაციონალიზმისათვის «თოვლი» შეარქვეს. შდრ. სტრ.
140.
– 167 –
სტრ. 13-14. მ ო ს ქ ე და დ ე ქ ს ი თ ე ო ს ი კითარედები (კითარისტები) იყვნენ,
პირველი – უნიჭო და მეორე – მეტად ნიჭიერი.
სტრ. 16. ქ ე რ ი ს ი ყოფილა უნიჭო ფლეიტისტი.
სტრ. 20. პ ნ ი ქ ს ი – მოედანი ათენში. აქ იმართებოდა სახალხო კრებები.
სტრ. 22. …წითლად შეღებილ თოკს სუყველა გაურბის – სახალხო კრების დაწყები-
სას, ხელისუფალთა ბრძანებით, წითლად ახალშეღებილ თოკს ჭიმავდნენ აგორა-
ზე და დაგვიანებულებს აიძულებდნენ პნიქსისაკენ წასულიყვნენ (ათენის სახელ-
მწიფო ხელისუფლება განსაკუთრებით ზრუნავდა საჯაროობის პრინციპის გან-
ხორციელებისთვის. შემდგომში სახალხო კრებაზე ხალხის მოზიდვის მიზნით
მოქალაქეებს გასამრჯელოც კი დაენიშნათ).
სტრ. 23. …აღარც პ რ ი ტ ა ნ ე ბ ი მოდიან… – უმაღლესი ადმინისტრაციული ორგა-
ნო ათენში იყო ხუთასთა საბჭო (ბულე), რომელიც ამ პერიოდში ატიკურ ფილეთა
რიცხვის მიხედვით ათ ნაწილად იყოფოდა. ეს ნაწილები რიგრიგობით ხელმძღვა-
ნელობდნენ სახალხო კრებებს. საბჭოს მორიგე ნაწილის წევრებს პრიტანები ეწო-
დებოდათ.
სტრ. 46-49. ა მ ფ ი თ ე ო ს ი (სიტყვასიტყვით «ნახევრადღმერთი») ცნობილი შარ-
ლატანი ყოფილა, რომელიც მოხერხებულად იყენებდა ათენელთა რელიგიურ
გრძნობებს საკუთარი კეთილდღეობისათვის.
დ ე მ ე ტ რ ე მ აღზარდა ლეგენდარული ატიკელი უფლისწული ტ რ ი პ ტ ო ლ ე -
მ ო ს ი. კ ე ლ ე ო ს ი, გადმოცემის თანახმად, ყოფილა მეფე ათენის გარეუბან
ელევსინისა, სადაც იმართებოდა მოსავლისა და ნაყოფიერების ქალღმერთ დემეტ-
რესადმი მიძღვნილი მისტერიები.
სტრ. 61. მ ე ფ ე – იგულისხმება სპარსეთის ხელმწიფე.
სტრ. 65. სინამდვილეში ე ვ თ ი მ ე ნ ე ს არქონტობა მოდის 437 წელზე, «აქარნელე-
ბის» წარმოდგენამდე თორმეტი წლით ადრე. ელჩებს დღიურად უხდიდნენ ორ-
ორ ობოლს და არა ორ-ორ დრაქმას, როგორც აქ გაზვიადებულად არის წარმოდგე-
ნილი (დრაქმაში ექვსი ობოლია).
სტრ. 68. კ ა ი ს ტ რ ო ს ი – მდინარე მცირე აზიაში.
სტრ. 82. …ოქროს მთიანეთში… – სპარსეთი ანტიკურობის ელდორადო იყო. ირანში
ახლაც არის ოქროს საბადოები, მაგრამ ოქროს მთები მხოლოდ ბერძნების წარ-
მოდგენაში არსებობდნენ.
სტრ. 88. …სამი კ ლ ე ო ნ ი მ ე ს ოდენა ფრინველი… – კ ლ ე ო ნ ი მ ე ყოფილა უსირ-
ცხვილო დემაგოგი. არისტოფანე მრავალგზის ესხმის მას თავს, როგორც ლაჩარს,
ღორუმცელასა და გარყვნილ ადამიანს.
სტრ. 118. კ ლ ი ს თ ე ნ ე – დიაცური ზნის ათენელი. არისტოფანეს თავდასხმათა
მუდმივი ობიექტი. ს ი ბ ი რ ტ ი ო ს ი – გიმნასტიკის მასწავლებელი, რომელიც
მოსწავლეებს მკაცრ პირობებში ცხოვრებას აჩვევდა, კომედიოგრაფოსმა ირონიუ-
ლად მოიხსენია კლისთენეს მამად.
სტრ. 122. ს ტ რ ა ტ ო ნ ი – კლისთენეს მეგობარი და მისივე მსგავსი პიროვნება.
– 168 –
სტრ. 124. პ რ ი ტ ა ნ ი ო ნ ი – შენობა, რომელშიც მუშაობდა ათენის საბჭო (ბულე)
და ეწყობოდა ოფიციალური მიღებები. სახელმწიფოსა და ხალხის წინაშე განსა-
კუთრებული დამსახურებებისათვის მოქალაქეს შეიძლება მინიჭებოდა პრიტანი-
ონში სახელმწიფო ხარჯით სადილობის მაღალი პატივი (შდრ. «მხედრები», სტრ.
186).
სტრ. 134. თ ე ო რ ე – კლეონის თანამოაზრე ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე (იხ.
«კრაზანები», სტრ. 42-61). ს ი ტ ა კ ლ ე – თრაკიის ერთ-ერთი ტომის ხელმწიფე.
ბოსფორში თავისი პოზიციების გამყარების მიზნით ათენელები ცდილობდნენ
მის მიმხრობას; ამისათვის სიტაკლეს ძეს მიენიჭა ათენის მოქალაქეობა, რაც ნახსე-
ნები აქვს პერსონაჟ თეორესაც (სტრ. 145).
სტრ. 156. ა პ ა ტ უ რ ი ე ბ ი ს დღესასწაულზე ათენელ მოქალაქეებს თავიანთი შვი-
ლები შეჰყავდათ ფრატრიების სიებში; ზეიმის მონაწილეებს ძეხვით უმასპინ-
ძლდებოდნენ ხოლმე.
სტრ. 156. ო დ ო მ ა ნ ტ ე ბ ი – სტრიმონსა და ნესტოსს შორის მცხოვრები ყველაზე
უფრო სისხლისმსმელი და ველური თრაკიული ტომი.
სტრ. 160. …ბ ე ო ტ ი ა ს სულ გადათელავენ და ააოხრებენ – პელოპონესის ომში ბე-
ოტია სპარტის მოკავშირე იყო და ათენის წინააღმდეგ იბრძოდა.
სტრ. 163. თ რ ა ნ ი ტ ე ბ ი – ატიკური ხომალდის, ტრიერის ზედა რიგის მენიჩბეე-
ბი, რომლებსაც ყველაზე გრძელი ნიჩბები ჰქონდათ. ტრანიტობა უმძიმესი პრო-
ფესია იყო მაშინდელ ფლოტში.
სტრ. 181. მ ა რ ა თ ო ნ ე ლ ე ბ ი. მარათონის ბრძოლაში (ძვ. წ. 490 წ.) ათენელებმა
დაამარცხეს სპარსეთის მრავალრიცხოვანი არმია. «მარათონელთა» თაობა, არის-
ტოფანეს აზრით, განასახიერებს ბერძენ-სპარსელთა ომების დროინდელი ათენუ-
რი დემოკრატიის ძალასა და სიმტკიცეს.
სტრ. 195. დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ ი – დღესასწაული, რომელიც ღმერთ დიონისეს საპატივ-
ცემულოდ იმართებოდა. თავდაპირველად არსებობდა მხოლოდ «სოფლის» (შემ-
დგომში «მცირე») დიონისიები (ნოემბერ-დეკემბერში ტარდებოდა), ხოლო პისის-
ტრატეს შემდეგ ამას დაემატა «ქალაქის» («დიდი») დიონისიები, რომლებიც ხუთ
დღეს გრძელდებოდა (თებერვალ-მარტში).
სტრ. 197. …სამი დღის საგზალს… – ახალწვეულებს, ჩვეულებრივ, სამი დღის სამ-
ყოფ სანოვაგეს აძლევდნენ.
სტრ. 215. ფ ა ვ ლ ო ს კ რ ო ტ ო ნ ე ლ ი – ანტიკურობის სახელგანთქმული მორბე-
ნალი.
სტრ. 241-279. დიკეოპოლისი ზეიმობს სოფლის დიონისიებს. ამ სცენაში ასახულია
ფალიკური დღესასწაული და მისი პროცესია; ფალიკური სიმღერების წამომწყებ-
თაგან, არისტოტელეს ცნობით, წარმოიშვა კომედია.
სტრ. 260. კ ა ნ ე ფ ო რ ა (სიტყვა-სიტყვით, «კალათის მატარებელი») წინ მიუძღოდა
საზეიმო პროცესიას. კანეფორას როლს ასრულებდნენ ნორჩი გოგონები, რომლებ-
საც თავზე ედგათ შესაწირავით სავსე კალათი.
– 169 –
სტრ. 263. ფ ა ლ ე ს ი – ნაყოფიერების ღვთაება.
სტრ. 377-382. …განა თვით კლეონმა შარშან არ მაწამა კომედიისათვის?!. – დიკეოპო-
ლისის პირით აქ გველაპარაკება თვით არისტოფანე, რომელიც კომედია «ბაბილო-
ნელებისათვის» კლეონმა სამართალში მისცა; რადიკალური დემოკრატიის პარტი-
ის ლიდერი ბრალს სდებდა კომედიოგრაფოსს, რომ ამ უკანასკნელმა დაამცირა
ათენის სახელმწიფო ავტორიტეტი, როცა მოკავშირეთა თანდასწრებით თავს და-
ესხა პასუხისმგებელ პირებს (იხ. აგრეთვე, კომედიის ტექსტი, სტრ. 502-503).
სტრ. 387. გირჩევ აიღო ჰ ი ე რ ო ნ ი მ ე ს მუქ-ხშირ-უხეშ-თმა ზუჩი ჰადესის –
ჰიერონიმე ლირიკოსი და ტრაგიკოსი პოეტი, რომელიც სახეზე ჩამოყრილ გრძელ
თმებს ატარებდა.
სტრ. 391. ს ი ზ ი ფ ე – ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟი, კორინთოს ლეგენდა-
რული მეფე, რომელსაც მოუხერხებია თვით ღმერთების მოტყუება; მისი სახელი
ანტიკურობაშივე იქცა მოხერხებულობისა და გამჭრიახობის სიმბოლოდ.
სტრ. 410-479. მთელი ეს სცენა წარმოადგენს ე ვ რ ი პ ი დ ე ს დრამატურგიის პარო-
დიას. ე ნ ე ვ ს ი, ფ ი ლ ო ქ ტ ე ტ ე, ბ ე ლ ე რ ო ფ ო ნ ტ ი, ტ ე ლ ე ფ ე, ი ნ ო – ბერ-
ძნული მითოსის გმირებია, რომლებსაც ცხოვრებაში მრავალი ტანჯვა და განსაც-
დელი გადახდათ. ისინი არიან პროტაგონისტები (მთავარი მოქმედი პირები) ევ-
რიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიებისა. თ ი ე ს ტ ე ასევე ტანჯული მი-
თოლოგიური გმირია; ევრიპიდეს იგი პროტაგონისტად ჰყავდა გამოყვანილი თა-
ვის ტრაგედიაში «კრეტელი ქალები». ყველაზე ხშირად არისტოფანეს პაროდირე-
ბული აქვს «ტელეფე», რომელიც ევრიპიდეს დაუდგამს ძვ. წ. 438 წ. (იხ. «აქარნე-
ლები», სტრ. 440-441, 445, 449-450, 457).
სტრ. 478. …ცერეცო მომეცი დედის მარაგიდან… – არისტოფანე (და მას მხარს უბამენ
სხვა კომედიოგრაფოსებიც, რომელთა შემოქმედებასაც ჩვენ მოღწეული ფრაგმენ-
ტების საშუალებით ვიცნობთ) რამდენიმე ადგილას ამტკიცებს, რომ ევრიპიდეს
დედა ბოსტნეულითა და მწვანილით ვაჭრობდა. ამ ცნობების უტყუარობა ფრიად
და ფრიად საეჭვოა.
სტრ. 508. მ ე ტ ე კ ო ს ე ბ ი – ათენსა და სხვა ბერძნულ პოლისებში: არამკვიდრი
მოსახლეობა, რომელიც თავისუფალ ათენელებთან შედარებით შეზღუდული უფ-
ლებებით სარგებლობდა.
სტრ. 510-511. …დე პოსეიდონმა, ღმერთმა ტენარონის… – ტენარონის კონცხთან, ლა-
კონიკის სამხრეთში, მდებარეობდა «მიწისმრყეველი» პოსეიდონის ტაძარი. დამან-
გრეველ მიწისძვრას სპარტაში ვარაუდობენ ძვ. წ. 466 წლისათვის (შდრ. პავსანია,
´³³, 25).
სტრ. 524-539. არისტოფანეს კომიკურად აქვს წარმოდგენილი პელოპონესის ომის
დაწყების ერთ-ერთი საბაბი. ძვ. წ. 432 წ. პერიკლეს ინიციატივით მიიღეს კანონი,
რომელიც ვაჭრობაში ათენის მეტოქე ქალაქის, მეგარის მკვიდრებს უკრძალავდა
ათენის ნავსადგურითა და ბაზრებით სარგებლობას. ამ სავაჭრო ბლოკადამ მეგარა
მძიმე ეკონომიკურ კრიზისამდე მიიყვანა.
– 170 –
სტრ. 527. …მერმე ასპასიას მოსტაცეს კახპები… – მილეტელი ა ს პ ა ს ი ა იყო განათ-
ლებული და გონიერი ქალი, პერიკლეს მეუღლე, ყოფილი ჰეტერა, რომელსაც ქე-
ბით მოიხსენიებს სოკრატე პლატონის დიალოგში «მენექსენე». კომედიოგრაფოსე-
ბი ხშირად ესხმოდნენ მას თავს როგორც პიროვნებას, რომელიც, მათი აზრით,
დიდ გავლენას ახდენდა «ოლიმპიელი» პერიკლეს საშინაო და საგარეო პოლიტი-
კაზე. კახპების მოტაცების ამბავი აშკარა ანეკდოტია.
სტრ. 530. განრისხდა პერიკლე და ოლიმპიელმა იელვა, იქუხა, შეძრა საბერძნეთი –
მეტსახელი «ოლიმპიელი» პერიკლეს მიენიჭა მისი ვაჟკაცური მჭევრმეტყველები-
სათვის, არქიტექტურული ძეგლებისათვის, რომლითაც მან დაამშვენა ათენი,
სამაგალითო მმართველობისა და ლაშქრის შესანიშნავი ხელმძღვანელობისათვის
(შდრ. პლუტარქე, «პერიკლე», 8).
სტრ. 542. ს ე რ ი ფ ო ს ი – ატიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მცირე კუნძუ-
ლი, რომელიც შედიოდა ათენის საზღვაო კავშირში. მისი მინიმალური მნიშვნე-
ლობა კარგად იყო ცნობილი და ანდაზადაც ქცეულა.
სტრ. 567. გ ო რ გ ო ნ ა – მითიური ფრთოსანი დიაცი- ურჩხული, რომლის დანახვა-
ზეც ადამიანი ქვად იქცეოდა. როგორც ჩანს, ლამაქეს ფარზე მეტოქეების დაშინე-
ბის მიზნით გორგონას თავი იყო გამოსახული.
სტრ. 589. ტ რ ა ბ ა ხ ბ ა ქ ი ო ს ი – ასე გადმოვეცით არისტოფანესეული «კომპო-
ლავკ¢თოს» (კომედიოგრაფოსის მიერ შექმნილი სიტყვაა).
სტრ. 595. …პატიოსანი კაცი ვარ, უბრალო… – დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ე. წ. «მოლაპარაკე
სახელია» და ბერძნულად «სამართლიან მოქალაქეს» აღნიშნავს.
სტრ. 604. ქ ა ო ნ ი ა – მხარე ეპიროსში.
სტრ. 606. კ ა მ ა რ ი ნ ა – სიცილიის ქალაქი.
სტრ. 613. ე კ ბ ა ტ ა ნ ა – სპარსეთის მეფეთა ერთ-ერთი რეზიდენცია. გასაოცარი
სიმდიდრის ქალაქი.
სტრ. 614. კ ე ს ი რ ა – საზოგადო სახელი პრეტენციოზული, ე. წ. «მაღალი საზოგა-
დოების» დედაკაცისა.
სტრ. 628. …რაც კომედიის გუნდს ხელმძღვანელობს ჩვენი პოეტი… – ანტიკურობაში
პოეტი იყო თავისი პიესის დამდგმელი რეჟისორიცა და კომპოზიტორიც.
სტრ. 637. «ი ი ს გ ვ ი რ გ ვ ი ნ ი თ შ ე მ კ უ ლ ი» – ათენელის ტრადიციული ეპი-
თეტი, რომელიც პირველად იხმარა დიდმა ლირიკოსმა პინდარემ.
სტრ. 653. ე გ ი ნ ა – ათენის მახლობლად მდებარე კუნძული. ანტიკური კომენტა-
ტორების მიხედვით, არისტოფანეს მამას ეგინაზე ჰქონია მიწის მცირე ნაკვეთი,
რომელიც მემკვიდრეობით ერგო კომედიოგრაფოსს.
სტრ. 685. ს ი ნ ე გ ო რ ო ს ი – სახელმწიფოს წარმომადგენელი სამართლის კარზე.
სტრ. 688. ტ ი თ ო ნ ო ს ი – ბერძნული მითოლოგიიდან აღებული მიხრწნილი ბე-
რიკაცის ეს სახელი საზოგადო სახელად იქცა.
სტრ. 701. მ ა რ ფ ს ი ა – იმდროინდელი მოდური და ყბედი ორატორი.
– 171 –
სტრ. 704. თ უ კ ი დ ი დ ე – როგორც ჩანს, იგულისხმება პერიკლეს პოლიტიკური
მოწინააღმდეგე, რომელიც 443 წ. გააძევეს ათენიდან. ათი წლის შემდეგ შინ დაბ-
რუნებული თუკიდიდე, უკვე მიხრწნილი ბერიკაცი, ალბათ, სამართალში მისცეს.
ამ პასაჟიდან ჩანს, რომ მას წაუგია პროცესი.
კ ე ფ ი ს ო დ ე მ ე ს შვილი, ქვემოთ მოხსენიებული ე ვ ა თ ლ ე – სოფისტებთან აღ-
ზრდილი მოდური ორატორი. სკვითს რომ უწოდებდა, არისტოფანე ამით ხაზს
უსვამდა მის უცხოურ წარმოშობას.
სტრ. 709. …დედოფალს არ მოუთმენდა, ქალღმერთს არ დაინდობდა… – იგულის-
ხმება დ ე მ ე ტ რ ე. მიუხედავად მეცნიერთა დიდი მცდელობისა, ეს პასაჟი დღემ-
დე დამაკმაყოფილებლად ახსნილი არ არის.
