არისტოფანე: აქარნელები

არისტოფანე

ა ქ ა რ ნ ე ლ ე ბ ი

მოქმედნი პირნი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, გლეხი.
მ ა ც ნ ე.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი.
სპარსეთის მეფის კარიდან დაბრუნებული ა თ ე ნ ე ლ ი ე ლ ჩ ე ბ ი.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი.
თ ე ო რ ე.
ა ქ ა რ ნ ე ლ მ ო ხ უ ც თ ა გ უ ნ დ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ს ა ს უ ლ ი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე.
ლ ა მ ა ქ ე.
მ ე გ ა რ ე ლ ი.
მ ე გ ა რ ე ლ ი ს ო რ ი გ ო გ ო ნ ა.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი.
ნ ი კ ა რ ქ ე.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
გ ლ ე ხ ი.
მ ე ჯ ვ ა რ ე.
შ ი კ რ ი კ ი.
უსიტყვო პირნი: ე ლ ჩ ე ბ ი, თ რ ა კ ი ე ლ ე ბ ი, დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ს ც ო ლ ი,
დ ე დ ო ფ ლ ი ს დ ო ბ ი ლ ი, მ ო ნ ე ბ ი, ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ე ბ ი, მ ო ც ე კ ვ ა ვ ე
ქ ა ლ ე ბ ი.

პროლოგი
მოქმედება ხდება პნიქსზე, ათენში სახალხო კრებებისათვის განკუთვნილ
მოედანზე. პნიქსი ცარიელია. გამოჩნდება დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რამდენჯერ მომიკვდა ეს გული, რამდენჯერ!
და რამ გამახარა? ოთხიოდ ამბავმა;
ტანჯვა კი, იცოცხლე, აურაცხელია!
ან სასიხარულო რა ვნახე, ნეტავი?
5 ჰო, ჰო, გამახსენდა: ის ხუთი ტალანტი,
კლეონს რომ სცენაზე ამოანთხევინეს,
ო, რა ვისეირე! მხედრებს ვენაცვალე,
მთელი საბერძნეთის გული გაახარეს;
თუმცა არ დამაკლდა ტანჯვაც, «ტრაგიკული»,
10 მე პირდაღებული ველოდი ესქილეს
და გამოიყვანა გუნდი… თეოგნისმა.
თქვენ როგორ გგონიათ, რა მომივიდოდა?
მერმე გავიხარე, მოსქე რომ შეცვალა
დექსითეოსმა და ტკბილად გვიგალობა.
15 ისიც წელს არ იყო, კინაღამ რომ მოვკვდი? –
ქერისი გამოძვრა და ჰიმნი გვიმღერა!
ბავშვობის დროიდან აღარც კი მახსოვდა,
რომ ასე აეწვას თვალი ნაცარტუტას,
ახლა რომ ამიწვა: დილით მოიწვიეს
20 კრება და პნიქსი კი სულ ცარიელია!
ხალხი აგორაზე ლაყბობს და ირევა,
წითლად შეღებილ თოკს სუყველა გაურბის.
აღარც პრიტანები მოდიან, უდროოდ
მოვლენ და, ხომ იცით, ჭყლეტაც დაიწყება;
25 შემოიჭრებიან, პირველი რიგისკენ
გაიწევს სუყველა… მშვიდობის საქმეზე
არავინ იდარდებს… «სამშობლოვ, სამშობლოვ!»
მე მუდამ პირველი მოვდივარ კრებაზე,
ვჯდები და, რადგანაც სრულიად მარტო ვარ,
– 37 –
30 ვკვნესი და ვამთქნარებ, «ჰაერსაც ვაფუჭებ»,
თმებს ვიგლეჯ, ვხატავ და თავს ვეკამათები;
გული სანატრელი სოფლისკენ მიმიწევს,
მშვიდობას მიველტვი… ქალაქი არ მიყვარს;
ჩვენთან ვინ გეტყოდა: «ნახშირი იყიდე»,
35 ან «ზეთი», ან «ძმარი»? იქ სიტყვა «იყიდეც»
არავინ იცოდა, უბრალოდ, მოჰქონდათ…
ახლა კი მოვედი, კარგად მოვემზადე,
ვიყვირებ, ვიჩხუბებ, რიტორებს დავლანძღავ,
თუკი მშვიდობაზე არ ისაუბრებენ.
40 მობრძანდნენ! ვეღირსეთ შუადღის პრიტანებს.
წეღან არ გითხარით? რა ზედახოცვაა!
პირველი რიგისკენ მიიწევს სუყველა.
მ ა ც ნ ე
წინ გადმოიწიეთ.
განწმენდილ ადგილზე გადმოდით ყველანი.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ვინმე გამოვიდა?
მ ა ც ნ ე
45 ვის სურს ლაპარაკი?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მე.
მ ა ც ნ ე
ვის?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ამფითეოსს.
მ ა ც ნ ე
კაცი ხარ?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
უკვდავი.
დემეტრეს ძე იყო ჩემი წინაპარი
და ტრიპტოლემოსის; მისი ნაშიერი
იყო კელეოსი; ამას ფენარეტემ
50 უშვა ლიკინოსი; მე მისი უკვდავი
– 38 –
ვაჟი ვარ. ღმერთებმა აქ გამომაგზავნეს
მხოლოდ მე, სპარტასთან ზავი რომ დამედო.
მაგრამ მე, უკვდავს, რომ გზის ფული არა მაქვს!
რომელი პრიტანი მოგცემს!
მ ა ც ნ ე
მოისარნო!
სკვითი მოისარნი აძევებენ ა მ ფ ი თ ე ო ს ს.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
55 ნუთუ მიმატოვეთ, ჩემო წინაპრებო?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(დგება)
ხალხო, პრიტანებო, კრებას შეურაცხყოფთ
იმ კაცის გაგდებით, რომელსაც უნდოდა,
ზავი დაგვედო და ფარი დაგვეკიდა.
მ ა ც ნ ე
(დიკეოპოლისს)
დაჯექი, გაჩუმდი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, ო აპოლონ!
60 მშვიდობა მოგვეცით! – მაშინ გავჩუმდები.
მ ა ც ნ ე
ელჩნი, მეფისგან დაბრუნებულნი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რომელი მეფისგან?! ო, მეზიზღებიან
ეგ «ელჩნი», «ყეყეჩნი», ეგ ფარშევანგები!
მ ა ც ნ ე
(დიკეოპოლისს)
ჩუ!
ელჩები შემოდიან სპარსული წესისამებრ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ოჰ, ოჰ! ამ სპარსულ მიმოხვრას უყურეთ!
– 39 –
ე ლ ჩ ი
65 არქონტ ევთიმენეს დროს მივლინებულნი
ვიყავით მეფესთან; დღიურად ორ-ორი
დრაქმა დაგვენიშნა…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
საბრალო დრაქმებო!
ე ლ ჩ ი
მეტად დავიტანჯეთ, როცა კაისტროსის
ველზე მივდიოდით; მზეს ვემალებოდით
70 ჩვენს ძვირფას ეტლებში წამოწოლილები,
რა გადავიტანეთ!..
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
მაშ, ავშენებულვარ,
სულ რომ გალავანთან ვიწექი ტალახში.
ე ლ ჩ ი
თანაც მასპინძლები ძალას გვატანდნენ და
ბროლის თასებითა და ოქროს ჯამებით
ღვინოებს გვასმევდნენ…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
75 კრანაეს ქალაქო!
ვეღარ გრძნობ, ელჩები როგორ დაგცინიან?!
ე ლ ჩ ი
…რადგან ბარბაროსებს კაცი ის ჰგონიათ,
ვინაც პირველია სმასა და ჭამაში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ჩვენთან – მრუშობაში, მამათმავლობაში.
ე ლ ჩ ი
80 მეოთხე წელს იყო, მივედით. მეფე კი
გარეთ გასულიყო, ჯარიც წაეყვანა;
რვა თვეს ისაქმებდა ოქროს მთიანეთში.
– 40 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
რამდენი ხნის შემდეგ დაკეტა საჯდომი?
მთვარის ავსებისას?
ე ლ ჩ ი
მერმე შინ მობრუნდა
85 და გაგვიმასპინძლდა ბუხარში შემწვარი
მთელ-მთელი ხარებით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ვის გაუგონია
ბუხარში შემწვარი ხარები? რა ტყუის!
ე ლ ჩ ი
ზევსს ვფიცავ, მოგვართვეს სამი კლეონიმეს
ოდენა ფრინველი, ჰქვია მიქარვოსი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
90 და ამ მიქარვებში წავიდა დრაქმები!
ე ლ ჩ ი
ახლა კი დავბრუნდით და ფსევდარტაბასიც –
თუალი მეფისა¡ მოგგვარეთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ყორანმა
დაკორტნოს ეგეც და ამ ელჩის თვალებიც!
მ ა ც ნ ე
თუალი მეფისა¡!
შემოდის ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი, რომელსაც შუბლზე უზარმაზარი თვალი აქვს
დამაგრებული; უკან ორი საჭურისი მოჰყვება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეუფე ჰერაკლევ!
95 ღმერთებო! ეს თვალი დიდი ხომალდივით
ნაპირს გადმოჰყურებს, ნავსადგურს დაეძებს.
ან რა ქუთუთოა, მთელ სხეულს უფარავს!
– 41 –
ე ლ ჩ ი
ახლა, ფესვდარტაბას, რაც კი დაგაბარა
მეფემ, ყველაფერი ამცნე ათენელებს.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი
100 ი შაჰა გითაყვე მოგი დე დიტრაპა.
ე ლ ჩ ი
(დიკეოპოლისს)
გაიგე, რა ბრძანა?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაღაც ვერ გავიგე!
ე ლ ჩ ი
(პრიტანებს)
ეს ამბობს, ხელმწიფე ოქროს გიგზავნითო.
(ფსევდარტაბასს)
ხმამაღლა, გარკვევით გვითხარი ოქროზე.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი
ოქრო არ მიიღოს ზოდო იონელო.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ, როგორ გარკვევით გამოთქვა?!
ე ლ ჩ ი
105 რას ამბობს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
იონიელები სულელნი ყოფილან,
თუ ბარბაროსთაგან ელიან ოქროსო.
ე ლ ჩ ი
არა, ლაპარაკი ოქროს ზოდებზეა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
როგორ თუ ზოდებზე?! მიჰქარავ რაღაცას.
110 აბა, ჩამომშორდი, მარტო გამოვკითხავ.
(ფსევდარტაბასს)
რომ არ გაგაწითლო სარდეს საღებავით,
ის დიდი ხელმწიფე ოქროს თუ გვიგზავნის?
– 42 –
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი უარის ნიშნად აქნევს თავს.
მაშ, ჩვენ გვატყუებენ ჩვენივე ელჩები?
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი თავს უქნევს თანხმობის ნიშნად. ს ა ჭ უ რ ი ს ე ბ ი ც მას
ბაძავენ.
115 ბერძნულად დაგვიკრეს თავი ამ კაცებმა,
სულ აქაურები არიან, მე მგონი.
საჭურისებიდან ეს ერთი ვიცანი:
კლისთენე არ არის სიბირტიოსის ძე?!
საჯდომგაპარსულო, გარყვნილო არსებავ!
120 ო, შე მაიმუნო, ასეთი წვერებით
გინდოდა, საჭურისს რომ დამსგავსებოდი?!
ეს კიდევ ვინ არის? ნუთუ სტრატონია?!
მ ა ც ნ ე
გაჩუმდი, დაჯექი!
თუალი მეფისა¡ პრიტანიონში ჰყავს
საბჭოს მიწვეული.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
125 რად არ ჩამომახრჩობთ?!
და ამის შემდეგ მე კიდევ აქ ვტრიალებ?
იმათ კი იწვევენ, კარს არ უკეტავენ…
საქმე ჩავიფიქრე დიდი, საშინელი…
ის ამფითეოსი სად არის?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
აქა ვარ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
130 აიღე რვა დრაქმა და ლაკონელებთან
ზავი დაამყარე მარტო ჩემთვისა და
ჩემიანებისთვის, ჩემი ცოლშვილისთვის.
(პრიტანებს)
თქვენ – პირი დააღეთ, ელჩები დაგზავნეთ.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი გადის.
მ ა ც ნ ე
თეორე, სიტაკლეს კარიდან!
– 43 –
თ ე ო რ ე
აქა ვარ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
135 აჰ, უკვე მეორე თაღლითს მოუხმობენ.
თ ე ო რ ე
არ დავყოვნდებოდით დიდხანს თრაკიაში…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
არა, გასამრჯელო ხელს თუ არ გაძლევდა.
თ ე ო რ ე
…რომ არ დაეფარა თოვლს მთელი თრაკია.
ყინულმა დაფარა მდინარე…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ეს მაშინ,
140 აქ რომ თეოგნისი ყინავდა ყველაფერს.
თ ე ო რ ე
ეს დრო სიტაკლესთან სმაში გავატარეთ;
მეტად მეგობრულად არის განწყობილი,
ძალიან უყვარხართ, კედლებზეც აწერდა:
«კარგები არიან ათენელებიო».
145 ხოლო უფლისწული, ჩვენი მოქალაქე,
აპატურიულ ძეხვს დანატრებული,
მამას ავედრებდა საყვარელ სამშობლოს;
და თასზე შეჰფიცა მეფემ, იმოდენა
ჯარებს მოგახმართო, რომ ათენელები
150 იტყვიან, მოდიან კალიებივითო…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
სული ამომხადეს, რამე თუ მჯეროდეს,
გარდა მაგ ერთისა, მაგ კალიებისა.
თ ე ო რ ე
…და უმამაცესი ტომი თრაკიული
– 44 –
თქვენ გამოგიგზავნათ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ჰო, გასაგებია.
მ ა ც ნ ე
155 გამოდით, თეორემ ვინც ჩამოგიყვანათ.
შემოდიან თ რ ა კ ი ე ლ ე ბ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რაა?
თ ე ო რ ე
ჯარია ოდომანტებისა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვინ ოდომანტების? ეს რაა, მითხარი!
ასოზე ფოთოლი ვინ შემოაცალათ?
თ ე ო რ ე
160 ამათ თუ ორ დრაქმას მისცემთ, ბეოტიას
სულ გადათელავენ და ააოხრებენ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა?! ორი დრაქმაო – წინადაცვეთილებს?!
თრანიტი ხალხი კი უნდა დაიჩაგროს,
«ქალაქის იმედი»?
ო დ ო მ ა ნ ტ ე ბ ი ნიორს მოჰპარავენ.
ვაიმე, მიშველეთ!
ამ ოდომანტებმა ნიორი მომპარეს!
დაყარეთ ნიორი!
თ ე ო რ ე
165 მოშორდი, ბედშავო,
არ მიუახლოვდე მაგ ნიორნაჭამებს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ხედავთ, პრიტანებო, ჩემსავე ქალაქში
რაებს მიბედავენ ეს ბარბაროსები?!
170 არა, არ დავუშვებ, რომ ამ თრაკიელებს
– 45 –
მისცეთ გასამრჯელო. აჰა, ზეციური
ნიშანიც მომეცა: წყლის წვეთი დამეცა.
მ ა ც ნ ე
წადით, თრაკიელნო, და ზეგ გამოცხადდით,
პრიტანთა ბრძანებით კრება დაიხურა.
დიკეოპოლისი მარტო რჩება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაიმე უბედურს, რა წყალში ჩავვარდე?
შემორბის ა მ ფ ი თ ე ო ს ი.
175 ვაჰ! ამფითეოსიც მოსულა სპარტიდან,
რაო, ამფითეოს?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მოიცა, გავჩერდე;
ძლივს გამოვექეცი ბებერ აქარნელებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოხდა?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მოვრბოდი ზავის მოსატანად;
180 რაღაცა იყნოსეს იმ ბერიკაცებმა,
იმ აქარნელებმა, მარათონელებმა;
ერთად დამიყვირა ყველამ: «უწმინდურო,
ვაზი აგვიჩეხეს, რაღა დროს ზავია»?
ქვებით დაიტენეს სულ მოსასხამები,
185 ყვირილით მომდევდნენ, მაინც დავუძვერი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მიუშვი, იყვირონ, ზავი მომიტანე?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ზავი? რა თქმა უნდა! სამი ჭაშნიკია;
ეს ხუთწლიანია, აიღე, გასინჯე.
დიკეოპოლისი მოსვამს პირველი ბოთლიდან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თფუ!
– 46 –
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
რაო?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არ მომწონს, აყროლებულია
190 ფისით და საზღვაო ბრძოლების მზადებით.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მაშ, ეს ათწლიანი აიღე, გასინჯე.
დიკეოპოლისი მოსვამს მეორე ბოთლიდან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ელჩების სუნი აქვს, გემოც წაუმწკლარტებს,
თან მოკავშირეთა ჩვეულ ზოზინსა ჰგავს.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მაშ, ესეც გასინჯე – ზღვასა და ხმელეთზე
ოცდაათწლიანი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
195 დიონისიებო!
ამბროსიისა და ნექტარის სუნი აქვს!
სამი დღის საგზალს კი არ გატანს, თითქოსდა
ამბობდეს: «იქ წადი, სადაც მოგესურვოს».
ამას კი ავიღებ, შევწირავ, გამოვცლი!
200 აქარნელები კი ჯანდაბას წასულან!
ჩემთვის არ იქნება ომი, უბედობა,
წავალ და გავმართავ დიონისიებსაც.
(გადის.)
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მე კი გავიქცევი, თავს უნდა ვუშველო.
(გარბის.)
პაროდოსი
შემოდის მოხუც აქარნელთა გუნდი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
სტრ. აბა, აქეთ, დავედევნოთ, ყველა გამვლელ-გამომვლელს
205 ვკითხოთ, იქნებ გვითხრან რამე, რადგან მისი შეპყრობა
სახელმწიფო საქმე გახლავთ.
– 47 –
(მაყურებელს)
მიმანიშნეთ, თუ იცით
სად წავიდა ან სად არის ზავის ჩამომთრეველი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გაგვექცა, აღარსად არ არის!
210 ვაიმე, ვაი ჩემს სიბერეს!
ჩემს სიჭაბუკეში, როდესაც
ნახშირს დავათრევდი ტომრობით,
215 სირბილშიც ფავლოსსაც ტოლს არ დავუდებდი; მაშინ რომ
ამ ზავის ჩამომტანს გამოვკიდებოდი,
ასე იოლად ხომ ვერ დამიძვრებოდა!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტ. მაგრამ როცა დავბერდი და გამიხევდა მუხლები,
220 როცა ფეხიც დამიმძიმდა ლაკრატიდე – ბერიკაცს,
გამეპარა; მაგრამ მაინც სულ ბოლომდე მივსდიოთ,
თორემ ბოლოს ეს ბებრები სიცილად არ ვეყოფით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
მამაო ზევსო და ღმერთებო,
225 ამ კაცმა მტერს ზავი დაუდო,
მან კი აგვიოხრა ქვეყანა!
ჩვენი სიძულვილი იზრდება.
230 მე ვერ მოვისვენებ, სანამ მომხდურებს ისარივით
არ ჩავერჭობი და განვგმირავ ბოლომდე,
რომ არ აგვიჩეხონ ჩვენი ვენახები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
აბა, ქვები მოვამზადოთ და ის კაცი მოვძებნოთ,
235 არაფერი არ დავტოვოთ, სადმე მაინც ვიპოვით,
მაგ კაცისთვის ქვების სროლით გული უნდა ვიჯერო.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(სცენის მიღმა)
სიწყნარე, სიწყნარე!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ჩუმად, ჩუმად! გაიგონეთ, სიწყნარეზე რომ ბრძანა?
აგერ არის, ვისაც ვეძებთ, აბა, ახლა სუყველამ
240 დაიხიოს, მე მგონია, შესაწირავს ამზადებს.
– 48 –
სახლიდან გამოდიან: დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, მისი ც ო ლ ი, ა ს უ ლ ი და მ ო ნ ე ბ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სიწყნარე, სიწყნარე!
ცოტა წინ გამოდი ახლა, კანეფორა,
ქსანთიამ ფალოსი დადგას ამართული.
ჩამოდე, ასულო, კალათი; დავიწყოთ.
ა ს უ ლ ი
245 აბა, დედაჩემო, ჩამჩა მომაწოდე,
წვენი ამოვიღო, ნამცხვარს გადავასხა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ეს კი კარგია, ღმერთო, დიონისე,
მინდა გაგახარო ჩემი შესაწირით,
რაც მე მოგიმზადე და ჩემმა ოჯახმა.
250 შენ კი ბედნიერად ჩამატარებინე
დიონისიები, ჯარი ამაცილე,
ოცდაათწლიანი ზავით გამახარე.
აბა, წამოიღე კალათი, ასულო,
თვალები დახარე, რა ბედნიერია,
255 ვინც შენ შეგირთავს და კნუტებს გაშობინებს,
რომ განთიადისას ჰაერი მოწამლონ!
ახლა წინ იარე და ფრთხილად იყავი,
ვინმემ არ აგწაპნოს ეგ ოქროულობა.
ქსანთია, თქვენ ორმა აღმართეთ ფალოსი
260 და ასე მიჰყევით უკან კანეფორას.
მეც თქვენ გამოგყვებით, ფალიკურს ვიმღერებ,
შენ, ცოლო, ბანიდან მიყურე. წავედით.
ფალეს, ბაკქოსის ძმობილო,
სუფრის მოყვარევ, გარყვნილო,
265 შენ ხომ ბიჭებიც გიყვარს,
ხუთი წლის შემდეგ მოგმართავ
სოფელში დაბრუნებული –
ზავი დავდე და დღეიდან
თავისუფალი გახლავარ
270 ბრძოლისგან, ლამაქესაგან.
ო, ბევრად უფრო საამურია, ფალეს,
სადმე იპოვო ტურფა ტყისმჭრელი თრატა,
ფელევსიდან რომ შეშას იპარავს, ჰოდა
– 49 –
ხელი ჩაავლო, ასწიო,
275 დააგდო «გამოსაკურკად».
ფალეს, ფალეს,
თუ ჩვენთან ერთად დათვრები, «გამოსასვლელად»
განთიადისას შთანთქავ მშვიდობის თასსაც,
ფარს კი კერაზე დაჰკიდებ.
გ უ ნ დ ი თავს ესხმის დიკეოპოლისს, შინაურები გარბიან.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
280 აგერ ისიც, ჰო, ის არის!
დაუშინეთ, დაუშინეთ!
ურტყით, ურტყით მაგ უწმინდურს!
რად არ ესვრით, რად არ ესვრით?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სტრ. ო, ჰერაკლე! ეს რაღაა, ქოთანს გამიტეხავენ!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
285 შენ, მხოლოდ შენ ამოგქოლავთ, უწმინდურო გოგრავ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რის გულისთვის, მე რას მერჩით, აქარნელო ბებრებო?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გვეკითხები?! ურცხვი ხარ და ავაზაკი!
290 მოღალატევ, მოსისხლე მტერს დაუზავდი,
ამის შემდეგ თვალს მისწორებ, უტიფარო?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რად დავზავდი, არ იკითხავთ? არ ინებებთ მოსმენას?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
295 შენ გისმინოთ? არა, მოკვდი!
ქვების სეტყვას მოგივლენთ და ჩაგქოლავთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მოითმინეთ, მომისმინეთ, ძვირფასებო, დამშვიდდით.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ვერა, მე ვერ დამამშვიდებ, ნურც ეცდები.
300 როგორ მძულხარ! როგორ მძულხარ! – კლეონივით!
რომლისგანაც მხედრებს ლანჩებს დავუჭრიდი!
– 50 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არა, მე შენ არ მოგისმენ, ბრტყელ-ბრტყელ სიტყვებს რომ
ამბობ,
ლაკონელებს დაუზავდი? – დაისჯები მაგისთვის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
305 ძვირფასებო, მოდით, თავი დავანებოთ სპარტელებს,
ზავს ვუსმინოთ, გავარჩიოთ, კარგია თუ ცუდია.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კიდევ კარგზე ლაპარაკობ, როცა ზავი დაუდე
ხალხს, რომელსაც ღმერთი, ნდობა, ფიცი ფეხზე ჰკიდია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრამ ვგრძნობ, რომ ლაკონელნი, რომელთაც ჩვენ ვერ
ვიტანთ,
310 არ არიან ყველა ჩვენი უბედობის მიზეზი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ყველასი არ არიან? ამის თქმასაც მიბედავ
ცხადად, პირში? ამის შემდეგ დანდობასაც მოელი?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არ არიან ყველას-მეთქი! შემიძლია, გიჩვენოთ,
რომ მრავალგზის უსამართლოდ თავად იჩაგრებიან.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
315 საშინელი რამ წამოგცდა, გული გადამიქანდა,
როგორ ბედავ ჩვენთან მტრების სასარგებლოდ ლაპარაკს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თუკი მართალს არ ვამბობ და ხალხი არ მეთანხმება,
კუნძს მოვიტან, თავს დავდებ და ისე ვილაპარაკებ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ვის ვუნახავთ ამ ქვებს, ნეტავ, ხალხო, ჩვენებურებო?!
320 ვერ დავცხებთ და ვერ ჩავქოლავთ, სულ სისხლით ვერ
შევღებავთ?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოგსვლიათ, ეს რა შავი მუგუზალი შეგენთოთ!
მაშ, არ გინდათ, მომისმინოთ, ღირსეულნო მოხუცნო?
– 51 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არ მოგისმენთ, ჭეშმარიტად.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, მოსპობას მიპირებთ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მე მოვისპო, თუ გისმინო!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აქარნელნო, მადროვეთ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
325 არა, აქვე ჩაძაღლდები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეც დაგგესლავთ, იცოდეთ.
ამ ცხელ გულზე დაგიხოცავთ უსაყვარლეს მეგობრებს,
მძევლად ვინც მყავს წაყვანილი, ყელს გამოვჭრი სუყველას.
(სახლში შერბის.)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თქვით, რას ნიშნავს ეს მუქარა, ხალხო, ჩვენებურებო!
რით გვაშინებს აქარნელებს? ბავშვი ხომ არ მოგვტაცა
330 რომელიმეს? ამოდენა სითამამე საიდან?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ს სახლიდან გამოაქვს დანა და ნახშირით სავსე კალათი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჰა, მესროლეთ, თუკი გინდათ! მე კი ამათ გავჟლიტავ.
ახლა ვნახავ, თქვენგან ვინმეს თუ ადარდებს ნახშირი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
დავიღუპეთ, აუღია ჩვენი დემის კალათი!
ო, ნუ იზამ, ნუ გაგვწირავ, გევედრები, ნუ იზამ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
335 ანტ. არ დავინდობ! თქვენ იბღავლეთ, მე კი აღარ მოგისმენთ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
მაშ, დაღუპავ ჩვენს მეგობარს, ჩვენს საყვარელ კალათს?
– 52 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წეღან მეც ხომ გეძახოდით? თქვენ მაინც არ მისმენდით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბრძანე, გისმენთ; მოგვახსენე, ლაკონელი
როგორ გახდა შენი ძმა და მეგობარი. –
340 მე ამ კალათს ვერასოდეს ვუღალატებ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, არა, ჯერ ეგ ქვები გადმოყარეთ მიწაზე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აი, უკვე გადავყარეთ. შენც დააგდე ეგ დანა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, როგორ დაგიჯეროთ? მოსასხამში რომ დაგრჩეთ?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ხომ დავფერთხეთ! ჰა, შეხედე, კიდევ ვფერთხავ.