სტრ. 716. კ ლ ი ნ ი ა ს ძ ე – ალკიბიადე, იმ დროისათვის ჭაბუკი არისტოკრატი,
შემდგომში სახელოვანი პოლიტიკური მოღვაწე, ანტიკურობის ერთ-ერთი ყველა-
ზე უფრო საინტერესო ფიგურა. კომედიოგრაფოსებს არაერთგზის გაუკიცხავთ მი-
სი მანკიერი მიდრეკილება მიწიერებისაკენ.
სტრ. 723-724. …ზედამხედველებად დავნიშნავ ბაზარში სამ ქამარს ლეპრედან – ან-
ტიკური სქოლიასტის მიხედვით, ბაზრის ზედამხედველები (აგორანომოსები) შე-
იარაღებულნი იყვნენ ტყავის ქამრებით თუ მათრახებით.
ლ ე პ რ ე შ ი, ათენის მახლობლად, ტყავს თრიმლავდნენ.
სტრ. 726. …მე სტელას მოვიტან, ამოკვეთილია ზედ ზავის პირობა – ოფიციალური
დადგენილებები ქვის ბოძებზე (სტელებზე) ამოიკვეთებოდა და იდგმებოდა კარ-
გად გამოსაჩენ ადგილებში.
სტრ. 738. …უნდა მოვიფიქრო რ ა მ ე მ ე გ ა რ უ ლ ი … – მეგარაში ძვ. წ. ´³ საუკუნე-
ში, ზოგიერთი ცნობით, პირველად მატერიკულ საბერძნეთში აღმოცენდა კომე-
დია, რომელიც ბალაგანურ წარმოდგენას ვერ გასცდა. «მეგარულ ხუმრობებს» ატი-
კელი კომედიოგრაფოსები მდარე პოეზიად მიიჩნევდნენ, თუმცა ხშირად თვი-
თონვე იყენებდნენ მათ.
სტრ. 742. ჰერმესს გეფიცებით… – ვაჭრები, როგორც წესი, თავიანთ ღმერთს, ჰერმესს
იფიცებდნენ.
სტრ. 747. …თითქოს გოჭები ხართ, შესაწირავები – გოჭს დემეტრეს სწირავდნენ
მისტერიებზე.
სტრ. 760. მარილი გაკლიათ?.. – ძვ. წ. 427 წ. ათენელებმა დაიპყრეს მეგარის მახლობ-
ლად მდებარე კუნძული მინოა, სადაც საბადოებიდან მარილი მოიპოვებოდა (იხ.
თუკიდიდე, ³³³, 51).
სტრ. 774. დ ი ო კ ლ ე იყო მეგარელთა ეროვნული გმირი.
სტრ. 801. მუხუდოს თუ შეჭამთ?.. – მ უ ხ უ დ ო – «ერებინთოს». ეს სიტყვა მამაკა-
ცის ასოსაც აღნიშნავდა.
სტრ. 807. რას ახრამუნებენ! ძვირფასო ჰერაკლე! – ჰ ე რ კ ა ლ ე ს ღორმუცელობა სა-
ყოველთაოდ იყო ცნობილი. შდრ. მაგალითად, «ბაყაყები», სტრ. 549 და შმდგ.
– 172 –
სტრ. 826. …უფითილოდ აპირებ «ნათებას»?.. – ორიგინალში სიტყვათა თამაშია:
ზმნა «ფაინეინ» ნიშნავს «ნათებასაც» და «დაბეზღებასაც».
სტრ. 839. კ ტ ე ს ი ა, როგორც ჩანს, მაბეზღარი ყოფილა.
სტრ. 846. ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე – ლამპრების დამამზადებელი სახელოსნოს პატრონი,
ომის ერთ-ერთი თავგამოდებული მომხრე. კლეონის სიკვდილის შემდეგ, 422 წ.
იგი გახდა რადიკალური დემოკრატიის ლიდერი. შინაპოლიტიკური ინტრიგების
გამო 417 წ. გააძევეს ათენიდან და 411 წ. მოკლეს.
სტრ. 849. კ რ ა ტ ი ნ ე – ძველი საბერძნეთის უდიდესი კომედიოგრაფოსი, არისტო-
ფანეს უფროსი თანამედროვე. ´ საუკუნის ოციან წლებში უკვე ღრმად მოხუცებუ-
ლი იყო; ეტანებოდა ღვინოს. მის უკანასკნელ კომედიაში «ბოთლი» («პტინე», 423
წ.), რომელიც არ შემონახულა, წარმოდგენილი ყოფილა მისი კანონიერი მეუღ-
ლის, კ ო მ ე დ ი ი ს ა და საყვარლის, ს მ ი ს კომიკური კამათი.
სტრ. 854. პ ა ვ ს ო ნ ი – არისტოფანეს თანამედროვე ღატაკი მხატვარი. ჰქონია მე-
ტად მახვილი ენა.
სტრ. 855. ქ ო ლ ა რ გ ე ვ ს ე ლ ი ლ ი ს ი ს ტ რ ა ტ ე – ავენა და ღატაკი მოქალაქე.
იხ. «მხედრები», სტრ. 1265-1268, «კრაზანები», სტრ. 788.
სტრ. 860. ჰ ე რ ა კ ლ ე ბეოტიელთა ეროვნული გმირი იყო. მითის მიხედვით, იგი
ბეოტიაში, კერძოდ, თებეში დაიბადა.
სტრ. 862. ფ ლ ე ი ტ ა ბეოტიელთა საყვარელი ინსტრუმენტი ყოფილა.
სტრ. 867. ი ო ლ ა ე (ვარ. იოლაოსი) – თებელი გმირი, ჰერაკლეს მეგობარი.
სტრ. 880. კ ო პ ა ი ს ი ს ტ ბ ი ს (ბეოტიაშია) გველთევზა განთქმული იყო მთელ სა-
ბერძნეთში. ამ დელიკატესს არისტოფანე თითქმის ყველა კომედიაში ახსენებს.
სტრ. 883. შენ, კოპაისელთა ელჩო და ქალწულო… – ესქილეს რომელიღაც ჩვენამდე
მოუღწეველი ტრაგედიის პაროდია.
სტრ. 886. ტ რ ი გ ო დ ი ა (სიტყვა-სიტყვით, «მთხლის სიმღერა». იგულისხმება, რომ
ოდესღაც კომედიის პერსონაჟთა ნიღბები მთხლით იყო მოთხვრილი) – იგივეა,
რაც კომედია.
სტრ. 887. მ ო რ ი ქ ე – იმ დროის ცნობილი გურმანი.
სტრ. 893-894. სიკვდილიც ვერასდროს ვერ გამყრის… სტუმართან – ევრიპიდეს «ალ-
კესტისის» (სტრ. 367) პარატრაგედია.
სტრ. 901. ფ ა ლ ე რ ო ნ ი – ათენის ერთ-ერთი ნავსადგური.
სტრ. 905. ორ ღმერთს გეფიცები… – იგულისხმებიან ამფიონი და ძეთოსი, თებეს
დამფუძნებლები. სპარტელებისთვის «ორი ღმერთი» იქნებოდა კასტორი და პო-
ლიდევკე.
სტრ. 920-924. მანძილი ათენსა და პირევსის ნავსადგურს შორის სინამდვილეში შე-
ადგენდა 10 კმ-ს.
სტრ. 961. ზ ე დ ა შ ე ე ბ ი – მეორე დღე ანთესტერიების დღესასწაულისა, რომელიც
დიონისეს საპატივცემულოდ იმართებოდა მარტის დასაწყისში. ამგვარად, კომე-
– 173 –
დიის მოქმედება, რომელიც მიმდინარეობდა სოფლის დიონისიების დროს (დე-
კემბერი), გადატანილია სხვა დროში.
სტრ. 980. ჰ ა რ მ ო დ ი ო ს ი – ათენელი გმირი, რომელმაც სამშობლო ტირანისაგან
გაათავისუფლა. მისი გმირობა დაკავშირებულია სისხლისღვრასთან, რაზედაც ახ-
ლა აქარნელებს სიტყვის გაგონებაც არ უნდათ. მისი საპატივცემულო სუფრული
სიმღერა ასე იწყებოდა: «საყვარელო ჰარმოდიოს, არა, შენ არა ხარ მკვდარი» (შდრ.
აქვე, სტრ. 1093).
სტრ. 989. ქ ა რ ი ტ ე ბ ი – გრაციოზულობის ქალღმერთები.
სტრ. 991-992. «პირმშვენიერო, უწინ, რად ვერ გამჩნევდი!» – ლაპარაკია მხატვარ ძევ-
ქსისის სურათზე, რომელიც გამოფენილი იყო ათენში, აფროდიტეს ტაძარში.
სტრ. 1000-1003. …ძველი წესისამებრ, ამ ზედაშეებზე უნდა სვათ სუყველამ – სმაში
შეჯიბრება შედიოდა ანთესტერიების დღესასწაულის პროგრამაში. ის, ვინც პირ-
ველი დაცლიდა თავის თასს, საჩუქრად ღებულობდა გვირგვინს და ღვინით სავსე
ტიკს.
სტრ. 1032. პ ი ტ ა ლ ე – ათენელი ექიმი.
სტრ. 1082. გ ე რ ი ო ნ ე – სამი წლის მითიური გოლიათი, რომელიც დაამარცხა ჰე-
რაკლემ.
სტრ. 1150. …ანტიმაქეს… ვითომ პოეტს… – პოეტი ანტიმაქე, როგორც კომედიის ტექ-
სტიდან ჩანს, ერთხელ ქორეგოსი ყოფილა, ე. ი. მას ევალებოდა კომედიის გუნდის
მატერიალური უზრუნველყოფა. წარმოდგენის შემდეგ მსახიობებისათვის ბანკე-
ტის მოწყობა ყოფილა მიღებული. ანტიმაქემ, როგორც ჩანს, დაარღვია ეს ტრადი-
ცია და არისტოფანეს გესლიან ენასაც ვეღარ გადაურჩა.
სტრ. 1169. …შეხვედროდეს გალეშილი ორესტე და ქვა ჩაერტყას გოგრაში… –
ო რ ე ს ტ ე მ, მიკენის ლეგენდარული მეფის, აგამემნონის ძემ დასთან, ელექტრას-
თან ერთად მამის მკვლელობისათვის შური იძია დედაზე – კლიტემნესტრაზე და
მის საყვარელზე, ეგისთეზე. ამ სიუჟეტზე ანტიკურობაში შექმნილი იყო მრავალი
ტრაგედია, მათ შორის ესქილეს «ორესტეა» (ტრილოგია) და სოფოკლესა და ევრი-
პიდეს ტრაგედიები, სახელწოდებით «ელექტრა». არისტოფანე ორესტეს უწოდებს
ქუჩის მძარცველს.
მხედრები
კომედია დაიდგა ძვ. წ. 424 წ. ლენეებზე. არისტოფანე პირველად მონაწილეობდა ას-
პარეზობაში საკუთარი სახელით და გამარჯვება მოიპოვა. მეორე იყო მოხუცი კრა-
ტინე თავისი «სატირებით», მესამე – არისტომენესი «ტყისმჭრელებით».
ბედმა ინება, რომ დემაგოგი კლეონი ათენის ფაქტობრივი გამგებელი გამხდარიყო.
განსაკუთრებული დამსახურებებისათვის მან მიიღო პრიტანიონში კვების უფლე-
ბა და ადგილი თეატრის პირველ რიგში – ე. წ. «პროედრია». არისტოფანე, ბუნებ-
რივია, ვერ შეურიგდებოდა თავისი ძველი მტრის ასე აღზევებას.
– 174 –
სტრუქტურული თვალსაზრისით აღსანიშნავია, რომ კომედიაში ორი აგონია (მცირე
აგონი მესამე და მეოთხე ეპისოდიონებს შორის) და ორი პარაბასისი (მცირე პარა-
ბასისი – მეხუთე ეპისოდიონსა და ექსოდოსს შორის).
სტრ. 1. პ ი რ ვ ე ლ მ ს ა ხ უ რ შ ი განსახიერებულია ათენელი მხედართმთავარი
დემოსთენე, ალკისთენეს ძე, რომელმაც სახელი გაითქვა პელოპონესის ომში. მან
424 წელს აიღო პილოსი და კუნძულ სფაქტერიაზე დაამარცხა სპარტელები. ეს გა-
მარჯვებები შემდგომში კლეონმა მიიწერა. სიცილიის ლაშქრობაში დამარცხების
შემდეგ 413 წ. სექტემბერში დემოსთენე სიკვდილით დასაჯეს სირაკუზში. ზოგი-
ერთ გამოცემაში პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი ს ნაცვლად წერია დ ე მ ო ს თ ე ნ ე,
ხოლო მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი ს ნაცვლად ნ ი კ ი ა; პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი ს ნაც-
ვლად კი – კ ლ ე ო ნ ი (ამის საფუძველს იძლევა რამდენიმე ხელნაწერი და რამ-
დენიმე, მაგალითად, გილბერტისა და ჰოლის ოქსფორდისეული გამოცემაც. ჩვენ
ვეყრდნობით ვ. კულონისეულ ტექსტს).
სტრ. 3. პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი – იგულისხმება კლეონი, კლეენეტეს ძე, დემაგოგი, რა-
დიკალური დემოკრატიის პარტიის ლიდერი, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თა-
მაშობდა ათენის ცხოვრებაში ძვ. წ. 429-422 წლებში.
პერიკლეს გარდაცვალების შემდეგ ბრწყინვალეებს სათავეში ჩაუდგა ნიკია, დემოსს
კი – კლეონი, «რომელმაც, მგონი, უფრო გახრწნა დემოსი თავისი ვნებააშლილო-
ბით და პირველმა დაიწყო საქადაგოდან ყვირილი და ლანძღვა-გინება» (არისტო-
ტელე, ათენელთა პოლიტია. ს. ყაუხჩიშვილის თარგმანი, თბ. 1958). თუკიდიდეს
დახასიათებით ჩანს, რომ კლეონი ყოფილა ენერგიული და მჭევრმეტყველი პო-
ლიტიკოსი, მაგრამ მას არ ახასიათებდა არც სულის კეთილშობილება, არც ბრძნუ-
ლი წინდახედულობა და არც ლმობიერება.
სტრ. 6. მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ შ ი განსახიერებულია ათენელი მხედართმთავარი და
ოლიგარქიის მეთაური ნ ი კ ი ა (ვარ. ნიკიასი), ნიკერატეს ძე (პლუტარქე, ნიკია, 2).
ხალხმა იგი ორგზის აირჩია სტრატეგოსად, მაგრამ კლეონს მაინც მეტი გავლენა
ჰქონდა. კლეონის სიკვდილის შემდეგ დაიდო ზავი (421 წ.), რომელიც ნიკიას ზა-
ვის სახელითაა ცნობილი. სიკვდილით დასაჯეს სირაკუზში 413 წ.
სტრ. 9. ო ლ ი მ პ ე – სახელოვანი მუსიკოსი. შექმნა ე. წ. «ნომოსები», რელიგიური
ხასიათის სევდიანი მელოდიები ფლეიტისათვის (სქოლიასტი).
სტრ. 16. ევრიპიდეს «ჰიპოლიტოსის» სტრ. 345. ამ სიტყვებით მიმართავს ძიძას
ფედრა, რომელსაც ვერ გაუბედავს გერისადმი თავისი უკანონო სიყვარულის გამ-
ჟღავნება.
სტრ. 18. ე ვ რ ი პ – ი დ ე უ რ ა დ… – ასე გადმოვეცით დედნისეული «ევრიპიდი-
კოს», ევრიპიდესეული ბრწყინვალებით.
სტრ. 19. …ნუ გაამჟაუნებ! – კომედიოგრაფოსების მიხედვით, ევრიპიდეს დედა მემ-
წვანილე ყოფილა (შდრ. «აქარნელები», სტრ. 457).
სტრ. 42. პერსონაჟ დ ე მ ო ს შ ი პერსონიფიცირებულია ათენელი ხალხი.
– 175 –
სტრ. 44. პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი – სადაურობის აღმნიშვნელი სახელია (ათენში ამ
დროისათვის ბევრი მონა ყოფილა პაფლაგონიიდან). ამავე დროს, ეს სიტყვა გვა-
გონებს ზმნას «პაფლაძეინ», რაც «თუხთუხს» აღნიშნავს და კარგად მიგვანიშნებს
დემაგოგ კლეონის მეტყველებასა და ხასიათზე (პაფლაგონელი ხომ კლეონის პერ-
სონიფიკაციაა).
სტრ. 52. ტ რ ი ო ბ ო ლ ი – წვრილი ფულია. კლეონმა, პოპულარობის მოპოვების
მიზნით მოსამართლეებს (ჰელიასტებს) გასამრჯელო ერთიდან სამ ობოლამდე გა-
უზარდა.
სტრ. 55. პილოსში მოვზილე ცომი ლაკონური – ალუზია დემოსთენეს მიერ პილოს-
ში ლაკედემონელებზე მოპოვებული გამარჯვებისა, რომლის მთელი პატივიც
კლეონმა უსირცხვილოდ მიიწერა.
სტრ. 78. ე ტ ო ლ ი ე ლ ე ბ ი («აიტოლიოი») დასახელებული არიან, რათა მოგვაგო-
ნონ ზმნა «აიტეინ» – «თხოვნა» (კლეონი ხომ სულ მუდამ ფულს მ ო ი თ ხ ო ვ -
დ ა).
სტრ. 79. ქ ა ო ნ ი ე ლ ე ბ ი ს, ეპირელი ხალხის სახელი ჩამოაგავს ზმნას «ქაეინ» (ი-
გივეა, რაც «ქასკო») – «მთქნარება», რაც მინიშნებაა პერსონაჟის ხასიათზე, შდრ.
«კრაზანები», სტრ. 1493. კ ლ ო პ ი დ ე ლ ე ბ შ ი იგულისხმებიან ატიკის დემის
კლოპეიას მცხოვრებნი; სიტყვა ოდნავ ფორმაცვლილია იმ მიზნით, რომ დამსგავ-
სებოდა სახელს «კლოფს» – «ქურდი» (მინიშნება კლეონზე).
სტრ. 84. ისე აღვესრულოთ, როგორც თემისტოკლე – თუკიდიდეს ცნობით (1, 138,
4), თემისტოკლე ავადმყოფობით გარდაიცვალა. არსებობს სხვა გადმოცემაც, რომ-
ლის მიხედვითაც იგი ხარის სისხლით მოწამლულა (ციცერონი, ბრუტუსი, 43).
სტრ. 85. სჯობს, სუფთა ღვინოთი დავლოცოთ ღვთაება – ნადიმი იწყებოდა კეთილი
ღვთაებისათვის ზედაშეს შეწირვით (შდრ. სტრ. 106).
სტრ. 107. პ რ ა მ ნ ი ო ს ი – ღვინით განთქმული მხარე მცირე აზიაში.
სტრ. 123. ბ ა კ ი ს ი – იმხანად მეტად პოპულარული წინასწარმეტყველი.
სტრ. 129. ძ ე ნ ძ ი თ მ ო ვ ა ჭ რ ე – ევკრატე, იხ. სტრ. 254 და კომენტარი.
სტრ. 132. ცხენებით მ ო ვ ა ჭ რ ე – იგულისხმება ლისიკლე (შდრ. სტრ. 765).
სტრ. 167. პრიტანიონში… გოგოებს მიიყვან. მოსალოდნელი იყო: პრიტანიონში ისა-
დილებ.
სტრ. 197-198. როცა კი დაითრევს ბრჭყალებდაგრეხილი არწივი ტყავისა… – შდრ.
«ილიადა», სტრ. 200-204, სადაც აღწერილია ბრძოლა არწივსა და გველს შორის,
რომელიც ქვეწარმავლის გამარჯვებით მთავრდება. დაგესლილი ფრინველი ტრო-
ელთა ბანაკში ვარდება.
სტრ. 237. …თასი ქალკისური… ქ ა ლ კ ი ს ი – კუნძულ ევბეას მთავარი ქალაქი, სა-
ხელგანთქმული იყო ვერცხლისა და სპილენძის თასებით. ძვ. წ. 445 წ. არისტოკრა-
ტიული პარტიის წაქეზებით ევბეა ათენს აუჯანყდა; ეს აჯანყება ჩაახშო პერიკ-
ლემ.
– 176 –
სტრ. 243. სქოლიასტის მიხედვით, ს ი მ ო ნ ი დ ა პ ა ნ ე ტ ი ო ს ი, ნახევარგუნდე-
ბის წინამძღოლები, კომედიის დადგმის წელს მართლაც ყოფილან ჰიპარქოსები
(მხედრიონის მეთაურები).
სტრ. 254. ე ვ კ რ ა ტ ე, ძენძით (შდრ. სტრ. 129) და ფქვილით (შდრ. სტრ. 696) მოვაჭ-
რე; იყო სახალხო პარტიის მეთაური, პოლიტიკოსი და კომერსანტი, რომელიც პო-
ლიტიკური წარუმატებლობით გამოწვეულ დარდს სავაჭრო წარმატებებით იქარ-
ვებდა ხოლმე.
სტრ. 268. თქვენი სიმამაცისთვის რამე ძეგლი დაგვედგა – ძვ. წ. 425 წ. ათენელებმა
ნიკიას მეთაურობით 80 ხომალდით მოაწყვეს ლაშქრობა კორინთოში. ლაშქარში
შედიოდა 2000 ჰოპლიტი და 200 მხედარი. საბოლოო გამარჯვება სწორედ ათე-
ნელთა მხედრიონმა მოიპოვა; ამ გმირობაზეა ლაპარაკი პარაბასისის ანტეპირემა-
შიაც (სტრ. 595-610).
სტრ. 277. თ ა ფ ლ ი ს კ ვ ე რ ი ჩ ვ ე ნ ი ა – იდიომატური გამოთქმაა. ამ ნამცხვარს
ჯილდოდ იღებდა გამარჯვებული მეინახე, რომელიც შეძლებდა, მთელი ღამე
ფეხზე მდგარიყო (სქოლიასტი).
სტრ. 283. ამის ნება პერიკლესაც არ ჰქონია არასდროს – პერიკლეს არასოდეს უსა-
დილია პრიტანიონში.
სტრ. 302. …და მეათედს არ იხდიდი – შესაწირის მეათედი ნაწილი პრიტანებს ეძლე-
ოდათ (სქოლიასტი).
სტრ. 321. პ ე რ გ ა ს ი იყო ატიკის დემი ათენისა და აფიდნეს გზაზე. აფიდნედან
იყო წარმოშობით მხედართმთავარი დემოსთენე.
სტრ. 327. ჰ ი პ ო დ ა მ ე ს ძ ე, არქეპტოლემე მიკუთვნებულია არისტოკრატიულ
პარტიას და, როგორც მშვიდობისათვის მებრძოლი, იგი უპირისპირდება კლეონს.
არქეპტოლემე სფაქტერიაზე გამარჯვების შემდეგ ხელმძღვანელობდა ელჩობას
სპარტაში, რათა ლაკედემონელებისათვის ზავი შეეთავაზებინა. კლეონი ზავის კა-
ტეგორიული მოწინააღმდეგე იყო (შდრ. აქვე, 394, 668-674, 794-796; «მშვიდობა»,
სტრ. 665-667 და სხვ.).
სტრ. 393-394. ახლაც სხვისი მოსავალი მოიწია… – მინიშნება პილოსში დემოსთენეს
მიერ მოპოვებულ გამარჯვებაზე, რომლის «მოსავალი მოიწია», ე. ი. რომელიც მი-
იწერა კლეონმა. «ნაყოფში», რომელსაც გასაყიდად «აშრობს» კლეონი, იგულისხმე-
ბიან ლაკედემონელი ტყვეები; მათ გამოსასყიდად ახლობლებს დიდძალი თანხა
უნდა გადაეხადათ.
სტრ. 400. ლოთი კ რ ა ტ ი ნ ე (შდრ. სტრ. 535) ლოგინში ისველებდა თურმე.
სტრ. 401. მ ო რ ს ი მ ე – უნიჭო ტრაგიკოსი პოეტი. იხ. «მშვიდობა», 480 და შმდგ.,
«ბაყაყები», სტრ. 150 და შმდგ.
სტრ. 438. შენ თვითონ პოტიდეადან ათი ტალანტი არ გაქვს? – შდრ. თუკიდიდე, 1,
64, 10.
სტრ. 446. …რომ შეურაცხყვეს ქალღმერთი – კ ი ლ ო ნ ი ს ა და მისი თანამგზავრე-
ბის მკვლელები ქალღმერთ ათენას ტაძრის ახლოს იმალებოდნენ. მკვლელობა
– 177 –
მოხდა საკურთხეველთან; ამის გამო ალკმეონიდები და მათი შთამომავლობა
ღვთისმგმობელებად და მკრეხელებად გამოაცხადეს.
სტრ. 447. შუბოსანი… გყავდა ბაბუა – შ უ ბ ო ს ნ ე ბ ი ტირანთა სატელიტები იყ-
ვნენ. ჰიპიას შუბოსნებმა მოკლეს ჰარმოდიოსი, ათენის განთავისუფლებისათვის
მებრძოლი გმირი.
სტრ. 449. ჰიპიას ცოლის, ტყავ…რინეს – სინამდვილეში ტირან ჰიპიას ცოლს მ ი -
რ ი ნ ე (მირსინე) ერქვა.
სტრ. 479. ბეოტიელებს … ანდობდით ყველაფერს – «აქარნელებში» (სტრ. 860 და
შმდგ.) არისტოფანემ აზრი გამოთქვა, რომ აღედგინათ ეკონომიკური ურთიერთო-
ბა ბეოტიასთან; «მხედრების» დადგმამდე ცოტა ხნით ადრე დემოსთენეს მოლაპა-
რაკება ჰქონია რამდენიმე ბეოტიელთან ამ ქვეყანაში დემოკრატიის დამყარების
თაობაზე. ბეოტია სახელგანთქმული იყო მაღალხარისხოვანი პროდუქტებით, მათ
შორის ყველით.
სტრ. 495. ს წ რ ა ფ ა დ ი ჩ ქ ა რ ე – სახუმარო ვარიანტი ცნობილი გამოთქმისა «ნე-
ლა იჩქარე» (გავრცელებულია ამ გამონათქვამის ლათინური ვარიანტი «ფესტინა
ლენტე»); შდრ., აგრეთვე, «ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე», სტრ. 277.
სტრ. 511. ტ ი ფ ო ნ შ ი (სიტყვა ნიშნავს «ქარიშხალს») იგულისხმება კლეონი.
სტრ. 520. მ ა გ ნ ე ს ი – ძველი ატიკური კომედიის ერთ-ერთი პირველი წარმომად-
გენელი.
სტრ. 526. კ რ ა ტ ი ნ ე – არისტოფანესთან და ევპოლისთან ერთად განიხილებოდა,
როგორც ძველი ატიკური კომედიის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი. კო-
მედიოგრაფოსთა ასპარეზობებში მოუპოვებია ცხრა გამარჯვება.
სტრ. 529. აქ მოცემულია კრატინეს ერთ-ერთი პასაჟის პაროდია. დ ო რ ო (ხუმრო-
ბით) – ქრთამის ქალღმერთი. ტ ე რ ფ ლ ე ღ ვ ი ა ნ ი – მინიშნება მაბეზღარზე ანუ
სიკოფანტზე (ეს სიტყვა ეტიმოლოგიურად «ლეღვის გამომჩენს» ნიშნავს).
სტრ. 534. კ ო ნ ა ს ი – დამამცირებელი მეტსახელია, რომელიც დიდ მუსიკოს კო-
ნოსს (სოკრატეს მუსიკის მასწავლებელს) მისცა კრატინემ.
სტრ. 546. დაე, თერთმეტჯერ დაჰკრან ნიჩაბს – ჩვეულებრივ, «ვაშას» დაძახებამდე
მხოლოდ ათგზის დაჰკრავდნენ ნიჩბებს.
სტრ. 561. გ ე რ ე ს ტ ო ს ი – კონცხი კუნძულ ევბეას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილ-
ში; აქ იყო პოსეიდონის ტაძარი.
სტრ. 562. ათენელთა ფლოტმა ფ ო რ მ ი ო ნ ი ს მეთაურობით ბრწყინვალე გამარ-
ჯვება მოიპოვა ნავპაქტესთან კორინთოელებზე 429 წელს.
სტრ. 566. ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ, დიდი პანათენეების დღესასწაულზე
პართენონში ათენასათვის შესაწირად მიჰქონდათ მდიდრული სამოსი პ ე პ ლ ო -
ს ი; მასზე წარჩინებულ ათენელ ქალთა მიერ ამოქარგული იყო ღმერთების გმი-
რობათა ამსახველი სურათები.
სტრ. 574. კ ლ ე ე ნ ე ტ ე – კლეონის მამა.
– 178 –
სტრ. 575. ქალაქისადმი დიდი დამსახურებისათვის მოქალაქეებს ეძლეოდათ
პ რ ო ე დ რ ი ა – ადგილი თეატრის პირველ რიგში.
სტრ. 595. ახლა გვინდა, ჩვენს ცხენებსაც საკადრისი მივუზღოთ – მხედრების გუნ-
დი თავის ცხენებს მიაწერს საკუთარ ამბებს. შემდეგ მოცემულია თავის ქების მე-
ტად თავისებური, ასე ვთქვათ, «მოკრძალებული» ვარიანტი.
სტრ. 608. თ ე ო რ ე კლეონის მომხრე და, ამდენად, მხედრების მტერი იყო. იგი სხვა-
განაც ხშირად ჰყავს მოხსენიებული არისტოფანეს ზიზღითა და სიძულვილით:
«აქარნელები», სტრ. 134; «ღრუბლები», სტრ. 400; «კრაზანები», სტრ. 42-51, 418 და ა.
შ.
სტრ. 609. კიბორჩხალა ღმერთს უხმობდა… – ვარაუდობენ, რომ «კიბორჩხალა» კო-
რინთოელთა დასაცინი მეტსახელი იყო.
სტრ. 615. ნ ი კ ო ბ უ ლ ე – ეტიმოლოგიურად «საბჭოზე გამარჯვებული».
სტრ. 630. კარგად რომ გამოძღნენ ტყუილმხალეულით… – ტ ყ უ ი ლ მ ხ ა ლ ე უ -
ლ ი – ასე გადმოვეცით დედნისეული ნეოლოგიზმი, რაც სიტყვა-სიტყვით «ცრუ-
ნაცარქათამას» ნიშნავს; ნაცარქათამა ერთგვარი ბოსტნეულია, მისი ჭამა ავადმყო-
ფობასა და ფერის დაკარგვას იწვევს. კომედიოგრაფოსს სურს თქვას: საბჭოს წევ-
რებმა დემაგოგის მიერ «შეკაზმული» ტყუილები რომ «მიირთვეს», მრისხანებისა-
გან გაფითრდნენ…
სტრ. 634 და შმდგ. პაწია ღმერთებო მატრაბაზობისა… – მსგავსი პერსონიფიკაცია
ხშირად გვხვდება ორატორებთან; შდრ. ესქინე, «კტესიფონტის წინააღმდეგ», 260:
«ო, მიწავ, მზეო, სათნოებავ, გონიერებავ, აღზრდავ!»
სტრ. 639. მ ა რ ჯ ვ ნ ი დ ა ნ მოცემული ნიშანი სასიკეთოდ ითვლებოდა.
სტრ. 649. ო ბ ო ლ ი – ფულის ყველაზე წვრილი ერთეული ძველ საბერძნეთში, 1/6
დრაქმა.
სტრ. 660. მ ო ნ ა დ ი რ ე არტემისის ეპითეტია. მარათონის ბრძოლის წინ ბერძნებმა
აღთქმა დადეს, იმდენი თხა შეეწირათ არტემისისათვის, რამდენ მტერსაც მო-
კლავდნენ; მაგრამ მოკლულ სპარსელთა რიცხვი იმდენად დიდი აღმოჩნდა, რომ
შეუძლებელი გახდა ამ აღთქმის მთლიანად შესრულება; მაშინ მიიღეს გადაწყვე-
ტილება, ყოველწლიურად შეეწირათ ხუთასი თხა და «დღესაც სწირავენ», დასძენს
ქსენოფონტი თავის «ანაბასისში».
სტრ. 661-662. …ათას თხის შეწირვის აღთქმა რომ მიგვეცა… – კომიკურ ეფექტს ქმნის
ის, რომ მეძეხვე მოითხოვს უჩვეულოდ დიდ მსხვერპლს; თევზის გაიაფებასთან
დაკავშირებით შესაწირავი თხების რაოდენობა ორგზის აღემატება მარათონის
ბრძოლაში გამარჯვებისათვის დაწესებულს.
სტრ. 665. გარეთ გაათრიეს იგი პრიტანებმა – ათენელთა საბჭოში (ბულე) შედიოდა
ხუთასი წევრი (ბულევტი). ფილეთა რიცხვის მიხედვით საბჭო გაყოფილი იყო ათ
თანასწორ ნაწილად. წლის მეათედის განმავლობაში ბჭობდნენ ერთი ფილეს ბუ-
ლევტები, რომლებსაც ამ დროს ეწოდებოდათ პ რ ი ტ ა ნ ე ბ ი, ხოლო ამ მოვალეო-
– 179 –
ბის შესრულებას – პ რ ი ტ ა ნ ი ა. პრიტანები თავმჯდომარეობდნენ საბჭოსა და
სახალხო კრებას.
სტრ. 699. ვ ე რ ა ფ რ ი თ ა ღ გ… ჭ ა მ ე – მოსალოდნელი «აღგგავეს» ნაცვლად.
სტრ. 728. ჩემი ზეთისხილის გვირგვინი… – ზეთისხილის შტოზე ამაგრებდნენ
ხილს და პიანეფსიონში (ოქტომბერი-ნოემბერი) ჰკიდებდნენ ყველა სახლის კა-
რებზე, სადაც რჩებოდა მთელი წლის განმავლობაში.
სტრ. 762. ასწიე შენი «დელფინები»… – დ ე ლ ფ ი ნ ი – იგულისხმება დელფინის
ფორმის მქონე ტყვიის მასა, რომელსაც მაღლა წევდნენ და შემდეგ მოწყვეტით უშ-
ვებდნენ მოწინააღმდეგის გემზე, რათა ჩაეძირათ იგი.
სტრ. 765. ლ ი ს ი კ ლ ე – ცხვრებით მოვაჭრე (მოხსენიებული ზემოთ, სტრ. 132).
კ ი ნ ა დ ა ს ა ლ ა ბ ა კ ქ ო ჰეტერები იყვნენ.
სტრ. 771. მ ი ტ ო ტ ო ს ი – ძველი ბერძნული ეროვნული კერძი პაშტეტის ტიპისა;
მზადდებოდა ერთმანეთში შეზელილი ნივრის, ყველისა და თაფლისაგან.
სტრ. 772. ათენში ორი კ ე რ ა მ ი კ ო ს ი იყო: ე. წ. შიდა კერამიკოსი, უბანი, სადაც
სამშობლოსათვის დაღუპულებს ასაფლავებდნენ და გარე კერამიკოსი, კახპების
უბანი (სქოლიასტი). მეძეხვე სწორედ ამ უკანასკნელს გულისხმობს.
სტრ. 894. ს ი ლ ფ ი ო ნ ი საკვებში გამოიყენებოდა; შემოჰქონდათ კირენაიკედან.
იგი კუჭის აშლილობასა და გაზების გამოყოფას იწვევს (თეოფრასტე, მცენარე-
თათვის, 6, 3).
სტრ. 901. …საქმე წითურის ნახელავია ნაღდად – ამ ადგილის მიხედვით შეგვიძლია
დავასკვნათ, რომ კლეონი წითური იყო.
სტრ. 912. ტ რ ი ე რ ა რ ქ ო ბ ა (ხომალდის მეთაურობა) მეტად საპატიო მოვალეო-
ბად ითვლებოდა. ხომალდის მოწყობასა და მეზღვაურებისათვის ხელფასის გაცე-
მას თვით სახელმწიფო კისრულობდა. რაც შეეხებოდა გემის შეკეთებას და ეკიპა-
ჟის აღჭურვას, რაც საკმაოდ დიდ თანხას მოითხოვდა, ეს უკვე ტრიერარქის საქმე
იყო; ამიტომ ამ მოვალეობას მდიდარ მოქალაქეებს აკისრებდნენ ხოლმე.
სტრ. 945. ო ბ ო ლ ი ა ნ ე ბ ი – ობოლის (წვრილი ფულია) მოდგმა – იგულისხმება
ათენელი ხალხი.
სტრ. 978. ბაზარში რომ სასამართლოს აწყობენ და ბუზღუნებენ – პირევსში, ათენის
სავაჭრო ცენტრში იყო ბაზარი, სადაც თავს იყრიდნენ უსაქმურებიც, რომელთა
დაუსრულებელი კამათი სასამართლოს მოაგონებს არისტოფანეს.
სტრ. 985. ღორული აქვს მიღებული განათლება – ღორი ბერძნებისათვის იყო არა
იმდენად მსუნაგობის ან სიბინძურის სიმბოლო, რამდენადაც უხეშობისა და გა-
უთლელობისა.
სტრ. 994-996. რადგან ბავშვი ჰარმონიას არ სწავლობდა, თუკი იგი… დორიული არ
იყო – ბერძნულ მუსიკაში ოთხგვარი წყობა იყო: დორიული, იონიური, ფრიგიუ-
ლი და ლიდიური, რომელთაც განსხვავებული ხასიათი ჰქონდათ. დორიული
წყობა ითვლებოდა ყველაზე უფრო ვაჟკაცურად და მორალურად; იგი გამოიყენე-
ბოდა ტრაგედიის საგუნდო პარტიებში (შდრ. პლატონი, «სახელმწიფო», 3, 399;
– 180 –
არისტოტელე, «პოლიტიკა», 8, 1). ერთი შეხედვით, გაუგებარია, რატომ ვერ ელეო-
და პატარა კლეონი დორიულ მუსიკას; ყველაფერი გასაგები გახდება, თუ გავიხსე-
ნებთ, რომ მექრთამეობის მუზას დ ო რ ო ერქვა (შდრ. ზემოთ, სტრ. 529).
სტრ. 1004. …გლანისის – ბაკისის უფროსი ძმა გახლავთ – მეძეხვემ დაასახელა უც-
ნობი პიროვნება. «გლანისი» თევზის სახელია, მაშინ როცა ბ ა კ ი ს ი სახელოვანი
მისანი იყო.
სტრ. 1015. ე რ ე ხ თ ე ვ ს ი – ათენის პირველი მეფე.