345 ნუ მიზეზობ, შენც დააგდე იარაღი!
მაშ, უყურე, არაფერი აღარ დარჩა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წეღან რომ ყვიროდით და არ ჩუმდებოდით,
თქვენივ უგნურებით კინაღამ დაღუპეთ
თქვენივე სიმდიდრე – პარნესის ნახშირი.
350 შიშისგან კალათმა, როგორც მელანთევსმა,
მაგრად ჩაისვარა, თავი გამემურა.
თქვენთან ლაპარაკი საშინელებაა,
მხოლოდ ეს გახარებთ: სროლა და ყვირილი!
მოსმენა, განსჯა და მსჯელობა არ მოგწონთ.
355 მე რომ თავს ვდებდი და სიტყვას მოვითხოვდი,
ლაკედემონი რომ მინდოდა დამეცვა,
სულელი კი არ ვარ, სიცოცხლე მეც მიყვარს!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოიტანე კუნძი გარეთ და ილაპარაკე.
360 სტრ. ბოლოს და ბოლოს, რა გაქვს სათქმელი?
გამაგებინე ერთი, რას ფიქრობ.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ხოლო პირობები თვითონ დააწესე:
– 53 –
365 კუნძი აქ დადე და თქვი, ილაპარაკე!
დიკეოპოლისს სახლიდან გამოაქვს კუნძი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კუნძი მოვიტანე, შეხედეთ სუყველამ.
მე ვილაპარაკებ – პატარა კაცუნა.
ნუ დარდობთ, ყველაფერს მე არ მოვედები:
სპარტაზე რას ვფიქრობ, წვრილად მოგახსენებთ.
370 მაინც მეშინია, თქვენი ხასიათი
სულ შესწავლილი მაქვს, თვითონაც გლეხი ვარ;
ვინმე თუ გადიდებთ, ან ქალაქს შეგიქებთ,
სწორია თუ არა, მაინც გიხარიათ, –
პირფერულ ქებაში ღალატს ვერც შენიშნავთ;
375 თქვენს ბებრულ სულებსაც ვიცნობ: არაფერი
არა გსურთ, ვინმესთვის ოღონდ გაკბენინათ.
კარგად გაგიცანით! განა თვით კლეონმა
შარშან არ მაწამა კომედიისათვის?!
კაცი წამათრია საბჭოს სხდომაზე და
380 ჯერ ცილი დამწამა, მერმე გადმოუშვა
ლანძღვის და გინების მთელი ნიაღვარი,
კინაღამ დამახრჩო ლაფმა და ტალახმა.
ახლა კი, სანამდე სიტყვას ავიღებდე,
ცოტა ხანს მადროვეთ, საწყლად გამოვეწყო.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
385 ანტ. ისევ გვაყოვნებ?
თუ ეშმაკობით
გინდა გადარჩე?
გირჩევ, აიღო
ჰიერონიმეს
390 მუქ-ხშირ-უხეშ-თმა
ზუჩი ჰადესის;
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ან თავი მოხსენი სიზიფეს ტომარას,
დაწყებულ კამათს კი ნუღარ შეაფერხებ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, დროა გავმხნევდე, სული გავიმაგრო.
ახლა ევრიპიდეს უნდა მივაკითხო.
– 54 –
(ევრიპიდეს სახლის კარზე აკაკუნებს.)
პირველი ეპისოდიონი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, ბიჭო!
მ ს ა ხ უ რ ი
ვინა ხარ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
395 არის ევრიპიდე?
მ ს ა ხ უ რ ი
არ არის, კი არის. მოდი და გაიგე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არის და არც არის?
მ ს ა ხ უ რ ი
ნამდვილად, მოხუცო.
პოეტის გონება სხვაგან ქრის, ლექსებს თხზავს,
თავად კი მაღლაა და ტრაგედიაზე
მუშაობს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
400 ბედი აქვს, ნაღდად, ევრიპიდეს,
რომ მონა ჰყოლია ბრძენი და ჭკვიანი!
მიდი, დაუძახე.
მ ს ა ხ უ რ ი
შეუძლებელია.
(შინ შედის.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მე მაინც არ წავალ, კარზე ვაკაკუნებ.
კაცო, ევრიპიდე, ევრიპიდიკუნა!
405 მისმინე, ვინმესთვის თუ მოგისმენია.
მე ვარ, ქოლედელი დიკეოპოლისი.
– 55 –
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(სახლიდან)
მე რომ არ მცალია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბრძანე, მოგაბრუნონ.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(ისევ არ ჩანს)
შეუძლებელია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაინც!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მოვბრუნდები, მაგრამ ვერ ჩამოვალ.
თეატრალური მანქანის საშუალებით ე ვ რ ი პ ი დ ე ს სახლის გამომხატველი
დეკორაცია მობრუნდება; მაყურებელი ხედავს სახლის ინტერიერს. საწოლზე
წამოწოლილი ე ვ რ ი პ ი დ ე წერს; იქვე დგას მისი მ ს ა ხ უ რ ი. კედელზე ჰკიდია
თეატრალური კოსტუმები, იატაკზე ჰყრია სხვადასხვაგვარი ბუტაფორია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კაცო, ევრიპიდე!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
რა გინდა?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
410 მაგ ფეხებს
მიწაზე ვერ დადგამ? შენ, ალბათ, კოჭლები
ამიტომ გამოგყავს… ძონძები გექნება.
ტყუილად ხომ არ ქმნი სულ ღარიბ-ღატაკებს;
ო, გემუდარები, ჩემო ევრიპიდე,
415 რამე შემირჩიე ძველი დრამებიდან;
რამეთუ სიტყვა მაქვს სათქმელი გუნდისთვის.
სიკვდილი მომელის, კარგად თუ ვერ ვიტყვი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
რომელი ძონძები? გინდა ენევსისა?
– ის იყო მოხუცი სვეგამწარებული.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
– 56 –
420 უფრო უბედური არა გყავს არავინ?
ე ვ რ ი პ ი დ ე
იქნებ ბრმა ფენიქსის?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ფენიქსის არ მინდა,
სხვა იყოს, ფენიქსზე უფრო ბედდამწვარი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
ნეტავი რა უნდა ამ კაცს, რა კონკები?
იქნებ ფილოქტეტეს ძველმანებს დაეძებ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
425 მაგაზე ღარიბი არა გყავს არავინ?
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მაშ, ამ უბინძურეს ფლასებზე რას იტყვი?
ეს არის სამოსი კოჭლ ბელეროფონტის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბელეროფონტიო? არა, მე მჭირდება
კაცი მათხოვარი, კოჭლი და მოლაყბე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მიგიხვდი, ტელეფე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
430 ნამდვილად, ტელეფე.
ამას გთხოვ, მომეცი მაგისი ძონძები.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
ე¡, ბიჭო მიეცი ტელეფეს ძონძები.
მანდ ნახე, თიესტეს კონკებზე აწყვია,
ინოს ძველმანებში. ეგაა, აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(დაფლეთილ ძონძებს ათვალიერებს, ნახვრეტებიდან იყურება)
435 ო, ზევს მაღლითმხედო, ყოველთამხილავო!
შემმოსე, იერი რომ მქონდეს გლახისა.
შენ კი, ევრიპიდე, რაკი გამახარე,
ბარემ მოაყოლე, რაც ძონძებს მოჰყვება, –
– 57 –
ერთი მისიური ქუდი დამჭირდება,
440 დღეს აუცილებლად სუყველას ღატაკად
უნდა მოვეჩვენო, არ უნდა გამოჩნდეს
ნამდვილად ვინა ვარ, თუმც მაყურებელი
მიხვდება, ვინცა ვარ, – გუნდი მოტყუვდება,
«პატარა სიტყვებით» სულ გავასულელებ.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
445 კი, მოგცემ, ფაქიზად უდგები საქმეებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ კი გაიხარე, ტელეფე… ბოდიში,
ო, უკვე ავივსე «პატარა სიტყვებით»;
მაგრამ მე მათხოვრის ჯოხიც რომ მჭირდება?!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
აიღე. ახლა კი ქვის ზღურბლი დატოვე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
450 ო, გულო, ხომ ხედავ, როგორ მაძევებენ!
მაგრამ ყველაფერი რომ არ მაქვს? გავხდები
ახირებული და კერპი! ევრიპიდე,
მე ძირგამომწვარი კალათიც მჭირდება.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მითხარი, საბრალოვ, რად გინდა კალათი?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
455 არაფრად არ მინდა. შენ მაინც მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
თავი მომაბეზრე! აბა, გაეთრიე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ!
მაშ, დედაშენივით სულ იბედნიერე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(ძირგახვრეტილ კალათს აძლევს)
მომშორდი ახლავე!
– 58 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ერთიც ამისრულე
და ტუჩმოტეხილი ფინჯანიც მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
460 ო, ჭირმა წაიღოს ასეთი სტუმარი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ო, ჭირმა წაიღოს შენი თხზულებანი!
(ხმამაღლა)
ტკბილო ევრიპიდე, არაფერს არ მოგთხოვ,
საცობით დაცული ხელადა მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
კაცო, ნუ წამართვი მთელი ტრაგედია!
აჰა, აიღე და მომშორდი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
465 მივდივარ.
(რამდენიმე ნაბიჯს გადადგამს და ბრუნდება)
ვაიმე, რაღა ვქნა? ერთი რამ მაკლია.
ჩემო ევრიპიდე, მისმინე, უტკბესო,
ეს ერთიც მომეცი – წავალ საბოლოოდ.
აი, ამ კალათში მწვანილი ჩამიდე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
470 დამღუპა! ამ დრამის საქმე წასულია!
(მწვანილს აძლევს.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, არა, მივდივარ. თავი მოგაბეზრე
და დავიმსახურე რისხვა მეუფეთა.
ვაი, დავიღუპე! მთავარი გამომრჩა,
ყველაზე საჭირო, რაც გადამარჩენდა!
475 ო, ევრიპიდუნა, ტკბილო, საყვარელო,
ეს სული ამომხდეს, ახლავე წავალ და
აღარ დავბრუნდები, ოღონდ ეს, ეს ერთი –
ცერეცო მომეცი დედის მარაგიდან.
– 59 –
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(მსახურს)
კაცი გათავხედდა! ჩარაზეთ კარები!
დეკორაცია მობრუნდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
480 გულო, უცერეცოდ გვიწევს გაბრუნება!
თუ იცი, როგორი ბრძოლა გადაგვხდება,
სპარტის დასაცავად რომ გსურს ლაპარაკი?
ო, გულო, წამოდი, მიჯნას მივადექით.
დგახარ? არ მოდიხარ ევრიპიდნასვამი?
485 ჰო, კარგი, წამოდი! გულო, უბედურო,
წამოდი კუნძთან და იქ თავდადებულმა
თქვი, რაც მიგაჩნია უტყუარ სიმართლედ.
აბა, გაბედულად! გულო, გამაოცებ!
გ უ ნ დ ი
490 რას გააკეთებ, რას იტყვი ახლა,
უსირცხვილო და უგრძნობო კაცო?
ქალაქს განუდექი, ყველას წინააღმდეგ
შენ ერთი აპირებ, თავხედო, ლაპარაკს.
არც კი აშინებს ასეთი საქმე!
495 შენ თავად ირჩიე – თქვი, ილაპარაკე.
მეორე ეპისოდიონი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ნუ განრისხდებით, თქვენ, მაყურებლებო,
ასეთი ღატაკი რომ სახელმწიფოზე
ვაპირებ ლაპარაკს, თან – კომედიაში.
500 თუმც კომედიამაც ხომ იცის სიმართლე!
სიმართლე მწარეა, მაინც სიმართლეა!
ახლა ხომ კლეონი ცილს ვეღარ დამწამებს,
ჩვენს ქალაქს სტუმრებთან სახელს უტეხავსო.
ახლა მარტონი ვართ ლენეურ შეჯიბრზე;
505 ჯერაც არ მოსულან სტუმრები, არ ჩანან
გადასახადები, მოკავშირეები;
ჯერ მარტო ჩვენა ვართ, ჩენჩოშემოცლილნი
(მეტეკოსები ხომ ქალაქის ჩენჩოა)…
– 60 –
გულზე სპარტელები არც მე მეხატება,
510 დე პოსეიდონმა, ღმერთმა ტენარონის,
თავზე დაალეწოს სუყველას სახლები! –
არც ჩემი ვენახი დაინდო მაგ ხალხმა.
და მაინც, მეგობრებს მოგმართავთ ამ კითხვით:
515 ამაში სპარტელებს რა ბრალი მიუძღვით?
ჩვენ შორის არიან, – ქალაქზე არ ვამბობ,
ეს დაიმახსოვრეთ, ქალაქზე არ ვამბობ,
ჩვენ შორის არიან ავი კაცუნები,
უგვანო, ურცხვი და უცხოსმაგვარები,
ისინი ყვირიან: «ეს მეგარულია!»
520 თუ დაინახავენ გოგრას ან ბაჭიას,
გოჭს, ნიორს, კვნიტ მარილს, მეგარულიაო, –
ამოიჩემებენ და დააბეზღებენ.
თუმც ეს წვრილმანია, ჩვენთან სულ ასეა.
ერთხელ მეგარაში წავიდნენ ჩვენები,
525 დათვრნენ და სიმეთა, კახპა მოიტაცეს,
ძალიან იწყინეს ეს მეგარელებმა,
მერმე ასპასიას მოსტაცეს კახპები;
უმალვე იფეთქა ომმა საბერძნეთში
ამ სამი მეძავის გულისთვის, რამეთუ
530 განრისხდა პერიკლე და ოლიმპიელმა
იელვა, იქუხა, შეძრა საბერძნეთი,
გამოსცა სუფრულის მსგავსი კანონები:
არ უნდა დარჩესო ერთი მეგარელიც
მიწაზე, ბაზარში, ზღვასა და ხმელეთზე.
535 მალე შეაწუხა შიმშილმა მეგარა,
მან სპარტას მიმართა, შეაცვლევინეთო
ეს დადგენილება გულქვა ათენელებს.
ძლიერ გვემუდარნენ, მაგრამ არ ვისმინეთ.
მაშინ კი დაიწყეს აბჯრების ჩხარუნი.
540 თქვენ იტყვით: «არ უნდა დაეწყოთ.» რა ექნათ?
ლაკედემონიდან ვინმე მოსულიყო,
სერიფოსელთათვის ლეკვი მოეტაცა,
თქვენ შინ ისხდებოდით? ასე აჯობებდა.
არა, რა თქმა უნდა, უმალ სამასამდე
545 ხომალდს ჩაუშვებდით წყალში, აავსებდით
ქალაქს ხმაურით და ტრიერარქოსებით.
აქ ხელფასს გასცემენ, იქ გემს ამზადებენ,
– 61 –
სტოაში ჩხუბია მარცვლეულისათვის,
თულუხებს, ღვედებს და დოქებს ყიდულობენ,
550 ან იმარაგებენ ნიორს და ზეთისხილს.
გვირგვინი, ქაშაყი, თვალის ჩალურჯება,
ნიჩბების გამოთლა, ლურსმნების ტკაცუნი,
ხოფის დამაგრება ღვედებით პალოზე,
ფლეიტა, დუდუკი, ბრძანება, სასტვენი!
555 თქვენ ასე იზამდით, ვიცი! და ტელეფე
ვერ მოიფიქრებდა? სულელი ხალხი ხართ!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ო, შე უნამუსო, ო, შე საძაგელო!
შენ, ვიღაც ღატაკი, ამის თქმას გვიბედავ
და ჩვენს მაბეზღრებსაც აღარ ეპუები?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
560 ვფიცავ პოსეიდონს, სიმართლეს ღაღადებს
და ერთი სიტყვაც კი არ უთქვამს ტყუილი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
რა, ყველა სიმართლის თქმა არის საჭირო?
აღარ გავახარებთ, თქმა რომ გაგვიბედა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
(პირველ ნახევარგუნდს)
ე¡, საით მიიწევ? მანდ წყნარად იდექი!
565 ხელს თუ დააკარებ, თვითონაც მოგხვდება!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ლამაქე, მზერით ელვის მტყორცნელო,
მოდი, მუზარადგორგონიანო,
გვიხსენ, ლამაქე, ო, მეგობარო!
ან მეთაური, ან სტრატეგოსი
570 თუკი ხართ სადმე, დაუყოვნებლივ
მოგვეშველენით, ბრძოლა დაიწყო!
მესამე ეპისოდიონი
თავისი სახლიდან გამოდის ლ ა მ ა ქ ე.
– 62 –
ლ ა მ ა ქ ე
საიდან მომესმის ყიჟინა ბრძოლისა?
სად, ვის დავეხმარო? ომი სად გავმართო?
ვინ გამოიყვანა გორგონა ბუდიდან?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
575 ლამაქე, ფარის და მახვილის რაინდო!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ლამაქე, ესაა ის კაცი, რომელიც
უკვე რახანია, ჩვენს ქალაქს აგინებს.
ლ ა მ ა ქ ე
როგორ, ეს ღატაკი გვიბედავს გინებას?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაინდო ლამაქე, იქნებ შემიწყალო –
ღატაკი კაცი ვარ, ვროშავდი რაღაცას.
ლ ა მ ა ქ ე
რას ლაპარაკობდი, არ იტყვი?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
580 არ მახსოვს.
იარაღს რომ ვხედავ, გული მიღონდება.
გთხოვ, ეს საფრთხობელა მაინც მომაშორე.
(ლამაქეს ფარზე მიუთითებს.)
ლ ა მ ა ქ ე
(ფარს დებს)
აჰა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აქეთ მოსწი და გადმოაბრუნე.
ლ ა მ ა ქ ე
(ფარს ამოზნექილი მხრით დებს)
აქ დავდე.
– 63 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(ფართან დაიხრება)
ერთი ფრთა მომეცი ჯიღიდან.
ლ ა მ ა ქ ე
აი ფრთა, აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
585 თავი დამიჭირე,
მაგ მუზარადებზე სულ გული მერევა.
ლ ა მ ა ქ ე
შენ ეი, რას შვრები? ფრთით გინდა ასაქმო?
ეს ფრთა ხომ…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რისია, რომელი ფრინველის?
(ფრთას აკვირდება)
ვიცი ეს ფრინველი – ტრაბახბაქიოსი.
ლ ა მ ა ქ ე
მოგკლავ, შე საწყალო!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
590 ვერ მომკლავ, ლამაქე;
აქ შენ უძლური ხარ; თუ რამ შეგიძლია,
ამას ვერ წამაჭრი? ხომ გაქვს იარაღი!
ლ ა მ ა ქ ე
ამას მეუბნები გლახაკი სტრატეგოსს?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს მე ვარ გლახაკი?
ლ ა მ ა ქ ე
აბა სხვა ვინა ხარ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
595 ვინ? – პატიოსანი კაცი ვარ, უბრალო.
ომი რომ დაიწყო, ლომივით ვიბრძოდი,
როცა შენ უმაღლეს ხელფასებს ითხოვდი.
– 64 –
ლ ა მ ა ქ ე
მე ხომ ამირჩია…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამიოდ გუგულმა.
მე ზავს მივაღწიე, – მშვიდად ვერ შევხედავ,
600 ბერიკაცები რომ ჯარში გარეკონ და
თქვენ, ახალგაზრდები, ბრძოლებს გაურბოდეთ.
ერთნი თრაკიაში მიდიხართ სამ დრაქმად,
ფენიპეს ვაჟები, თაღლითიპარქიდნი,
სხვანი ქარესთან აქ ქაონიელებთან,
605 გერეტოტუტუცნი, დიომეცბიერნი,
ან კამარინაში, ან საქირქილეთში.
ლ ა მ ა ქ ე
ჩვენ ხომ აგვირჩიეს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, რატომ ხდება, რომ
თქვენ რაღაცნაირად სულ ხელფასს ღებულობთ,
(გუნდზე მიუთითებს)
ესენი – ვერასდროს? მართლაც, მარილადე,
610 ჭაღარა კაცი ხარ, ელჩად თუ ყოფილხარ?
ხომ ხედავ, არაო; თუმც კი ეკუთვნოდა.
თქვენ, მენახშირიოს, მტვირთავოს, მუხიოს,
ნახეთ ეკბატანა, ანდა ქაონია?
არაო, ამბობენ. შენ და კესირას ძემ
615 ხომ ნახეთ? არადა, ვალებს არ იხდიდით.
ძველი მეგობრები რომ დაგინახავდნენ,
მაგათ ერიდეთო, ახლებს აფრთხილებდნენ.
ლ ა მ ა ქ ე
ო, დემოკრატია! ეს მოსათმენია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, რა თქმა უნდა, ფულს თუ არ მოგცემენ.
ლ ა მ ა ქ ე
620 იცოდე, სუყველა პელოპონესელთან
დაუსრულებელი ომები მექნება,
– 65 –
გმირულად შევუტევ ზღვასა და ხმელეთზე.
(სახლში შედის.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩემთან კი სუყველა პელოპონესელი,
ყველა, მეგარელი თუ ბეოტიელი
625 ივაჭრებს; შენთან კი არავინ, ლამაქე.
(გადის.)
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კამათს ეს კაცი მოიგებს ნაღდად, ხალხსაც სხვა აზრი ექნება ზავზე.
მაშ, მოვიცილოთ მოსასხამები და შევუტიოთ ჩვენს ანაპესტებს.
დღემდე არასდროს, რაც კომედიის გუნდს ხელმძღვანელობს
ჩვენი პოეტი,
მაყურებელთან არ გამოსულა, თავისი ნიჭი არ შეუმკია;
630 მაგრამ მტრებმა რომ ცილი დასწამეს «გადაწყვეტასწრაფ»
ათენელებთან,
კომედიაში ქალაქს დასცინის და ხალხს ზემოდან გადმოჰყურებსო,
ახლა ისურვა, თავი დაიცვას «გადაწყვეტაცვლად» ათენელებთან.
ჩვენი პოეტი ამბობს, რომ ბევრი კარგი აქვს თქვენთვის
გაკეთებული,
მან დაგიშალათ უცხოელების სიტყვით ზედმეტად აღფრთოვანება
635 და ლიქნით ტკბობა; დოყლაპიებიც რომ აღარა ხართ, მას
უმადლოდეთ.
მოკავშირეთა ელჩები უწინ მოტყუებას თუ დაგიპირებდნენ,
«იის გვირგვინით შემკულთ» გიხმობდნენ; როგორც კი ამას
გეტყოდათ ვინმე,
«გვირგვინის» გამო აღტაცებულნი თქვენ ერთ ადგილზე ვეღარ
იცდიდით…
და თუკი ვინმე ფარისეველი აქ ახსენებდა «ბრწყინვალე» ათენს,
640 «ბრწყინვალეს» გამო სახლს აჩუქებდით, თუმცა «ბრწყინვალე»
ქაშაყიც იცის.
ეს კიდევ რაა, ათასგზის მეტი კარგი გასწავლათ ჩვენმა პოეტმა;
მან არ გაჩვენათ, თუ როგორია მოკავშირეთა დემოკრატია?
და ახლა, როცა გადასახადით მოდიან თქვენთან მოკავშირენი,
ერთი სული აქვთ იმათ, როგორმე საუკეთესო პოეტი ნახონ,
645 ვინაც ათენში დაუფარავად მხოლოდ სიმართლე ილაპარაკა.
ამ ვაჟკაცობამ და სიმამაცემ შორს გაუტანა ისე სახელი,
– 66 –
რომ, როცა სპარსთა დიდი ხელმწიფე სპარტის ელჩობას
გამოჰკითხავდა,
თავდაპირველად ის მოიკითხა, ზღვაზე რომელი ხართო ძლიერი;
მერმე იკითხა, დიდი პოეტი რომელს ჰკიცხავსო ყველაზე ხშირად;
650 რადგანო, ბრძანა, ვისაც ჰკიცხავენ, ის უკეთესი ხდება შემდგომში
და ომშიც ბოლოს გაიმარჯვებსო პოეტი-მრჩევლის პატრონი ხალხი.
ამის გამოა, ლაკონელები ახლა მშვიდობას რომ გთავაზობენ;
და ეგინასაც რომ მოითხოვენ: ამ კუნძულისთვის როდი ზრუნავენ,
მათ იმედი აქვთ, რომ ამ ხრიკებით გამოგაცლიან ხელიდან პოეტს.
655 თქვენ კი არაფრით არ დაანებოთ, – კომედიაში სიმართლეს გეტყვით.
გპირდებათ, კიდევ ბევრ კარგს გასწავლით, რომ ბედნიერნი იყოთ
მარადის;
არ გელიქნებათ და ჯამაგირსაც არ დაგპირდებათ, არ მოგატყუებთ,
არ ითაღლითებს, ქებით არ «მოგრწყავთ», კარგი რაცაა, იმას
გასწავლით.
ამის შემდეგ კი კლეონმა თუნდაც
660 მთები აღმართოს ჩემს წინააღმდეგ,
ვერ დამამარცხებს, რადგან სიკეთე,
ჭეშმარიტება ჩემს მხარეზეა.
ვერავინ მეტყვის, შენც იმასავით
უსირცხვილო და ლაჩარი ხარო.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
665 სტრ. აქ მოდი, მუზავ აქარნელო,
უშრეტო სიმძლავრევ ცეცხლისა!
მუხის ნაკვერჩხლიდან ცვივა ნაპერწკლები,
ხოლო საბერვლიდან ზურგქარი უბერავს
670 და ამ ნაკვერჩხლებზე თევზი იბრაწება,
გადაბრუნებისთვის ჩალიჩობს ვიღაცა,
ცომს ზელენ… მოდი, დიდებულო
სოფლურო სიმღერავ, უტკბესო,
675 გვეწვიე, მოდი მეზობლებთან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ჩვენ, ბებრები, ჩვენ, ძველები, ნაწყენნი ვართ ქალაქზე:
ჩვენ ხომ ზღვაზე ვიბრძოდით და იმის ღირსიც ვერ გავხდით,
პატივი რომ გეცათ ჩვენთვის, – უსაშინლეს დღეში ვართ;
ბერიკაცებს გვამცირებენ, სამართალში გვაძლევენ
680 და ყმაწვილი რიტორები დაგვცინიან სასტიკად.
– 67 –
ჩვენ კი სმენა გაგვიფუჭდა, გვიღალატა ენამაც.
მხოლოდ კეტის იმედი გვაქვს, – ჩვენი პოსეიდონის;
სიბერისგან ძლივს ვჩიფჩიფებთ ტრიბუნასთან დგომისას,
ვეღარაფერს ვეღარ ვხედავთ, გვეფარება ბურუსი.
685 ყმაწვილი კი მიესწრაფვის სინეგოროსობას და
ბრძოლას გვიწყებს, სულ ბრტყელ-ბრტყელი სიტყვით
გვიმასპინძლდება;
გაგვათრევს და კითხვებს გვისვამს, ყველა სიტყვა – მახეა,
ტითონოსებს გვკუწავენ და გვანჯღრევენ და გვამღვრევენ.