სტრ. 1069. …ფილოსტრატეა… ძაღლმელა – «ძაღლმელა» ფილოსტრატეს, საროსკი-
პოს მფლობელის, მეტსახელი იყო.
სტრ. 1089. მ ე წ ა მ უ ლ ი ზ ღ ვ ა – სპარსეთის ყურე და ინდოეთის ოკეანე. ე კ ბ ა -
ტ ა ნ ა – მიდიის მთავარი ქალაქი, სპარსეთისა და შემდგომში, პართიის მეფეთა
საზაფხულო რეზიდენცია, სიმდიდრით სავსე ქალაქი, ბერძნების «ელდორადო»
(შდრ. «აქარნელები», სტრ. 64).
სტრ. 1103. თ უ ფ ა ნ ე ს ი – სქოლიასტის მიხედვით, კლეონის მდივანი.
სტრ. 1121. არც თქვენს თმებში არ იცდის… – მხედრები გრძელ თმებს ატარებდნენ
(შდრ. სტრ. 580).
სტრ. 1150. …პირში ჩავჩრი კემოსს. კ ე მ ო ს ი – კენჭისყრის ურნის ზედა ნაწილი,
რომელიც ტირიფისაგან მზადდებოდა.
სტრ. 1182. ეს კვერი მიირთვი… – კ ვ ე რ ი ს აღმნიშვნელი სიტყვა «მენიჩბესაც» ნიშ-
ნავდა.
სტრ. 1237. როგორ თქვი? შიგ გულში მომხვდა ორაკული! – ტრაგედიის სტილია.
სტრ. 1250-1253. მშვიდობით, გვირგვინო, გტოვებ გულმოკლული… – ევრიპიდეს
«ალკესტისის» პარატრაგედია. ევრიპიდესეული გმირი სიკვდილის წინ ასე ემშვი-
დობება თავის სარეცელს: «მშვიდობით, სარეცელო… სხვა ქალი დაგეუფლება, სიბ-
რძნით ჩემზე ნაკლები, მაგრამ, შესაძლოა, უფრო ბედნიერი…» (ევრიპიდე, «ალკეს-
ტისი», სტრ. 177 და შმდგ.).
სტრ. 1256. ფ ა ნ ო ს ი – კლეონის ამ მეგობრის სახელი (შდრ. «კრაზანები», სტრ.
1220) «მაბეზღარსაც» ნიშნავს.
სტრ. 1257. სახელი ა გ ო რ ა კ რ ი ტ ო ს ი ნაწარმოებია არსებითიდან «აგორა» (ბაზ-
რის მოედანი) და ზმნიდან «კრინეინ» (განსჯა).
სტრ. 1267-1268. ლ ი ს ი ს ტ რ ა ტ ე დ ა თ უ მ ა ნ ტ ი ს ი – ორი მარადმშიერი მოქა-
ლაქე.
სტრ. 1278. ა რ ი გ ნ ო ტ ე – არისტოფანეს მეგობარი, შესანიშნავი კითარისტი ყოფი-
ლა; მისი ერთ-ერთი ძმა ნიჭიერ მსახიობად ითვლებოდა, მეორე ძმა კი, არიფრა-
დე, ანაქსაგორას მოწაფე, უფრო თავისი ბიწიერებით ყოფილა ცნობილი (შდრ., აგ-
რეთვე, «მშვიდობა». სტრ. 885).
სტრ. 1287. პ ო ლ ი მ ნ ე ს ტ ე – სახელოვანი ლირიკოსი პოეტი და ფლეიტისტი ყო-
ფილა (ძვ. წ. ´³ ს.); დასახელებული ჰყავთ პინდარეს, ალკმანსა და პლუტარქეს.
ი ო ნ ი ქ ე – უცნობი მუსიკოსია.
– 181 –
სტრ. 1304. ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე – ფარნებისა და ლამპრების გამყიდველი, ომის მომხრე
დემაგოგი იყო. კლეონის სიკვდილის შემდეგ სათავეში ჩაუდგა რადიკალურ დე-
მოკრატიას.
სტრ. 1312. თ ე ს ე ი ო ნ ი – თესევსის ტაძარი და «უმაღლეს ქალღმერთთა» (ევმე-
ნიდთა) სავანე – ორი ხელშეუხებელი თავშესაფარი. თესეიონს თავს აფარებდნენ
გაქცეული მონები, რომლებიც ახალ პატრონს მოითხოვდნენ.
სტრ. 1325. ა რ ი ს ტ ი დ ე დ ა მ ი ლ ტ ი ა დ ე – ბერძენ-სპარსელთა ომების ეპოქის
გამოჩენილი ათენელი პოლიტიკური მოღვაწეები. მილტიადე ხელმძღვანელობდა
ბერძნების არმიას მარათონთან მომხდარ ისტორიულ ბრძოლაში; არისტიდემ ჩა-
მოაყალიბა საზღვაო კავშირი, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ათენი.
სტრ. 1336. რა კარგად მიყავი, სულ რომ გამომხარშე – ოდესღაც მედეამაც «გამოხარ-
შა» და გააახალგაზრდავა ესონი, იასონის მამა.
სტრ. 1358. ს ი ნ ე გ ო რ ო ს ი – იხ. «აქარნელები», სტრ. 715 და კომენტარი.
სტრ. 1363. …ვისვრი ბარათრონში. ბ ა რ ა თ რ ო ნ ი – უფსკრული აკროპოლისის
უკან; ბარათრონში ისროდნენ დამნაშავეებს.
სტრ. 1369. ჰ ო პ ლ ი ტ ი – მძიმედ შეიარაღებული ქვეითი მეომარი.
სტრ. 1370. …ადგილს ვერაფრით ვეღარ გამოიცვლის – ლაპარაკია იმაზე, რომ ხში-
რად თანამდებობის პირები ნაცნობ-მეგობრობითა თუ ანგარებით სამხედრო გაწ-
ვევის სიებიდან ამოშლიდნენ ხოლმე «თავის» ხალხს და სხვებს ჩაწერდნენ, რითაც
არღვევდნენ არსებულ რიგს (შდრ. «მშვიდობა», სტრ. 1180-1185).
სტრ. 1374. კ ლ ი ს თ ე ნ ე დ ა ს ტ რ ა ტ ო ნ ი დიაცური ბუნების ქოსა მამაკაცები
იყვნენ.
სტრ. 1377. და შმდგ. ბრძენია ფეაქსი… დიდი პრაქტიკოსი, ნაღდი ლოგიკოსი და
პოლემიკოსი… – ფ ე ა ქ ს ი – ყმაწვილკაცებში პოპულარული სოფისტი. სოფისტე-
ბის მოსწავლეებს «-იკოს» დაბოლოებიანი ზედსართავები განსაკუთრებით ჰყვა-
რებიათ.

თარგმანი და კომენტარები ლევან ბერძენიშვილისა

წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Akarnelebi%3B%20Mxedrebi.pdf

Posted in დრამატურგია | Tagged , | Leave a comment

ლევან ბერძენიშვილი: ძველი ატიკური კომედია და არისტოფანე

ლევან ბერძენიშვილი

ძველი ატიკური კომედია და არისტოფანე

ათენში, აკროპოლისის მთის ძირას, დიონისეს თეატრში, დღისით, ღია ცის
ქვეშ, ჩვიდმეტი ათასი მაყურებლის წინაშე გამოდის კომედიის გუნდი და თავის
თანამოქალაქეთა და ატიკის დედაქალაქის სტუმართა წინაშე (სტუმრები კი სპე-
ციალურად ჩამოდიოდნენ თეატრალურ დღესასწაულებზე საბერძნეთის ქალაქე-
ბიდან და ხანდახან უცხოეთიდანაც კი) დაუნდობლად ესხმის თავს სახელმწიფოს
– 3 –
მეთაურს, უკანასკნელი სიტყვებით მოიხსენიებს დიდ-დიდი თანამდებობის პი-
რებს, სასტიკად აკრიტიკებს სახელმწიფოს საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკას, დას-
ცინის ეროვნულ ტრადიციებს, აყალბებს სახელოვან ისტორიას და ა. შ. სახელმწი-
ფოს მეთაურები და უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური მოღვაწეები კი იქვე, პირ-
ველ რიგში მსხდომნი, სიცილითა და ტაშით ეგებებიან თავიანთ საქვეყნო ლან-
ძღვა-გინებასა და დამცირებას… ასეთია ის არნახული თავისუფლება, რომელიც
არც მანამდე და არც მას შემდეგ არც ერთ სახელმწიფოს არ მიუნიჭებია რომელიმე
ხელოვანისთვის და, მით უმეტეს, მთელი ჟანრისთვის.
*
ათენის მონათმფლობელური დემოკრატიის განვითარება იწყება ძვ. წ. ´³ საუკუნის
დასასრულს ე. წ. კ ლ ი ს თ ე ნ ე ს რ ე ფ ო რ მ ე ბ ი თ. კლისთენე ჩაუდგა სათავე-
ში პისისტრატიდთა წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკურ მოძრაობას, რომელმაც
510 წელს მოახერხა ათენიდან ტირან ჰ ი პ ი ა ს გაძევება. კლისთენე გახდა სახელ-
მწიფოს ფაქტობრივი ხელმძღვანელი; მან ოთხი საგვარეულო ფ ი ლ ე ს ნაცვლად
შექმნა ათი ტ ე რ ი ტ ო რ ი უ ლ ი ფ ი ლ ე (თითოეული მათგანი სამი ნაწილისა-
გან შედგებოდა: ქალაქი, სანაპირო და შიდა მხარე); ამით წარჩინებულთა პოლი-
ტიკური გავლენა მნიშვნელოვნად შემცირდა. ძირითადი ადმინისტრაციული, სა-
მეურნეო, საკულტო და პოლიტიკური ერთეული გახდა დ ე მ ი. კლისთენემ საგვა-
რეულო ფილეს ოთხასკაციანი საბჭო შეცვალა ტერიტორიული ფილეს ხუთასკა-
ციანი საბჭოთი, ანუ ბ უ ლ ე თ ი (თითოეული ფილედან ბულეში შედიოდა ორ-
მოცდაათი წევრი ანუ ბ უ ლ ე ვ ტ ი); ამავე პოლიტიკურმა მოღვაწემ შემოიღო
ო ს ტ რ ა კ ი ზ მ ი (კენჭისყრა «ოსტრაკონების» – თიხის ნატეხების მეშვეობით,
მიმართული ტირანული გადატრიალებების წინააღმდეგ) და დააწესა ა თ ი
ს ტ რ ა ტ ე გ ო ს ი ს ი ნ ს ტ ი ტ უ ტ ი (თითოეული ფილე ერთი წლით ირჩევდა
სტრატეგოსს).
ათენელმა მიწათმოქმედებმა და ხელოსნებმა პირველად იგრძნეს თავი მშობელი
ქვეყნის სრულუფლებიან მოქალაქეებად. სწორედ ამან მისცა საშუალება პატარა
საბერძნეთს, ათენის მეთაურობით, დაემარცხებინა სპარსეთის უზარმაზარი
ფლოტი და არმია, დაეცვა სამშობლოს დამოუკიდებლობა და თავისუფლება.
ბრწყინვალე გამარჯვებებმა ბერძენ-სპარსელთა ომში ათენს მოუპოვა აურაცხელი
მცირეაზიელი და სკვითი მონა, ჰეგემონის როლი ჯერ კიდევ ომის დროს შექმნილ
დ ე ლ ო ს ი ს საზღვაო კავშირში. ათენის ნავსადგური პ ი რ ე ო ს ი გახდა ძველი
სამყაროს მრავალი ქვეყნის სავაჭრო გზების გადაკვეთის ადგილი. მაღალგანვითა-
რებული ხელოსნობის, ვაჭრობისა და ზღვაოსნობის ბაზაზე ოლიგარქიულ და დე-
მოკრატიულ დაჯგუფებებს (პირველს ხელმძღვანელობდა არისტიდე და შემ-
დგომში კიმონი, ხოლო მეორეს – თემისტოკლე და შემდგომში ეფიალტე და პე-
რიკლე) შორის დაძაბულ ბრძოლაში საბოლოოდ გაიმარჯვა დემოკრატიამ, რო-
– 4 –
მელმაც უდიდეს აყვავებას მიაღწია პ ე რ ი კ ლ ე ს (ძვ. წ. 490-429 წწ., სტრატეგო-
სად იყო ზედიზედ თხუთმეტჯერ 444/443-429 წწ.) ეპოქაში.
პერიკლემ გააუქმა ქონებრივი ცენზი; მისი მეცადინეობით უზენაესი ძალაუფლება
მიენიჭა ს ა ხ ა ლ ხ ო კ რ ე ბ ა ს, რომელსაც ყველა სხვა ორგანო ემორჩილებოდა;
სამართალს განაგებდა მოქალაქეთაგან კენჭისყრით არჩეული ჰ ე ლ ი ა ს ტ ე ბ ი ს
(მსაჯულების) სასამართლო. წილისყრით (ნაცვლად ოდინდელი ხმის მიცემისა)
ირჩეოდნენ დიდი თანამდებობის პირნიც, რომელთაც არჩევის შემდეგ ენიშნებო-
დათ ხელფასი სახელმწიფო ხაზინიდან, რაც უღარიბეს მოქალაქეებსაც კი აძლევ-
და რეალური პოლიტიკური მოღვაწეობის შესაძლებლობას. პერიკლეს რჩევით,
თეატრალური დღესასწაულების დროს სახელმწიფო ყველაზე უფრო უპოვარ მო-
ქალაქეებს ფულს აძლევდა, რათა მათაც შეძლებოდათ დასწრებოდნენ სანახაობას
(ე. წ. თ ე ო რ ი კ ო ნ ი). გაზრდილი ხარჯები იფარებოდა ე. წ. ფ ო რ ო ს ი თ, ანუ
გადასახადით, რომელიც ათენის სახელმწიფო ხაზინაში შეჰქონდათ საზღვაო კავ-
შირის (ათენის ა რ ქ ე ს) წევრ მოკავშირე ქალაქებს; ამ დიდ თანხას ემატებოდა შე-
მოსავალიც, რომელსაც ათენს აძლევდა ლავრიონის ვერცხლის საბადოები.
ათენის საზღვაო ძლიერებამ უდიდესი ნაყოფი გამოიღო: შავიზღვისპირეთიდან ჩა-
მოჰქონდათ იაფი ხორბალი, რომელიც საერთოდ ცუდად მოდის ატიკის კირქვიან
მიწაზე; საზღვაო ბაზრების ფართო ქსელი საშუალებას აძლევდა მიწათმოქმედს,
გაეყიდა ატიკური მიწათმოქმედების ტრადიციული პროდუქტები: ზეითუნის ზე-
თი და ღვინო. ამგვარად, ბერძენ-სპარსელთა ომის შედეგებით ატიკელი მიწათ-
მოქმედი კმაყოფილი იყო. სრულიად სხვაგვარად იყო განწყობილი მოსახლეობის
სხვა ნაწილი. ვაჭართა და ხელოსანთა მეცადინეობა მიმართული იყო ათენის გავ-
ლენის სფეროს გაზრდისა და ახალი ტერიტორიების მოპოვებისაკენ. ამ მისწრაფე-
ბებს მხარს უჭერდა მოსახლეობის შედარებით ღარიბი ფენაც – წვრილი ხელოსნე-
ბი, მოიჯარენი და მეზღვაურები. ქალაქის დემოსის ამ მასას ეყრდნობოდა პოლი-
ტიკურად ე. წ. რადიკალური დემოკრატია, რომელმაც დემაგოგ კ ლ ე ო ნ ი ს ა და
ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე ს მეთაურობით ხელში ჩაიგდო სახელმწიფო ძალაუფლება პერიკ-
ლეს სიკვდილის შემდეგ.
დაპირისპირება მიწათმოქმედებსა და რადიკალებს შორის სრულად გამოვლინდა
კლასიკური საბერძნეთის ისტორიაში უდიდესი – ე. წ. პ ე ლ ო პ ო ნ ე ს ი ს
ო მ ი ს (ძვ. წ. 431-404 წწ.) მსვლელობაში. ომი გაჩაღდა დელოსის საზღვაო კავშირ-
სა და პელოპონესის კავშირს შორის და შემდგომში მოიცვა მთელი საბერძნეთი,
მათ შორის სამხრეთ იტალიისა და სიცილიის ბერძნული პოლისებიც.
ბერძნულ პოლისთა ეკონომიკურმა ზრდამ და პოლისებს შორის ვაჭრობამ გაამწვავა
ურთიერთობა უმსხვილეს სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრებს შორის. ერთმანეთს და-
უპირისპირდა, ერთის მხრივ, ათენი და, მეორეს მხრივ, კორინთო და მეგარა. ფა-
რული ბრძოლა მიმდინარეობდა აღმოსავლეთისა (იტალია, სიცილია) და ჩრდი-
ლო-აღმოსავლეთის (მაკედონია, თრაკია, შავიზღვისპირეთი) ბაზრებისათვის;
ამას დაერთო პოლიტიკური მეტოქეობა სპარტასა და ათენს შორის საბერძნეთში
– 5 –
ჰეგემონობისათვის, რასაც ამწვავებდა განსხვავება ამ პოლისთა სოციალურ
სტრუქტურაში, რის გამოც ათენი მხარს უჭერდა დემოკრატიულ, ხოლო სპარტა –
ოლიგარქიულ დაჯგუფებებს ბერძნულ პოლისებში.
ომს საბაბად დაედო სამი კონფლიქტი, დაკავშირებული კერკირას, პოტიდეასა და
მეგარასთან. კერკირა ცდილობდა თავისი მეტროპოლიის კორინთოსაგან განთავი-
სუფლებას. კორინთო-კერკირას კონფლიქტში 433 წ. ათენი ამ უკანასკნელს დაეხ-
მარა და კიდევ უფრო გაიმწვავა ურთიერთობა კორინთოსთან. თავის მხრივ, 432
წელს კორინთომ სამხედრო დახმარება აღმოუჩინა პოტიდეას, რომელიც დელო-
სის კავშირში შედიოდა და ათენისაგან თავის დახსნას ცდილობდა. ამავე წელს
ათენმა თავისი ნავსადგურები ჩაუკეტა მეგარას და ვაჭრობა შეუფერხა. კორინთომ
და მეგარამ დასახმარებლად სპარტას მიმართეს, ხოლო სპარტამ არარეალური
მოთხოვნები წაუყენა ათენს, რომელმაც უარყო ისინი. ვითარება უაღრესად დაიძა-
ბა.