საცოდავი ბერიკაცი მიდის ვალდადებული,
690 თრთის და ტოკავს, ცრემლებსაც ღვრის, ეუბნება
მეგობრებს:
«კუბოს ფულიც აღარ დამრჩა, ყველაფერი წამართვეს».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ეს როგორ იქნება, მოხუცი
დაჩაგრონ სამართლის კარებთან,
ის, ვისაც ამდენი წამება უნახავს,
695 მამაცურ შუბლიდან ოფლი უწმენდია,
ვისაც მარათონში ომი მოუგია!
ჩვენ იქ, მარათონში მტერს ვაწიოკებდით,
ახლა საძაგლები ათენში
700 ჩვენ გვაწიოკებენ, გვტანჯავენ!
ამაზე რას იტყვის მარფსია?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
მაშ, ეს არის სამართალი, დაღრეკილი ბებერი,
თუკიდიდე დააქციოს შვილმა კეფისოდემეს –
705 ვიღაც სკვითმა, უბადრუკმა, ყბედმა სინეგოროსმა?
შემებრალა, ცრემლი წამსკდა, როცა ეს დავინახე:
ბერიკაცი დაუნდობლად შეანჯღრია მსროლელმა.
ო, დემეტრეს გეფიცები, თუკიდიდე სიყრმეში
დედოფალს არ მოუთმენდა, ქალღმერთს არ დაინდობდა,
710 შეარჩევდა ათ ევათლეს, დაჯაბნიდა ათივეს,
სამი ათას მაგარ მსროლელს დააფრთხობდა ყიჟინით
და ამ კაცის ნათესავებს აჯობებდა სროლაში.
მაგრამ თქვენ ხომ ბერიკაცებს მშვიდად არ დააძინებთ!
დაადგინეთ მაინც, ცალკე იყოს საქმის გარჩევა:
715 ბებრებისთვის სულ უკბილო ნახეთ სინეგოროსი,
– 68 –
ჭაბუკთათვის კი კლინიას გარყვნილი და ყბედი ძე.
რა მოხდება, დავადგინოთ, მიუსაჯონ დღეიდან
ბერიკაცებს – ბერიკაცმა, ჭაბუკებს კი ჭაბუკმა?
მეოთხე ეპისოდიონი
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, ხელში სამი ქამარი უჭირავს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აი, ეს იქნება საზღვარი ბაზრისა.
720 პელოპონესელებს და ბეოტიელებს,
თუნდაც მეგარელებს აქ ნება ეძლევათ
ივაჭრონ ჩემთან და არა ლამაქესთან.
ზედამხედველებად დავნიშნავ ბაზარში
სამ ქამარს ლეპრედან – «გატყავებულიდან».
725 აქ ვეღარ შემოვა ერთი სიკოფანტიც,
ერთი მაბეზღარიც… მე სტელას მოვიტან,
ამოკვეთილია ზედ ზავის პირობა;
აქ დავდგამ, კარგად რომ გამოჩნდეს ბაზარში.
შინ შედის, მარცხენა პაროდოსიდან შემოდიან მ ე გ ა რ ე ლ ი და მისი ორი
პ ა ტ ა რ ა გ ო გ ო ნ ა. ბეოტიელს დიდი ტ ო მ ა რ ა მოაქვს.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ათენის ბაზარო, ძმაო მეგარელთა,
730 როგორ მომენატრე, მშობელ დედასავით!
უმწეო შვილებო უბედურ მამისა,
წამოდით, ეძიეთ პური, თუ იპოვით.
ახლა კი მისმინეთ, დამიგდეთ… მუცლები.
თქვით, რა გირჩევნიათ: გაყიდვა? შიმშილი?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
735 გაყიდვა! გაყიდვა!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეც ამას არ ვამბობ? მაგრამ ვინ უგნური
გიყიდით და თქვენთვის ფულებს ვინ გადაყრის?
უნდა მოვიფიქრო რამე მეგარული…
აჰა, გაგასაღებთ ორივეს გოჭებად;
740 მოირგეთ პატარა ჩლიქები გოჭისა,
კარგი დედაღორის შვილებს დაემსგავსეთ;
– 69 –
ჰერმესს გეფიცებით, შინ თუ დაბრუნდებით,
შიმშილის სასტიკი ხელი არ აგცდებათ.
მაშ, ახლა დრუნჩებიც კარგად მიიმაგრეთ
745 და ამ ტომარაში ჩაძვერით ორივე.
დაიწყეთ ჭყვიტინი, ღრუტუნი, ხრუტუნი,
თითქოს გოჭები ხართ, შესაწირავები.
მე დიკეოპოლისს მოვძებნი, სადაა.
ე¡, დიკეოპოლის, გოჭები არ გინდა?
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაო, მეგარელო?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
750 სავაჭროდ მოვსულვართ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
როგორ ხართ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
შიმშილით ვკვდებით კერიასთან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კერია კარგია, ფლეიტაც თუ არის.
ახალი რა არის მეგარას?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ახალი?
რა გინდა, არ იყოს! მე რომ მოვდიოდი,
755 ქალაქის საბჭოში იმაზე ფიქრობდნენ,
როგორ მოხერხდება, – სწრაფად დავიღუპოთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თავსაც დაიხსნიდით ტანჯვიდან.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მაშ როგორ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სხვა რაა ახალი, პური რა ფასია?
– 70 –
მ ე გ ა რ ე ლ ი
პური ძვირფასია მაღალი ღმერთივით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მარილი ხომ მოგაქვს?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
760 მარილი გაკლიათ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ნიორი?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
სადღაა, ბატონო, ნიორი?
მინდვრის თაგვებივით რომ შემოგვესევით,
დარბეულ მიწაზე ნიორს რა დაარჩენს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოგაქვს?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
გოჭები მომაქვს შესაწირი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კარგია! მაჩვენე.
მეგარელს კალათიდან პ ი რ ვ ე ლ ი გ ო გ ო ნ ა ამოჰყავს.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
765 მართლაც კარგებია.
ო, რა მსუქანია! აწონე, თუ გინდა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კაცო, ეს რა არის?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
გოჭია, ზევსს ვფიცავ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და სადაურია გოჭი?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეგარული.
რა, გოჭი არ არის?
– 71 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაღაც არ მგონია.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
770 მაგარი რამაა! დახეთ უნდობლობას!
გოჭი არ არისო! გინდა, სანაძლეო
დავდოთ ლობიოზე, რომ ბერძნულ ენაზე
ამ ცხოველს ნამდვილად გოჭი ეწოდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბავშვია.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
დიოკლეს ვფიცავ, რომ, შვილივით
775 გავზარდე ეს გოჭი, სხვისი კი არ არის.
გაფიცებ, უსმინე. ჭყვიტინებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღმერთმანი,
არ მესმის.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ე¡, ხმა ამოიღე, გოჭუნა!
არ გინდა, საწყალო? არ დაიჭყვიტინებ?
ჰერმესს გეფიცები, სახლში დაგაბრუნებ.
გ ო გ ო ნ ა
780 ჭყვიტ-ჭყვიტ.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ეს გოჭი არ არის?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ახლა გოჭია,
გამოზრდი, – ბურვაკი იქნება.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ხუთ წელში,
ეს კარგად გახსოვდეს, დედასაც აჯობებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრამ შესაწირად არ ვარგა.
– 72 –
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ეგ რატომ?
რად არ გამოდგება?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
785 კუდი ხომ არ აბია!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ჯერ ხომ სულ ჩვილია! როცა დაღორდება,
მსხვილი და წითელი კუდი გაეზრდება.
(ტომრიდან მეორე «გოჭი» ამოჰყავს)
თუ გასასუქებლად გინდა, ეს აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა ერთნაირი აქვთ აი, ეს ადგილი!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
790 დედმამიშვილები არიან, რა გიკვირს?
ეს რომ გასუქდება, ჯაგარს ამოიყრის,
ზვარაკად ივარგებს აფროდიტესათვის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, აფროდიტეს გოჭებს სად სწირავენ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
სწორედ აფროდიტეს, იმის მეტს არავის!
795 თანაც რა ხორცი აქვს! რა უნდა ინატრო
შამფურზე წამოცმულ გოჭზე გემრიელი?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და დედის გარეშე ჭამა შეუძლიათ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ვფიცავ პოესიდონს, მამაც არ სჭირდებათ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას ჭამენ გოჭები?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
რაც გინდა, მიეცი.
ჰკითხე და გეტყვიან.
– 73 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღრუტ-ღრუტ-ღრუტ?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
800 ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მუხუდოს თუ შეჭამთ?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, ფიბალისის ლეღვის ჩირს?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ლეღვზე კი რას იტყვით?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრად აჭყვიტინდნენ ლეღვის თაობაზე!
805 მაშ, ვინმემ შინიდან ლეღვი მომიტანოს
ამ გოჭუნებისთვის; ვნახოთ, თუ შეჭამენ.
მ ო ნ ა ს ლეღვი მოაქვს.
რას ახრამუნებენ! ძვირფასო ჰერაკლე!
ნეტავ მღრღნელეთიდან ხომ არ ჩამოსულან?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მაინც ვერ მოასწრეს ყველაფრის შესანსვლა:
810 ძლივს მოვახერხე და ეს ერთი ავწაპნე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღმერთმანი, სეირი თუ გინდა, ეს არის.
რამდენად მომყიდი ამ გოჭებს, მითხარი.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ამ ერთში მომეცი ნივრის ერთი გალა,
– 74 –
მეორე თუ გინდა, – ქენიკი მარილიც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ აქ მომიცადე, ვყიდულობ.
(შინ შედის.)
მ ე გ ა რ ე ლ ი
815 კარგია!
ო, ჰერმეს, ვაჭრობის მფარველო, ნეტავი
ასევე გავყიდდე ცოლსაც და დედასაც!
შემოდის მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
ვინ ხარ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეგარელი გოჭის გამყიდველი.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
აი, ამ გოჭუნებს ახლავე დავასმენ,
შენაც მიგაყოლებ.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
820 ო, ესეც მოსულა, –
ჩვენში ყოველგვარი სიავის სათავე.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
მოგხვდება მაგისთვის! მომეცი ტომარა!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ე¡, დიკეოპოლის, ეს კაცი მაბეზღებს!
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვინ კაცი გაბეზღებს? ე¡, ზედამხედველნო,
825 აბა, მაბეზღარი გააგდეთ აქედან!
(მაბეზღარს)
შენ რა, უფითილოდ აპირებ «ნათებას»?
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
მაშ, არ დავაბეზღო მტრები?
– 75 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აგატირებ,
თუ არ გაიქცევი! სხვაგან იმუშავე!
(სცემს და აძევებს მაბეზღარს.)
მ ე გ ა რ ე ლ ი
უბედურებაა ათენში ეს ჭირი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
830 მშვიდად, მეგარელო. შენი გოჭებისთვის
მიიღე მარილი და გალა ნიორი.
აბა, გაიხარე!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მე რა გამახარებს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, შენ თუ არ გინდა, დე, მე გავიხარო!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ჩემო გოჭუნებო, აღარ გყავთ მამიკო.
835 ჭამეთ და დალიეთ, რასაც დაგიგდებენ.
მეგარელი მიდის. დიკეოპოლისს შინ შეაქვს ტომარა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბედნიერია ეს კაცი!
თუ დაინახე, როგორ
წარუძღვა თავის საქმეებს?
კაცი ბაზარში დამჯდარიც
მოიწევს თავის მოსავალს;
თუკი მოუვა კტესია,
840 ან ვინმე ენატანია,
კიდეც ინანებს მწარედ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აწი ვერავინ ვერ გავნებს,
თუნდ გითვალთვალოს ჩუმად.
თავისი უწმინდურობით
პრეპისიც ვეღარ გაგსვრის;
ნურც კლეონიმე გადარდებს.
845 ძვირფას მოსასხამს მოისხამ;
– 76 –
თუ ჰიპერბოლე შეგხვდება,
ვეღარ გაგირჩევს საქმეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბაზარში აღარ შეგხვდება,
ვეღარ მობედავს შენთან
თმაშეკრეჭილი კრატინე –
უგარყვნილესი ვინმე,
850 არტემონივით გახრწნილი,
უპატიოსნო პოეტი,
იღლიებში რომ სუნი აქვს
თხატრაგასელი მამის.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ვეღარ დაგცინებს დღეიდან
პავსონი, ლირწი კაცი
და ქოლარგევსის სირცხვილი, –
855 ვერც ლისისტრატე მოვა;
ის, ბოროტებით აღსავსე,
რომ იყინება ნიადაგ
და მშიერია ყოველთვე
ოცდაათ დღეზე მეტ დღეს.
მეხუთე ეპისოდიონი
შემოდიან ბ ე ო ტ ი ე ლ ი და მისი მ ო ნ ა; უკან ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ე ბ ი მოჰყვებიან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
(ზურგიდან იხსნის ვეება ტომარას)
860 ჰერაკლეს ვფიცავარ, ბებერა გამიჩნდა!
აბა, ისმენია, ფრთხილად ჩამოიღე.
თქვენ კი, თებელებო, თქვენ, ფლეიტისტებო,
ნაგაზს შეუბერეთ ახლა უკანალში.
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(ფლეიტისტებს)
ჯანდაბას წასულხართ! მოშორდით ამ კარებს!
865 საიდან მოფრინდით, დასაღუპავებო?
აცხა, ქერისელო ბზუილფლეიტებო!
– 77 –
ფლეიტისტები გადიან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ვფიცავ იოლაეს, სიკეთე მიყავი!
თებედან მთელი გზა ზურგში მიბერავდნენ,
მიწაზე დაცვივდა ომბალოს ფოთლები.
870 საყიდლად თუ გინდა, ჩამოტანილი მაქვს
უბრალო ფრინველიც და ოთხფრთიანებიც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სალამი, თებელო, ქერისპურმჭამელო.
რა მოგაქვს?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
რაც ჩვენში არის, ყველაფერი:
თავშავა, ომბალო, წნულები, ფითილი,
875 იხვი და მაღრანი, გნოლი, წყლის ქათამი,
ნარჩიტა, ყვინთია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ზამთარი ხომ არ ხარ,
რამდენი ფრინველი გადმოგიფრენია!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ეს რაა! ბატი და კურდღელი, მელია,
კატა და თხუნელა, თახვი და ზღარბები,
880 წავი… კოპაისის ნამდვილი გველთევზაც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩამობრძანებულა თევზთა დედოფალი!
აბა, მოიყვანე, სიტყვა მაქვს სათქმელი.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
(გველთევზა ამოაქვს ტომრიდან)
შენ, კოპაისელთა ელჩო და ქალწულო,
აქ მოდი, მადლობა უთხარი უცხოელს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
885 ო, უსაყვარლესო, დიდი ხნის ნანატრო,
მოდი, ტრიგოდიის გუნდის ოცნებაო,
მორიქეს დობილო! მონებო, ტაფა და
დიდი საბერველი აქ გამომიტანეთ.
– 78 –
შემოდიან მ ო ნ ე ბ ი.
ბიჭებო, ბიჭებო, უყურეთ გველთევზას, –
890 ექვსი წლის ნანატრი სტუმარი გვეწვია.
აბა, მიესალმეთ, შვილებო! მე ნახშირს
გიშოვით ახლავე, ამ სტუმარს ვუხათროთ.
აბა, შეიყვანეთ… სიკვდილიც ვერსადროს
ვერ გამყრის მოხარშულ დღევანდელ სტუმართან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
895 და მე კი რას მომცემ ამაში, ძვირფასო?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ამას დავიტოვებ ბაჟის საზღაურად.
აქ კიდევ ბევრი გყავს. მითხარი, რას ჰყიდი?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ამას სუყველაფერს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და რამდენს მოითხოვ?
თუ – ფული არ გინდა და სურათს წაიღებ?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
900 ჰო, რაც აქ არის და იქ არ იშოვება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, ფალერონული ცქიმურა წაიღე,
ქოთნებიც…
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ცქიმურა? ქოთნები? არის იქ.
მე ვეძებ, რაც არ გვაქვს, აქ კი ბლომადაა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მივხვდი! მაბეზღარი ვინმე შეახვიე
და ისე წაიღე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
905 ორ ღმერთს გეფიცები,
დიდად მოვიგებდი, რომ მოვახერხებდე
ვინმე მაიმუნის წაყვანას აქედან.
– 79 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შეხედე, ნიკარქე მოდის დასასმენად.
შემოდის ნ ი კ ა რ ქ ე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ვაჰ, რა პატარაა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სულ ბოროტებაა.
ნ ი კ ა რ ქ ე
ოჰ! ეს საქონელი ვისია?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
910 ჩემია,
ღმერთმანი; თებედან მოვსულვარ.
ნ ი კ ა რ ქ ე
ახლავე
წავიღებ ამ ამბავს.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
თქვი, ომს რომ უცხადებ,
რამე დაგიშავეს შენ ამ ფრინველებმა?
ნ ი კ ა რ ქ ე
შენაც დაგაბეზღებ!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
მე რა დაგიშავე?
ნ ი კ ა რ ქ ე
915 ხალხი რომ არ იყოს, არც გიპასუხებდი;
ჩვენი მტრებისათვის მოგაქვს ეს ფითილი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მერე, რას ენთები ფითილის გულისთვის?
ნ ი კ ა რ ქ ე
მთელი ნავსადგურის დაწვა შეუძლია!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას, ფითილს?
– 80 –
ნ ი კ ა რ ქ ე
ჰო-მეთქი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მერე, რანაირად?
ნ ი კ ა რ ქ ე
920 მას ბეოტიელი რწყილზე დაამაგრებს,
ქარს დაელოდება და ცეცხლმოკიდებულს
არხით გააცურებს ნავსადგურისაკენ.
ერთ გემს თუ მოედო ცეცხლი, იმავე წუთს
მთელი ნავსადგური გადაიბუგება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
925 მთელი ნავსადგური – რწყილით და ფითილით?
ნ ი კ ა რ ქ ე
(მაყურებლებს)
თქვენ ხართ მოწმეები.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ხმა ჩააწყვეტინე,
მომეცი წკნელები, შევკრა რიგიანად,
თიხის ქოთანივით გზაში არ გაგიტყდეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. მაშ, შეუფუთე, ძვირფასო,
930 სტუმარს თავისი ნავაჭრი,
რომ არ გაუტყდეს
ეს საქონელი გზაში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს მე მომანდეთ, მაგან კი
იყვიროს ცეცხლზე დამსკდარმა,
ღმერთებისთვისაც
აუტანელმა კაცმა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
935 რაში ივარგებს აწი?
– 81 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ეს ჭურჭელი გახლავთ
ბოროტებათა ჭური და
სასამართლოთა სადღვები.
ამ ქვაბში ბევრი
მოიხარშება საქმე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
940 ანტ. მაგას ძნელად თუ მოიხმარ,
ვინ დააყენებს ამ ჭურჭელს
თავის ოჯახში,
სულ რომ ხმაურობს ასე?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამაგიეროდ – მყარია,
არც არასოდეს გატყდება,
თუკი ფეხებით
945 ჩამოჰკიდებენ თავქვე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ბეოტიელს)
გაკეთდა შენი საქმე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
გამომადგება, მგონი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოიყენე, სტუმარო,
წაიყვანე და, როგორც გსურს,
950 ისე იხმარე –
მაბეზღარს ასე ხვდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ, ძლივს არ შევკარი ეს დასაღუპავი!
წაიღე ეგ შენი ქოთანი, თებელო!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
აბა, ისმენია, ზურგი მოამზადე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
955 ეცადეთ, ძალიან ფრთხილად კი წაიღოთ,
წმინდა არაფერი არ მიგაქვთ… და მაინც.
– 82 –
თუნდაც იმადაა კარგი ეს ნავაჭრი,
რომ სიკოფანტების შიში არ გექნებათ.
ბეოტიელი გადის.
მეექვსე ეპისოდიონი
შემორბის ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
ე¡, დიკეოპოლის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა გინდა?
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
რა მინდა?
960 ეს დრაქმა ლამაქემ მომცა და მიბრძანა,
შაშვი მიყიდეო ზედაშეებისთვის;
ხოლო გველთევზაში სამ დრაქმას გვთავაზობს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რომელმა ლამაქემ ბრძანა, გველთევზაო?
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
სასტიკმა, საშიშმა, ტყავისფარიანმა,
965 გორგონას რომ არხევს, ჯიღას აფრიალებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვერა, ზევსს ვფიცავარ, ფარიც რომ დამითმოს!
თავისი ჯიღები თევზებს უფრიალოს.
ხმას თუ ამოიღებს, ვუხმობ ზედამხედველთ.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი გადის.
ეს ჩემი ნავაჭრი მე გამომადგება.
970 შინ შევალ ჩიტების ფრთების ნაზ ხმაურში.
(შედის)
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ო, მთელო ქალაქო, შეხედე; უყურე ამ ზებრძენ მამაკაცს!
მან ზავი დადო და ძალუძს ყველაფერი იყიდოს,
– 83 –
975 რაც გამოადგება სახლისთვის და ერთი კარგი ქეიფისთვის.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
თავისთავად მოდის მასთან ყველაფერი.
ომს დღეიდან სახლში აღარ შემოვუშვებ,
980 არც არავის არ ვამღერებ «ჰარმოდიოსს»,
რადგან ომი ერთ მემთვრალე კაცს მაგონებს, –
ვინმეს სახლი სავსე თუ აქვს, შეეჭრება,
აუნგრევს და დაუნგრევს და ჩამოუნგრევს;
სულ ამაოდ მოვუხმობდი, ვაწყნარებდი:
985 «წამოწექი, მეგობრობის თასი შესვი»,
კიდევ უფრო აინთო და შეიშალა;
არც კი გკითხავს, შენი ყურძნის ღვინოს ისე დაწურავს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ფრთები გამოუსხამს და მიდის სადილად; რა მედიდურია!
კარებთან ბუმბული უყრია ბედნიერ ბერიკაცს.
ზავო! ქარიტთა და მშვენიერ კიპრისის დაო ჭეშმარიტო!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
990 პირმშვენიერო, უწინ, რად ვერ გამჩნევდი!
მხატვრებო რომ გვირგვინოსნად გვიხატავენ,
იმ ეროსმა ნეტა შეგვრთოს ჩვენ ერთარსად!
იქნებ ფიქრობ, ბებერი ვარ მეტისმეტად.
არა! სამგზის გავამართლებ, თუ ამირჩევ.
995 ჯერ ვაზს ჩავრგავ და რიგებად დავამშვენებ,
იმის გვერდით ლეღვის ტოტებს ავაყვავებ;
ყურძენი კი ნატიფ ღვინოს მომანიჭებს,
ვენახს ირგვლივ სულ ზეთისხილს შემოვურგავ,
ახალმთვარეს იმის ზეთით დავიზილოთ სხეული.
მეშვიდე ეპისოდიონი
მ ა ც ნ ე
1000 ხალხო, მომისმინე; ძველი წესისამებრ,
ამ ზედაშეებზე უნდა სვათ სუყველამ.
პირველი ვინც შესვამს, ტიკი მას ერგება.
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
– 84 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბავშვებო, ქალებო, არ გესმით? რას შვრებით?
მაცნეს არ უსმინეთ? მოხარშეთ, შებრაწეთ,
1005 გადააბრუნეთ და მერმე გამოიღეთ
შემწვარი კურდღელი! შეკონეთ გვირგვინი!
მომეცით შამფური, შაშვი წამოვაგო.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. მე მომცა შენი გონება,
გონება კიდევ რა არის,
1010 მე მომცა შენი სუფრა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რაა, მაშინ რას იტყვით,
შაშვს რომ გაჩვენებთ შემწვარს?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ეჰ, მართალი ხარ, მართალი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, გააჩაღე ცეცხლი!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1015 ხომ ხედავთ, მზარეულივით,
ნამდვილი ხელოვანივით
როგორ გააწყო სუფრა!
შემოდის გ ლ ე ხ ი.
გ ლ ე ხ ი
ვაი, მე უბედურს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჰერაკლე! ვინა ხარ?
გ ლ ე ხ ი
კაცი უბედური.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გაბრუნდი ახლავე.
გ ლ ე ხ ი
1020 ძვირფასო, შენ ერთს გაქვს ზავი და მშვიდობა;
– 85 –
ცოტა მიწილადე, ასე, ხუთწლიანი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რად გინდა?
გ ლ ე ხ ი
მოვისპე, ხარები დავკარგე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს როგორ?
გ ლ ე ხ ი
გადენეს ბეოტიელებმა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამგზის უბედურო! თეთრები გაცვია?!
გ ლ ე ხ ი
1025 მე ხომ მინახავდნენ ისინი, ღმერთმანი,
თავისი ნაკელით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ახლა რა გჭირდება?
გ ლ ე ხ ი
მათ გამო ტირილით თვალები დამევსო;
თუკი გებრალები დერკეტე ფილელი,
მშვიდობა წამისვი თვალებზე სასწრაფოდ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1030 საერთო ექიმი ხომ არ ვარ, სულელო!
გ ლ ე ხ ი
გთხოვ! იქნებ როგორმე დავიხსნა ხარები.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წადი, პიტალეს შესტირე; არ მოგცემ.
გ ლ ე ხ ი
ო, მე გევედრები, წვეთი მშვიდობისა
მაინც ჩამიწვეთე ამ ლერწმის ღეროში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1035 ერთ წვეთსაც არ მოგცემ. წადი და იტირე.
– 86 –
გ ლ ე ხ ი
ვაიმე უბედურს… რა მუშა ხარები!
(გადის.)
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ამ კაცმა ზავში იპოვა
რაღაც ტკბილი და, მგონია,
წვეთსაც არ მისცემს ვინმეს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თაფლი დამისხი ძეხვზე და
1040 თევზი შემიწვი კარგად!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
თუ გესმის, როგორ ღრიალებს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ახლა გველთევზაც შემიწვით!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ნაღდად შიმშილით დაგვხოცავს
1045 ჩვენც, მეზობლებსაც! ოჰ, სუნი!
რამოდენაზე ყვირის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს შეწვით! უყურეთ, კარგად რომ შეწითლდეს!
მერვე ეპისოდიონი
შემოდიან ნეფის მ ე ჯ ვ ა რ ე და დედოფლის დ ო ბ ი ლ ი.
მ ე ჯ ვ ა რ ე
ე¡, დიკეოპოლის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს კიდევ ვინაა?
მ ე ჯ ვ ა რ ე
ნახე, რა ხორცია! ეს ნეფემ მოგიძღვნა
ქორწილის სუფრიდან.
– 87 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1050 ჰო, კარგი უქნია.
მ ე ჯ ვ ა რ ე
და გთხოვა, ამ ჯამში ზავი ჩამოუსხა,
რათა შინ დარჩეს და სიყვარულს მიეცეს;
ჯარი არ იზიდავს, ხომ ხვდები, რატომაც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წაიღე, წაიღე ეს ხორცი, ნუ მაძლევ.
1055 ათასიც რომ მომცეს დრაქმა, არ ჩავუსხამ.
ეს ქალი ვინაა?
მ ე ჯ ვ ა რ ე
დედოფლის დობილი.
მაგას დააბარა რაღაც დედოფალმა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას მეტყვი?
დედოფლის დობილი ყურში რაღაცას ჩასჩურჩულებს.
ღმერთებო, რა სასაცილოა
დედოფლის სურვილი! თურმე რა სჭირდება –
1060 შინ მსურს დავიტოვო მეუღლის ასოო!
(მონას)
ზავი მომიტანე. ამას კი გავატან,
ომი თუ ჩაღდება, ქალის რა ბრალია.
(ქალს)
მოიწი, ეგ ბოთლი მაღლა დაიჭირე.
იცით მოხმარება? დედოფალს უთხარი,
1065 როცა მის მეუღლეს ჯარში გაიწვევენ,
ამით დაუზილოს ასო იმ საღამოს.
მ ე ჯ ვ ა რ ე და დედოფლის დ ო ბ ი ლ ი გადიან.
(მონას)
აჰა, შეიტანე. ლიტრა მომიტანე,
მინდა რომ შევავსო ღვინით ეს ჯამები.
მეცხრე ეპისოდიონი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ვიღაცა მოიწევს წარბებაწეული,
– 88 –
1070 რაღაც საშინელი ამბავი თუ მოაქვს.
შემოდის მ ა ც ნ ე.
მ ა ც ნ ე
ტანჯვები, ბრძოლები და ლამაქეები!
შინიდან გამოდის ლ ა მ ა ქ ე.
ლ ა მ ა ქ ე
ვინ, ვინ მიკაკუნებს რვალიან კარებზე?
მ ა ც ნ ე
წამოსვლა გიბრძანეს შენ სტრატეგოსებმა
სასწრაფოდ, ახლავე. ჯარიც წაიყვანე;
1075 ზვავში ხეობები უნდა გადაკეტოთ.
ამბავი მოვიდა, რომ ზედაშეებზე
თავს დაგვესხმებიან ბეოტიელები.
ლ ა მ ა ქ ე
ასი სტრატეგოსი უნდა გამარჯვებას?
საშინელებაა, ზეიმს არ გაცლიან!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1080 ვაიმე არმიას, ომშილამაქეანს!
ლ ა მ ა ქ ე
ვაიმე უბედურს, ახლა შენც დამცინი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გინდა შეებრძოლო ოთხფრთა გერიონეს?
ლ ა მ ა ქ ე
ა¡ა¡,
როგორი ამბავი მაუწყა ამ მაცნემ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ა¡ა¡ა¡, ამ შიკრიკს რა მოაქვს სიახლე?
შემოდის შ ი კ რ ი კ ი.
შ ი კ რ ი კ ი
ე¡, დიკეოპოლის!
– 89 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოხდა?
შ ი კ რ ი კ ი
1085 სადილზე
წამოდი სასწრაფოდ, დოქიც წამოიღე,
შენ ხომ დიონისეს ქურუმმა მოგიხმო.
იჩქარე, სადილი უკვე გვიანდება,
სხვა ყველაფერი კი გამზადებულია:
1090 საწოლი, მაგიდა, ბალიში, საგები,
გვირგვინ-მუშკ-ამბარი, ტკბილი, მეძავები,
კვერები, ნამცხვრები, ღვეზელი, ქერქები,
მოცეკვავეები და «ჰარმოდიოსი».
აჩქარდი, წამოდი.
ლ ა მ ა ქ ე
ვაი, მე უბედურს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1095 ჰო? ფარზე გორგონა ხომ გაქვს დახატული!
(მონას)
კარები დაკეტე, საჭმელი ჩამიწყონ.
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, ბიჭო, საველე ჩანთა მომიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, ბიჭო, კალათი აქ გამომიტანე!
მ ო ნ ე ბ ი ასრულებენ თავიანთი ბატონების ამ და შემდგომ ბრძანებებს.
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ხახვი და მარილი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1100 თევზი შებოლილი! ხახვი მეზიზღება.
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, ბიჭო, ფოთოლში თევზი შემიხვიე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეც, ბიჭო, ფოთოლში – ხორცი, ერბოკვერცხი!
– 90 –
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, მუზარადისთვის ფრთები მომიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ფრთებზე გამახსენდა: შაშვი და ქედანი!
ლ ა მ ა ქ ე
1105 თეთრი და ლამაზი ფრთა აქვს სირაქლემას.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ქედანს კი ხორცი აქვს ნაზი, მოწითალო.
ლ ა მ ა ქ ე
თავი დაანებე, კაცო, ჩემს საჭურველს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თავი დაანებე შაშვს, ნუღარ უყურებ!
ლ ა მ ა ქ ე
ჯიღა და შალითა! სწრაფად მოიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1110 თეფშზე დამიჭერი კურდღელი! საჩქაროდ!
ლ ა მ ა ქ ე
ეს რაა, რწყილებმა შეჭამეს ჯიღები?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თეფშს დაჰყურებს)
ეს რაა, სადილსაც აღარ დავუცადო?
ლ ა მ ა ქ ე
(დიკეოპოლისს)
იქნებ შეგეწყვიტა ჩემთან ლაპარაკი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ ვინ გეუბნება? მონასთან ვკამათობ.
(მონას)
1115 გინდა, სანაძლეო დავდოთ და ლამაქეს
ვკითხოთ: რა სჯობია, შაშვი თუ კალია?
ლ ა მ ა ქ ე
ვაჰ! როგორ დამცინი?!
– 91 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მონას)
ამბობს, კალიაო.
ლ ა მ ა ქ ე
შუბი ჩამოხსენი, ბიჭო, მოიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ძეხვი ჩამოხსენი, ბიჭო, მოიტანე!
ლ ა მ ა ქ ე
1120 აბა, შალითიდან უნდა ამოვიღოთ.
მიდი, დაექაჩე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მონას ძეხვს აწვდის)
შენაც დაექაჩე!
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ფარის დასადგამი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ, ბიჭო, ღუმელი! მუცლის დასადგამი!
ლ ა მ ა ქ ე
მრგვალ ფარს ვერ მოიტან, ბიჭო, გორგონიანს?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1125 ე¡, ბიჭო, სად არის მრგვალი ხაჭაპური?!
ლ ა მ ა ქ ე
ეს ახლა დაცინვა არ არის? რას იტყვით?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რა, ხაჭაპური არ არის? რას იტყვით?
ლ ა მ ა ქ ე
(მონას)
შენ ზეთი დაასხი!
(მონა ფარს ზეთს ასხამს)
სპილენძზე გამოჩნდა
მშიშარა მოხუცი, დასჯის ეშინია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
– 92 –
(მონას)
შენ თაფლი დამისხი!
(თაფლიან ჯამს ჩაჰყურებს)
1130 აქაც ჩანს მოხუცი,
გორგონა-ლამაქე ფეხებზე ჰკიდია.
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ჩემი საჭურველი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩემი იარაღი – ჯამი ამოიღე!
ლ ა მ ა ქ ე
ამას ჩავიცვამ და მომხდურთ დავერევი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1135 ამას შევხრუპავ და სულ გადავირევი!
ლ ა მ ა ქ ე
შენ, ბიჭო, საგები ფარზე მიამაგრე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბიჭო, შენ სადილი კალათში ჩამიწყვე!
ლ ა მ ა ქ ე
ამ ჩანთას ავიღებ და მივალ ლაშქართან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მოვისხამ მოსასხამს და მივალ… სადილთან.
ლ ა მ ა ქ ე
1140 შენ, ბიჭო, აიღე ფარი და იარე.
როგორ თოვს! ოჰ, ამის… ზამთრის ამინდია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აიღე საჭმელი. ღვინის ამინდია.
სხვადასხვა მხარეს გადიან ლ ა მ ა ქ ე და დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, გაიხარეთ თქვენს ლაშქრობებში;
რა განსხვავებულ გზებს დაადექით!
1145 ეს რომ ნადიმზე მიდის გვირგვინით,
– 93 –
ის – გაყინული დაიცავს საზღვარს.
ეს მიუწვება
გაზაფხულივით გაფურჩქნილ გოგოს,
ერთი ადგილიც დაესრისება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1150 სტრ. ანტიმაქეს, «წვეთის» ძეს, ვითომ პოეტს
და უნიჭო «ხელმძღვანელს», –
ბევრი რომ არ ვიტიტინო, – დაღუპავდნენ ღმერთები!
1155 ქორეგოსი იყო, ჰოდა ლენეებზე სულ მშიერი დამტოვა!
ო, მანახა, მოეთხოვოს
შებრაწული ქაშაყი და
წამოწოლილს პირზე ნერწყვი მოსდგომოდეს;
ხომალდივით შემოსული თევზი
1160 მისთვის უცებ მოეტაცოს ქოფაკს!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ეს ცოტაა მაგისთვის. სხვა სიავეც მოუვიდეს საღამოს.
ეჯირითოს მთელი დღე და ბრუნდებოდეს დაღლილი.
შეხვედროდეს გალეშილი ორესტე და ქვა ჩაერტყას გოგრაში!
ქვის აღება დააპიროს,
სიბნელეში ქვის მაგივრად
1170 კარგი ფუნა მოენახოს, სულ ახალი;
მოისროლოს ეს ძვირფასი ლოდი,
იმას აცდეს და კრატინეს მოხვდეს!
მეათე ეპისოდიონი
შემორბის შ ი კ რ ი კ ი.
შ ი კ რ ი კ ი
მონებო, რომლებიც ლამაქეს სახლში ხართ,
1175 წყალი გააცხელეთ ახლავე ქოთანში,
ტილო მოიტანეთ, საცხი გაამზადეთ,
სადმე გამოძებნეთ ბანდი კოჭისათვის.
კაცი დაჭრილია, – თხრილზე რომ გადახტა,
მარგილი შეერჭო, კოჭიც ამოიგდო;
1180 მერმე წაიქცა და თავიც გაიტეხა,
მრისხანე გორგონა წამოხტა ფარიდან.
როცა მუზარადიც დაეცა ლოდებზე,
– 94 –
ვეღარ მოითმინა და ხმა ამოიღო:
«ო! უკანასკნელად გიყურებ, სინათლევ,
1185 გტოვებ და მივდივარ. უკვე აღარა ვარ!»
ეს თქვა და უმალვე არხში გადაეშვა.
კვლავ წამოიმართა, მომხდურთ გზა მოუჭრა,
შუბით დაედევნა და ააწიოკა.
გამოჩნდა თვითონაც. გააღეთ კარები!
კოჭლობით შემოდის ლ ა მ ა ქ ე; ორ ჯარისკაცს ეყრდნობა.
ექსოდოსი
ლ ა მ ა ქ ე
1190 ატატა¡, ატატა¡!
ვაი, რა საშინლად მტკივა მე უბედურს!
ვკვდები მეტოქეთა შუბით განგმირული.
1095 ამაზე უფრო სატირალი საქმეც მომივა,
დიკეოპოლისს თუ დავენახე ასე დაჭრილი, –
დამცინებს უთუოდ.
შემოდიან დიკეოპოლისი და ორი მეძავი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ატატა¡, ატატა¡!
კომშივით მკვრივი და მრგვალია ეს მკერდი!
1200 ნაზად მეამბორე, ოქროვ, საყვარელო!
ვნებიანად ჩამეკონე ტუჩებში, –
თასის დაცლა დაგასწარი, მეკუთვნის!
ლ ა მ ა ქ ე
რა დაწყევლილი ვარ, რა უბედური ვარ!
1205 ვაი, ჩემო ტკივილო და ჭრილობავ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გამარჯობა, ცხენოსანო ლამაქე!
ლ ა მ ა ქ ე
ვიტანჯები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(პირველ მეძავს)
რატომ მკოცნი?
– 95 –
ლ ა მ ა ქ ე
ვეწამები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მეორე მეძავს)
რატომ მკბენ?
ლ ა მ ა ქ ე
1210 მე უბედურს ბრძოლა ძვირად დამიჯდა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა, გადასახადი დაწესდა ზეიმზე?
ლ ა მ ა ქ ე
ვა¡ვა¡, პეან, პეან!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
დღეს რომ აპოლონის ზეიმი არ არის?
ლ ა მ ა ქ ე
(ჯარისკაცებს)
მომკიდეთ, ფეხებზე მომკიდეთ ხელები!
1215 ასე წამიყვანეთ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მეძავებს)
მომკიდეთ, ამაზე მომკიდეთ ხელები!
ასე წამიყვანეთ!
ლ ა მ ა ქ ე
თავი რომ მივარტყი, ვერაფერს ვერ ვხედავ,
თავბრუ მეხვევა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1220 მე ქალის სურვილით გადარეული ვარ,
თავბრუ მეხვევა.
ლ ა მ ა ქ ე
სწრაფად წამიყვანეთ ახლა პიტალესთან,
მის ხელებს მიმანდეთ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ლოთებთან მივდივართ! ვინ არის თამადა?
– 96 –
1225 მომეცით ტიკი!
ლ ა მ ა ქ ე
ო, შუბის წვერმა სასტიკად გადამილეწა ძვლები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წვეთიც არ დარჩა ამ ჯამში. მე გამიმარჯოს ახლა!
გ უ ნ დ ი
შენ გაგიმარჯოს, ბებერო! შენ გაგიმარჯოს, ყოჩაღ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სუფთა ღვინოა, იცოდეთ. დავცალე ერთი მოსმით!
გ უ ნ დ ი
1230 მართლაც ვაჟკაცი ყოფილხარ! ნაღდად გეკუთვნის ტიკი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
უკან მომყევით სიმღერით: «ვაშა, ბებერო, ვაშა!»
გ უ ნ დ ი
მაშ, გამოგყვებით სიმღერით:
«ვაშა, ბებერო, ვაშა!»
გიმღერით შენ და შენს ტიკს.
მ ხ ე დ რ ე ბ ი
მოქმედნი პირნი
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი.
დ ე მ ო ს ი ს მ ო ნ ე ბ ი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე ა გ ო რ ა კ რ ი ტ ო ს ი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი, დემოსის მსახური.
მ ხ ე დ ა რ თ ა გუნდი.
დ ე მ ო ს ი, ათენელი ხალხი.
მოქმედება მიმდინარეობს დემოსის სახლის წინ;
სახლი მოთავსებულია ორქესტრას სიღრმეში.
პროლოგი
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი (ათენელი მხედართმთავრის, დემოსთენეს ნიღბით)
გამორბის სახლიდან.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე უბედურს, ვაიმე, ვაიმე!
დაღუპეთ, ღმერთებო, ახალშეძენილი
პაფლაგონელი და მისი განზრახვები!
სახლიდან გამორბის მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი (მხედართმთავარ ნიკიას ნიღბით).
რაც ეს უკეთური სახლში შემოგვეჭრა,
5 დაოსებულნი ვართ ცემით მსახურები.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
პაფლაგონელთაგან პირველი მოისპოს
თავისი ხრიკებით!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როგორ ხარ, საბრალოვ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ცუდად ვარ, შენსავით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
აქ მოდი, ორივემ
ერთად ვიქვითინოთ ოლიმპესებურად.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ერთად სლუკუნებენ)
10 მუმუმუ, მუმუმუ, მუმუმუ, მუმუმუ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ნეტავ რას ვკრუსუნებთ ორივე ამაოდ?
ტირილს არ აჯობებს, რამე ხსნა ვეძებოთ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
და რა გზას დავადგეთ?
– 99 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ თქვი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
შენ მითხარი,
რომ არ გეკამათო.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მე არ შემიძლია,
15 ჯერ შენ გაბედე და მეც ვიტყვი შენს შემდეგ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
17 მხნეობა არ მყოფნის. როგორ შეიძლება
18 ამის გამოხატვა ევრიპ-იდეურად? –
19 «რად არ მეუბნები, რაც მე მაქვს სათქმელი?»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
16 არ გინდა, არ გინდა! ნუ გაამჟაუნებ!
20 რამე მოიფიქრე, ბატონს რომ დავუძვრეთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
აბა, თქვი: «და-ვი-დეთ», ასე, მიყოლებით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჰო, ვიტყვი: «და-ვი-დეთ».
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ახლა მიუმატე:
«მტერ-თან-გა».
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
«მტერ-თან-გა».
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ძალიან კარგია.
თითქოს ხელს იქნევდე, ისე მიაყოლე:
«და-ვი-დეთ», «მტერ-თან-გა»…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
25 «და-ვი-დეთ-მტერ-თან-გა-
და-ვი-დეთ-მტერ-თან-გა»… «მტერთან გადავიდეთ».
– 100 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
კარგია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ! მაგრამ მეშინია,
ტყავი არ გადაგვძვრეს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
თქვი, რატომ გგონია!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როცა ხელს იქნევენ, ტყავი ხომ გა-და-დის?!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
30 ასეთ გასაჭირში ყველაფერს აჯობებს,
მუხლი მოვიყაროთ ღმერთების კერპებთან.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რაო? კერპებთანო? შენ რა, გწამს ღმერთები?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ნამდვილად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
და ამას როგორ ასაბუთებ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
«ღმერთი მემტერება» – საბუთი არ არის?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
35 კარგად დამარწმუნე. სხვა რამე მოვძებნოთ.
გინდა, ყველაფერი ვუთხრათ მაყურებლებს?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ცუდი არ იქნება. ერთი კი მოვთხოვოთ:
სახეზე დაეტყოს სუყველას აშკარად,
თუ მოეწონება სიტყვა და თამაში.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
40 მაშ, ვიწყებ მოყოლას: ბატონად გვყავს ერთი
ტეტია მოხუცი, ლობიოს მოყვარე,
ანჩხლი, ფხუკიანი, გამოყრუებული
დემოსი, პნიქსის ძე… ახალმთვარეობას
– 101 –
იყიდა ბებერმა ეს პაფლაგონელი –
45 ცბიერი მეტყავე, ცილისმწამებელი.
მოხუცის ხასიათს ალღო რომ აუღო,
ჩვენს ბატონს შეუძვრა ტყავპაფლაგონელი,
დაუწყო ფერება, ლიქნა და ლაქუცი,
თავბრუ დაახვია, ისე ელაქლაქა:
50 «დემოს, გაარჩიე საქმე ერთადერთი,
მერე დაიბანე, მიირთვი, მიიღე
შენი ტრიობოლი. ვახშამი მოგართვა?»
თუ ჩვენ გავამზადეთ რაიმე, მოგვტაცებს
და ბატონს მიართმევს ის, პაფლაგონელი.
55 პილოსში მოვზილე ცომი ლაკონური,
ის კი მომეპარა, მზაკვრულად მომტაცა,
მისად გაასაღა ჩემი მოზელილი!
ჩვენ გვაგდებს, სულ გვიშლის, ბატონს ვემსახუროთ;
როცა ის სადილობს, გვერდით დაუდგება
60 და ტყავის… გვირგვინით უფრთხობს… ორატორებს.
ორაკულს უმღერის, აოგნებს ბერიკაცს.
სულ რომ გააშტერა, მიმართა ხვანჯების
მისეულ ხელობას: მსახურებს აშკარად
ცილს გვწამებს, ჩვენც გვიწევს ხშირ-ხშირად მიტყეპვა.
65 ყველანი დაგვტანჯა, ბრალს გვდებს და გვაწამებს,
საჩუქრებს თხოულობს, ასე გვეუბნება:
«ვერ ხედავთ, ჰილასი რომ გავამათრახე?
თუ არ დამიჯერებთ, ხვალვე სულს ამოგხდით».
ჩვენც ვაძლევთ. არ მისცემ და განრისხებული
მოხუცი გაგთელავს, რვაგზის გაზღვევინებს.
(მეორე მსახურს)
ახლა კი ავჩქარდეთ, უნდა მოვიფიქროთ,
თუ რა გზას დავადგეთ, ვის უნდა მივმართოთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაფერს აჯობებს, «და-ვი-დეთ», ძვირფასო.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მაგრამ პაფლაგონელს რას გამოაპარებ!
75 ყველაფერს არ ხედავს? ცალ ფეხს რომ პილოსში
დაადგამს, მეორე აქ უდგას, კრებაზე.
ისე აქვს გადგმული ნაბიჯი, რომ ხელებს
– 102 –
ეტოლიელები ხედავენ, უკანალს –
ქაონიელები, ტვინს – კლოპიდელები.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
80 ყველაფერს აჯობებს, მოვკვდეთ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეს არ კმარა,
ყველაზე გმირულად უნდა აღვესრულოთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაზე გმირული სიკვდილი იქნება,
ხარის სისხლს თუ დავლევთ და იმით მოვკვდებით.
ისე აღვესრულოთ, როგორც თემისტოკლე.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
85 სჯობს, სუფთა ღვინოთი დავლოცოთ ღვთაება,
იქნება, რაიმე ბრძნული გვაპოვნინოს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
სუფთა ღვინოთიო?! შენ ხომ სულ სმა გახსოვს!
რომ გაილეშები, ჭკუას სულ დაკარგავ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ წყალს სცემ პატივს და წყალს ნაყავ ამიტომ.
90 როგორ გამიბედე, ღვინო გამილანძღე?!
სხვა რაა ღვინოზე უფრო პრაქტიკული?
ვინც სვამს, ის მდიდრდება, წარმატებას აღწევს,
სასამართლოშიაც მუდამ ის იმარჯვებს,
სხვებსაც ეხმარება, ცხოვრობს ბედნიერად.
95 აბა, გაიქეცი, ღვინო მომიტანე,
გონებას დავიწმენდ, რამეს მოვიფიქრებ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე, სადამდე მიგიყვანს შენი სმა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რაიმე კარგამდე. მიდი, მოიტანე!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი სახლში შედის.
მე კი წამოვწვები, გავიტრიტები და
100 დავაფრქვევ რჩევუკებს, აზრუკებს, განსჯუკებს.
– 103 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ბრუნდება ღვინის ჩაფითა და თასით)
გადავრჩი! ვერავინ ვერ მნახა, იმგვარად
ავწაპნე.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რას შვრება იქ პაფლაგონელი?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ოჰ! ჩამორთმეული საჭმლით გამომსკდარა,
ტყავში გახვეულა და ხვრინავს თავისთვის.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
105 ახლა კი მოდი და ამივსე ეს თასი!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
აბა, წაუქციე ზედაშე ღვთაებას!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შესვი პრამნიოსის ღვთაების სასმელი.
(თასს გამოცლის)
ეს შენ მოიფიქრე, კეთილო ღვთაებავ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მითხარი, რა არის?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჩქარა, ორაკული,
110 მოპარე იმას და აქ მოარბენინე,
სანამ გაიღვიძებს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მაინც მეშინია,
ეგ შენი ღვთაება ავი არ აღმოჩნდეს.
(მიდის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამ ჩაფს აქ დავიდგამ, ერთს კიდევ მოვსვამ და
გონებას დავიწმენდ, რამეს მოვიფიქრებ.
– 104 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ბრუნდება)
115 იქ პაფლაგონელი ხვრინავს და ბუყბუყებს…
წმინდა ორაკული მოვპარე, რომელსაც
სულ დაჰკანკალებდა.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჭკუის კოლოფი ხარ!
მომე, წავიკითხო…
(თვალებით კითხულობს)
დამისხი, დავლიო,
აბა დააჩქარე. რაო, რა წერია?!
120 რა ორაკულია! მომეცი სასმისი!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
შესვი. რა წერია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
დამისხი მეორეც.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
იქ ასე წერია, «დამისხი მეორეც»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ო, ბაკის!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
რა მოხდა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მომეცი სასმისი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ბაკისი, ეტყობა, წრუპავს გვარიანად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
125 ო, პაფლაგონელო, ამიტომ მალავდი!
ამის გეშინოდა, შენზეა…
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
რა არის?
– 105 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
აი, აქ წერია, რომ დაიღუპება.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს როგორ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როგორ და – აქ ნათლად წერია,
რომ ჯერ გაიმარჯვებს ძენძით მოვაჭრე და
130 იგი ჩაუდგება ქალაქს სათავეში.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს ერთი ვაჭარი. ამას ვინ მოჰყვება!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეორე იქნება ცხვრებით მოვაჭრეო.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს ორი ვაჭარი. მერე რა მოხდება?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამის მმართველობას ბოლოს მოუღებსო
135 უფრო საზიზღარი ვინმე, გაიმარჯვებს
პაფლაგონელიო, ტყავებით მოვაჭრე
დიდი მტაცებელი, საშინელხმიანი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მაშ, ცხვრებით მოვაჭრე ტყავებით მოვაჭრის
ხელით იღუპება?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე!
140 და მეტი არ არის არავინ, ვაჭარი?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
არის. უცნაური ხელობის კაცია.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვინ არის, მითხარი!
– 106 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
უნდა ვთქვა?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მას ვინც დაამარცხებს, მეძეხვე იქნება.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვფიცავ პოსეიდონს, კარგი ხელობაა!
145 მერედა, სად უნდა ვიპოვოთ ეს კაცი?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ვეძებოთ.
(ირგვლივ მიმოიხედავს.)
შეხედე! აქეთ მობრძანდება,
თითქოსდა განგებით! უბედნიერესო
მეძეხვევ, აქეთკენ წამოდი, ძვირფასო,
შენ უნდა დაგვიხსნა ჩვენცა და ქალაქიც.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა მოხდა? ვინ მიხმობს?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
150 აქ მოდი, გაიგე,
როგორ გაგიმართლა და გაბედნიერდი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(პირველ მსახურს)
ემაგ ხონჩისაგან გაათავისუფლე,
კარგად აუხსენი ღმერთის ორაკული;
მე წავალ, დავხედავ იქ ჩვენს პაფლაგონელს.
(გადის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
155 ჯერ მაგ ტვირთისაგან განთავისუფლდი და
მერმე ეთაყვანე ღმერთებს, დედამიწას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა იყო? რა მოხდა?
– 107 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ნეტარო, მდიდარო,
ახლა – არაფერო, ხვალ კი – ყველაფერო!
ო, შენ, ბედნიერი ათენის მეუფევ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
160 მაცალე, ძვირფასო, შიგნეულს გავრეცხავ,
ძეხვსაც გავასაღებ… ნეტავ, რას დამცინი?!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შიგნეულს, სულელო?! აქეთ გაიხედე!
(მაყურებელზე მიუთითებს)
თუ ხედავ ამ რიგებს ხალხისა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
კი ვხედავ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამათი ყველასი მეუფე იქნები:
165 პნიქსის, აგორასი და ნავსადგურისაც.
საბჭოს გადათელავ, ყველას დაიმონებ;
პრიტანიონში კი… გოგოებს მიიყვან.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ, რა თქმა უნდა! ეს კიდევ რა არის!
ხონჩაზე აძვერი და მიმოიხედე,
170 ირგვლივ მიმოფანტულ კუნძულებს თუ ხედავ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვხედავ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეტს არაფერს? სავაჭრო ხომალდებს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგათაც.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მერედა, სულ არ გიხარია?
– 108 –
მარჯვენა თვალით რომ კარიას გახედავ,
ნათლად დაინახავს კართაგენს მარცხენა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
175 თვალების ტრიალით «გავბედნიერდები»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენი გასაყიდი არის ყველაფერი.