სამხედრო მოქმედება დაიწყო თებემ, რომელიც 431 წლის აპრილში თავს დაესხა
ათენის მოკავშირე ქალაქ პლატეას. ივნისის შუაგულში პელოპონესელები ა რ ქ ი -
დ ა მ ე ს მეთაურობით თავს დაესხნენ ატიკას, რომლის მოსახლეობამაც ათენს შე-
აფარა თავი. შემოსევა განმეორდა შემდგომ წელსაც; ამას დაერთო შავი ჭირის ეპი-
დემია ათენში (430-429 წწ.), რომელმაც იმსხვერპლა ბევრი მოქალაქის, მათ შორის
პერიკლეს, სიცოცხლე. ათენში გამწვავდა ბრძოლა ზომიერ და რადიკალურ დაჯ-
გუფებებს შორის. ამ უკანასკნელთა პოლიტიკური გამარჯვების შედეგად ათენე-
ლებმა აქტიური საბრძოლო მოქმედება დაიწყეს პელოპონესელთა ტერიტორიაზე:
ათენის ფლოტმა 425 წელს დაიპყრო პილოსი და კუნძულ სფაქტერიაზე ტყვედ ჩა-
იგდო 120 წარჩინებული სპარტელი. ამის შემდეგ საომარ მოქმედებათა თეატრმა
ქალკიდიკაში გადაინაცვლა, სადაც სპარტელებმა რიგ წარმატებებს მიაღწიეს
ბ რ ა ს ი დ ა ს ი ს მეთაურობით. 422 წლის ოქტომბერში ამფიპოლისთან ბრძოლა-
ში დაიღუპნენ ბრასიდასიც და კლეონიც; 421 წელს დაიდო ე. წ. ნ ი კ ი ა ს ზ ა ვ ი
50 წლის ვადითა და სტატუს კვოს შენარჩუნების პირობით. მიუხედავად ამისა,
უკმაყოფილება იზრდებოდა როგორც ათენის, ისე სპარტის მოკავშირეთა წრეებში.
ათენში ა ლ კ ი ბ ი ა დ ე ს მეთაურობით საომრად განწყობილმა დაჯგუფებამ გაი-
მარჯვა. მისი ინიციატივით შეიქმნა პელოპონესის პოლისთა ახალი კოალიცია
(არგოსი, მანტინეა და ელეა), რომელმაც ათენის მხარდაჭერითა და წაქეზებით შე-
უტია ლაკედემონს, მაგრამ დამარცხდა მანტინეასთან 418 წლის აგვისტოში. 415
წლის გაზაფხულზე, მიუხედავად მხედართმთავარ ნიკიას წინააღმდეგობისა,
ათენმა მოაწყო სიცილიის ექსპედიცია სირაკუზის წინააღმდეგ; ექსპედიცია ათე-
ნელთა სასტიკი დამარცხებით დასრულდა 413 წლის სექტემბერში.
სიცილიის ექსპედიციის დასაწყისში ათენელებმა მკრეხელობაში დასდეს ბრალი
ალკიბიადეს და იგი სპარტაში გაიქცა. სწორედ მისი რჩევით, 413 წ. სპარტელებმა
დაიპყრეს ატიკის ქალაქი დეკელეა და დაიწყეს განუწყვეტელი სამხედრო მოქმე-
დება ატიკის ტერიტორიაზე. 411 წ. ათენელმა ოლიგარქებმა სახელმწიფო გადატ-
– 6 –
რიალება მოაწყვეს და ე. წ. «ოთხასთა ბატონობა» დაამყარეს; ახალი ხელისუფლება
მალე დამარცხდა და კვლავ ათენში დაბრუნებულმა ალკიბიადემ ათენის ფლოტს
დიდი გამარჯვებები მოუპოვა იონიაში (411-408 წწ.). 406 წ. ათენელებმა კიდევ ერ-
თხელ დაამარცხეს პელოპონესელები არგინუსის კუნძულებთან, მაგრამ უკვე შემ-
დეგ წელს სპარტელმა ლ ი ს ა ნ დ რ ე მ, რომელმაც სპარსეთის დახმარებით აღად-
გინა ფლოტი, დაამარცხა ათენელები ეგოსპოტამესა და ჰელესპონტთან. 404 წლის
აპრილში ათენი საბოლოოდ დანებდა მტერს. გამარჯვებულები დაუნდობლები
იყვნენ; მათ მოითხოვეს: დელოსის კავშირის დაშლა; ათენის სამხედრო ფლოტის
გადაცემა სპარტელებისათვის; ე. წ. «გრძელი გალავნისა» და პირევსის კავშირში
ლაკედემონის ჰეგემონიის აღიარება. ათენში დამყარდა 30 ტირანის ოლიგარქიუ-
ლი რეჟიმი…
პელოპონესის ხანგრძლივმა, მძაფრმა და გამანადგურებელმა ომმა დაასუსტა რო-
გორც ათენი და მისი მოკავშირეები, ისე სპარტა და მისი სატელიტები. ომმა ძირს
დასცა მანამდე უაღრესად მაღალი საერთაშორისო პრესტიჟი მთელი საბერძნეთი-
სა. სულ მალე, უკვე ³´ საუკუნეში კიდევ უფრო გამწვავდა ბერძნულ პოლისთა
ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური კრიზისი. მიუხედავად იმისა, რომ
ე. წ. კ ო რ ი ნ თ ო ს ო მ შ ი (395-387) გამარჯვების შემდეგ ათენმა მოახერხა თა-
ვისი საომარი ფლოტის აღდგენა და დემოკრატიის აღორძინება, მას უკვე აღარ
ეწერა ძველი დიდების დაბრუნება…
*
საყოველთაოდ ცნობილია ბერძენი ხალხის დამსახურება ევროპული ცივილიზაცი-
ისა და კულტურის წინაშე. ბერძნული კულტურული მემკვიდრეობიდან ერთ-ერ-
თი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანია დრამის ფენომენი, რომელიც კლასიკურ ხა-
ნაში მოიცავდა ტრაგედიას, სატირულ დრამასა და კომედიას.
კომედია ჩაისახა დიონისეს დღესასწაულებზე და ამ ღმერთის კულტთან კავშირი
არ დაუკარგავს მთელი კლასიკური პერიოდის განმავლობაში.
კომედია («კომოს» – კომოსი და «ოდე» – სიმღერა), როგორც ჟანრი, ჩამოყალიბდა
ორი განსხვავებული ელემენტის შერწყმით; ესაა ი ნ ვ ე ქ ტ ი ვ ა (თავდასხმები
რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებაზე) და მ ი მ ო ს ი (ყოფითი სცენების გასარ-
თობი ასახვა).
ინვექტივა, პირადი სატირა ლიტერატურაში ფართოდ პირველად დანერგა დიდმა
ბერძენმა პოეტმა არქილოქემ (ძვ. წ. ´³³ ს.); მანამდე კი თავისი სრული განხორციე-
ლება თავდაპირველად ჰპოვა ფოლკლორში, კერძოდ კი კ ო მ ო ს შ ი, რომელსაც
უკავშირდება კომედიის სახელწოდება. კომოსის ზეიმი («კომაძეინ») ნიშნავდა ყა-
ნების შემოვლას, ნადიმს და შემდეგ შეზარხოშებული ხალხის ჯგუფ-ჯგუფად სე-
ირნობას ქუჩებში ცეკვა-თამაშით, გამვლელ-გამომვლელების დაცინვითა და თავ-
შეუკავებელი ლანძღვა-გინებით.
– 7 –
კომოსის ნაწილი იყო ე. წ. ფ ა ლ ი კ უ რ ი სიმღერები, რომლებსაც ასრულებდნენ
ფ ა ლ ო ს ი ს, ნაყოფიერების სიმბოლოს მატარებელთა მსვლელობის დროს. ფა-
ლიკურ სიმღერებს ასრულებდნენ წამომწყები («ექსარონ») და გუნდი («ქოროს»).
წამომწყები განადიდებდა დიონისეს, მხიარულებასა და ღვინოს; როგორც ჩანს,
ამას ერთვოდა გონებამახვილური და ფანტასტიკური წიაღსვლები. გუნდი წამომ-
წყებს უპასუხებდა სიმღერით, რასაც ემატებოდა ყიჟინა და ღმერთებისადმი მი-
მართვა. არავითარი შეზღუდვა ფორმის მხრივ არ არსებობდა, ასპარეზი სრული-
ად თავისუფალი იყო დაცინვისა და ხუმრობისათვის. სავარაუდოა, რომ აქვე ჩაი-
სახა დიალოგი. ყოველ შემთხვევაში, საყურადღებოა, რომ არისტოტელეს ცნობით,
«…კომედია წარმოიშვა წამომწყებთაგან ფალიკური სიმღერებისა, რომლებიც ახ-
ლაც იმღერება მრავალ ქალაქში» (პოეტიკა, ³´, 1449 9).
ინვექტივა ძირითადი შემადგენელი ნაწილი იყო ე. წ. «ურმების სვლის» («პომპეია»)
წეს-ჩვეულებისა: გაზაფხულის პირველი თვის, ანთესტერიონის (დაახლოებით
შეესაბამება ჩვენი თებერვლის მეორე და მარტის პირველ ნახევარს) დღესასწაუ-
ლის – ე. წ. «ანთესტერიების» მეორე დღეს ათენის საქალაქო მოედანზე ერთმანეთს
ნელ-ნელა მიჰყვებოდა სოფლელი გლეხებით სავსე ურმები; გლეხები მღეროდნენ
და შემხვედრ ქალაქელებს უხეში ხუმრობებითა და ლანძღვა-გინებით «ასაჩუქ-
რებდნენ». ამას ეწოდებოდა «ურმის დაცინვები» («სქომმატა ექს ჰამაქსონ»).
შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ანთესტერიების საკრალური შინაარსი. ანთესტერიონ-
ში, ყვავილების თვეში («ანთოს» – ყვავილი), ძველი ბერძნების წარმოდგენით, მი-
წიდან პირველ ყვავილებთან ერთად ამოდიოდნენ მიცვალებულთა სულებიც. ერ-
თმანეთს ხვდებოდა სიცოცხლისა და სიკვდილის სიმბოლოები; ნაყოფიერებისა
და შემოქმედებითი სქესობრივი ძალის გამომხატველი სახეები ერეოდა გარდაც-
ვლილთა მოუსვენარ აჩრდილებს, რომლებთან შეხვედრასაც გაურბოდნენ ცოცხ-
ლები. მიცვალებულთა სულების დასამშვიდებლად ისინი მიმართავდნენ მსხვერ-
პლშეწირვასა და ე. წ. აპოტროპეებს, ხოლო დასაშინებლად – ყვირილსა და ხმაუ-
რიან მხიარულებას. ამავე დროს, ყვირილი და მხიარული ლანძღვა-გინება სრუ-
ლიად შეესაბამებოდა ამ სამხრეთული კარნავალის განწყობილებას.
სრულიად ნათელია, რომ ხმაურსა და გინებაში ძველი ბერძნისათვის მნიშვნელო-
ვან როლს თამაშობდა სიტყვის პრიმიტიული მაგია. ჰაერი, რომელიც გარს ეხვეო-
და ნაყოფიერების დემონს, ივსებოდა სქესობრივი ცხოვრების სახეებით, ცახცახებ-
და სიცილის აფეთქებებითა და «მაგარ-მაგარი» სიტყვებით, რომლებიც უშუა-
ლოდ, ყოველგვარი გარეგანი თუ შინაგანი ცენზურის გარეშე აღნიშნავდნენ შე-
მოქმედებითი და გამანაყოფიერებელი ძალების ცნებებს – ძველი ადამიანის წარ-
მოდგენით, ყოველივე ამას მაგიურად უნდა ემოქმედა ნიადაგის, შინაური ცხოვე-
ლებისა და თვით ადამიანის ნაყოფიერებაზე. უხამსობა, რომელიც ძველი ატიკუ-
რი კომედიის ლიტერატურული სტილის აუცილებელი ელემენტია, სათავეს
იღებს ამავე საკრალური წყაროდან.
– 8 –
«ურმის დაცინვის» წეს-ჩვეულება საუკუნეთა განმავლობაში არსებობდა ათენში;
იგი იმდენად პოპულარული ყოფილა, ხოლო მისი ხუმრობები ისეთი «დახვეწი-
ლი» უხეშობით გამოირჩეოდა, რომ ერთიცა და მეორეც ათენში ანდაზად ქცეულა.
ანალოგიურ სურათს გვიჩვენებს სხვა დღესასწაულთან – ელევსინის მისტერიებთან
დაკავშირებული ე. წ. «გეფირიზმები» ანუ «ხიდის ლანძღვა-გინება». ელევსინის
მისტერიებზე, შემოდგომით, როდესაც ათენელ მოქალაქეთა პროცესია, რომელსაც
დიონისეს კერპი მოჰქონდა, ელევსინიდან ქალაქში ბრუნდებოდა, ათენის მახ-
ლობლად, მდინარე კეფისოსზე გადასვლისას, ხიდზე მას ხვდებოდა მეორე პრო-
ცესია, რომელიც პირველს ლანძღვა-გინებითა და ხუმრობებით უმასპინძლდებო-
და. არსებობს ცნობა, რომ «გეფირიზმებში» დაცინვა მიმართული იყო, როგორც წე-
სი, ყველაზე უფრო ცნობილი და სახელგანთქმული მოქალაქეების წინააღმდეგ.
კომედიის მეორე საწყისი ელემენტი, მ ი მ ო ს ი თავდაპირველად ხალხური ბალაგა-
ნის ელემენტარული ფორმა იყო. ეს სახუმარო სცენები დასცინოდა ბრიყვ მდი-
დარს, ცრუმეცნიერს, თაღლითსა და ქურდს. ყოველი მათგანი ხვდებოდა წარ-
მოდგენის მთავარ პერსონაჟს, ცდილობდა მისგან ფულის მიღებას, მის მოტყუე-
ბას, გაცურებას ან გაქურდვას, მაგრამ მარცხდებოდა და ნაცემი გარბოდა სცენი-
დან მაყურებელთა საერთო ხარხარში. უბრალო ხალხის სიმპათიას, ბუნებრივია,
იმსახურებდა მთავარი პერსონაჟი, ერთი შეხედვით გულუბრყვილო, მაგრამ ჭეშ-
მარიტი ხალხური სიბრძნის მატარებელი ადამიანის ტიპი.
მიმოსი შემდგომში ძველ საბერძნეთშივე დამოუკიდებელ ლიტერატურულ ჟანრად
მოგვევლინა; ხოლო ინვექტივა წმინდა სახით, თავისი ბუნების გამო, გასაგებია,
რომ დამოუკიდებელ ჟანრად ჯერაც ვერ ჩამოყალიბებულა, თუმცა ზეპირმეტყვე-
ლებაში იგი დღემდე ცოცხალია და პოპულარული ანეკდოტების უმთავრეს ელე-
მენტს წარმოადგენს.
*
ადრე მიაჩნდათ, რომ კომედიამ უკვე ძვ. წ. ´³ საუკუნეში მიიღო ჩამოყალიბებული
ფორმა დორიულ პოლისებში (გრიზარი), მაგრამ ეს მოსაზრება არქეოლოგიური ან
ლიტერატურული წყაროების მოხმობით არ დადასტურდა. მართალია, ლაკონიკა-
ში გვხვდება საინტერესო ცეკვებიცა და მიმოსური წარმოდგენებიც, რომლებშიც
ფიგურირებდნენ ე. წ. დიკელისტები, მაგრამ აქ, როგორც ირკვევა, საქმე გვქონია
არა საკუთრივ კომედიასთან, არამედ პანტომიმასთან. ს ი კ ი ო ნ შ ი იხსენიება
ფ ა ლ ო ფ ო რ ო ს თ ა («ფალოსის მატარებელთა») პროცესია, რომელიც, ალბათ,
ჩამოჰგავდა ზემოხსენებულ ატიკურ მსვლელობებს, მაგრამ ცნობები ამ საკითხზე
მეტად მცირერიცხოვანი და ბუნდოვანია.
მხოლოდ მ ე გ ა რ ა შ ი შეიძლება, როგორც ჩანს, უკვე ძვ. წ. ´³ საუკუნისათვის ჩამო-
ყალიბებული კომედიის ჩანასახის გამოყოფა. არისტოტელეს ცნობით, მეგარელე-
ბი ამტკიცებდნენ, რომ კომედია დემოკრატიასთან ერთად დამკვიდრდა მათთან
(პოეტიკა, ³³³, 1448 29); ამ ცნობაში ყურადღებას იპყრობს ფუნქციონალური დაკავ-
– 9 –
შირება კომედიასა და დემოკრატიას შორის, თუმცა კი ძნელია იმის განსაზღვრა,
თუ რას წარმოადგენდა სინამდვილეში ეს მეგარული კომედია; საეჭვოა, რომ მას
დიდი ლიტერატურული ღირსება და მნიშვნელობა ჰქონოდა. შეიძლება ვივარაუ-
დოთ, რომ იგი შედგებოდა მოკლე სახუმარო სცენებისა (მიმოსი?) და სიმღერები-
საგან (ინვექტივა?). არავითარი საფუძველი არა გვაქვს, ვამტკიცოთ, რომ ამ სცე-
ნებს შორის რაიმე კაუზალური კავშირი არსებობდა.
ეს მეგარული ფ ა რ ს ი, თუ შეიძლება ასე ეწოდოს, საკმაოდ საეჭვო ცნობის თანახ-
მად, ატიკაში ძვ. წ. 570 წ. მახლობლად ჩამოუტანია ვინმე ს უ ს ა რ ი ო ნ ს (სხვა
ცნობების თანახმად, სუსარიონი ატიკელი ყოფილა); ამის შემდეგ, თითქოსდა
ჩვენთვის სრულიად უცნობმა პოეტებმა, მ ი ლ ო ს მ ა და მ ე ს ო ნ მ ა
განავითარეს იგი პისისტრატესა და მისი ვაჟების ეპოქაში. და მხოლოდ მომდევნო
საუკუნეში, ბერძენ-სპარსელთა ომების შემდეგ გამოდის ისტორიის სარბიელზე
ატიკური კომედია.
მანამდე კი კომედია, როგორც ჟანრი, დამკვიდრდა ბერძნული სამყაროს სულ სხვა
ნაწილში, ე. წ. «დიდ საბერძნეთში», სიცილიაში. ამ კუნძულის მოსახლეობა მხია-
რულებისა და დაცინვის მოყვარული ყოფილა; მას ბუნებით დაჰყვა მიმიკისადმი,
გამომსახველობითი ჟესტიკულაციისადმი მიდრეკილება, პაროდიული სული.
ყოველივე ამის შესახებ ცნობები მოეპოვება უკვე ციცერონს, თუმცა შეგვიძლია, არ
შევაწუხოთ დიდი რომაელის აჩრდილი და, უბრალოდ, გავიხსენოთ სიცილიის
თუნდაც თანამედროვე მოსახლეობა. ყოფითი სცენების გასართობი ასახვა უაღრე-
სად პოპულარული იყო სიცილიაში; მ ი მ ო ს ი ც, როგორც დამოუკიდებელი ლი-
ტერატურული ჟანრი, სწორედ აქ ჩამოყალიბდა შემდგომში (სოფრონი). სწორედ
მიმოსი და არა ინვექტივა იყო მთავარი საფუძველი სიცილიური კომედიისა,
რომლის უდიდესი წარმომადგენელი ყოფილა ე პ ი ქ ა რ მ ე (ძვ. წ. დაახლ. 550-
460 წწ.); პოეტს მიუცია კომედიისათვის ფაბულა, შეუქმნია ინტრიგა და გადასუ-
ლა «საგინებლიდან» «სასაცილოზე» (არისტოტელე). ეპიქარმე ერთ-ერთი ყველაზე
დიდი სახელი ყოფილა ბერძნულ ლიტერატურაში; პლატონს იგი სახუმარო პოე-
ზიის უდიდეს წარმომადგენლად მიაჩნდა, როგორც ჰომეროსი – სერიოზულისა;
არისტოტელე მას უყოყმანოდ ანიჭებდა უპირატესობას არისტოფანესთან შედარე-
ბით… სამწუხაროდ, ამ ავტორისაგან მხოლოდ უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგ-
მენტები და მის მიერ დაწერილი ორმოცი კომედიიდან ოცდაცხრის სათაური შე-
მოგვრჩა.