ამბობს ორაკული, რომ შენ უდიდესი
კაცი შეიქნები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მითხარი, მეძეხვე
როგორ შევიქნები «კაცი უდიდესი»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
180 სწორედ მაგიტომაც მიაღწევ დიდებას,
მეძეხვე, წამხდარი, თავხედი რომა ხარ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და ძალაუფლების ღირსი რომ არა ვარ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ რატომ გგონია, რომ ღირსი არა ხარ?
185 რა თავმდაბლობაა?! თუ კეთილშობილი
მშობლების შვილი ხარ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ღმერთებს გეფიცები,
მხოლოდ უღირსების.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
უბედნიერესო!
მაგით შენ, იცოდე, დიდად იხეირებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგრამ მე, ძვირფასო, სულ არ მისწავლია –
ვიცი წერა-კითხვა, და ისიც საძაგლად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
190 მაგ ნაკლის შესახებ არც უნდა მცოდნოდა!
ხალხზე ბატონობას არც განათლებული,
არც პატიოსანი კაცი არ სჭირდება,
– 109 –
მხოლოდ – უმეცარი და უსაზიზღრესი.
მაშ, გამოიყენე ღმერთის ორაკული.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
195 რაო, რა წერია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ღმერთებს გეფიცები,
რთული და ბრძნულია მისი გამოცანა:
«როცა კი დაითრევს ბრჭყალებდაგრეხილი არწივი ტყავისა
თავისი ნისკარტით გამოყეყეჩებულ, სისხლისმსმელ
გველეშაპს,
უმალ დაიქცევა პაფლაგონიური ნახარში ნივრისა,
200 კუპატის გამყიდველთ მიაგებს უფალი უდიდეს დიდებას,
თუ დათანხმდებიან და შეელევიან ძეხვებით ვაჭრობას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე რა შუაში ვარ? ესეც ამიხსენი.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ტყავის არწივი ხომ პაფლაგონელია!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«ბრჭყალებდაგრეხილი»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
იმას მიუთითებს,
205 რომ მისატაცებლად მზადა აქვს ხელები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ხოლო «გველეშაპი?»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეს სულ ნათელია.
ჯერ ხომ გველეშაპი ძეხვივით გრძელია,
და მერეც – ორივე ხომ «სისხლისმსმელია».
არწივს გველეშაპი ნაღდად დაამარცხებს,
210 თუკი მის სიტყვებზე არ წამოეგება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მომწონს ორაკული, ოღონდ ვერ გავიგე,
ხალხს როგორ წავუძღვე, მე რა შემიძლია?!
– 110 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ძალზე იოლია. რასაც აკეთებდი,
ისევ ის აკეთე: კარგად გამოშიგნე
215 საქმე, აამღვრიე და მზარეულივით
დაშაქრულ სიტყვებით დაატკბე დემოსი.
დემაგოგობისთვის რაც არის საჭირო,
შენ ყველაფერი გაქვს: ეს ხმა საშინელი,
ბაზრული აღზრდა და ცუდი წარმოშობა,
220 პითიაც მხარს გიჭერს, ყველა ორაკულიც,
გვირგვინი აიღე, დალოცე… სიბრიყვე,
ემზადე ბრძოლისთვის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემი მოკავშირე
ვინღა შეიქნება? მდიდრები ძრწიან და
ღარიბებს მაგათი შიშით ეპარებათ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
225 ხომ არის ათასი მხედარი, ისინი
მაგ კაცს ვერ იტანენ; მოქალაქეებშიც,
ვინც ღირსეულია, ან მაყურებლებში,
ვინც წესიერია – ყველა მოგემხრობა.
მეც შენთან ვიქნები, ღმერთიც შეგვეწევა.
230 ნუ შიშობ, არ არის აქ მიმსგავსებულიც,
შიშისგან ვერავინ გაბედა მაგისთვის
ნიღბის დამგვანება… და მაინც სუყველა
მიხვდება, ვინც არის, – ხალხი ჭკვიანია.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(სახლიდან ყვირის)
ვაიმე, გამოდის ის, პაფლაგონელი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(შემოდის ორქესტრაზე)
235 თორმეტ ღმერთს ვფიცავარ, თქვენ ვერ გაიხარებთ,
დემოსის ზურგსუკან პირი რომ შეჰკარით.
(შეამჩნევს თასს, რომლითაც პირველი მსახური სვამდა)
აქ ვინ მოიტანა თასი ქალკისური?
მაშ, გინდათ, ქალკისიც მტერთან გადავიდეს?
დაგღუპავთ, დაგხოცავთ, უსაზიზღრესებო!
– 111 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
240 შენ საით გარბიხარ? ო, კეთილშობილო
მეძეხვევ! ქალაქის საქმეს უღალატე?!
ე¡, მხედრებო, მოდით მალე, დროა უკვე, გამოჩნდით!
აბა, სიმონ, პანეტიოს, შეუტიეთ მარჯვნიდან!
(მეძეხვეს)
ხალხი მოდის, დაგვიბრუნდი, მოემზადე ბრძოლისთვის!
245 მტვრის ღრუბელი მოახლოვდა, სადღაც აქვე არიან.
მტკიცედ დადექ, შეებრძოლე, დაედევნე, აოტე!
შემორბის მ ხ ე დ რ ე ბ ი ს გ უ ნ დ ი.
პაროდოსი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სცემე, სცემე ამ თაღლით კაცს, ამ მწვალებელს მხედრების!
მჩაგვრელია, მტაცებლობის უფსკრული და მორევი!
თაღლითია, ჰო, თაღლითი, კიდევ ვიტყვი, ათასჯერ!
250 საკუთარი თაღლითობა დაგვანახა მრავალგზის!
ურტყი, ურტყი, დაედევნე, შეანჯღრიე, მიბეგვე,
არ დაინდო, ჩვენ მოგვყევი, შეუტიე ყვირილით
და უყურე, არ გაგექცეს, კარგად იცის ყველა გზა,
ქატოსაკენ გაიქცევა, როგორც ერთ დროს ევკრატე.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
255 ო, მოხუცნო, ო, მსაჯულნო, ტრიობოლის ძმობილნო,
თქვენ, ვის გამოც არც სიმართლეს, არც ტყუილს
გავურბოდი,
მომეშველეთ, დამეხმარეთ, პირი შეკრეს, მირტყამენ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სწორიც არის, საზოგადო ქონება რომ შეჭამე,
სუყველას რომ ხელს ჰკიდებდი, ამოწმებდი ლეღვივით,
260 თუ ვინ იყო მათგან ნედლი, მკვახე ან მოწეული…
264 ამოწმებდი – როგორია, ბატკანივით ალალი,
265 უანგარო, უბოროტო, ღარიბი თუ მდიდარი;
261 უწყინარი, დოყლაპია თუ გამოერეოდა,
262 ქერსონესშიც ყოფილიყო, აქ მოაყვანინებდი,
263 ზურგით შეაბრუნებდი და ზედ შემოაჯდებოდი.
– 112 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
266 თქვენც მაქციეთ ზურგი? განა თქვენ გამო არ მირტყამენ?
იმისათვის მცემენ ახლა, რომ ვისურვე, ქალაქში
თქვენი სიმამაცისათვის რამე ძეგლი დაგვედგა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს თაღლითი, ყალთაბანდი! ნახე, როგორ პირფერობს!
270 ჰგონია, რომ ბერიკაცებს გაგვაცურებს იოლად!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
273 ო, ქალაქო! ვაი, დემოს! ჩამინგრიე მუცელი!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
274 კიდევ ყვირი?! – თავდაყირა დააყენე ქალაქი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(მუშტს იქნევს)
271 მაგაში თუ გაიმარჯვა, ამით გაილახება!
272 გამოძრომას თუ ეცდება, ფეხსაც ავამუშავებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
275 ახლა ისე დავიყვირებ, გამეცლები უმალვე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(პაფლაგონელს)
ყვირილით თუ გაიმარჯვებ, ვაშას შემოგიძახებთ,
თავხედობით თუ გაჯობეს, თაფლისკვერი ჩვენია!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეზე მიუთითებს)
დაიჭირეთ მოღალატე! მოგახსენებთ, ეს კაცი
პელოპონესს ამარაგებს ჩვენებური… წვნიანით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
280 ზევსს ვფიცავ, მეც ბრალს ვდებ ამ კაცს, ცარიელი კუჭით რომ
მირბის პრიტანიონში და სავსეთი კი ბრუნდება.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაფერი: პური, ხორცი, თევზი მოაქვს იქიდან,
ამის ნება პერიკლესაც არ ჰქონია არასდროს.
– 113 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(ყვირის)
ამწუთასვე ჩაგაძაღლებთ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სამმაგი ხმით დავიყვირებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გადავფარავ შენს ხმას მაინც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
უარესად დავიბღავლებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სტრატეგოსობ? – ცილს დაგწამებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზურგს ძაღლივით აგიჭრელებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
290 ვერ მაჯობებ თავხედობით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გადაგიჭრი გზებს, იცოდე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
აბა, თვალი გამისწორე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბაზარში ვარ მეც გაზრდილი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გაგგლეჯ, ხმას თუ ამოიღებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
295 გაგსვრი, კიდევ თუ ილაყბებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ვიპარავ, შენ კი – არა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც ვიპარავ, ვფიცავ ჰერმესს!
– 114 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
წამასწრეს და ცრუდ ვიფიცებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გეხერხება მითვისება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
300 პრიტანებთან დაგაბეზღებ,
წმინდა ფაშვით რომ ვაჭრობდი
და მეათედს არ იხდიდი.
პირველი აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ.³ კადნიერებით, საძულველო, აავსე უკვე
305 ეს დედამიწაც, მთელი სახალხო კრებაც,
ჩანაწერებიც, სასამართლოც და ბაჟიც.
შენ ამოსვარე ლაფში მთელი ჩვენი ქალაქი
310 და აგვაჯანყე ჩვენაც.
შენ ხომ ჩვენი ათენიც კი დააყრუე ყვირილით,
გადასახადს უდარაჯებ, როგორც ძველი მეთევზე.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვიცი, ვიცი, რახანია, ამგვარ საქმეს მიკერავთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
315 კერვა შენი ხელობაა, ჩემი – ძეხვის შებოლვა.
გამოსჭრიდი უხარისხო ხარის ტყავს და მზაკვრულად
ვინმე უბირს დაიჭერდი, ერთ წყრთად მიასაღებდი,
ისიც ერთ დღეს იხმარდა და წყრთანახევარს გახდიდა.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ, მეც მაგან ასე გამიკეთა, რომ მნახეს
320 მეგობრებმა, ახლობლებმა, დაიხოცნენ სიცილით,
პერგასამდე ძლივს მივედი, გამეფლაშა წაღები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
თავიდანვე თავხედობით არ დაიწყე?
325 ეგ არ არის რიტორისთვის უმთავრესი?
შენც მაგაზე დაყრდნობილი მდიდარ სტუმრებს წველი და
შემოგყურებს ჰიპოდამეს ძე, ცრემლებით იხრჩობა.
– 115 –
მაგრამ ახლა სხვა გამოჩნდა, შენზე ბევრად
საზიზღარი, ის მომიტანს სიხარულს;
330 ცხადი არის, დაგამხობს და დაგამარცხებს ყველაფრით:
თაღლითობით, თავხედობით,
ეშმაკობით, სიცრუით.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ იმგვარად ხარ აღზრდილი, რომ ეკადრება ჩვენს დროს,
გვიჩვენე, სისულელე რომ არის სხვაგვარი აღზრდა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
335 ახლავე გეტყვით, ეს კაცი რა მოქალაქეც გახლავთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დამაცლი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა! ნაკლები თაღლითი არ ვარ არც მე!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
თუ არ გაჩუმდეს, უთხარი: «თაღლითი მყავდა მამაც!»
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვიტყვი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არ იტყვი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ზევსს ვფიცავ…
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე პოსეიდონს ვფიცავ,
პირველ სიტყვასაც ვიტყვი და ჩხუბსაც დავიწყებ, ვატყობ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
340 გავიფხრიწები ბოღმისგან.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაინც არ მოგცემ ნებას.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მიეცი ნება, მიეცი, გაიფხრიწოს და იყოს.
– 116 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თავხედო, როგორ მიბედავ, როგორ მიბრუნებ ენას?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ენა? – კარგია ქონდარში… კარგად თუ მიჭრის, რა ვქნა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ენა კი გიჭრის, საქმეს კი თავს ვერ მოაბამ ისე,
345 თუ ცოცხლად გამოშიგნული არ ჩაგაბარეს ხელში.
შენნაირებიც გვინახავს, თავი დიდ ვინმედ მოგაქვთ,
მეტეკოსთან თუ მოიგებთ რამე პატარა პროცესს…
მანამდე ღამეს ათენებთ, იზუთხავთ, წყლის სმით კვდებით,
ახლობლებსა და მეგობრებს ხშირ-ხშირად ჰკითხავთ რჩევას,
350 გაიმარჯვებთ და ტრაბახობთ, ჩვენც რიტორები ვართო!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ რისი სმითღა კვდებოდი, მთელი ქალაქი ჩვენი
რომ დააყრუე ლაქლაქით, ჩააწყვეტინე ენა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვის შემადარებთ, ვინა გყავთ? ცოტა მაცალეთ, ახლა
ცხელ თევზს დავურტყამ და მერე ზედ დავაყოლებ ღვინოს,
355 პილოსელ მხედართმთავრებს კი შემოვაჯდები კარგად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე ხარის კუჭმაჭს მივირთმევ, ღორის შიგნეულს შევჭამ,
ზედ დავაყოლებ მის ნახარშს, არც კი დავიბან ხელებს,
რიტორებს ისე მივდგები, ნიკიას შფოთში გავრევ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ერთი რამ არ მომეწონა, სხვა მხრივ კარგია სიტყვა,
360 საქმეთა მთელი ნახარში მარტომ რად უნდა შესვა?!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თუ მიაძღები ქორჭილას, ვერც მილეტელებს დაძლევ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნეკნებს შევჭამ და მაღაროს ვიყიდი მერე ჩემთვის.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
საბჭოში რომ შევვარდები, ყველაფერს ავრევ ძალით.
– 117 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ემაგ უკანალს ძეხვივით გამოგიტენი ახლა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
365 ხელს ჩაგავლებ და მაგ თავით გაგატანინებ კარებს!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(პაფლაგონელს)
მეც, პოსეიდონს ვფიცავარ, მეც მიმაყოლე მაგას.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
რას დაგადებდი ბორკილებს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბრალს დაგდებ ლაჩრობისათვის.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ტყავს გადაგაძრობ მთლიანად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
370 შენს ტყავს ტომრებად შევკერავ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სულ მიგალურსმავ მიწაზე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სულ ერთიანად დაგკეპავ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ამოგიჯიჯგნი წამწამებს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გამოგიღადრავ მაგ ჩიჩახვს!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
375 ზევსს ვფიცავ, მზარეულივით
ხახაში ჩხირი ჩავუყოთ,
გადავუწიოთ ენა და
კარგად ჩავხედოთ სუყველამ,
სწორი ნაწლავი მოვძებნოთ
380 და შევისწავლოთ,
დაავადება არ ჰქონდეს.
– 118 –
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ³ არსებობს ქვეყნად ცეცხლზე უფრო მცხუნვარე რამეც
385 და უტიფარზე უტიფრესი სიტყვაც.
არც უბრალოა და არც იოლი საქმე,
მაგრამ მიდი და შეუტიე, ხელს ნუ დააკლებ!
შეპყრობილი გყავს უკვე.
თუ ახლავე დაეცემი და პირველი შეუტევ,
390 რა ლაჩარიც არს, ნახავ… ვიცნობ მაგის ხასიათს.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეგ ყოველთვის აქ იყო, მთელი მისი მოსწრება,
შეხედავ და კაცს ჰგავს, ოღონდ ყველაფერი სხვისი აქვს,
ახლაც სხვისი მოსავალი მოიწია, ნაყოფი
წამოიღო, შებორკა და ახმობს, სანამ გაყიდდეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
395 თქვენი სულ არ მეშინია, სანამ საბჭო არსებობს,
სანამ ბჭობს და საქმეს არჩევს ჭკუათხელი დემოსი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ³³ რა ურცხვია ყველაფერში, რა თავხედი!
ერთხელაც არ შეერხევა წარბი ტუტუცს!
400 თუ არ მძულდე, მე კრატინეს ქვეშაგები შევიქნე!
ან მორსიმეს ტრაგედიის სიმღერები მესწავლოს!
ყველაფერში ყველასაგან ქრთამს მოელი,
ფუტკარივით დაზუზუნებ «ყვავილებს»…
ლუკმა ისე დაგეკარგოს, როგორც გქონდა ნაშოვნი!
405 მხოლოდ ამას ვიმღერებდი:
«შესვი, შესვი ამ ამბისთვის!»
ულიოსის ძე, მოხუცი ზედამხედველი ხორბლის,
შემოსძახებდა პეანს და სიმღერას «ბაკქოს, ბაკქოს!»
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თქვენ ვერ მაჯობებთ ურცხვობით, ო, პოსეიდონს ვფიცავ,
410 მაჯობებთ? – წილი არ მქონდეს ზევსისთვის მიძღვნილ
მსხვერპლში!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვფიცავ იმ მუშტებს, რომლებიც ბავშვობიდანვე ბლომად
მე მომხვედრია; ძველ დარტყმებს და განაკაწრებს ვფიცავ,
– 119 –
გადაგაჭარბებ ურცხვობით, თვითონაც მხედავ, ალბათ,
ნაბიჭევით ვარ გაზრდილი და რამხელა ვარ მაინც!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
415 ნაბიჭევითო, ძაღლივით?! რაებს მიბედავ მერე
ძაღლის საკვებით გაზრდილი მე, ამოდენა ქოფაკს?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბავშვობიდანვე ასეთი ეშმაკის ფეხი ვიყავ,
მზარეულებთან მისვლისას ასე ვეტყოდი უმალ:
«გაზაფხულია, ბიჭებო, ერთი შეხედეთ მერცხალს!»
420 გაიხედავდნენ, ხორცისას მოვიპარავდი ნაჭერს.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მოხერხებულო… «ნაჭერო», კარგად გიქნია, ბრძნულად:
ჭინჭარს რომ შეექცეოდი, სულ არ უცდიდი მერცხალს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამას ფარულად ვშვრებოდი, თუ დამიჭერდა ვინმე,
ხორცს ვიმალავდი ლაჯებში, ცრუდ ვიფიცებდი ღმერთებს;
425 ორატორთაგან ვიღაცამ დამინახა და ბრძანა:
«არ შეიძლება, ეს ბავშვი დემაგოგი არ გახდეს.»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეც ვხვდები, რაზე შეგატყო – ორი ნიშანი მიეც:
ცრუდ იფიცებდი ღმერთებს და საჯდომშიც ხორცი გქონდა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(ორივეს ემუქრება)
მაგ სითამამეს განანებთ, შენაც განანებ, შენაც!
430 ამოვვარდები გრიგალი, ამოვვარდები ქარი,
ზღვას, დედამიწას, ყველაფერს გადაგიბრუნებთ ზათქით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქარით მაშინებ, გრიგალით? უცებ ჩამოვხსნი… ძეხვებს,
ზურგქარს მივყვები. შენ დაგრჩეს შენი «ზათქი» და ზარი.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მე კი შენს ფსკერსაც მივხედავ, არ გაგეპაროს წყალი.
– 120 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
435 ათენელებს რაც მოჰპარე, ხომ არ გგონია, შეგრჩეს,
ვფიცავ დემეტრეს…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
არიქა, ჩქარა მოუშვი თოკი,
ჩრდილოეთიდან დაჰბერა ცილისწამების ქარმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
შენ თვითონ პოტიდეადან ათი ტალანტი არ გაქვს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მერე რა? ერთი აიღე და დაშოშმინდი, გინდა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(თავისთვის)
ასეთი კაცი აიღებს.
(მეძეხვეს)
440 აბა, მოვჭიმოთ აფრა,
ქარი დამცხრალა ცოტათი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ოთხჯერ გიჩივლებ… ას-ას ტალანტად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
როგორც დეზერტირს ოცსა და
როგორც ქურდს – ათასს მოგთხოვენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
445 მეც ვიტყვი, შენიანებმა
რომ შეურაცხყვეს ქალღმერთი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ შუბოსანი რომ გყავდა
ბაბუა?!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვისი? – მითხარი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
– 121 –
ჰიპიას ცოლის, ტყავ…რინეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
450 შენ ცრუობ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ კი თაღლითობ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
კარგად მიბეგვე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე!
პირი შეკრეს და მირტყამენ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შეუბრალებლად უთაქე,
მუცელში ურტყი ეგ შენი
455 კუპატი, ძეხვი,
დასაჯე თავხედი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(მეძეხვეს)
კეთილშობილო… «ნაჭერო», შენ მირჩევნიხარ ყველას,
გამოჩნდი ქალაქისა და მოქალაქეთა მხსნელი,
რა ბრძნულად, მოხერხებულად დაამარცხე ეგ სიტყვით.
460 სიხარულისგან არც ვიცით, როგორ შეგასხათ ხოტბა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დემეტრეს ვფიცავარ, აქამდეც ვუწყოდი,
საქმეს რომ მიწყობდით და ისიც ვიცოდი,
463 რასაც აწებებდით და აკოწიწებდით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
465 მეც არ მემალება, არგოსს რას აკეთებ.
თითქოს არგოსელებს დაუმეგობრდა და
467 ლაკონელებთან კი აქვს პირი შეკრული.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
464 რატომ მჭედელივით არ ეპასუხები?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
468 ვიცი, საითკენაც უქშენს ეს საბერველს,
– 122 –
უნდა, რომ ტყვეები ჩასვას ბორკილებში.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
470 კარგია, «უქშინე», მაგან «აკოწიწოს!»
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(დარბაზზე მიუთითებს)
ვიცი, რომ ამათგან ბევრი მას ტაშს უკრავს.
(პაფლაგონელს)
ჩემთვის სულ ერთია, გინდ ოქრო მომეცი,
გინდ ვერცხლი, ძმაკაცი ვინმე მომიგზავნე,
– მე მაინც ყველაფერს ვეტყვი ათენელებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
475 ახლავე საბჭოში მივალ, მოვახსენებ,
თქვენ რასაც აპირებთ, პირი რომ შეჰკარით,
ღამით რომ ქალაქში ყრილობებს აწყობდით,
მეფეს და მიდიას რომ უთანხმდებოდით,
ბეოტიელებს რომ ანდობდით ყველაფერს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
480 რამდენად ჰყიდიან ყველს ბეოტიაში?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჰერაკლეს ვფიცავარ, გაგჭიმავ ტყავივით!
(საბჭოში მიდის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ახლა კი, შენ იცი, გვაჩვენე სუყველას,
თუ რა შეგიძლია, თვითონ ხომ მოჰყევი,
ოდესღაც ხორცი რომ ლაჯებში შეიდე.
485 წადი, გაიქეცი ახლავე საბჭოში,
თორემ ის დაგასწრებს, მივა და უმალვე
ყველას ცილს დაგვწამებს, ყვირილსაც დაიწყებს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მივდივარ, მაგრამ ჯერ, რაც თან მაქვს, ყველაფერს,
დანებს და შიგნეულს, აი, აქ დავაწყობ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
490 მოიცა, აი ეს წაისვი კისერზე,
რომ მაგის მზაკვრობებს იოლად დაუძვრე.
– 123 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კარგად მითხარი, ძველი გიმნასტივით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(ნიორს აძლევს)
აი, ეს აიღე, შეჭამე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს? რატომ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ძალას მოგიმატებს, ძმობილო, ნიორი.
მაშ, სწრაფად… იჩქარე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მივდივარ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
495 გახსოვდეს:
უკბინე, გაჭორე, ბიბილო მოსჭამე,
წვერი შეუსანსლე და ისე დაბრუნდი!
გადიან.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ახლა წადი და გაიხარე.
ისე დასრულდეს სუყველაფერი,
500 როგორც მე მინდა, ზევსი გფარავდეს!
გაიმარჯვე და კვლავ დაგვიბრუნდი
ძლევამოსილი, გვირგვინოსანი.
(მაყურებელს)
ახლა კი ყური უნდა დაუგდოთ
ჩვენს ანაპესტებს,
505 მე თქვენ მოგმართავთ, ვინც ყოველნაირ
პოეზიაში ხართ გარკვეულნი.
თუ რომელიმე ძველი პოეტი კომედიისა დაგვავალებდა,
რომ სიტყვა გვეთქვა მაყურებლისთვის, ამას იოლად ვერ
მიაღწევდა.
მაგრამ ახლა კი ჩვენმა პოეტმა ამის უფლება დაიმსახურა –
– 124 –
510 ვინც ჩვენ არ გვიყვარს, მასაც იგი სძულს, სიმართლის თქმასაც
არ ერიდება,
არ უშინდება ტიფონს და გრიგალს, კეთილშობილი გმირობით
ებრძვის.
მას ბევრჯერ უთქვამს, გაკვირვებულნი რომ მიდიხართ და
რომ ეკითხებით,
თუ როგორ მოხდა, რომ მან ამდენხანს თავისთვის გუნდი არ
მოითხოვა;
ჩვენ დაგვავალა, აგვეხსნა თქვენთვის. ასე ბრძანა, რომ
უცოდინრობით
515 კი არ მოსვლია, რომ აყოვნებდა და არ ჩქარობდა. არა, უბრალოდ,
ყოველთვის თვლიდა, რომ კომედიის დადგმა ყველაზე მძიმე
საქმეა, –
მრავალს უცდია, სიხარული კი მხოლოდ ზოგიერთს თუ მიენიჭა.
თქვენ კი, სუყველა, კარგად გაგიცნოთ, – ყოველწლიურად
იცვლით ხასიათს,
ვინც კი პოეტი ყოფილა ადრე, როცა დაბერდნენ, თქვენც
უღალატეთ.
520 მან ხომ იცოდა, რაც მოუვიდა მაგნესს, ჭაღარა რომ მოერია;
ადრე რამდენი მეტოქე გუნდი დაუჯაბნია, რას არ შვრებოდა!
თქვენი გულისთვის თავს არ ზოგავდა: ქნარზე უკრავდა,
ფრთას შემოჰკრავდა,
ტილებზეც წერდა, ლიდიელებზეც, ბაყაყისფერად იღებებოდა,
აღარაფერი აღარ ყოფნიდა… მაგრამ დაბერდა და გამოსცადა,
525 რაც მანამდე არ გამოუცდია – გააგდეთ, ნიჭმა რომ უღალატა.
პოეტს ახსოვდა დიდი კრატინეც, აღზევებული ქება-დიდებით,
ნიაღვარივით რომ მოსკდებოდა, ყველაფერს სპობდა, რაც
შეხვდებოდა,
ძირფესვიანად გლეჯდა და თხრიდა მუხებს, ჭადრებს და
მეტოქეებსაც.
ნადიმზეც მხოლოდ ამას მღეროდნენ: «დოროო, ქრთამი
ტერფლეღვიანი»,
530 ანდა «ბრწყინვალე ჰიმნთა შემთხზველნი»… ასე ჰყვაოდა მისი
სახელი.
ახლა უაზროდ როშავს რაღაცას, ხედავთ და მაინც არ
გებრალებათ.
ჩამოუცვივდა ქნარიდან ოქრო, ჯადოსნურ ჩანგს კი ხმა აეშალა,
სიმებმა უშნოდ დაიწყეს ჟღერა, თვითონ მოხუცი – დახეტიალობს,
– 125 –
როგორც კონასი; გვირგვინი გახმა, ბერიკაცი კი წყურვილით კვდება;
535 ის, ვისაც ძველი დიდებისათვის პრიტანიონში «სმა» ეკუთვნოდა,
ხოლო სცენაზე ბლუკუნის ნაცვლად – აქ, დიონისეს გვერდით
დაჯდომა…
ახლა კრატესი! რამდენ ლანძღვას და შეურაცხყოფას ითმენდა
თქვენგან!
თუმცა კი მუდამ თქვენთვის ზრუნავდა და გიმზადებდათ იაფ
სადილებს:
თქვენთვის აცხობდა ბრწყინვალე აზრებს, ბაგე არასდროს
არ ღალატობდა,
540 თუმც ეცემოდა, მაინც დგებოდა და ამნაირად შემორჩა სცენას.
ეს ყველაფერი ჩვენმა პოეტმა კარგად უწყოდა და არ ჩქარობდა;
ამბობდა, ნიჩბით თუ არ დაიწყე, საჭეს ვერაფერს ვერ გაუგებო;
ჯერ საჭიროა, გემზე ახვიდე, საფუძვლიანად გაეცნო ქარებს
და ამის შემდეგ გახდე მესაჭე. – ასე ფიქრობდა; ბრძნულად
განსჯიდა,
545 არ ამომხტარა სცენაზე და აქ მიეთ-მოეთი არ დაუწყია…
დააჯილდოვეთ ამისთვის ტაშით! დაე, თერთმეტჯერ დაჰკრან
ნიჩაბს და
თან ლენეურიც დასცხონ ყიჟინა,
რათა პოეტი, გახარებული
და ბედნიერი,
550 გაბრწყინებული შუბლით წავიდეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ო, პოსეიდონ, მეუფევ
სპილენძით ნაჭედ ცხენების,
რომელთა გიყვარს ჭიხვინი;
და ლურჯქიმიან გემების
შემოტანილი განძი,
შეჯიბრი ყმაწვილკაცების,
რომლებიც მარცხდებიან და
მაინც ბრწყინავენ ეტლზე.
აქ მოდი, ჩვენთან მაგ ოქროს სამკაპით,
560 დელფინთა მეფევ, შენ, პატივდებულო
სუნიონსა და გერესტოსს,
კრონიდო, ფორმიონისთვის
უსაყვარლესო, ჩვენთვისაც
სხვებზე ძვირფასი შენ ხარ.
– 126 –
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
565 გვსურს, მამები განვადიდოთ, ვაჟკაცები რომ იყვნენ,
ამ მიწისა და პეპლოსის ღირსეულნი პატრონნი,
ხმელეთსა და ზღვაზე, ყველგან, ყველანაირ ბრძოლაში
იმარჯვებდნენ და ქალაქის შესამკობად ზრუნავდნენ.
ისინი ხომ არასოდეს, მტერს რომ დაინახავდნენ,
570 არ ითვლიდნენ, დასახვედრად ისე ემზადებოდნენ.
თუკი ომი მძიმე იყო, ვინმე დაეცემოდა,
იმწუთს ისევ ფეხზე იდგა, ეშვებოდა ბრძოლაში,
თითქოს სულ არ წაქცეულა. სტრატეგოსი არც ერთი
კლეენეტეს არ სწვევია, რამე არ უთხოვია.
575 ასე იყო მაშინ, ახლა – პროედრას არ მისცემ, –
არ ვიბრძვიო, გიპასუხებს. ჩვენ კი ასე როდი ვართ,
ქალაქსა და ღმერთებს ყველა მამაცურად დავიცავთ.
არაფერი არ გვჭირდება, მხოლოდ ერთს გთხოვთ, მშვიდობას
თუ ვეღირსეთ, შრომისაგან თუკი გავთავისუფლდით,
580 ჩვენს თმებსა და ტანსაცმელზე ნუღარაფერს ნუ გვეტყვით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
პალას, მფარველო ქალაქის,
მეუფევ წმინდა ქვეყნისა,
რომელიც პოეტებით და
ომებით, ძალით, ყველაფრით
585 აღემატება სუყველას;
აქ მოდი, წამოიყვანე
ლაშქრობებსა და ბრძოლებში
ჩვენი დამხმარე, ნიკე.
იგი ხომ გუნდის მეგობარია,
590 მტრებს ჩვენთან ერთად ხომ ებრძვის.
გამოჩნდი ახლა, ქალღმერთო,
დააჯილდოვე ეს ხალხი
და გამარჯვება მიეცი
დღეს, თუ საერთოდ აძლევ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
595 ახლა გვინდა, ჩვენს ცხენებსაც საკადრისი მივუზღოთ,
ქების ღირსნი კი არიან, რადგან ტანჯვა მრავალი
ბრძოლებსა და ლაშქრობებში მათაც გადაიტანეს.
ხმელეთზე ხომ იყოჩაღეს, ეს ისე არ გვაკვირვებს,
– 127 –
როგორც ის, რომ ვაჟკაცურად გადავიდნენ გემებზე,
600 მათარები, ნიორი და ხახვი მოიმარაგეს.
მერმე ნიჩბებს შეეჭიდნენ ადამიანებივით,
დაიყვირეს: «აბა, ნიჩბებს ვინ მოუსვამს, ჰიპაპა¡,
უფრო მაგრად, უფრო ცოცხლად, რას გაშეშდი, ამფორა!»
გადავიდნენ კორინთოში… მაშინ ახალგაზრდებმა
605 თავ-თავისი საწოლები ამოთხარეს ფლოქვებით.
სანადიროდ გაემართნენ, დაიწუნეს იონჯა;
კიბორჩხალებს დაერივნენ, ერთიანად გაწყვიტეს.
თეორეს თუ დავუჯერებთ, ერთი კორინთოელი
კიბორჩხალა ღმერთს უხმობდა: «პოსეიდონ, მიშველე,
610 ვერც მიწაზე და ვერც ზღვაზე მხედრებს ვერ დავემალე!»
პირველი ეპისოდიონი
ბრუნდება მ ე ძ ე ხ ვ ე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ყველაზე ძვირფასო, ყველაზე გულადო,
აქ შენს არყოფნაში გულს დარდი გვიწვავდა!
ახლა, უვნებელი როცა დაგვიბრუნდი,
გვაუწყე, იქ ბრძოლა რაგვარად წარმართე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
615 რა უნდა გაუწყოთ? – გავხდი «ნიკობულე».
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. აჰა, ყველა გეგებებით მხიარული ყიჟინით!
ლაპარაკობ კარგად, მაგრამ სიტყვებს ბევრად
აღემატა საქმე;
დაწვრილებით მოგვიყევი,
620 მეჩვენება, თითქოს
შორიდანაც, თითქოს
შორიდანაც მოვიდოდი,
ოღონდ შენთვის მომესმინა:
თქვი, ძვირფასო, გამბედავად:
გვიხარია სუყველას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და მართლაც, მოსმენის ღირსია ამბავი.
625 აქედან პირდაპირ იმას დავედევნე.
იქ იყო; გრგვინავდა, ყვიროდა, ტყუოდა.
– 128 –
მხედრებს თავს ესხმოდა, ყველას არწმუნებდა,
პირი შეიკრესო… ო, ლაპარაკობდა
ის დამაჯერებლად! საბჭო კი უსმენდა;
630 კარგად რომ გამოძღნენ ტყუილმხალეულით,
უცებ მოიღუშნენ, წარბები ასწიეს.
მე კი, რომ დავრწმუნდი, – ასე, თაღლითობით
ყველა გააცურა, ჩემთვის გავიფიქრე:
«პაწია ღმერთებო მატრაბაზობისა,
635 სიცრუის, მზაკვრობის და გარყვნილებისა,
აგორავ, რომელმაც ბავშვი გამომზარდე,
ახლა მომანიჭეთ ენა თავხედური
და ხმა უსირცხვილო», – ეს რომ გავიფიქრე,
მარჯვნიდან მომესმა ხმა უკანალისა.
640 კარგ ნიშნად ჩავთვალე; საჯდომით კარები
უცებ გავიტანე, პირი დავაღე და
ასე დავიყვირე: «ო, საბჭოვ, მისმინე,
მინდა, რომ გახაროთ ახალი ამბავი:
მას შემდეგ, რაც ჩვენთან ომმა დაიგრგვინა,
645 მე ასე იაფად თევზი არ მინახავს».
უცებ გაუნათდათ იმათ სახეები.
გვირგვინით მმოსავდნენ ახალი ამბისთვის.
მე კი ეს ვურჩიე იმათ, საიდუმლოდ,
თუ სურდათ, ობოლად მეტი მოსწეოდათ,
650 ხელოსნებისაგან ეყიდათ ჯამები.
მათ ტაში დამიკრეს, პირები დააღეს.
აქ კი პაფლაგონელს ეჭვი შეეპარა,
მაგრამ ვინაიდან საბჭოს ხასიათი
იცოდა, – ურჩია: «ხალხო, მე მგონია,
655 ახალი ამბისთვის, რაიც მოგვიტანეს,
კარგს ვიზამთ, ქალღმერთს თუ ჩვენ ას ხარს შევწირავთ».
ისევ მიუბრუნდა საბჭო მოწონებით.
რომ მივხვდი, იმ ნეხვმა ისევ დამამარცხა,
მეც გავაორასე რიცხვი ხარებისა.
660 საბჭოს კი ვურჩიე, მონადირისათვის
ათას თხის შეწირვის აღთქმა რომ მიგვეცა,
თუ თევზი – ობოლად – ასი მოვიდოდა.
ისევ მე მომხედეს გახარებულებმა.
პაფლაგონელმა კი ბლუკუნი დაიწყო.
665 გარეთ გაათრიეს იგი პრიტანებმა,
– 129 –
საბჭო კი წამოდგა, ყველა აყაყანდა.
პაფლაგონელი კი ითხოვდა: «მოიცათ,
ლაკედემონიდან ელჩი ჩამოვიდა,
ერთი მოუსმინეთ, ზავისთვის მოსულა».
670 მათ ერთი კაცივით ერთხმად დაიბღავლეს:
«ზავისთვის მოსულა? რაღა დროს ზავია,
ძვირფასო, თევზი ხომ ისეც გაიაფდა!
ზავი არ გვჭირდება, კვლავ ომი გაგრძელდეს!»
პრიტანებს უყვირეს, კრება დაეხურათ,
675 ყველა გადაახტა მოაჯირს, გაიქცა,
მეც გამოვიქეცი, რაც იყო ბაზარში
ქინძი, პრასი, სულ ვიყიდე, მთლიანად.
მათ რომ თევზისათვის დააკლდათ მწვანილი,
უფასოდ მივეცი, რომ მეამებინა.
680 დიდად გაიხარეს, ყიჟინა ატეხეს
და ქება შემასხეს… სულ ერთი ობოლი
დამიჯდა ის ქინძი – საბჭო ჩემსკენაა!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ყველაფერი გააკეთე, როგორც ბედის რჩეულმა;
ის თაღლითი ახალ არამზადას შეხვდა,
685 ბევრად უფრო ძლიერს,
უფრო ცბიერს, ხელოვანს
შემპარავი სიტყვის.
მოიფიქრე, ბრძოლა ახლა
როგორ უნდა გააგრძელო.
მოკავშირედ გეყოლებით.
690 შენსკენა ვართ, ხომ იცი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
თვით პაფლაგონელი მოდის ტალღასავით,
ამღვრევს და აღელვებს ყველაფერს, მე მგონი,
ჩაყლაპვას მიპირებს. ვაჰ! რა თავხედია!
მეორე ეპისოდიონი
შემორბის განრისხებული პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენი დამარცხების სამყოფი სიცრუე
– 130 –
695 კიდევ მაქვს! ვერ მოგსპობ? – დავინგრე მთლიანად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მომწონს ეგ მუქარა, მაცინებს სიფიცხე,
ბაქიაობაზე «ყიყლიყოს» გეძახი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ო, ვფიცავ დემეტრეს, თუკი ამ მიწიდან
ვერაფრით აღგ…ჭამე, თავსაც არ ვიცოცხლებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
700 შეჭმით მემუქრები? მე შეგსვამ, იცოდე,
თუნდ, როცა ჩაგყლაპავ, გავსკდე ერთიანად!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვფიცავ პილოსიდან მოძღვნილ პროედრიას…
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დახეთ, პროედრია! რას გავიხარებდი,
უკანა რიგში რომ მენახე დამჯდარი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
705 ბორკილებს დაგადებ, ზეცას გეფიცები!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დახეთ, რა ფიცხია! რა მოგცე სათქვლეფად?
თქვი, რას ისურვებდი? რას შეჭამ? – საფულეს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ფრჩხილებით ნაწლავებს გარეთ გამოგიყრი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – სარჩოს, რომ იღებ პრიტანიონიდან!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
710 მე ხალხთან მიგათრევ, პასუხი რომ გამცე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვითონ მიგათრევ და ცილსაც დაგწამებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაგრამ შენ, თაღლითო, არ დაგიჯერებენ,
მე – ყველას დავცინებ, თუ მომესურვება.
– 131 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა ურცხვად მიიჩნევ, რომ ხალხი შენია!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
715 ვიცი, რა საჭმელითაც უნდა დავაპურო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მერე, ძიძასავით სულ მშიერს არ ტოვებ?
ლუკმას დაუღეჭავ, პატარას მას მისცემ,
თვითონ კი სამჯერ დიდს იტოვებ სანთქავად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ზევსს ვფიცავ, ისეთი მოხერხებული ვარ,
720 ხალხს ხან ვავიწროებ, ხანაც ვაფართოებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეგ ჩემს უკანალსაც კარგად ეხერხება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ნუ ფიქრობ, საბჭოში თითქოს დამამარცხე.
კრებაზე მივიდეთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არავინ გაკავებს,
წამო, ნუღარაფრის გამო შევყოვნდებით.
მესამე ეპისოდიონი
მ ე ძ ე ხ ვ ე და პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი მიდიან დემოსის სახლთან და კარებზე
აკაკუნებენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ე¡, დემოს, გამოდი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
725 მამა ზევსს გაფიცებ,
გამოდი, დემიკო, გამოდი, ძვირფასო.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გამოდი, შეხედე, რაებს მიბედავენ.
დ ე მ ო ს ი კარებიდან გამოიხედავს.
– 132 –
დ ე მ ო ს ი
ვინა ხართ? რას ბღავით? მომშორდით თავიდან!
ჩემი ზეთისხილის გვირგვინი! რასა ჰგავს!
როგორ დაგიშლიათ! რა მოხდა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
730 შენს გამო
მირტყამენ ესეც და ისინიც.
(გუნდზე მიუთითებს)
დ ე მ ო ს ი
ვაჰ! რატომ?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მიტომ, რომ მიყვარხარ და შენზე ვგიჟდები!
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
შენ ვინ ხარ, მითხარი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე? ამის მეტოქე,
შენი მოყვარული, კეთილისმსურველი,
735 სხვებივით კეთილი და პატიოსანი;
მაგრამ შენს სიყვარულს ეგ ვინმეს დაუთმობს?!
თვითონაც იმ ბიჭებს ჰგავხარ, საყვარლები
რომ ჰყავთ; – პატიოსნებს არ აგდებ არაფრად,
შენს თავს მეწაღეებს, ვაჭრებს, მეჩექმეებს,
740 ტყავის გამყიდველებს უძღვნი ერთიანად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ვზრუნავ ხალხისთვის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჰო, თქვი, რას აკეთებ?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
როცა პილოსიდან გაიქცნენ სარდლები,
ჩავედი, სპარტელი ტყვეები მოგგვარეთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვიღაცა ქოთანში ხარშავდა შეჭამადს,
– 133 –
745 მე გამოვიარე, ავწაპნე ქოთანი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ახლავე სახალხო კრება მოიწვიე,
დემოს, რომ გაიგო, ჩვენ ორში რომელი
უფრო ერთგულია და ის შეიყვარე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სწორია! ოღონდაც პნიქსზე ნუღარ წავალთ.
დ ე მ ო ს ი
750 აბა სხვა ადგილას არსად არ დავჯდები.
კრება ძველებურად პნიქსზე ჩატარდება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე უბედურს! ნაღდად დავიღუპე!
მოხუცი სახლში ხომ ყველაზე ბრძენია,
როგორც კი იმ ქვაზე დაჯდება, იმწუთას
755 ამთქნარებს, თითქოსდა იქ ბუზებს ითვლიდეს.
მეორე აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ახლა შენი საიალქნე ბაგირები მოუშვი!
მოიკრიბე სიმამაცე, გაილესე ენა!
ამით უნდა დაამარცხო. ცბიერია იგი,
გაიძვერაც; – გამოსავალს სულ იოლად პოულობს,
760 გრიგალივით ამოვარდი და მძვინვარედ დაეცი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, ახლა კი ფრთხილად იყავი, სანამ შეგიტევს, თვით მოემზადე,
ასწიე შენი «დელფინები» და თვითონ მიადგი შენი კატარღა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ჩემს დედოფალს, ქალღმერთ ათენას, ჩვენი ქალაქის
მფარველ-განმგებელს,
ამას ვთხოვ: თუკი ათენელთათვის საუკეთესო კაცი შევიქენ
765 ლისიკლეს, კინას და სალაბაკქოს შემდეგ, შეძლება
მომცეს ქალღმერთმა,
კვლავ არაფერი არ ვაკეთო და პრიტანიონში კვლავ ვისადილო.
– 134 –
(დემოსს)
თუკი შენ მძულხარ, თუკი შენს გამო მტერს მარტოდმარტო
არ შევებრძოლო,
მომსპონ, გამხერხონ, ჩემი ტყავისგან აპეურები გამოჭრან თუნდაც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც, ჩემო დემოს, თუ არ მიყვარხარ, თუკი შენს გამო ჭკუას
არ ვკარგავ,
770 დამჭრან, დამკეპონ ნაკუწ-ნაკუწ და ისე მომხარშონ! არ
დამიჯერებ? –
ამ მაგიდაზე ცოცხლად დამგლიჯონ და მიტოტოსში ყველს
შემაზილონ,
მერმე კაუჭზე ჩამოკიდული კერამიკოსში გადამათრიონ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვინღა იქნება ის მოქალაქე, შენ ჩემზე უფრო რომ ეყვარები?
ჩემი საბჭოში ყოფნისას შენთვის დიდი თანხა მაქვს შეგროვებული;
775 ზოგს ვაწამებდი, ზოგსაც ვახრჩობდი, ზოგს დავდევდი და
ვეხვეწებოდი,
კერძო პირებზე აღარ ვფიქრობდი, ოღონდაც შენთვის მეამებინა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეგ არაფერი არ არის, დემოს; ასეთ საქმეებს მეც გავაკეთებ.
მეც მოვიტაცებ სხვის პურს როგორმე და მოტაცებულს შენ
ჩაგაბარებ.
რომ არც უყვარხარ, არც ერთგულია, ამას ახლავე გაჩვენებ
ცხადად –
780 გემსახურება მხოლოდ იმისთვის, შენს ნაღვერდალთან კარგად
რომ გათბეს.
შენ მარათონში მახვილით ხელში სამშობლოსათვის ებრძოდი
სპარსელს,
შენ გაიმარჯვე, ჩვენ ავქაქანდით; სალაპარაკო ბევრი მოგვეცი…
ასეთი კაცი ამ ქვებზე ზიხარ და ეს არც ფიქრობს, რომ გემაგრება.
მე კი სულ სხვა ვარ, აი, შევკერე და მოგიტანე… აბა, ადექი,
785 ახლა დაბრძანდი. რბილად იქნება, ვინც სალამინში გადაიღალა.
დ ე მ ო ს ი
კაცო, ვინა ხარ? შთამომავალი ჰარმოდიოსის დიდი გვარისა?
ამ საქმით მართლაც კეთილშობილი და მოყვარული ჩანხარ
დემოსის.
– 135 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაი, რა წვრილი პირმოთნეობით დაიმსახურა ამისი ნდობა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იგი ბევრად უფრო პატარა სატყუარათი ჩაიგდე ხელში.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
790 არ აღმოჩნდება არც ერთი კაცი, ხალხისთვის ჩემზე უკეთ
მებრძოლი,
ანდა დემოსის უფრო მოყვარე, – თავს ჩამოვდივარ სანაძლეოში!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამას უწოდებ მერე სიყვარულს?! ხომ ხედავ, ხალხი მერვე წელია
კოშკში, კასრსა და ძერის ბუდეში ცხოვრობს; და მაინც არ
გებრალება.
ამწყვდევ და მისგან წვენი გამოგყავს. არქეპტოლემემ რომ
მოგვიტანა
795 მშვიდობა, შენ ის არ მოისურვე! ხოლო ელჩები გააპანღურე
და ქალაქიდან ისე გაყარე, როცა მშვიდობა შემოგთავაზეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მთელს საბერძნეთზე რომ გვებატონა. ორაკულებში ასე წერია,
რომ ხუთ ობოლად მალე დემოსი არკადიაში იჰელიასტებს…
თუკი გადარჩა. ყოველნაირად ვუშოვი ლუკმას, ვემსახურები,
800 გზასაც ვიპოვი – ავად თუ კარგად, ტრიობოლი კი მუდამ ექნება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
ზევსს ვფიცავ, შენ ის სულ არ გადარდებს, არკადიაში რომ
იბატონოს.
შენ თვითონ გინდა, ქრთამი აიღო ქალაქებისგან, ხოლო დემოსმა
ომებისა და ბურუსის გამო ვერ დაინახოს, რასაც თაღლითობ
და გასაჭირში ხელფასისათვის სულ შენ გიყუროს
პირდაფჩენილმა.
805 ოჰ, მინდვრებში რომ დაბრუნდებოდეს და მშვიდობაში რომ
იცხოვრებდეს,
ფაფას შეჭამდეს, მომაგრდებოდეს, ზეთისხილზე რომ სიტყვას
იტყოდეს,
მაშინ გაიგებს, რამდენ სიკეთეს აკარგვინებს ეგ შენი ხელფასი
და დაბრუნდება გამწარებული, შენს წინააღმდეგ ექნება კენჭი.
– 136 –
ეს შენც იცი და თვალს უხვევ ამ კაცს, სიზმრის ახსნაშიც
ასე ატყუებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
810 საშინელება არ არის განა, ასე რომ ამბობ და ცილს რომ მწამებ
დემოსისა და ათენელების წინაშე იმ კაცს, ვისგანაც ქალაქს,
ვფიცავ დემეტრეს, თემისტოკლეზე მეტი სიკეთე უნდა ახსოვდეს?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«ქალაქო არგოს, გესმის რას ამბობს?» შენ თემისტოკლეს
როგორ ედრები?
იმან ქალაქი აავსო ჩვენი, თუმც ჩაიბარა გაჭირვებაში;
815 მშიერი ხალხი დააპურა და სადილს პირევსიც ზედ დაუსართა;
მას ძველი თევზი არც კი მოუკლავს, არა, ახალი კი დაუმატა!
შენ კი სულ ცდილობ, მცირე ქალაქად წარმოაჩინო ჩვენი ათენი,
კედლებს აშენებ, ორაკულს მღერი, თემისტოკლესაც რომ ეტოლები!
ის გააძევეს… შენ ნასადილევს თითებს ნარჩევი პურებით იწმენდ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
820 საშინელება არ არის განა, დემოს, ამ კაცმა ასე გამლანძღოს,
როცა მიყვარხარ!
დ ე მ ო ს ი
აბა, შეწყვიტე, ნუ ილანძღები და ნუ თაღლითობ!
მე კი ამდენ ხანს ვერ შევამჩნიე, რომ ამნაირად ინიღბებოდი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემო დემიკო, უსაზიზღრესი კაცია, ბევრი ცოდვა ჰკიდია.
სანამ შენ შენთვის წყნარად ამთქნარებ,
825 ეს ანგარიშებს სწურავს, წვენს ადენს
და მერე წრუპავს ორივე ხელით
ხაპავს საერთო საგანძურიდან.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ოცდაათი ათასი დრაქმა
გაქვს მოპარული, ახლავე გამხელ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
830 წყალს რატომ ნაყავ, რა გაყრანტალებს?
მაინც ყველაზე საზიზღარი ხარ
ათენელთათვის. ვფიცავ დემეტრეს,
– 137 –
კაცი არ ვიყო, თუ არ გამხილო,
შენ თვითონ ქრთამად მიტილენედან
835 ორმოცზე მეტი მნა რომ აიღე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. შენ სუყველას გამოგვიჩნდი დიდ სიკეთის მთესველად.
გაქებ ენამჭევრობისთვის. გააკეთე ასე –
შეიქნები ელინთ შორის უდიდესი კაცი.
ქალაქს, ყველა მოკავშირეს გაუძღვები სამკაპით,
840 მხოლოდ ერთხელ შეარხევ და ფული მოვა თავისით.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აღარ გაუშვა, ხომ მიხვდი, რაში ყოფილა სუსტი.
შენი ფერდების პატრონი აწი იოლად დასძლევ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
არა, კარგებო, ჯერ კიდევ ასე არ გახლავთ საქმე.
ზოგი რამ დამრჩა მარაგში, ჩემს პოსეიდონს ვფიცავ,
845 იმგვარი, მტრებს რომ სუყველას დაუმოკლებდა ენას,
თუ პილოსური ფარები დარჩენილია კიდევ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ემაგ «ფარებზე» გაჩერდი, კარგი საბაბი მომეც.
რომ გყვარებოდა დემოსი, არ დაუშვებდი, ალბათ,
ჩამოეკიდათ ფარები სახელურებით, არა!
850 მაგრამ ეს, დემოს, ხრიკია და ეშმაკური ფანდი:
რომც მოინდომო ამ კაცის დასჯა, ვერაფერს უზამ.
ხომ ხედავ, შემოიკრიბა მეტყავეები ირგვლივ,
იმათთან ახლოს ცხოვრობენ ვაჭრებიც – ყველის, თაფლის,
პირი აქვთ ყველას შეკრული, ფიქრობენ მხოლოდ ერთზე,
855 თუ განრისხდები სასტიკად, ან გააძევებ ვინმეს,
გაიქცევიან ღამით და ჩამოიღებენ ფარებს,
რომ ბაზრის შესასვლელები ხელში აიღონ უცებ.
დ ე მ ო ს ი
ვაი, უბედურს, ჰქონიათ სახელურები ფარებს!
შე საძაგელო, ამდენ ხანს მე მატყუებდი თურმე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
860 ბედკრულო, ნუ დაუჯერებ! ხომ არ გგონია, მართლა
იპოვი ჩემზე უკეთეს მეგობარს? მხოლოდ მე ვარ
– 138 –
შეთქმულებათა გამხსნელი, რაც კი ქალაქში ხდება,
მე ვეღარ დამემალება, იმწამსვე ავტეხ ყვირილს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იმ მებადურს მაგონებ, ვინაც გველთევზას იჭერს.