როგორც აღვნიშნეთ, ეპიქარმემ კომედიას მისცა ფაბულა; ატიკაში ამას დაემატა
ნიღბები, მსახიობთა მეტნაკლებად უტრირებული კოსტუმები; დორიულმა სამყა-
რომ კომედიაში შემოიყვანა გუნდი; ასე იზრუნა მთელმა საბერძნეთმა ახალი დრა-
მატული ჟანრის ჩამოყალიბებისათვის.
ძვ. წ. ´ ს. დასაწყისში დაარსებულა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობა. პირველი ცნო-
ბა კომიკური გუნდების შეჯიბრების შესახებ ეხება 487/486 წელს, როდესაც გაუ-
მარჯვია ვინმე ქ ი ო ნ ი დ ე ს. ვიცით მისი რამდენიმე თანამედროვე კომედიოგრა-
– 10 –
ფოსის სახელიც, მაგრამ შედარებით ზუსტი ცნობები მოგვეპოვება მხოლოდ არის-
ტოფანეს უშუალო წინამორბედებსა და თანამედროვეებზე – მაგნესზე, კრატინე-
ზე, ევპოლისზე, კრატესსა და ფერეკრატესზე.
ტრაგიკოსთა ტრიადის პარალელურად, ჩვეულებრივ, ასახელებდნენ ძველ კომედი-
ოგრაფოსთა ტრიადასაც – კრატინე, ევპოლისი, არისტოფანე. კ რ ა ტ ი ნ ე ს (გარ-
დაიცვალა ძვ. წ. 420 წლის მახლობლად) დაუწერია ოცდაცხრა კომედია და კომე-
დიოგრაფოსთა ტრადიციულ ასპარეზობებზე, სულ ცოტა, ცხრა გამარჯვება მოუ-
პოვებია. ეს ყოფილა უზარმაზარი ტემპერამენტის პოეტი, რომელსაც კომედიი-
სათვის მანამდე არნახული გაქანება და დინამიზმი მიუნიჭებია. ამ დიდი შემოქ-
მედის მემკვიდრეობიდანაც მხოლოდ უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგმენტები შე-
მოგვრჩა… მათი შესწავლით ირკვევა, რომ კრატინე დაუნდობლად ესხმოდა თავს
პოლიტიკურ მოღვაწეებს, მათ შორის პ ე რ ი კ ლ ე ს ა ც კი; პოეტი ებრძოდა უცხ-
ოურის კულტსა და სოფისტებს. ერთხელ მას გამოუყვანია ა რ ქ ი ლ ო ქ ე ე ბ ი ს
მთელი გუნდი, ჯგუფი დაუნდობელი, სასტიკი კრიტიკოსებისა.
არც ევპოლისის შემოქმედება დაინდო დრომ; გადარჩა მხოლოდ ცხრამეტი კომედი-
ის სათაური და 460-ზე მეტი ფრაგმენტი, რომელთაგან მხოლოდ ერთია შედარე-
ბით მოზრდილი (შეიცავს ნაწყვეტს კომედიისა «დემები»); ფრაგმენტების შესწავ-
ლით ირკვევა, რომ ეს კომიკოსი პოეტიც აკრიტიკებდა სოფისტებს, სამხედრო პი-
რებს, პოლიტიკურ მოღვაწეებს.
მეხუთე საუკუნის ოციანი წლების დასაწყისისათვის კომედიამ მიიღო სტაბილური
ფორმა. მისი გუნდი შედგებოდა 24 წევრისაგან (ქორევტისაგან) და მას სათავეში
ედგა კორიფეოსი; მოქმედების მსვლელობაში გუნდი ორ ნახევარგუნდად იყოფო-
და, რომლებსაც მეთაურობდნენ წინამძღოლები. მსახიობთა რიცხვი განსაზღვრუ-
ლი იყო: ყველა როლს ასრულებდა სამი მსახიობი. იშვიათ შემთხვევაში (კომედია-
ში უფრო ხშირად, ვიდრე ტრაგედიაში) დასაშვები იყო პ ა რ ა ქ ო რ ე გ ე მ ა (მე-
ოთხე ან, უიშვიათეს შემთხვევაში, მეხუთე მსახიობის შემოყვანა); სტატისტების
რიცხვი განუსაზღვრელი იყო. კომედიაში მოქმედება სწრაფად გადადიოდა ქალა-
ქიდან სოფელში, დედამიწიდან – ზეცაზე, სააქაოდან – საიქიოში; ქრონოტოპის ეს
სწრაფი ცვლილებები, როგორც ჩანს, გაძლიერებული არ ყოფილა დეკორაციის
ასევე სწრაფი მონაცვლეობით. ქორევტებს ეცვათ პოეტის ჩანაფიქრის შესაბამისად,
ამავე დროს, ხაზგასმული იყო მხოლოდ ერთი სპეციფიკური ნიშანი, მაგალითად,
ღრუბლებისათვის – გრძელი ცხვირები, კრაზანებისათვის – ნესტარი და ა. შ. მსა-
ხიობებს ჭრელი კოსტუმები ემოსათ (ზოგიერთი როლისათვის ესკიზებს თავად
ავტორი ქმნიდა). კომედიანტების სხეულს გროტესკული ფორმები ენიჭებოდა: გა-
მობერილი ღიპი, სქელი უკანალი, უზარმაზარი კუზი და ტყავის ფალოსი. რო-
გორც ტრაგედია, კომედიაც მხოლოდ მამაკაც მსახიობებს ანდობდა თავისი ჩანა-
ფიქრის განხორციელებას. საერთო მოსაზრებით, კომედიის წარმოდგენის ქორე-
ოგრაფია საკმაოდ ერთფეროვანი იყო, გუნდი, ჩვეულებრივ, ცეკვავდა კ ო რ -
დ ა ქ ს ს – ევროპული სარაბანდის მსგავს ცეკვას, რომელიც გამოირჩეოდა მკვეთ-
– 11 –
რი მოძრაობებით, ხტომებითა და საკმაოდ უხამსი ხასიათით. რაც შეეხება წარ-
მოდგენის მუსიკალურ მხარეს, როგორც მწირად შემორჩენილი მუსიკალური ფრაგ-
მენტების ანალიზი გვარწმუნებს, იგი უაღრესად მრავალფეროვანი და რთული ხა-
სიათისა ყოფილა. კომიკურ ნიღბებსა და თეატრალურ მანქანებზე ძალიან ცოტა რამ
ვიცით, თეატრალურ მხატვრობაზე კი – თითქმის არაფერი.
განსაზღვრული იყო ძველი ატიკური კომედიის კომპოზიციაც: პ რ ო ლ ო გ შ ი, ჩვე-
ულებრივ, წარმოდგენილი იყო რაიმე ახალი იდეა-თეზისი, რომელიც უპირის-
პირდებოდა საზოგადოდ მიღებულ, ტრადიციულ შეხედულებებს; პროლოგს მოჰ-
ყვებოდა ა გ ო ნ ი, რომელშიც ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ «ნოვატორი»
პროტაგონისტი (მთავარი როლის შემსრულებელი) და ტრადიციონალისტი დევ-
ტერაგონისტი (მეორე როლის შემსრულებელი); კამათში, როგორც წესი, იმარ-
ჯვებდა ახალი თეზისი და მისი ავტორი. აგონს მოსდევდა პ ა რ ა ბ ა ს ი ს ი, ძვე-
ლი კომედიის სპეციფიკური ნაწილი, ანტიკური პუბლიცისტიკის, საჯაროობისა
და დემოკრატიზმის მწვერვალი. კომედიის ამ ნაწილში გუნდი უშუალოდ მიმარ-
თავდა მაყურებელს საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკის ყველაზე უფრო მწვავე სა-
კითხებთან დაკავშირებით (პარაბასისი, ჩვეულებრივ, დამოუკიდებელი იყო კო-
მედიის სიუჟეტისაგან). ამით მთავრდებოდა კომედიის პირველი ნაწილი და იწყე-
ბოდა მეორე, მეტად განსხვავებული პირველისაგან. ეს იყო სცენათა რიგი, ე. წ.
ე პ ი ს ო დ ი ო ნ ე ბ ი: ცოცხალი, მოკლე და ხშირად ერთმანეთის სიმეტრიული;
მათ შორის ჩასმული იყო ი ნ ტ ე რ მ ე დ ი ე ბ ი – გუნდის სიმღერები და ცეკვები.
ეპისოდიონებში ხორცს ისხამდა პროლოგში წარმოდგენილი და აგონში გამარჯვე-
ბული იდეა-თეზისი. ხალხური ბალაგანიდან შემოსული ბრიყვი მდიდრის, ცრუ-
მეცნიერისა თუ ქურდის ტიპები ცდილობდნენ რაიმე წაეღლიტათ პროტაგონის-
ტისათვის, რომელიც თავის მონაპოვარს, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, არავის
უზიარებდა. კომედია მთავრდებოდა ე ქ ს ო დ ო ს ი თ – სცენიდან მსახიობებისა
და ორქესტრადან გუნდის მხიარული გასვლით.
დადგენილია, რომ კომედიის კომპოზიციას საფუძვლად დასდებია მისი შინაგანი
სტრუქტურა; კლასიკური ფილოლოგიის ინგლისურმა სკოლამ კომედიაც, ისევე
როგორც ტრაგედია, დაუკავშირა ე. წ. «წელიწადის» რიტუალს და გამოავლინა
დრამის სტრუქტურის სტაბილური ხასიათი. ძველი კომედიის მოქმედების განვი-
თარებისათვის შემოთავაზებულია ტრაფარეტული სქემა: ბრძოლა, მსხვერპლშე-
წირვა, საჭმლის მომზადება, ნადიმი, წმინდა ქორწინება (კორნფორდი).
*
ანტიკურ ეპოქაში არც კომედია და არც ტრაგედია არ იდგმებოდა ისეთი ინტენსი-
ვობით, როგორც ამას ჩვენ ვართ ჩვეულნი.
დრამა, როგორც უკვე აღინიშნა, რელიგიურ დღესასწაულს უკავშირდებოდა და სა-
ზოგადოებრივი კულტის ელემენტს შეადგენდა. ძვ. წ. ´ საუკუნეში კომედია ატი-
კაში იდგმებოდა ქალაქის ანუ დ ი დ დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ ზ ე (487/486 წლიდან), ლ ე -
– 12 –
ნ ე ე ბ ზ ე (444 წლიდან) და, იშვიათად, სოფლის ანუ მ ც ი რ ე დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ -
ზ ე. ეს უკანასკნელი დღესასწაული განსაკუთრებული ბრწყინვალების გარეშე
მიმდინარეობდა და მისი მნიშვნელობა დიდი არ იყო. რაც შეეხება ქალაქის (დიდ)
დიონისიებს, აქ მთავარი როლი ეკისრებოდა ტრაგედიას, კომედია კი მეორე
პლანზე იყო გადაწეული; ლენეების დღესასწაული კი, პირიქით, კომედიას ეთმო-
ბოდა და ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა ტრაგედიას: არისტოფანეს ჩვენამდე მოღ-
წეულ კომედიათა უმრავლესობა სწორედ ლენეებზე დაიდგა.
დრამის დადგმის ორგანიზაცია ათენში დიდ სახელმწიფო საქმედ ითვლებოდა და
ეკისრებოდა რომელიმე არქონტს; კერძოდ, დიდი დიონისიების დროს ამ მოვალეო-
ბას ასრულებდა ა რ ქ ო ნ ტ – ე პ ო ნ ი მ ი, ხოლო ლენეების დღესასწაულზე – ა რ -
ქ ო ნ ტ – ბ ა ს ი ლ ე ვ ს ი.
დრამატურგი პიესის დადგმის ნებართვისათვის მიმართავდა არქონტს. ოფიცია-
ლურ ენაზე ამას ეწოდებოდა «გუნდის მოთხოვნა» («ქორონ აიტეინ»). არქონტი
თავისი ნებისამებრ დართავდა ან არ დართავდა დრამატურგს ასპარეზობაში მო-
ნაწილეობის უფლებას. როგორც ჩანს, ამ შემთხვევაში არქონტი ითვალისწინებდა
როგორც პოეტის რეპუტაციას, ისე წარმოდგენილი დრამის ხარისხსაც. თუკი დრა-
მა დასადგმელად მიიღებოდა, ოფიციალურ ენაზე ამას ეწოდებოდა «გუნდის მი-
ცემა» («ქორონ დიდონაი»). გუნდის მიცემის შემდეგ არქონტი რომელიმე შეძლე-
ბულ მოქალაქეს დადგმის ორგანიზატორად ნიშნავდა; ამ საპატიო მოვალეობას
ქ ო რ ე გ ი ა, ხოლო მის შემსრულებელს ქ ო რ ე გ ო ს ი ეწოდებოდა. ამ უკანასკნე-
ლის მოვალეობაში შედიოდა: საკუთარი ხარჯით გუნდის მომზადება წარმოდგე-
ნისათვის, ხარჯის გაღება დეკორაციისა და გუნდის კოსტუმებისათვის და ა. შ.
რაც შეეხება მსახიობებს, მათ გასამრჯელოს უხდიდა არა ქორეგოსი, არამედ სა-
ხელმწიფო. დრამატურგი, რომლის დრამასაც მიიღებდნენ დასადგმელად, ჰონო-
რარს მიიღებდა ისევ და ისევ სახელმწიფო ხაზინიდან.
რეჟისორის, კომპოზიტორისა და ქორეოგრაფის ფუნქციას, ჩვეულებრივ, თვით ავ-
ტორი ასრულებდა. ამის გამო მას «გუნდის მასწავლებელსაც» («ქოროდიდასკა-
ლოს») უწოდებდნენ.
სახელმწიფო ზრუნავდა წარმოდგენის დროს წესრიგისა და სიჩუმის დაცვაზე, აგ-
რეთვე, ჯილდოთა სამართლიან განაწილებაზე. ამ მიზნით ატიკის თითოეული
ფილედან ირჩეოდნენ ა გ ო ნ ა თ ე ტ ე ბ ი – თეატრალური ჟიურის წევრები (ჟიუ-
რი ათი კაცისაგან შედგებოდა), რომელთაც ემორჩილებოდნენ მ ა ს ტ ი გ ო ფ ო -
რ ო ს ე ბ ი; ესენი სჯიდნენ წესრიგის დამრღვევთ და უკიდურეს შემთხვევაში აძე-
ვებდნენ კიდეც მათ თეატრიდან.
ასპარეზობაში, როგორც წესი, მონაწილეობდა სამი კომედიოგრაფოსი (ე. ი. სამი
გუნდი და სამი ქორეგოსიც). პაექრობის დასრულების შემდეგ ათი აგონათეტიდან
კენჭისყრით არჩეული ხუთი განიხილავდა კონკურსის შედეგებს და აცხადებდა
გამარჯვებულს. ასპარეზობის შედეგები იწერებოდა სტელაზე, რომელიც საჯარო
– 13 –
ადგილას იდგმებოდა – ეს იყო ე. წ. დ ი დ ა ს კ ა ლ ი ე ბ ი (ზოგიერთი მათგანი
დღემდე შემოგვრჩა).
*
არისტოფანეს კომედიები კარგადაა ცნობილი.
არისტოფანეს ბიოგრაფია თითქმის უცნობია.
წყაროები, რომელთა მიხედვითაც შეგვიძლია დიდი კომედიოგრაფოსის ბიოგრაფი-
ის ელემენტები აღვადგინოთ, სხვადასხვა ღირსებისაა: ესაა ორი ანონიმური ბიოგ-
რაფია, სტატია სვიდას ლექსიკონში, პლატონის «აპოლოგიის» ერთი სქოლიო,
მოკლე შენიშვნა ანონიმურ გამოკვლევაში «კომედიის შესახებ» (ე. წ. «კოალენის
ტრაქტატი») და ტომას მაგისტერის ნაკლებად სანდო კომპილაცია. ამას უნდა დაე-
მატოს სქოლიოები და დიდასკალიები, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწია კომედიე-
ბის ტექსტთან ერთად; დაბოლოს, მნიშვნელოვანი წყაროა თვით არისტოფანეს
კომედიები, განსაკუთრებით კი «აქარნელების», «მხედრების», «ღრუბლების»,
«კრაზანებისა» და «მშვიდობის» პარაბასისები.
თუკი ამ წყაროთაგან შევარჩევთ ყველაფერ იმას, რაც აშკარა წინააღმდეგობებსა და
ლეგენდებს არ შეიცავს, ძალიან ცოტა რამ შეგვრჩება ხელთ. სხვა რომ არ იყოს,
დრამატურგის დაბადებისა და გარდაცვალების წლებიც კი მხოლოდ და მხოლოდ
სავარაუდოდაა ცნობილი.
დაბადების თარიღის დასადგენად ერთმანეთს უნდა შეუჯერდეს ორი ცნობილი
ფაქტი:
1. დანამდვილებით ცნობილია, რომ არისტოფანეს პირველი კომედია «მეინახენი»,
რომელმაც ჩვენამდე უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგმენტების სახით მოაღწია,
დაიდგა ძვ. წ. 427 წ. ფილონიდეს ან კალისტრატეს სახელით.
2. არისტოფანეს «ღრუბლების» პარაბასისში ნათქვამია (სტრ. 530-532, პწკარედული
თარგმანი):
და რადგანაც მე ჯერაც ქალწული ვიყავი და არ შეიძლებოდა
ჩემთვის მშობიარობა,
ვშობე, ბავშვი კი სხვა ვინმემ მიიღო და აიყვანა,
თქვენ კი, ათენელებო, ღირსეულად გამომიკვებეთ და აღმიზარდეთ.
სრულიად ნათელია, რომ ორივე ფაქტი ერთსა და იმავე ამბავს ეხება (მით უმეტეს,
რომ ამას აღნიშნავს ალექსანდრიული ხანის ერთ-ერთი კომენტატორიც, არისტო-
ფანეს სქოლიასტი). «ღრუბლებში» განხორციელებული ამ მეტაფორის სემანტიკა
საკმაოდ გამჭვირვალეა: «ქალწული» თავად არისტოფანეა, რომლისთვისაც ჯერ
კიდევ არ შეიძლებოდა «მშობიარობა», ანუ კომედიის დადგმა, ხოლო «ბავშვი» კი
სხვის (მაგალითად, კალისტრატეს) მიერ «მიღებული» და «აყვანილი», ანუ დად-
გმული პირმშოა, კომედია «მეინახენი».
– 14 –
ამრიგად, ირკვევა, რომ ძვ. წ. 427 წელს არისტოფანეს ჯერ კიდევ არ ჰქონდა უფლე-
ბა, კომედია დაედგა. საქმე, როგორც ჩანს, ეხება ასაკობრივ ცენზს.