865 ის დამდგარ წყალში ვერაფერს ვერ გაახერხებს, იცი,
წყალს თუ აამღვრევს, ფსკერიდან თუკი ამოყრის ტალახს,
მაშინ დაიჭერს, – შენც ამღვრევ ქალაქს და თევზსაც იჭერ.
ახლა ეს ერთიც მითხარი: ამდენ ტყავებს რომ ჰყიდი,
თუ მიგიცია ამისთვის, რომ შეეკერა წაღა?
რომ გყვარებოდა, მისცემდი.
დ ე მ ო ს ი
870 არა, აპოლონს ვფიცავ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ხომ მიხვდი, რა კაციცაა?! მე კი ასეთი არ ვარ,
აჰა, ეს წყვილი წაღაა, ატარე, გქონდეს ჩემგან.
დ ე მ ო ს ი
ხალხისთვის შენზე უკეთესს ვერვის ინატრებს კაცი.
გეტყობა, გიყვარს ქალაქი, ამ ჩემს ფეხებზეც ზრუნავ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
875 საშინელება არ არის? რა შეძლებიათ წაღებს!
ჩემი კი სულ დაივიწყე, რაც გაგიკეთე კარგი?
მრუშობა მოვსპე, სიიდან გამოვიყვანე გრიტე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
საშინელება არ არის? საჯდომს უჭვრეტ და მაინც
ტრაბახობ, სიძვა მოვსპეო? იმათი გშურდა, ალბათ,
880 რომ მოსპე: ორატორები არ გამხდარიყვნენ მერმე.
ხედავდი, რომ უქიტონოდ იყო ამხელა კაცი,
ერთი პერანგის ღირსადაც არ ჩაგითვლია იგი,
თუნდ ყოფილიყო ზამთარი. აიღე, დემოს, გაძლევ.
დ ე მ ო ს ი
თვით თემისტოკლეც ვერასდროს მოიფიქრებდა ამას.
885 თუმცა პირევსი მაჩუქა,მაგრამ მე ასე ვფიქრობ,
რომ ამ ქიტონის ამბავი უკეთესია მაინც.
– 139 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაი უბედურს, როგორი მაიმუნობით მებრძვი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ახლა იმ სტუმრის დღეში ვარ, ვისაც უზომოდ უსვამს
და ახლა უჭირს… შენივე ხერხი ვიხმარე ძველი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
890 მლიქვნელობაში მაჯობებ? არა მგონია. აჰა,
ამას მოვასხამ.
(მოსასხამს აძლევს დემოსს. მეძეხვეს)
რას იტყვი? ხომ არ გაცოფდი?
დ ე მ ო ს ი
ტფუი!
ჯანდაბას იქით წასულხარ! სულ ტყავის სუნით ყარხარ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
განზრახ მოგასხა, უნდოდა, რომ გაეგუდე სულაც.
ადრეც შვრებოდა ამგვარებს. შენ სილფიონი, გახსოვს,
რომ გაიაფდა უეცრად?
დ ე მ ო ს ი
895 რაღა თქმა უნდა, მახსოვს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამან იზრუნა მაგისთვის, გააიაფა განზრახ,
რომ გეყიდათ და გეჭამათ, ჰელიეაში მერე
მოსამართლეებს ებუთქათ, დახოცილიყვნენ ყველა.
დ ე მ ო ს ი
ვფიცავ პოსეიდონს, იგი ერთმა კოპრელმაც მითხრა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(მაყურებელს)
900 ბათქა-ბუთქისგან სუყველა წითურები არ გახდით?
დ ე მ ო ს ი
ზევსს ვფიცავ, საქმე წითურის ნახელავია ნაღდად.
– 140 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
თაღლითო, პამპულაობით გსურს ამიბნიო თავგზა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვით ქალღმერთმა მასწავლა, რომ თავხედობით
დაგძლევ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვერაფრით ვერ გაიმარჯვებ! დემოს, აიღე, გაძლევ
905 ფულიან ჯამს და ჩახეთქე, შენთვის იყავი, უქმად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე კი ამ ქილას მოგართმევ, წამლით სავსეა იგი,
მუხლზე წაისვი, ჭრილობებს სულ დაგიშუშებს უცებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სულ ამოგიღებ ჭაღარას, უმალ ყმაწვილკაცს გაგხდი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კურდღლის კუდი აიღე, გამოიწმინდე თვალი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
910 ცხვირს რომ მოიწმენდ, თითები შემომახოცე თავზე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა, ჩემსაზე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჩემსაზე!
(მეძეხვეს)
ტრიერარქობას მოგანდობ,
ფულს კი სულ თვითონ დახარჯავ:
ძველთაძველ ხომალდს მიიღებ,
915 რომელიც შეკეთებისთვის
ნიადაგ ხარჯებს მოითხოვს.
როგორმე ისეც მოვაწყობ,
აფრა რომ გერგოს დამპალი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ადუღდა კაცი!
– 141 –
(პაფლაგონელს)
შეწყვიტე,
920 გადმოდის! მოსაკლებია
მუგუზალი და მუქარა
მოსახდელია ქაფქირით!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
კარგად მოგხვდება ამისთვის,
გაგსრესს სამხედრო ბეგარა.
925 თვითონ ვიზრუნებ, სიაში
მდიდარ კაცად რომ ჩაგწერონ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე არ გაშინებ არაფრით,
მაგრამ ამას კი გისურვებ:
ტაფა შეგედგას ცეცხლზე და
930 თევზი შეგეწვას, თავად კი
გინდოდეს მილეტელებზე
ლაქლაქი, გელოდებოდეს
წარმატებისთვის – ტალანტი;
ჩქარობდე, თევზიც ჩახეთქო
935 და კრებაც არ გააცდინო;
სანამ შეჭამდე, მანამდე
კაციც მოგსვლოდეს და შენაც
ტალანტის ხათრით გეჩქაროს,
ერთად გეხეთქოს
940 და უმალ დამხრჩვალიყავი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კარგია, კარგი, ვფიცავ ზევსს, აპოლონსა და დემეტრეს!
დ ე მ ო ს ი
მეც ასე მგონია, ცხადია, ეს კაცი
საუკეთესოა მათ შორის, ვინაც კი
945 აქამდე ყოფილა ობოლიანებში.
შენ კი, მიყვარხარო, ამბობ და მაშმაგებ.
აბა, დამიბრუნე ბეჭედი, ვერასდროს
ვეღარ გამიძღვები.
– 142 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(უბრუნებს ბეჭედს)
აჰა, გამომართვი.
თუ მე ამიკრძალავ შენზე ბატონობას,
950 ჩემზე გაიძვერა ვინმე გამოჩნდება.
დ ე მ ო ს ი
ეს ჩემი ბეჭედი არ არის ნამდვილად.
ნიშანიც სხვა უზის, ეს ჩემი არ არის.
ვერ ხედავ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაჩვენე! შენსაზე რა იყო?
დ ე მ ო ს ი
რა? ლეღვის ფოთოლში ქონი თაფლიანი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
955 არ არის.
დ ე მ ო ს ი
არ არის ფოთოლი? რაღაა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
კლდეზე დგას თოლია და სიტყვას წარმოთქვამს.
დ ე მ ო ს ი
ვაგლახ, მე უბედურს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რაო?
დ ე მ ო ს ი
მოაცილე!
ეგ ჩემი არ არის, კლეონიმესია!
აი, გამომართვი, შენ გნიშნავ მმართველად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
960 ჯერ არა, მეუფევ, არა, გევედრები,
ჯერ ჩემს ორაკულებს უნდა მოუსმინო.
– 143 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჯერ ჩემსას!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ამისას თუკი მიენდობი,
«გუდა» შეიქნები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამის მიხედვით კი
«ტყავჩამოწეული ასო» შეიქნები.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
965 ჩემი ორაკული ამბობს, რომ შენ მართავ
მთელ მიწას, ვარდების გვირგვინით მორთული.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემთან კი ძვირფასი სამოსით, გვირგვინით
შემკული ჩაჯდები ოქროს ოთხთვალაში
და დაედევნები მაშინვე სმიკითეს.
დ ე მ ო ს ი
წადი, მოიტანე ისინი.
(პაფლაგონელზე მიუთითებს)
970 ამანაც
უნდა მოისმინოს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ახლავე.
დ ე მ ო ს ი
შენც წადი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ახლავე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, გავრბივარ, რა მიშლის?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. საშური დღის ნათელი
დაადგება აქაურებს
975 და სტუმრებსაც, ჩამოსულებს,
– 144 –
კლეონი თუ გაქრება.
მაგრამ ბევრი მოხუცისგან,
ბაზარში რომ სასამართლოს
აწყობენ და ბუზღუნებენ,
980 ასეც გამიგონია:
თითქოს, მას რომ არ ჰქონოდა
ამოდენა უფლებები,
ორ ნივთს ვერ ვეღირსებოდით:
ჩამჩასა და ქვასანაყს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. 985 ღორული აქვს მიღებული
განათლება. ეს მაკვირვებს,
მისი ძველი ძმაკაცები
ასეთ ამბავს ყვებიან:
ლირას მხოლოდ დორიულად
990 აწყობდაო და არ სურდა,
შეესწავლა სხვა რამეო.
მაშინ განრისხებულა
კითარისტი, გაუგდია,
რადგან ბავშვი ჰარმონიას
995 არ სწავლობდა, თუკი იგი…
დორიული არ იყო.
მეოთხე ეპისოდიონი
ბრუნდებიან პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი და მ ე ძ ე ხ ვ ე. მოათრევენ ორაკულებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჰა, აბა, შეხედე, აქ ყველა არცაა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე, ჩავისვრი… ყველა არც აქაა.
დ ე მ ო ს ი
(მიუთითებს ორაკულებზე)
რაა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ორაკული!
– 145 –
დ ე მ ო ს ი
ამდენი?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
რა გიკვირს?
1000 კიდევ მაქვს, ზევსს ვფიცავ! სკივრი სულ სავსეა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ორი სახლი და სხვენიც, გატენილი.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, ვნახოთ. ვისია ეს ორაკულები?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჩემი – ბაკისისა.
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
შენი კი ვისია?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გლანისის – ბაკისის უფროსი ძმა გახლავთ.
დ ე მ ო ს ი
და რაზე არიან?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1005 ათენზე, პილოსზე,
შენზე და ჩემზედაც, სუყველა საქმეზე.
დ ე მ ო ს ი
შენი კი რაზეა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ათენზე, ფაფაზე,
ლაკონელებსა და ახალ სკუმბრიაზე.
ვაჭრებზე, წონაში სულ რომ გვატყუებენ,
1010 შენზე და ჩემზედაც; – ამან დაიკბინოს!
დ ე მ ო ს ი
სწრაფად, ვატრიალოთ, ახლავ გამაგონეთ;
ჰო, ის არ გამოგრჩეთ, მე რომ მსიამოვნებს,
ღრუბლებში არწივი რომ უნდა შევიქნე.
– 146 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაშ, მოდი, დამიგდე ყური და მისმინე.
1015 ახლა დაუკვირდი, ძეო ერეხთევსის, გზას ორაკულისა,
რომელიც ტაძარში, ძვირფას სამფეხიდან გამცნო
აპოლონმა.
გიბრძანა, დაიცვა ბასრკბილებიანი და წმინდა ნაგაზი,
რომელიც შენთვის ყეფს და უღრენს სუყველას შენი
გულისათვის,
ხელფასსაც ის გაძლევს. თუკი არ დაიცავ, დაღუპვა
მოგელის;
1020 ბევრი ჰყავს მოძულე, გუნდ-გუნდად ბოროტი ჭკები
დასჩხავიან.
დ ე მ ო ს ი
დემეტრეს ვფიცავარ, ვერ მივხვდი, რას ამბობს.
ან ნაგაზს რა უნდა, ან ჭკას – ერეხთევსთან?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეს მე ვარ ნაგაზი, შენთვის ვყეფ ნიადაგ.
გითხრა ფოიბოსმა, დამიცვა ქოფაკი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1025 ამას კი არ ამბობს, არამედ ამ ძაღლმა
სულ რომ შეგიჭამა მთელი ორაკული.
სიმართლე ნაგაზზე აქ, ჩემთან წერია.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, თქვი, მე მანამდე ქვა უნდა ავიღო,
მაგ თქვენმა ნაგაზმა რამე არ მომჭამოს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1030 ახლა დაუკვირდი, ძეო ერეხთევსის, მონებით მოვაჭრე
ქოფაკსაც, კერბეროსს, კუდს რომ აქიცინებს. სანამ შენ
სადილობ,
დროს უცდის, რომ ხორცი უმალ შეგიჭამოს, როგორც
დაამთქნარებ.
ხშირად ესტუმრება შენს სამზარეულოს მალულად ნაგაზი
ღამით და სასწრაფოდ შესანსლავს ყველაფერს: ჯამებს
და… კუნძულებს.
– 147 –
დ ე მ ო ს ი
1035 ვფიცავ პოსეიდონს, გლანისი ჯობია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ძვირფასო, უსმინე ამას და განსაჯე:
ერთ ვინმე დედაკაცს უწმინდეს ათენში ლომი გაუჩნდება,
რომელიც ხალხისთვის ბრძოლას გაუმართავს კოღოთა
სიმრავლეს.
თითქოსდა საკუთარ ბოკვერებს იცავდეს. შენაც
გაუფრთხილდი,
1040 ამისთვის აღმართე კედლები ხისა და კოშკები რკინისა.
დ ე მ ო ს ი
ვერ მივხვდი, აპოლონს ვფიცავარ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ნათლად გიბრძანა ღმერთმა, დამიფარო,
შენს «ლომად» უფალი ნაღდად მე მგულისხმობს.
დ ე მ ო ს ი
ჩემს დაუკითხავად «ლომადაც» იქეცი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1045 არაფრით არ უნდა, ეს ერთიც რომ ახსნას:
რა არის «კედლები ხისა და რკინისა»,
რაშიც ლოქსიასმა გიბრძანა, რომ ჩასვა.
დ ე მ ო ს ი
რას ფიქრობ, რისი თქმა უნდოდა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე მგონი,
გიბრძანა, ეს კაცი ხუნდებში ჩაგესვა.
დ ე მ ო ს ი
1050 ო, ეს ორაკული, ვატყობ, აღსრულდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ნუ მიენდობი,შურისგან ჩხავიან ყორნები ხმამაღლა.
მიმინო გიყვარდეს, გულში სულ გახსოვდეს, რა ტვირთი
ატარა,
– 148 –
ლაკედემონელი ყვავის ბახალები როცა მოგიყვანა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მთვრალი იქნებოდა, თუ პაფლაგონელმა თვითონ გააკეთა.
1055 ბოროტის მზრახველო კეკროპიდ, ეს საქმე დიდად
მიგაჩნია?
ტვირთს ქალიც ატარებს, ეს იმ ტვირთს, რომელსაც კაცი
შთაუსახავს,
ბრძოლა კი არ ძალუძს, თუ არ დაისვენებს, უმალ
ჩაისველებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ამას უსმინე, რას ამბობს უფალი პილოსი პილოსზე.
«არის პილოსის წინ პილოსი…»
დ ე მ ო ს ი
რას ბოდავ, როგორ «პილოსის წინ»?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1060 ამბობს, რომ «პიელოსს», კუტალებს აიღებს.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, მე დღეს დაბანა აღარ მეღირსება?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა, – მოიპარა ამან კუტალები.
აქ ზღვაოსნობაზეც არის ორაკული,
მთელი ყურადღებით უნდა მოუსმინო.
დ ე მ ო ს ი
1065 ჰო, გისმენ, პირველად კი ის წამიკითხე,
ხელფასი საიდან ექნებათ ზღვაოსნებს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ძეო ზევსისა, უფრთხილდი ძაღლმელას, რომ არ გიეშმაკოს,
მზაკვარმა, ცბიერმა და გამოქექილმა ფეხმარდმა მელიამ.
იცი, ეს რა არის?
დ ე მ ო ს ი
კი, ფილოსტრატეა აქ, ჩვენთან, ძაღლმელა.
– 149 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1070 ამას კი არ ამბობს, არამედ ეს კაცი
სულ სწრაფ და სარფიან ხომალდებს რომ ითხოვს,
არ უნდა მისცეო, ბრძანა ლოქსიასმა.
დ ე მ ო ს ი
ძაღლმელა ტრიერი ყოფილა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვერ ხვდები?
ხომალდიც ხომ სწრაფია ვითარცა მწევარი.
დ ე მ ო ს ი
1075 მერმე ძაღლს მელია როგორ მიემატა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, ეს მელუკები ჯარისკაცებია,
სოფლებში ვენახებს რომ ანადგურებენ.
დ ე მ ო ს ი
კეთილი.
ამ მელუკებისთვის ხელფასი სადაა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვითონ ვიშოვი და თანაც სამ დღეში.
1080 ჯერ ამას უსმინე: ბრძანებს ორაკული,
კილენეს უფრთხილდი, არ გიეშმაკოსო.
დ ე მ ო ს ი
რაო, კილენეო?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«კილენე» – პეშვიო?
ეს არის, სულ რომ გთხოვს, «პეშვში ჩამიდეო».
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სწორად არ განმარტავ. თვითონ ფოიბოსი
1085 «კილენეს» უწოდებს ხელს დიოფითესის.
აი, ორაკული კიდევ მაქვს, ფრთიანი;
არწივი გახდები, იმეფებ მიწაზე.
– 150 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ასეა ჩემთანაც: იმეფებ მიწაზეც,
მეწამულ ზღვაზედაც და ეკბატანაზეც.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1090 სიზმარი მეზმანა, სადაც თვით ქალღმერთი
გრწყავდა სარწყავიდან სიმდიდრჯანმრთელობით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, მეც ასე მეზმანა ქალღმერთი,
აკროპოლისიდან გამოსულს ბუ ეჯდა.
ჯერ შენ გადმოგასხა თავზე ამბროსია
1095 სურიდან. ამას კი – ნახარში ნივრისა.
დ ე მ ო ს ი
ოჰ, ოჰ!
არავინ არ არის გლანისზე ჭკვიანი.
შენი ვარ დღეიდან, შენ უნდა შეიქნე
გერონტაგოგი და აღმზარდო თავიდან.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1100 არა, გევედრები, ცოტაც მოიცადე.
ქერის პურს მოგიძღვნი და დღიურ ულუფას.
დ ე მ ო ს ი
ვაიმე, არ მინდა ქერის გაგონებაც,
ბევრჯერ მომატყუეთ შენც და თუფანესმაც.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაშ, ახლა მოგიტან ფქვილს, სულ გამზადებულს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1105 მე მოგირბენინებ გამომცხვარ კვერებს და
კერძსაც გამზადებულს, ჭამე და იყავი.
დ ე მ ო ს ი
აბა, დააჩქარეთ, რამეს თუ აპირებთ,
თქვენ ორში რომელიც უფრო გამახარებს,
მე იმას გადავცემ პნიქსის სადავეებს.
– 151 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე უნდა გავიქცე პირველი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1110 არა, მე!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. დემოს, საოცარია
შენი ძალაუფლება,
შენი, როგორც ტირანის,
ეშინია ყველას.
1115 იოლად კი ბრიყვდები,
გიყვარს, რომ გატყუებენ,
ანდა გელიქნებიან;
სულელივით უყურებ
ყველას პირდაფჩენილი,
1120 გონება კი გტოვებს.
დ ე მ ო ს ი
არც თქვენს თმებში არ იცდის,
რაკი ასე გგონიათ:
მე ხომ თავს ვისულელებ
შეგნებულად, განზრახ.
1125 მსიამოვნებს მე თვითონ,
«ნწაი, ნწაის» რომ ვითხოვ,
ქურდს ისე რომ გამოვკვებ,
როგორც ვინმე პროსტატესს.
მერმე, როცა გაძღება,
1130 ავაყენებ, ვჟეჟავ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. აბა, მაშინ რა გვეთქმის,
თუკი სიბრძნე არ გტოვებს,
თუ ყველაფერს აკეთებ,
როგორც თვითონ ამბობ,
1135 წინასწარი განზრახვით.
თუკი, როგორც საქონელს,
პნიქსზე ქურდებს ასუქებ,
კერძი რომ დაგაკლდება,
– 152 –
მსუქან-მსუქანს დაარჩევ,
1140 შესწირავ და შეჭამ.
დ ე მ ო ს ი
მაგათ, ყველას, მიყურეთ,
ეშმაკობით ვაჯობებ,
თუმცა კი აქვთ ჭკუაში
გაცურება ჩემი.
1145 მუდამ თვალყურს ვადევნებ
ჩუმად, თითქოს ვერ ვხედავ,
რომ ყველაფერს მპარავენ,
სულ ამოვანთხევინებ,
რაც კი მოუპარავთ მათ,
1150 პირში ჩავჩრი კემოსს.
მეხუთე ეპისოდიონი
შემორბიან პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი და მ ე ძ ე ხ ვ ე. კალათები მოაქვთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეშმაკს წაუღიხარ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გაქრი, ჭირიანო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დემოს, ყველაფერი მომზადებულია
სამგზის რახანია, მსურს მოგემსახურო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ათგზის, თორმეტგზის, ათასგზის და ასე
1155 უსასრულოდმრავალდამრავალმრავალგზის.
დ ე მ ო ს ი
მე კი გელოდებით ოცდაათათასგზის,
გულში გაგინებდით მრავალდამრავალგზის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იცი, რა ჰქენი?
დ ე მ ო ს ი
მითხარი, გავიგებ.
– 153 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აი, ამ ზღუდიდან გაგვიშვი ორივე,
რომ მოგემსახუროთ.
დ ე მ ო ს ი
1160 კარგი, გაემართეთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი დ ა მ ე ძ ე ხ ვ ე
მზადა ვართ!
დ ე მ ო ს ი
გაუშვით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
ფეხი არ დამიდო!
დ ე მ ო ს ი
ჩემი მეგობრები დღეს ან მომიტანენ
დიდ ბედნიერებას, ან სულ დამღუპავენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სკამი მოგიტანე,ხედავ, მე პირველმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1165 ო, მე კი მაგიდა, სულ უპირველესმა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შეხედე, როგორი კვერი მოგიტანე,
პილოსურ ქერისგან არის გამომცხვარი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ქერქი პურისა, ამოღრუებული
თვით უკვდავ ქალღმერთის სპილოს ძვლის ხელებით.
დ ე მ ო ს ი
1170 რა დიდი გქონია თითი, დედოფალო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე კი – გემრიელი მუხუდოს წვნიანი,
«პილოსში მებრძოლი» პალასის ქმნილება.
– 154 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, დემოს, ცხადია, ქალღმერთი დაგყურებს,
თავზედაც დაგადგა ქოთანი წვნიანით.
დ ე მ ო ს ი
(ირონიულად)
1175 შენ როგორ გგონია, ჩვენი სახელმწიფო
კი იარსებებდა მაგ ქოთნის გარეშე?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეს თევზი მოგართვა სპათშემშინებელმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«მძლავრ მამის ასულმა» ხორცი მოგიხარშა,
ფაშვის ნაჭერი და კუჭმაჭიც მოგართვა.
დ ე მ ო ს ი
1180 კარგია, პეპლოსიც რომ გახსენებია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
«საზარჩაჩქნიანმა» ქალღმერთმა გიბრძანა,
ეს კვერი მიირთვი, ხომალდი რომ დავძრათ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და ესეც აიღე.
დ ე მ ო ს ი
სად გამოვიყენებ
შიგნეულს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქალღმერთმა ეს გამომიგზავნა,
1185 ხომალდის «შიგანი» კარგად რომ მოაწყო, –
მას ხომ ნაოსნობის ბედი სულ აღელვებს.
(ღვინოს სთავაზობს)
მიიღე, დალიე, გახლავს «სევაიდუ.»
დ ე მ ო ს ი
ღმერთო, რა ტკბილია, სამ წილსაც რომ იტანს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«სამგზის დიდებულმა» თავად შეაზავა.
– 155 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1190 ჩემგან ეს ნაჭერიც მიიღე ნამცხვრისა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემგან კი მიიღე მთლიანი ნამცხვარი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
კურდღელი ხომ არ გაქვს, რომ მისცე! მე კი – მაქვს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე, კურდღელი როგორ გავაჩინო?
ო, სულო, რაიმე ხრიკი მოიფიქრე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს კურდღელს უჩვენებს)
1195 ხედავ, უბედურო?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნაკლებად მადარდებს.
შეხედე, ისინი სულ ჩემთან მოდიან;
ელჩები არიან, სავსე აქვთ ქისები.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სად, სად?
(გარბის.)
მ ე ძ ე ხ ვ ე
უცხოელებს თავს ვერ დაანებებ?
(დემოსს)
ამ კურდღელს თუ ხედავ, დემიკო, რომ მომაქვს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი ბრუნდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1200 ვაიმე უბედურს, ჩემი მოუპარავს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენც ასე უყავი პილოსელ ტუსაღებს.
დ ე მ ო ს ი
მითხარი, მოპარვა როგორ მოიფიქრე?
– 156 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქალღმერთის აზრია, ჩემი – შესრულება…
საფრთხე სულ ჩემია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაგრამ ხომ მე შევწვი.
დ ე მ ო ს ი
(პაფლაგონელს)
1205 გადი! მიმწოდებელს – პატივი! სხვას არა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე, დამჯაბნეს მე თავხედობაშიც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დემოს, გადაწყვიტე, ჩვენგან რომელია
შენთვის უკეთესი და შენი მუცლისთვის.
დ ე მ ო ს ი
მერედა, საბუთად რა გამოვიყენო,
1210 ხალხმა რომ მიიღოს ჩემი განაჩენი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე გეტყვი; ახლავე მოდი და აიღე
ჩემი კალათი და ნახე, რა აწყვია;
პაფლაგონელისაც, იმწუთას მიხვდები.
დ ე მ ო ს ი
(ჩაიხედავს მეძეხვის კალათში)
ჩავხედოთ, რა არის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვერ ხედავ, მამიკო,
1215 რომ ცარიელია? მოგეცი, რაც მქონდა.
დ ე მ ო ს ი
ხალხის მოყვარული არის ეს კალათი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაშ, პაფლაგონელის კალათიც იხილე.
ხომ ხედავ?
– 157 –
დ ე მ ო ს ი
ყოველგვარ სიკეთით სავსეა!
რამხელა ნამცხვარი დაუტოვებია,
1220 მე კი ჩამომიჭრა აი, ამოდენა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ასე არ გიკეთებს, უკვე რახანია?!
რასაც მიიღებდა, იქიდან პატარას
შენ გიწილადებდა, დიდს დაიტოვებდა.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, შე საზიზღარო, ასე მატყუებდი?
1225 გვირგვინით გმოსავდი, საჩუქრებს გაძლევდი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ხომ სახელმწიფოს გულისთვის ვქურდობდი!
დ ე მ ო ს ი
ახლავე მომეცი გვირგვინი, ეს უნდა
შევმოსო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სასწრაფოდ მოგვეცი, შე ბილწო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ჯერ პითიური დამრჩა ორაკული,
1230 იქ არის ნათქვამი, ვისგან დავმარცხდები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
იქ მე ვარ აშკარად დასახელებული.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
აი, ამ საბუთით ახლავე გავარკვევთ,
თუ რამე საერთო გაქვს ღვთის ორაკულთან;
ჯერ კი ეს მითხარი, რათა გამოგცადო,
1235 თქვი, ვინ გასწავლიდა, ბავშვი რომ იყავი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე საყასბოებში მ უ ჭ ი მასწავლიდა.