კომედიის დაწერა, რა თქმა უნდა, შეეძლო ნებისმიერი ასაკის ადამიანს, მაგრამ სა-
ხელმწიფო რომელიმე არქონტის ხელით გუნდს აძლევდა მხოლოდ სრულასაკო-
ვან მოქალაქეს, რომ მას შეძლებოდა ქორევტების ხელმძღვანელობა, ანუ ქოროდი-
დასკალოსის (რეჟისორისა და ქორმაისტერის) ფუნქციის შესრულება. სრულასა-
კოვნებად ათენში მიჩნეული იყო თვრამეტი წელი (ე. წ. «ეფებია», რომლის დასრუ-
ლების შემდეგ თავისუფალ ათენელ ყმაწვილს სრულუფლებიან მოქალაქედ მიიჩ-
ნევდნენ). ამრიგად, ცხადია, რომ 427 წლისათვის, ე. ი. იმ დროისათვის, როცა ვინ-
მე კალისტრატემ «მეინახეთათვის» არქონტს გუნდი მოსთხოვა, არისტოფანეს, ამ
კომედიის ნამდვილ ავტორს, ჯერ თვრამეტი წელიც არ შესრულებოდა.
არისტოფანეს მეორე კომედია «ბაბილონელები», რომელმაც ასევე მხოლოდ უმნიშ-
ვნელო მოცულობის ფრაგმენტების სახით მოაღწია ჩვენამდე, დაიდგა დიდ დიო-
ნისიებზე (მარტის დასასრული – აპრილის დასაწყისი); ამ კომედიის დადგმის
დროს არისტოფანე, როგორც ჩანს, უკვე ე ფ ე ბ ო ს ი (სრულასაკოვანი მოქალაქე)
ყოფილა. «ბაბილონელების» დადგმის წელიც დანამდვილებითაა ცნობილი – ძვ. წ.
426 წ. თუკი გავითვალისწინებთ, რომ კომედიის დადგმას წინ უძღოდა გუნდის
მოთხოვნა და გუნდთან ქოროდიდასკალოსის მუშაობა, უნდა დავასკვნათ, რომ
არისტოფანე ეფებოსი გამხდარა უკვე ძვ. წ. 427 წელს, კალისტრატეს მიერ «მეინა-
ხეთათვის» გუნდის მოთხოვნის შემდეგ.
ამგვარი მსჯელობის წყალობით შეგვიძლია დავადგინოთ, რომ არისტოფანე დაბა-
დებულა ძვ. წ. 445 წელს.
თუმცა, მეცნიერებაში არსებობს სხვა მოსაზრებაც. ზოგიერთ მეცნიერს (მაგალითად,
ა. კიორტეს) კომედიოგრაფოსის დაბადების თარიღი აჰყავს ძვ. წ. 450 წლამდე, ხო-
ლო ერთი მეცნიერის (რ. კენტი) ვარაუდით, არისტოფანე დაბადებულა 455/454
წელს. ეს უკანასკნელი მოსაზრება ემყარება «ღრუბლებიდან» მოყვანილი ნაწყვე-
ტის სიტყვა «პართენოსის» («ქალწული») მცდარ თარგმანსა და იმ ფაქტს, რომ
«მხედრების» დადგმის დროს არისტოფანე უკვე მელოტი ყოფილა («მხედრები»,
სტრ. 550; შდრ. «მშვიდობა», სტრ. 767-768 და ევპოლისი, ფრაგმენტი 78). ჩვენი აზ-
რით, ვერც ერთი ეს არგუმენტი სერიოზულ კრიტიკას ვერ უძლებს.
კიდევ უფრო ძნელდება არისტოფანეს გარდაცვალების უტყუარი თარიღის დადგე-
ნა.
უკანასკნელი კომედია, რომელიც არისტოფანემ საკუთარი სახელით წარმოადგინა,
იყო ჩვენამდე სრულად მოღწეული «პლუტოსი» (მეორე). ეს კომედია დაიდგა ძვ.
წ. 388 წელს. ჩვენთვის ცნობილია, რომ ამის შემდეგ არისტოფანეს დაუწერია კი-
დევ ორი კომედია, «კოკალოსი» და «ეოლოსიკონი» (ეს უკანასკნელი ორ ვარიან-
ტად). დრამატურგის ეს ორი (სამი?) კომედიაც, ისევე როგორც პირველი ორი («მე-
ინახენი» და «ბაბილონელები») სხვისი სახელით დაიდგა – კომედიოგრაფოსმა მა-
თი სცენაზე განხორციელება თავის ვაჟს, არაროსს მიანდო (შესაძლოა, არისტოფა-
– 15 –
ნეს ჯანმრთელობა არ უწყობდა ხელს, გუნდთან ემუშავა, ან მზრუნველი მამა
ცდილობდა, შვილისათვის მაყურებელთა კეთილგანწყობა მოეპოვებინა). მარ-
თლაც, დიდასკალიაში, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია, 387 წლის დიდი დიონისიე-
ბის კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში გამარჯვებულად მოხსენიებულია არარო-
სი და მისი კომედია «კოკალოსი». სავარაუდოა, რომ მომდევნო, 386 წელს დაიდგა
«ეოლოსიკონიც». დანამდვილებით ვიცით, რომ 101-ე ოლიმპიადის განმავლობაში
(ე. ი. ძვ. წ. 375-372 წლებში) არაროსს თავად დაუწყია კომედიების წერა. ამრიგად,
უნდა ვივარაუდოთ, რომ არისტოფანე გარდაიცვალა «ეოლოსიკონის» დადგმის
შემდეგ, ძვ. წ. 386 წელს, ან ამ თარიღის მახლობლად.
«კომედიის მამის» ბიოგრაფიიდან დანამდვილებით ვიცით შემდეგი – არისტოფანე
იყო ფილიპეს ძე, ათენელი (კერძოდ კი, კიდათენეს დემიდან, პანდიონის ფილე-
დან); ჰყოლია სამი ვაჟი: უკვე ნახსენები არაროსი, ფილიპე და ნიკოსტრატე.
მართლაც, პანდიონის ფილეს ხუთასთა საბჭოში შემავალ პრიტანთა ნუსხაში, რო-
მელმაც ჩვენამდე მოაღწია და ძვ. წ. ³´ საუკუნის დასაწყისით თარიღდება, მოხსე-
ნიებულია ვინმე «არისტოფანე კიდათენელი». არავითარი სერიოზული საფუძვე-
ლი არა გვაქვს, რომ ამ კიდათენელ არისტოფანეში ჩვენი კომედიოგრაფოსი არ და-
ვინახოთ. არისტოფანეს ანონიმურ ბიოგრაფიებსა და ზოგ სქოლიოში არსებული
ცნობა იმის შესახებ, რომ კლეონმა «ბაბილონელების» დადგმის შემდეგ კომედი-
ოგრაფოსს უცხოელობაში დასდო ბრალი, როგორც ჩანს, ყალბია. არც ერთ მეტო-
ქეს, მათ შორის ყველაზე უფრო დაუნდობელს – ევპოლისსაც კი (იხ. მისი ფრაგმ.
357) არ უარუყვია არისტოფანეს ათენელობა.
შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ არისტოფანე ათენელი კოლონისტიც იყო კუნძულ
ეგინაზე (შდრ. «აქარნელები», სტრ. 653 და შესაბამისი სქოლიო).
მეცნიერებისათვის ცნობილია ძველი ატიკური კომედიის ორმოცამდე ავტორის სა-
მასამდე კომედიის დასახელება.
უკვე ანტიკურობა იცნობს არისტოფანეს 44 კომედიას (ერთ-ერთი ბიოგრაფია და
«კოალენის ტრაქტატი»). ოთხ მათგანს უკვე ძველად სხვა ვინმეს, კერძოდ კი, პოეტ
არქიპეს მიაწერდნენ («პოეზია», «გემის დაღუპვისას გადარჩენილი», «კუნძულე-
ბი», «ნიობოსი»).
არისტოფანეს კომედიათა სრული ნუსხა აღმოჩნდა º´³ საუკუნის ერთ-ერთ ხელნა-
წერში (ე. წ. «ამბროზიანუს მ») და იგი პირველად გამოაქვეყნა ნოვატიმ. სხვა სია,
იმავე წყაროდან, მაგრამ არასრული აღმოჩნდა ამავე საუკუნის სხვა ხელნაწერში
(ვატიკანუს 918) და იგი გამოსცა ცურეტიმ.
აი, ეს სიაც (ჯერ მოცემულია ის კომედიები, რომელთა დადგმის თარიღი ჩვენთვის
ცნობილია; ჩვენამდე სრულად შემონახული კომედიების სათაურები
გამოყოფილია მუქი შრიფტით):
– 16 –
№ სახელწოდება დადგმის
ადგილი
დადგმის თარი-
ღი (ძვ. წ.)
ასპარეზობაში და-
კავებული
ადგილი
1. «მეინახენი» დიონისიები (?) 427 ³³
2. «ბაბილონელები» დიონისიები 426
3. «აქარნელები» ლენეები 425 ³
4. «მხედრები» ლენეები 424 ³
5. «ღრუბლები» დიონისიები 423 ³³³
6. «პროაგონი» ლენეები 422 ³³
7. «კრაზანები» ლენეები 422 ³
8. «მშვიდობა» დიონისიები 421 ³³
9. «ამფიარაოსი» ლენეები 414
10. «ფრინველები» დიონისიები 414 ³³
11. «ლისისტრატე» ლენეები (?) 411
12. «ქალები თესმოფორიების
დღესასწაულზე»
დიონისიები 411
13. «პლუტოსი»
(პირველი)
ლენეები (?) 408
14. «ბაყაყები» ლენეები 405 ³
15. «ქალები სახალხო კრებაზე» ლენეები (?) 392
16. «პლუტოსი»
(მეორე)
ლენეები (?) 388
17. «კოკალოსი» დიონისიები 387 ³
18. «ეოლოსიკონი» 386
19. «ეოლოსიკონი» (მეორე) 386
20. «გლეხები» 42?
21. «სატვირთო გემები» 42?
22. «ღრუბლები» (პირველი)
23. «მშვიდობა»
(მეორე)
24. «ქალები თესმოფორიების
დღესასწაულზე»
(მეორე)
25. «ლემნოსელი ქალები»
26. «სცენის დამპყრობი ქალები»
27. «ფინიკიელი ქალები»
28. «ანაგიროსი»
29. «სიბერე»
30. «მყვირალა»
31. «ყარყატები»
32. «მომხრაკველები»
33. «ტელმესოსელები»
34. «დრონი»
35. «დედალოსი»
36. «დანაიდები»
37. «კენტავრი»
38. «გმირები»
39. «პოლიიდე»
40. «ტრიფალესი»
? 41. «კუნძულები»
– 17 –
№ სახელწოდება დადგმის
ადგილი
დადგმის თარი-
ღი (ძვ. წ.)
ასპარეზობაში და-
კავებული
ადგილი
? 42. «გემის დაღუპვისას (ორგზის)
გადარჩენილი»
? 43. «პოეზია»
? 44. «ნიობოსი»
*
ამრიგად, ძვ. წ. 427 წელს 17 წლის არისტოფანემ კალისტრატეს სახელით ათენის
სცენაზე წარმოადგინა თავისი პირველი კომედია «მეინახენი», რომელმაც ჩვენამ-
დე მეტად უმნიშვნელო რაოდენობისა და მოცულობის ფრაგმენტების სახით მო-
აღწია. როგორც ამ ფრაგმენტების შესწავლით ირკვევა, უკვე თავისი პირველი
ქმნილებით არისტოფანე წარმოგვიდგა, როგორც მორალისტი და ახალი მიმარ-
თულებების კრიტიკოსი, რომელიც შეუბრალებლად დასცინოდა ახალი ყაიდის,
«ნოვატორულ» პედაგოგიკას (ვინმე ათენელს ორი ვაჟი ჰყავს; ერთ ვაჟს ტრადიცი-
ულად აღზრდის, მეორეს კი ნოვატორულ-მოდურად, ანუ რიტორიკულად; ეს მე-
ორე ვაჟი ვერ ამართლებს მამის იმედებს). შემდეგ, 425 წელს დაიდგა «ბაბილონე-
ლები», რომელმაც ასევე ვერ მოაღწია ჩვენამდე; მისი ფრაგმენტების ანალიზით
ვრწმუნდებით, რომ ამ კომედიაში აღძრული ყოფილა ათენელთა მიერ მოკავშირე-
თა ჩაგვრის პრობლემა (მოკავშირეებს განასახიერებდნენ ბაბილონელი მონები).
«ბაბილონელებში» არისტოფანე ყმაწვილური ჟინითა და გამბედაობით დაეცა
თავს დემაგოგებს, კერძოდ კი – კლეონს. ამას მოჰყოლია გახმაურებული სასამარ-
თლო პროცესი, რომელშიც კომედიოგრაფოსს (სახელმწიფოს ფაქტობრივი მეთაუ-
რის წინააღმდეგ!) გაუმარჯვია. სასამართლომ ვერ შეაშინა ახალგაზრდა დრამა-
ტურგი და შემდეგსავე, 425 წელს საასპარეზოდ წარმოადგინა ყველაზე ადრინდე-
ლი ჩვენამდე მოღწეულ კომედიათაგან, «აქარნელები», რომლითაც მან პირველი
გამარჯვება იზეიმა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობებში. აქვე უნდა აღვნიშნოთ,
რომ ჭაბუკი დრამატურგის მეტოქეები იმ ასპარეზობაში იყვნენ სახელოვანი კრა-
ტინე და ევპოლისი.
«აქარნელების» პროტაგონისტად გამოყვანილია მიწათმოქმედი დიკეოპოლისი, რო-
მელიც ომმა და გაჭირვებამ ქალაქში გადახიზნა. გუნდი შედგება აქარნეს დემის
მცხოვრებთაგან (აქედან მიეცა სახელი მთელს კომედიასაც). დიკეოპოლისი გაცხა-
რებული ომის დროს სეპარატულ ზავს (მარტო თავისთვის და თავისი ოჯახისათ-
ვის) დებს მტრულ სახელმწიფოსთან, ლაკედემონთან.
თავის პირველ კომედიებს ახალგაზრდა არისტოფანე, როგორც აღვნიშნეთ, ვინმე
კალისტრატეს სახელითა და, შესაძლოა, დახმარებითაც დგამდა, თუმცა ავტორის
სახელი, როგორც ჩანს, ყველასათვის ცნობილი იყო. და აი, ძვ. წ. 424 წ. არისტოფა-
ნემ თავად დადგა თავისი ახალი კომედია «მხედრები», რომელშიაც განხორციე-
ლებულია ყველაზე უფრო სასტიკი თავდასხმა ათენის რადიკალური
– 18 –
დემოკრატიის ლიდერზე – დემაგოგ კლეონზე. ლენეებზე დადგმულმა ამ კომედი-
ამ პირველი ადგილი დაიკავა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში.
ძვ. წ. 423 წ. დადგმულ «ღრუბლებში» არისტოფანე დაუბრუნდა იმ პრობლემას, რო-
მელსაც მან თავისი პირველი კომედია «მეინახენი» მიუძღვნა; ეს იყო, როგორც
ვთქვით, აღზრდის პრობლემა. შესაძლოა, ავტორი უკმაყოფილოც იყო «მეინახე-
თა» მიერ დაკავებული მეორე ადგილით და რევანშის სურვილით იყო სავსე.
«ღრუბლებმა» ვერ გაუმართლა არისტოფანეს იმედები და დაიკავა მხოლოდ მესა-
მე ადგილი, რაც, ფაქტობრივად, სრულ ჩავარდნას ნიშნავდა. ამ კომედიაში პრო-
ტაგონისტად გამოყვანილია მოხუცი სტრეფსიადე, რომელიც უპირისპირდება
ახალ აღზრდას და მის ლიდერს, ფილოსოფოს სოკრატეს, რომელიც კომედიაში
შარჟირებული სახითაა წარმოდგენილი.
ძვ. წ. 422 წ. დაიდგა «კრაზანები», რომელმაც არისტოფანეს გამარჯვება მოუპოვა
ლენეების დღესასწაულზე გამართულ კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში. ამ კომე-
დიაში ავტორი დასცინის ათენელებს, რომელთაც სასამართლოსა და სასამართლო
პროცესის სიყვარული ავადმყოფობად გადაქცევიათ. კომედიის პროტაგონისტია
მოხუცი მოსამართლე ფილოკლეონი (სიტყვა-სიტყვით, «კლეონის მოყვარული»),
რომლის «სასამართლოს სენისაგან» განკურნვას ცდილობს მისი ძე, ბდელიკლეო-
ნი (სიტყვა-სიტყვით, «კლეონის მოძულე»). გუნდი შედგება ფილოკლეონის მე-
გობრებისაგან (მეტაფორულად – მოსამართლე «კრაზანებისაგან»).
ძვ. წ. 421 წ. დაიდგა «მშვიდობა», რომელიც განავითარებს უკვე «აქარნელებში» დას-
მულ პრობლემას, მაგრამ ფორმის ბრწყინვალებით, შეიძლება ითქვას, ჩამორჩება
მას. კომედიის პროტაგონისტია ვინმე ტრიგეოსი, რომელიც ფანტასტიკური გზით
ცდილობს საყოველთაო მშვიდობის დამყარებას.
ამავე პერიოდს (ძვ. წ. 424-421) განეკუთვნება ჩვენამდე მოუღწეველი კომედიები
«გლეხები» და «სატვირთო გემები», რომლებშიც დრამატურგი საომარ მოქმედება-
თა დაუყოვნებლივ შეწყვეტასა და ზავის დადებას მოითხოვდა.
ძვ. წ. 421 წლიდან 414 წლამდე არისტოფანეს ნაწარმოებთა ქრონოლოგიურ რიგში
სიცარიელეა, მაგრამ არავითარი საფუძველი არ გვაქვს, ვიფიქროთ, რომ ამ შვიდი
წლის განმავლობაში კომედიოგრაფოსის გენია დუმდა. ამ წლებში, ეტყობა, დაიდ-
გა არისტოფანეს ჩვენამდე მოუღწეველი რამდენიმე კომედია.
ეს რიგი წყდება 414 წელს ერთდროულად ორი კომედიით. ეს არის «ამფიარაოსი» –
მითოლოგიური ტრავესტი, რომლისგანაც ჩვენამდე რამდენიმე უმნიშვნელო მო-
ცულობის ფრაგმენტმა მოაღწია და «ფრინველები», არისტოფანეს ერთ-ერთი შე-
დევრი, რომელმაც სრული სახით მოაღწია ჩვენამდე.
ამ კომედიით იწყება არისტოფანეს პიესათა მეორე ჯგუფი, რომელშიც ინვექტივის
ელემენტი თანდათანობით სუსტდება და სატირა პირადულ ხასიათს კარგავს.
«ფრინველების» პროტაგონისტია ათენიდან გაქცეული პისთეტერე, რომელიც ახა-
ლი, ფანტასტიკური სახელმწიფოს შექმნის იდეას განახორციელებს.
– 19 –
სამი წლის შემდეგ, ძვ. წ. 411 წ. არისტოფანემ დადგა «ლისისტრატე» და «ქალები
თესმოფორიების დღესასწაულზე».
«ლისისტრატეს» პროტაგონისტია ათენელი ქალი, ლისისტრატე (სიტყვა-სიტყვით,
«ჯარის დამშლელი»), რომელიც მთელი საბერძნეთის ქალებს აამბოხებს საყოველ-
თაო მშვიდობის დასამყარებლად.
«ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე» მიმართულია ევრიპიდეს წინააღმდეგ
და, ამავე დროს, წარმოადგენს ამ ტრაგიკოსის ტრაგედიათა გონებამახვილურ პა-
როდიას. კომედიის პროტაგონისტია ევრიპიდეს სიმამრი მნესილოქე, რომელიც
სიძის გადასარჩენად ქალურად გადაცმული შეიპარება თესმოფორიების
დღესასწაულზე.
არისტოფანეს კომედიათა ეს მეორე რიგი მთავრდება მისი დიდი შედევრით – «ბაყა-
ყები», რომელმაც ავტორს უდიდესი წარმატება მოუპოვა. «ბაყაყების» პროტაგო-
ნისტია თეატრისა და ღვინის ღმერთი დიონისე; კომედიაში მოცემულია დიდი
ტრაგიკოსების, ესქილესა და ევრიპიდეს დაპირისპირებისა და შეფასების ცდა.
შემდგომი წლები ისტორიულად ნაკლებად ხელსაყრელი იყო კომედიისათვის; პე-
ლოპონესის ომში საბოლოო დამარცხებამ და ოლიგარქიის მმართველობამ წელში
გატეხა ათენი, ხოლო როცა დემოკრატია აღდგა, სახელმწიფომ თითქოს ამოისუნ-
თქა, მაგრამ საზოგადოებრივ განწყობილებას აღარ შემორჩა ძველებური ენერგია და
ენთუზიაზმი; საზოგადოებაში გამეფებული აპათია აისახა კომედიაზეც და იგი
ნელნელა შეიცვალა.
ძვ. წ. 392 წ. დაიდგა კომედია «ქალები სახალხო კრებაზე», რომელშიც არისტოფანემ
დაუნდობლად გაანადგურა თავისი თანამედროვე უტოპიური თეორიები «ახალი,
სამართლიანი საზოგადოების» აშენების თაობაზე. კომედიის პროტაგონისტია
ათენელი ქალი პრაქსაგორა, რომლის მეთაურობითაც ქალები აღწევენ სახელმწი-
ფოში გაბატონებულ მდგომარეობას და ამყარებენ «სამართლიან» სახელმწიფო
წყობას.
უტოპიურ თეორიებს ეხმიანება კომედია «პლუტოსიც», რომლის პირველი ვარიან-
ტი არისტოფანეს დაუდგამს 408 წელს, ხოლო მეორე (გადაკეთებული) – 368 წელს.
ჩვენ ხელთა გვაქვს სწორედ ეს მეორე ვარიანტი (არსებობს მოსაზრება, რომ არის-
ტოფანეს დაუწერია «პლუტოსის» მესამე ვარიანტიც). კომედიის პროტაგონისტია
მოხუცი ქრემილოსი, რომელიც ასკლეპიოსის ტაძარში თვალს აუხელს მანამდე
ბრმა პლუტოსს, სიმდიდრის ღმერთს – დგება «ოქროს ხანა».
«პლუტოსის» ეს მეორე ვარიანტი უკანასკნელია არისტოფანეს ჩვენამდე მოღწეულ
კომედიათაგან. ორი წლის შემდეგ, როგორც ვთქვით, სამოც წელს მიტანებული
არისტოფანე გარდაიცვალა. ანონიმური ბიოგრაფის ცნობით, მისთვის ეპიტაფია
შეუთხზავს თვით პ ლ ა ტ ო ნ ს:
ქარიტნი ეძებდნენ საყდარს, რაც არასდროს არ დაემხობოდა;
ამგვარ სავანედ ჰპოვეს არისტოფანეს სული.
– 20 –
*
არისტოფანეს კომედიისათვის სპეციფიკურია, რომ ახალი თეზისი, რასაც პროტა-
გონისტი წარმატებით იცავს აგონში, აუცილებლად რეალიზებულია ეპისოდიო-
ნებში და უკვე ამ რეალიზაციის მიხედვით ხვდება მაყურებელი და მკითხველი,
საბოლოო გამარჯვება მოიპოვა ახალმა იდეამ, თუ იგი ასევე საბოლოოდ დამარ-
ცხდა. კარგად რომ გამოჩნდეს არისტოფანეს არჩევანი, ვიტყვით, რომ პროლოგში
წარმოდგენილი და აგონში გამარჯვებული თეზისებიდან საბოლოოდ იმარჯვებს
ახალი იდეა ჩვენამდე სრულად მოღწეული თერთმეტიდან ცხრა კომედიაში, სრუ-
ლად მარცხდება ერთადერთ კომედიაში «ღრუბლები» და ნაწილობრივ – «ბაყაყებ-
ში».
როგორც ვხედავთ, კომედიათა საერთო ჯგუფიდან ამ თვალსაზრისით გამოიყო
არისტოფანეს ორი ნაწარმოები, რომელთაგანაც ერთმა მას უდიდესი წარმატება,
ხოლო მეორემ ასევე უდიდესი წარუმატებლობა მოუტანა – ეს, როგორც ჩანს, შემ-
თხვევითი არ არის: ორიგინალობის შედეგის განსაზღვრა წინასწარ ყოველთვის
ძნელია.
ზემოთქმულიდან ჩანს, რომ არისტოფანეს კომედია აგებულია პოლიტიკური ან სო-
ციალური ვითარებისა და ახალი თეზისის ოპოზიციაზე; მაგრამ ეს არ არის კომე-
დიის სტრუქტურის ერთადერთი ოპოზიცია: კომედიაში ერთმანეთს უპირისპირ-
დება, აგრეთვე, მისი ნაწილები; კერძოდ კი, კომედიაში ერთმანეთს უპირისპირ-
დება ა გ ო ნ ი და ე პ ი ს ო დ ი ო ნ ე ბ ი. პირველ მათგანში მეტი სიჭარბითაა გან-
ხორციელებული ინვექტივის ელემენტები, მეორეში კი – მიმოსისა.
უბრალო დაკვირვებითაც კი ჩანს, რომ ამ ორი ელემენტისაგან შექმნილ კომედიაში,
რომლის ორი თავდაპირველი ნაწილი საბოლოოდ ჯერ კიდევ არ არის შერწყმუ-
ლი არისტოფანეს შემოქმედებაში, სხვადასხვაგვარია პერსონაჟის კონცეფციაც:
მართლაც, ისტორიულად არსებული რომელიმე პირი (პოლიტიკური მოღვაწე,
ფილოსოფოსი, პოეტი, მეცნიერი, უბრალო ათენელი მოქალაქე და ა. შ.) კომედია-
ში წარმოდგენილია მეტწილად შ ა რ ჟ ი ს სახით, ხოლო ყოფით სცენებში პერსო-
ნაჟთა უმრავლესობა ს ქ ე მ ა ტ უ რ ა დ ა ა წარმოდგენილი, ყოველგვარი ინდივი-
დუალური ნიშნების ხაზგასმის გარეშე. ოპოზიცია შარჟი/სქემა ხშირად ნეიტრა-
ლიზებულია პროტაგონისტის სცენურ სახეში: პროტაგონისტი, როგორც პერსონა-
ჟი, თითქმის განუწყვეტლად იმყოფება სცენაზე და თითქმის ყველა «ურითერ-
თდამოუკიდებელ» მოქმედებაში მონაწილეობს, აკავშირებს რა მათ ერთმანეთთან
თავისი პერსონით, ატარებს როგორც შარჟის, ისე სქემის ელემენტებს; ამასთან,
შარჟული ელემენტი პროტაგონისტის სახეში მეტწილად აგონში ვლინდება, ხო-
ლო სქემატური – ეპისოდიონებში. აქ აშკარად შეიმჩნევა პროტაგონისტზე სცენუ-
რი გარემოს ზემოქმედება.
კომედიაში შარჟის სახითაა წარმოდგენილი არისტოფანეს თანამედროვე პოლიტი-
კური და სამხედრო მოღვაწეები: რადიკალური დემოკრატიის ლიდერი კლეონი,
მხედართმთავრები – ლამაქე, დემოსთენე, ნიკია; რელიგიური მოღვაწეები, მაგა-
– 21 –
ლითად, ზევსის ქურუმი; ფილოსოფოსი სოკრატე და მისი მოსწავლეები, მაგალი-
თად, ქერეფონტი; ცნობილი ასტრონომი და გეომეტრი, კალენდრის რეფორმატო-
რი მეტონი; ტრაგიკოსები – ესქილე, ევრიპიდე და აგათონი; დითირამბიკოსი პოე-
ტი კინესია; მითოლოგიის პერსონაჟები (ღმერთები და გმირები) – დიონისე, პოსე-
იდონი, პლუტონი, პლუტოსი, ჰერაკლე, პრომეთე, ჰერმესი, ქარონი, ეაკე. შარჟის
სახითაა წარმოდგენილი «მხედრებში» თვით ათენელი ხალხიც კი – დ ე მ ო ს ი.
სქემის სახით კომედიებში გამოდიან: მაცნე, ელჩი, სიკოფანტი (მაბეზღარი), ბრალ-
მდებელი, მჭედელი, მეაბჯრე, გამყიდველი, ქურუმი, შიკრიკი და სხვ. (პროფესი-
ული ტიპები); ათენელი, სპარტელი, მეგარელი, ბეოტიელი, ტრიბალოსი და სხვ.
(ეთნიკური ტიპები).
ამრიგად, პერსონაჟის დიფერენციაცია არისტოფანეს კომედიაში მარტივ დიქოტო-
მიურ ტენდენციას ამჟღავნებს:
პერსონაჟი
პირველადი
დიქოტომია
შარჟი სქემა
მეორადი
დიქოტომია
ისტორი-
ული
პირი
მითოლოგიუ-
რი
პირი
პროფესიუ-
ლი
ტიპი
ეთნიკური
ტიპი
თუკი ამ მარტივი სქემის ბოლოს მიღებულ ოთხ ელემენტს დავუკვირდებით, აღმო-
ვაჩენთ, რომ ვერც ერთი მათგანი ვერ დაახასიათებს და ვერ «მიისაკუთრებს» პრო-
ტაგონისტს; მართლაც, სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პროტაგონისტი ისტო-
რიულად არსებული პიროვნების სცენურ ტრანსფორმაციას წარმოადგენდეს (ა-
რისტოფანესთან ასეთი შემთხვევა გვაქვს მხოლოდ ერთ კომედიაში, «ქალები თეს-
მოფორიების დღესასწაულზე», რომელშიც პროტაგონისტად გამოყვანილია ისტო-
რიულად არსებული პირი, ევრიპიდეს სიმამრი მნესილოქე; დანარჩენ ათ მოღწე-
ულ კომედიაში პროტაგონისტი «არაისტორიული» პირია). მით უმეტეს, არ არის
აუცილებელი, რომ პროტაგონისტი მითოლოგიურ პერსონაჟს (ღმერთს ან გმირს)
წარმოადგენდეს (ჩვენამდე მოღწეულ კომედიებში ასეთი პროტაგონისტია დიონი-
სე «ბაყაყებში», დანარჩენ ათ კომედიაში პროტაგონისტი «არამითოლოგიური» პი-
რია). სრულიად გამორიცხულია, რომ პროტაგონისტი დახასიათდეს მხოლოდ
პროფესიული, ან, შესაბამისად, მხოლოდ ეთნიკური ნიშნების მიხედვით. მისი
სრული დახასიათებისათვის შემოდის ცნება «გამოგონილი» პერსონაჟისა, რომე-
ლიც ერთდროულად უპირისპირდება ე. წ. «ასახული» პერსონაჟის ორივე (პირვე-
– 22 –
ლად დიქოტომიაში – შარჟი და სქემა) ან ოთხივე (მეორად დიქოტომიაში – ისტო-
რიული, მითოლოგიური პირი; პროფესიული, ეთნიკური ტიპი) ელემენტს.
ზემოთქმული მსჯელობა გულისხმობს მეტყველ პერსონაჟებს, მაგრამ ძველ ბერ-
ძნულ დრამაში და, მათ შორის, კომედიაშიც ხშირად ვხვდებით ე. წ. უტყვ პერსო-
ნაჟებს («პროსPპა კPფა»), რომლებიც, როგორც წესი, პროფესიულ ან ეთნიკურ ტი-
პებს წარმოადგენენ. ამრიგად, პერსონაჟის კონცეფცია არისტოფანესთან საკმაოდ
რთულ დიქოტომიურ დანაწევრებას განიცდის (რანგის მიხედვით: მეტყველი/-
მუნჯი, გამოგონილი/ასახული, შარჟი/სქემა, ისტორიული/მითოლოგიური, პრო-
ფესიული/ეთნიკური).
ძნელი არ არის, დავინახოთ, რომ არისტოფანეს ზოგიერთი პერსონაჟი ატარებს არა
ორი, არამედ სამი და მეტი ტიპის პერსონაჟის ნიშნებს. მაგალითად, «მხედრების»
პერსონაჟი დემოსი ატარებს არა მხოლოდ გამოგონილი ან ისტორიული პიროვნე-
ბის ნიშნებს, არამედ მითოლოგიური პერსონაჟის ნიშნებსაც (იგულისხმება დემო-
სის მოხარშვა და გაახალგაზრდავება); პაფლაგონელის სახეში მოიპოვება როგორც
ისტორიული პირის (კლეონის), ისე გამოგონილი პერსონაჟის (მეტაფორულად
«პაფლაძო» ზმნიდან) და პროფესიული ტიპის (დემოსის მონის) ნიშნები. ამრიგად,
კომედიის პერსონაჟში შესაძლებელი ტიპების ოპოზიციათა ნეიტრალიზაცია ხდე-
ბა არა ცალკეული ტიპის პერსონაჟზე უარის თქმით, არამედ ცალკეული ტიპის
პერსონაჟთა ნიშნების შერწყმით ერთ პერსონაჟში, რომელიც ჩვენ თვალწინ იძენს
მრავალგანზომილებიანობას; განსაკუთრებით ეს შეიმჩნევა პროტაგონისტისა და
მისი წრის სახეებში. ამავე დროს, პერსონალური ინვექტივის შესუსტებასთან ერ-
თად, რაც გამოწვეული იყო, როგორც ჩანს, დრამის შინაგანი განვითარების გარდა,
სხვა, ასე ვთქვათ, «მეტადრამატული» მიზეზებით, თანდათანობით იკლებს შარჟი-
რებულ პირთა რიცხვი და უკანასკნელ კომედიაში შარჟი, როგორც მხატვრული
ხერხი, თითქმის არ გამოიყენება სუფთა სახით. ამის პარალელურად იკლებს სქე-
მატურ პერსონაჟთა რიცხვიც. ჩვენამდე მოღწეულ კომედიათა შორის ორ უკანას-
კნელში («ქალები სახალხო კრებაზე» და «პლუტოსი») ოპოზიცია შარჟი/სქემა
თითქმის მთლიანად ნეიტრალიზებულია და თითქმის ყველა პერსონაჟი (პრაქსა-
გორა, ბლეპიროსი, ქრემილე, კარიონი და სხვ.) ატარებს ინდივიდუალური ხასია-
თის მნიშვნელოვან ელემენტებს.
არისტოფანეს შემოქმედების გასაღებს გვაძლევს მისი რთული და საინტერესო მ ე -
ტ ა ფ ო რ ი ს ტ ი კ ა. კომედიოგრაფოსის ენისა და სტილის შესწავლა გვარწმუ-
ნებს, რომ არისტოფანე თითქმის არასოდეს არ ქმნის რომელიმე მეტაფორას «ა-
რაფრისაგან»; ხშირია შემთხვევები, როდესაც არისტოფანე სრულიად შეგნებუ-
ლად მიმართავს ენის საერთო საგანძურს: მისი მხატვრული სახეების უმეტესობა
საკმაოდ «გაცვეთილია»; რა თქმა უნდა, ამა თუ იმ მეტაფორის გარეგნულ იერს შე-
უძლია გააკვირვოს ჩვენი თანამედროვე მკითხველი; მაგრამ ხშირად საკმარისია,
თვალი გადავავლოთ სხვა კომედიოგრაფოსების, ტრაგიკოსების, ეპიკოსებისა და
სხვათა ჩვენამდე მოღწეულ ნაწარმოებებს ან თხზულებათა ფრაგმენტებს, რომ «ო-
– 23 –
რიგინალურ» მეტაფორებს უფრო ძველი «პატრონები» აღმოუჩნდება. მრავალი მა-
გალითი გვარწმუნებს, რომ არისტოფანე თავის მეტაფორებს ხშირად იღებდა სა-
ლაპარაკო ენიდან, ჟარგონიდან, სოფისტების ტექნიკური ენიდან და ა. შ.
როდესაც «კომედიის მამა» პოეტს ადარებს ჩიტს, ფუტკარს, მოგზაურს, მეზღვაურს,
მეეტლეს და ა. შ., უნდა ვიცოდეთ, რომ ამ სახეთა მოდელი, როგორც წესი, ინსპი-
რირებულია ლირიკოს პოეტთა მიერ. კომედიოგრაფოსის მეტნაკლებად «ბანალუ-
რი» და «ტრივიალური» პოეტური სახეები მიეკუთვნება ენის ყველა სოციალურ
საფეხურსა და ყოველნაირ ლიტერატურულ რეგისტრს: იმის მიხედვით, თუ რას
მოითხოვს სცენაზე გამოყვანილ პერსონაჟთა ზნე-ჩვეულების დამაჯერებლობა და
ამა თუ იმ სცენის დრამატული სიტუაცია, არისტოფანეს პერსონაჟებს შეუძლიათ
ილაპარაკონ ფიგურალური ენით, რომელიც შეეფერება როგორც ათენელ მეჯინი-
ბეებს, ისე ყველაზე უფრო ამაღლებული და მაღალფარდოვანი ლირიკის პოეტებს.
ჯერ კიდევ ჭაბუკმა კომედიოგრაფოსმა, როგორც ჩანს, ყველაფერი დაიმახსოვრა,
რაც წაეკითხა ან გაეგონა. უკვე «აქარნელები» შეიცავს ყველა ტიპისა და რანგის მე-
ტაფორას; ზოგიერთი მათგანი აშკარად ვულგარულია (მაგალითად «პაიეინ» დარ-
ტყმა და «როთიაძეინ» ხმაური – «ჭამის» აღსანიშნავად), მაშინ როცა სხვა მეტაფო-
რები უკვე მაღალ დრამატულ კულტურას ავლენს; მაგალითად, გუნდის მიერ მუ-
ზის მოხმობა:
აქ მოდი, მუზავ აქარნელო,
უშრეტო სიმძლავრევ ცეცხლისა!
მუხის ნაკვერჩხლიდან ცვივა ნაპერწკლები,
ხოლო საბერვლიდან ზურგქარი უბერავს…
ჟ. ტაიარდას სიტყვებით რომ ვთქვათ, «425 წელს, ეს ოცი წლის გენიალური ახალბე-
და უკვე ვეტერანია, რომელსაც ლაშქრობაში მიუღია მონაწილეობა».
თუმცა არისტოფანე თითქმის არ ქმნიდა ახალ მეტაფორულ სახეებს, სამაგიეროდ
იგი განსაკუთრებით დიდ ენერგიას ახმარდა ტრადიციულ მეტაფორათა, კლიშე-
თა და ანდაზათა «გაახალგაზრდავებასა» და «გაცოცხლებას». საუცხოო
მაგალითად გამოდგება პასაჟი «კრაზანებიდან», როცა მოსამართლე ფილოკლე