– 158 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
როგორ თქვი? შიგ გულში მომხვდა ორაკული!
კეთილი…
და რა ჭიდაობა გაქვს შენ შესწავლილი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქურდობა, ცრუ ფიცი, თვალებში ყურება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1240 ნეტავ რას მიპირებ, ფოიბოს აპოლონ?
და როცა დაკაცდი, მერმე რას მისდევდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ძეხვს ვყიდდი, ცოტ-ცოტას იმას ვიძლეოდი…
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე უბედურს, ვინღა ვარ? არავინ!
სულ მცირე იმედი დამრჩა; მას მივყვები.
1245 მაშ, ესეც მითხარი, ძეხვებს აგორაზე
ჰყიდდი თუ პირდაპირ ჭიშკარში იდექი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჭიშკარში, იქ, სადაც თევზი იყიდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაგლახ, ამისრულდა წინასწარ ნათქვამი!
სახლში შემათრიეთ კაცი უბედური!
1250 მშვიდობით, გვირგვინო, გტოვებ გულმოკლული;
სხვა ვინმე აგიღებს და დაგეუფლება,
ქურდობით ნაკლები, მაგრამ ბედნიერი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, ზევს ელინელო, დღეს შენ გაიმარჯვე!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
სალამი მძლეთამძლეს! ოღონდ კი გახსოვდეს,
1255 კაცი შეიქენი ჩემი მეოხებით;
ბევრს არ გთხოვ: ფანოსი, მდივანი გამხადე.
– 159 –
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
მითხარი, რა გქვია?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აგორაკრიტოსი,
მე ხომ აგორაზე აღმზარდა კრიტიკამ.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, აგორაკრიტოსს მივანდობ თავსა და
1260 ამ პაფლაგონელსაც გადავცემ ახლავე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც, დემოს, კეთილად მოგემსახურები
და ნახავთ, ვერავის იპოვით უკეთესს
ამ დოყლაპიათა დედაქალაქისთვის.
მსახიობები ტოვებენ ორქესტრას.
მცირე პარაბასისი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. კარგად როგორ დავიწყოთ და
1265 ბოლოს რითი დავასრულოთ,
სწრაფ ცხენოსნებს ღირსეულად რომ ვუმღეროთ,
ლისისტრატეს კი არა?
რომ თუმანტისს, უსახლკაროს, არ ვატკინოთ
გული – სულ მხიარული?
1270 რადგან იგი, ო აპოლონ, საყვარელო,
მშიერია, ცრემლებსაც ღვრის,
შენს კაპარჭსაც ევედრება,
მოაცილოს სიღატაკე სასტიკი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
საძაგელი ხალხის ლანძღვა გასაკიცხი კი არა,
1275 თუკი განსჯი, პატივია პატიოსან კაცისთვის.
ვისზეც უკვე მოგახსენეთ, ცნობილია ისედაც,
თორემ კარგ და მეგობარ კაცს სულაც არ ვახსენებდი!
ყველამ იცით არიგნოტე, მშვენიერი კაცია,
თეთრიც იცის, შავიც იცის, მუსიკაშიც ერკვევა;
1280 ძმა ჰყავს ამ კაცს, ზნით იმგვარი, ძმასაც ვეღარ უწოდებ,
– 160 –
საძაგელი არიფრადე, სალანძღავი ნამდვილად;
საძაგლობა არაფერი, სულ არ გავიხსენებდი,
რომ არ იყოს უარესი, უუუსაზიზღრესი!
ენას ისვრის სამარცხვინო და უხამსი განცხრომით,
1285 გარყვნილების ბუდეებში დაეთრევა ავხორცი,
წვერს იბილწავს, სრესს და ლოკავს, კოცნის, ლოშნის
გოგოებს.
პოლიმნესტეს მსგავსად მღერის, ბაძავს ოიონიქეს.
ამდაგვარი კაცი ვისაც ძლიერ არ ეზიზღება,
იმის ღირსიც აღარ არის, ჩვენი თასით დალიოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. 1290 ხშირად, ღამით, ფიქრში გართულს
ჩემთვის გულში გამივლია,
ტვინს ვიჭყლეტდი, სად შოულობს სარჩოს-მეთქი
კლეონიმე იოლად?
ამბობენ, რომ თუ ვინმესთან, შეძლებულთან
1295 ერთხელ მაინც გამოსკდა,
მერმე, ნურას უკაცრავად, ვერ გააგდებ.
ეხვეწება მასპიძნელი:
«გევედრები მუხლმოყრილი,
მიბრძანდე და შეივედრო ეს სუფრა».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
1300 ამბობენ, რომ ტრიერები შეხვდნენ სალაპარაკოდ
ერთმანეთს და ერთმა ბრძანა უხუცესმა იმათგან:
«გოგოებო, რა ახალი ამბებია ქალაქში!
ამბობენ, რომ ჩვენგან ასის კართაგენში წაყვანა
განუზრახავს უსაზიზღრეს ჰიპერბოლე-ბუზღუნას.»
1305 ტრიერები განრისხდნენ და დაუშვებლად ჩათვალეს.
ერთმა ბრძანა, სულ უმანკომ, ჯერ რომ არ შეხებიან:
«ო, მფარველო ღმერთო, მე ის ვერასოდეს წამიყვანს,
მიჯობს, მატლმა დამალპოს და ამ ადგილას ჩავბერდე!»
«არავითარ შემთხვევაში», – დაეთანხმა ნავფანტე, –
1310 «მე არ ვიყო ფიჭვისაგან აგებული ხომალდი!
თუ ქალაქმა მოიწონა და გაგვწირა, გავცუროთ
თესეიონს, ქალღმერთების წმინდა ტაძარს მივადგეთ.
ჩვენ ვერსად ვერ გაგვიძღვება, ქალაქმა კი გვიყუროს!
თუ სურს, მარტო გაემართოს, დააცუროს კასრები
– 161 –
1315 და თვითონაც კასრში ჩაჯდეს, იქ გაყიდოს ფარნები.»
ექსოდოსი
სახლიდან გამოდის საზეიმოდ მორთული მ ე ძ ე ხ ვ ე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აბა, ახლა კი ყველა დადუმდეს და მოწმეების მოსმენა შეწყდეს;
სასამართლო კი, ჩვენი ქალაქის გულს რომ ახარებს, დაიკეტება.
ხოლო ახალი სიხარულისთვის მაყურებლებმა პეანი სჭექონ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
წმინდა ათენის უშრეტო ცეცხლო და კუნძულების დიდო მფარველო,
1320 რა სიტყვა მოგაქვს, იქნებ ქუჩები წმინდა საკმელით უნდა ავავსოთ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე გამოვხარშე… გონჯი დემოსი, ულამაზესად გადავაქციე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ახლა სად არის, ისიც გვითხარი, ო შემოქმედო საოცრებათა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
იის გვირგვინით ლამაზად მორთულ უძველეს ქალაქ ათენში
ცხოვრობს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სად უნდა ვნახოთ, ან რა აცვია? როგორი არის მისი იერი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1325 ისეთივეა, როგორიც იყო, არისტიდესთან, მილტიადესთან
ერთად რომ ჭამდა. მალე იხილავთ, პროპილეები გააღეს უკვე,
აბა, კიჟინა დაეცით ყველამ, ძველი ათენი გამოგვიჩნდება,
საოცარი და მრავალნაქები, სახელოვანი დემოსის ბინა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ათენო, იის გვირგვინიანო, შესაშურო და თვალისმომჭრელო,
1330 გამოგვიჩინე ის, თვითმპყრობელი ამ ქალაქისა და ელადისა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შეხედეთ, თმებზე აყრია ოქრო, საოცრად ბრწყინავს ძველი სამოსი.
სასამართლოთიც აღარ ყარს, ზავის სურნელი უდის
მირონცხებულის.
– 162 –
შემოდის გაახალგაზრდავებული და ბრწყინვალედ მორთული დ ე მ ო ს ი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გაგიმარჯოს, ელინთა მეფევ და შენთან ერთად ჩვენც
გაგვიმარჯოს!
ღირსი ხარ ნაღდად ამ ქალაქისა და მარათონის ტროფეებისა.
დ ე მ ო ს ი
1335 შენ, აგორაკრიტოს, აქ მოდი, ძვირფასო,
კარგად მომექეცი, სულ რომ გამომხარშე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, შენ რომ იცოდე, როგორი იყავი,
ან რას აკეთებდი, – ღმერთადაც ჩამთვლიდი.
დ ე მ ო ს ი
და რას ვაკეთებდი, როგორი ვიყავი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1340 ჯერ ერთი, თუ ვინმე გეტყოდა კრებაზე:
«ო, დემოს, მიყვარხარ, სულ შენზე ვფიქრობ მე
და შენთვის სიკეთე მხოლოდ მე ერთს მინდა», –
სიტყვას დაიწყებდა ამგვარად თუ არა
შენ ფრთებს შემოჰკრავდი.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, ფრთებს შემოვკრავდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1345 მოგატყუებდა და ისე წავიდოდა.
დ ე მ ო ს ი
რას ამბობ?
ასე მიშვრებოდნენ და მე ვერ ვხვდებოდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, მაგ ყურებს შენ მზის ქოლგასავით
გაშლიდი ხოლმე და ისევ დაკეცავდი.
დ ე მ ო ს ი
ასე უგონო და ბებერი ვიყავი?
– 163 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1350 ორი ორატორი თუ ლაპარაკობდა,
ერთი გთავაზობდა ხომალდის აგებას,
ხოლო მეორე კი ხელფასებს ითხოვდა,
შენ, რაღა თქმა უნდა, მეორეს სწყალობდი.
თავი რას დახარე, ან რა გაკანკალებს?
დ ე მ ო ს ი
1355 მრცხვენია იმ ჩემი ძველი შეცდომების.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნუ დარდობ, თვითონ ხომ არ ხარ დამნაშავე,
სხვები გატყუებდნენ. ახლა ეს მითხარი,
თუ სინეგოროსი ვინმე გაგეხუმრა:
«თქვენ, მოსამართლეებს ფქვილი არ გექნებათ,
1360 თუ არ გამოიტანთ სასურველ განაჩენს»,
მითხარი, რას უზამ თავხედ სინეგოროსს?
დ ე მ ო ს ი
რას და ჩამოვკიდებ ყელზე ჰიპერბოლეს
და მერმე ორივეს ვისვრი ბარათრონში.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს უკვე სწორია, კეთილგონივრული.
1365 ქალაქის საქმეებს როგორღა წარმართავ?
დ ე მ ო ს ი
დიდი ხომალდების მენიჩბეები რომ
დაგვიბრუნდებიან, ხელფასებს გადავცემ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, მრავალ გაცვეთილ საჯდომს გაახარებ!
დ ე მ ო ს ი
შემდეგ: ვინც ჰოპლიტთა სიაში იქნება,
1370 ის ადგილს ვერაფრით ვეღარ გამოიცვლის.
თავიდან რომ იყო, ისევ იქ დარჩება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აქ კი კლეონიმეს ფარი დაილეწა!
– 164 –
დ ე მ ო ს ი
უწვერო ვერავინ მოვა აგორაზე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სად იხეტიალებს კლისთენე, სტრატონი?
დ ე მ ო ს ი
1375 იმ ბიჭებს ვგულისხმობ, მუშკ-ამბრის ფარდულში
რომ სხედან და ასე ლაყბობენ მუდმივად:
«ბრძენია ფეაქსი, უკვდავი გონების,
დიდი მჭევრმეტყველი, დიდი პრაქტიკოსი,
ნაღდი ლოგიკოსი და პოლემიკოსი,
1380 პასუხის გამცემი, სუფთა «ტვინიკოსი».
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგ ტლიკინიკოსებს არაფერს არ ეტყვი?
დ ე მ ო ს ი
მე მაგათ სუყველას გავყრი სანადიროდ
და შევაწყვეტინებ ამ ტყუილ ლაპარაკს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაშ, ახლა მიიღე სკამი დასაკეცი
1385 და ბიჭიც, რომელიც ამას წამოიწყებს,
თუ გინდა, ეს ბიჭიც სკამად მოიხმარე.
დ ე მ ო ს ი
რა ბედნიერი ვარ! სულ, სულ ძველებურად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კიდევ რა არის! ჯერ ოცდაათწლიან
ზავს მოგცემ. მობრძანდი, ზავო, აქ, ძვირფასო.
შემოდის ნიმფა ზ ა ვ ი.
დ ე მ ო ს ი
1390 ო, პატივდებულო ზევს, რა ლამაზია!
ძალმიძს კი მაგასთან ოცდაათწელობა?
თქვი, სად მოიპოვე?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მას პაფლაგონელი
შენ არ გიჩვენებდა და შინ გიმალავდა.
– 165 –
მე კი შენ გადმოგცემ, სოფელში წადი და
ესეც წაიყვანე.
დ ე მ ო ს ი
1395 და პაფლაგონელს კი
ამ ბოროტებისთვის რითი გადაუხდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, დიდით არაფრით, – ხელობას გავუცვლი:
ჭიშკარში დადგება და ძეხვებს გაყიდის,
ძაღლის და ვირის ხორცს შეურევს ერთმანეთს,
1400 დათვრება, კახპებთან მოჰყვება გინებას,
მერმე აბანოში ნარეცხ წყალს მიირთმევს.
დ ე მ ო ს ი
კარგი მოიფიქრე, ღირსია ნამდვილად!
კახპებს და მექისეს უყვიროს დღეიდან.
შენ კი წამობრძანდი და პრიტანიონში
1405 დაბრძანდი ამ შხამის უწინდელ ადგილზე,
მიიღე სამოსი. ეს კი – წაათრიეთ,
ხელობას შეუდგეს, ვინც მან შეურაცხყო,
იმ უცხოელებმა იქ რომ დაინახონ.
მსახიობები და გუნდი საზეიმო სვლით ტოვებენ ორქესტრას.

კ ო მ ე ნ ტ ა რ ე ბ ი
აქარნელები
კომედია წარმოდგენილ იქნა ძვ. წ. 425 წ. ლენეებზე კალისტრატეს სახელით; კომე-
დიოგრაფოსთა ტრადიციულ ასპარეზობაში მან პირველი ადგილი დაიკავა. მეორე
პრემია მიენიჭა კრატინეს კომედიას «ქარიშხალში მოხვედრილნი», ხოლო მესამე
ევპოლოსის «ახალმთვარეობებს».
«აქარნელები» წარმოადგენს მშვიდობის სადიდებლად და დასაცავად დაწერილ
პირველ ნაწარმოებს მსოფლიო ლიტერატურაში.
ექვსი წლის სისხლიანი ბრძოლების შემდეგ ვერც ერთმა მხარემ ვერ მიაღწია რაიმე
გადამწყვეტ სამხედრო უპირატესობას; მიუხედავად ამისა, ათენელები ბრძოლის
ჟინით იყვნენ აღსავსე და მტკიცედ გადაეწყვიტათ ომის გაგრძელება. ასეთ სიტუა-
ციაში გარკვეული სამოქალაქო ვაჟკაცობა იყო საჭირო სპარტელთა სასარგებლოდ
ხმის ამოღებისა და შურისძიებამოწყურებულ მაყურებელთან მშვიდობაზე ლაპა-
რაკისათვის. მხოლოდ კომედიის ავტორს შეეძლო, საკუთარი თავისათვის მსგავსი
სითამამის უფლება მიეცა…
სტრუქტურული თვალსაზრისით, კომედია იმით გამოირჩევა, რომ მასში არ არის
აგონი, ხოლო პაროდოსსა და პარაბასისს შორის სამი ეპისოდიონია, რომელთაგა-
ნაც ერთს (ევრიპიდეს სცენა), ფაქტობრივად, დამოუკიდებელი ლიტერატურული
პაროდიის მნიშვნელობა აქვს.
სტრ. 5-6. …ხუთი ტალანტი, კ ლ ე ო ნ ს რომ სცენაზე ამოანთხევინეს… – დიკეოპო-
ლისს მხედველობაში აქვს არისტოფანეს ჩვენამდე მოუღწეველი კომედია «ბაბი-
ლონელები», რომელიც დაიდგა ძვ. წ. 426 წ. დიდ დიონისიებზე. ამ პიესაში კლე-
ონს ბრალად ედებოდა მოკავშირე ქალაქთაგან ქრთამის აღება; მოქმედების
მსვლელობაში მხედრები ქრთამს «ამოანთხევინებდნენ» პერსონაჟ კლეონს.
სტრ. 11. თ ე ო გ ნ ი ს ი – არისტოფანეს თანამედროვე ტრაგიკოსი პოეტი, რომელ-
საც სიცივისა და ზედმეტი რაციონალიზმისათვის «თოვლი» შეარქვეს. შდრ. სტრ.
140.
– 167 –
სტრ. 13-14. მ ო ს ქ ე და დ ე ქ ს ი თ ე ო ს ი კითარედები (კითარისტები) იყვნენ,
პირველი – უნიჭო და მეორე – მეტად ნიჭიერი.
სტრ. 16. ქ ე რ ი ს ი ყოფილა უნიჭო ფლეიტისტი.
სტრ. 20. პ ნ ი ქ ს ი – მოედანი ათენში. აქ იმართებოდა სახალხო კრებები.
სტრ. 22. …წითლად შეღებილ თოკს სუყველა გაურბის – სახალხო კრების დაწყები-
სას, ხელისუფალთა ბრძანებით, წითლად ახალშეღებილ თოკს ჭიმავდნენ აგორა-
ზე და დაგვიანებულებს აიძულებდნენ პნიქსისაკენ წასულიყვნენ (ათენის სახელ-
მწიფო ხელისუფლება განსაკუთრებით ზრუნავდა საჯაროობის პრინციპის გან-
ხორციელებისთვის. შემდგომში სახალხო კრებაზე ხალხის მოზიდვის მიზნით
მოქალაქეებს გასამრჯელოც კი დაენიშნათ).
სტრ. 23. …აღარც პ რ ი ტ ა ნ ე ბ ი მოდიან… – უმაღლესი ადმინისტრაციული ორგა-
ნო ათენში იყო ხუთასთა საბჭო (ბულე), რომელიც ამ პერიოდში ატიკურ ფილეთა
რიცხვის მიხედვით ათ ნაწილად იყოფოდა. ეს ნაწილები რიგრიგობით ხელმძღვა-
ნელობდნენ სახალხო კრებებს. საბჭოს მორიგე ნაწილის წევრებს პრიტანები ეწო-
დებოდათ.
სტრ. 46-49. ა მ ფ ი თ ე ო ს ი (სიტყვასიტყვით «ნახევრადღმერთი») ცნობილი შარ-
ლატანი ყოფილა, რომელიც მოხერხებულად იყენებდა ათენელთა რელიგიურ
გრძნობებს საკუთარი კეთილდღეობისათვის.
დ ე მ ე ტ რ ე მ აღზარდა ლეგენდარული ატიკელი უფლისწული ტ რ ი პ ტ ო ლ ე -
მ ო ს ი. კ ე ლ ე ო ს ი, გადმოცემის თანახმად, ყოფილა მეფე ათენის გარეუბან
ელევსინისა, სადაც იმართებოდა მოსავლისა და ნაყოფიერების ქალღმერთ დემეტ-
რესადმი მიძღვნილი მისტერიები.
სტრ. 61. მ ე ფ ე – იგულისხმება სპარსეთის ხელმწიფე.
სტრ. 65. სინამდვილეში ე ვ თ ი მ ე ნ ე ს არქონტობა მოდის 437 წელზე, «აქარნელე-
ბის» წარმოდგენამდე თორმეტი წლით ადრე. ელჩებს დღიურად უხდიდნენ ორ-
ორ ობოლს და არა ორ-ორ დრაქმას, როგორც აქ გაზვიადებულად არის წარმოდგე-
ნილი (დრაქმაში ექვსი ობოლია).
სტრ. 68. კ ა ი ს ტ რ ო ს ი – მდინარე მცირე აზიაში.
სტრ. 82. …ოქროს მთიანეთში… – სპარსეთი ანტიკურობის ელდორადო იყო. ირანში
ახლაც არის ოქროს საბადოები, მაგრამ ოქროს მთები მხოლოდ ბერძნების წარ-
მოდგენაში არსებობდნენ.
სტრ. 88. …სამი კ ლ ე ო ნ ი მ ე ს ოდენა ფრინველი… – კ ლ ე ო ნ ი მ ე ყოფილა უსირ-
ცხვილო დემაგოგი. არისტოფანე მრავალგზის ესხმის მას თავს, როგორც ლაჩარს,
ღორუმცელასა და გარყვნილ ადამიანს.
სტრ. 118. კ ლ ი ს თ ე ნ ე – დიაცური ზნის ათენელი. არისტოფანეს თავდასხმათა
მუდმივი ობიექტი. ს ი ბ ი რ ტ ი ო ს ი – გიმნასტიკის მასწავლებელი, რომელიც
მოსწავლეებს მკაცრ პირობებში ცხოვრებას აჩვევდა, კომედიოგრაფოსმა ირონიუ-
ლად მოიხსენია კლისთენეს მამად.
სტრ. 122. ს ტ რ ა ტ ო ნ ი – კლისთენეს მეგობარი და მისივე მსგავსი პიროვნება.
– 168 –
სტრ. 124. პ რ ი ტ ა ნ ი ო ნ ი – შენობა, რომელშიც მუშაობდა ათენის საბჭო (ბულე)
და ეწყობოდა ოფიციალური მიღებები. სახელმწიფოსა და ხალხის წინაშე განსა-
კუთრებული დამსახურებებისათვის მოქალაქეს შეიძლება მინიჭებოდა პრიტანი-
ონში სახელმწიფო ხარჯით სადილობის მაღალი პატივი (შდრ. «მხედრები», სტრ.
186).
სტრ. 134. თ ე ო რ ე – კლეონის თანამოაზრე ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე (იხ.
«კრაზანები», სტრ. 42-61). ს ი ტ ა კ ლ ე – თრაკიის ერთ-ერთი ტომის ხელმწიფე.
ბოსფორში თავისი პოზიციების გამყარების მიზნით ათენელები ცდილობდნენ
მის მიმხრობას; ამისათვის სიტაკლეს ძეს მიენიჭა ათენის მოქალაქეობა, რაც ნახსე-
ნები აქვს პერსონაჟ თეორესაც (სტრ. 145).
სტრ. 156. ა პ ა ტ უ რ ი ე ბ ი ს დღესასწაულზე ათენელ მოქალაქეებს თავიანთი შვი-
ლები შეჰყავდათ ფრატრიების სიებში; ზეიმის მონაწილეებს ძეხვით უმასპინ-
ძლდებოდნენ ხოლმე.
სტრ. 156. ო დ ო მ ა ნ ტ ე ბ ი – სტრიმონსა და ნესტოსს შორის მცხოვრები ყველაზე
უფრო სისხლისმსმელი და ველური თრაკიული ტომი.
სტრ. 160. …ბ ე ო ტ ი ა ს სულ გადათელავენ და ააოხრებენ – პელოპონესის ომში ბე-
ოტია სპარტის მოკავშირე იყო და ათენის წინააღმდეგ იბრძოდა.
სტრ. 163. თ რ ა ნ ი ტ ე ბ ი – ატიკური ხომალდის, ტრიერის ზედა რიგის მენიჩბეე-
ბი, რომლებსაც ყველაზე გრძელი ნიჩბები ჰქონდათ. ტრანიტობა უმძიმესი პრო-
ფესია იყო მაშინდელ ფლოტში.
სტრ. 181. მ ა რ ა თ ო ნ ე ლ ე ბ ი. მარათონის ბრძოლაში (ძვ. წ. 490 წ.) ათენელებმა
დაამარცხეს სპარსეთის მრავალრიცხოვანი არმია. «მარათონელთა» თაობა, არის-
ტოფანეს აზრით, განასახიერებს ბერძენ-სპარსელთა ომების დროინდელი ათენუ-
რი დემოკრატიის ძალასა და სიმტკიცეს.
სტრ. 195. დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ ი – დღესასწაული, რომელიც ღმერთ დიონისეს საპატივ-
ცემულოდ იმართებოდა. თავდაპირველად არსებობდა მხოლოდ «სოფლის» (შემ-
დგომში «მცირე») დიონისიები (ნოემბერ-დეკემბერში ტარდებოდა), ხოლო პისის-
ტრატეს შემდეგ ამას დაემატა «ქალაქის» («დიდი») დიონისიები, რომლებიც ხუთ
დღეს გრძელდებოდა (თებერვალ-მარტში).
სტრ. 197. …სამი დღის საგზალს… – ახალწვეულებს, ჩვეულებრივ, სამი დღის სამ-
ყოფ სანოვაგეს აძლევდნენ.
სტრ. 215. ფ ა ვ ლ ო ს კ რ ო ტ ო ნ ე ლ ი – ანტიკურობის სახელგანთქმული მორბე-
ნალი.
სტრ. 241-279. დიკეოპოლისი ზეიმობს სოფლის დიონისიებს. ამ სცენაში ასახულია
ფალიკური დღესასწაული და მისი პროცესია; ფალიკური სიმღერების წამომწყებ-
თაგან, არისტოტელეს ცნობით, წარმოიშვა კომედია.
სტრ. 260. კ ა ნ ე ფ ო რ ა (სიტყვა-სიტყვით, «კალათის მატარებელი») წინ მიუძღოდა
საზეიმო პროცესიას. კანეფორას როლს ასრულებდნენ ნორჩი გოგონები, რომლებ-
საც თავზე ედგათ შესაწირავით სავსე კალათი.
– 169 –
სტრ. 263. ფ ა ლ ე ს ი – ნაყოფიერების ღვთაება.
სტრ. 377-382. …განა თვით კლეონმა შარშან არ მაწამა კომედიისათვის?!. – დიკეოპო-
ლისის პირით აქ გველაპარაკება თვით არისტოფანე, რომელიც კომედია «ბაბილო-
ნელებისათვის» კლეონმა სამართალში მისცა; რადიკალური დემოკრატიის პარტი-
ის ლიდერი ბრალს სდებდა კომედიოგრაფოსს, რომ ამ უკანასკნელმა დაამცირა
ათენის სახელმწიფო ავტორიტეტი, როცა მოკავშირეთა თანდასწრებით თავს და-
ესხა პასუხისმგებელ პირებს (იხ. აგრეთვე, კომედიის ტექსტი, სტრ. 502-503).
სტრ. 387. გირჩევ აიღო ჰ ი ე რ ო ნ ი მ ე ს მუქ-ხშირ-უხეშ-თმა ზუჩი ჰადესის –
ჰიერონიმე ლირიკოსი და ტრაგიკოსი პოეტი, რომელიც სახეზე ჩამოყრილ გრძელ
თმებს ატარებდა.
სტრ. 391. ს ი ზ ი ფ ე – ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟი, კორინთოს ლეგენდა-
რული მეფე, რომელსაც მოუხერხებია თვით ღმერთების მოტყუება; მისი სახელი
ანტიკურობაშივე იქცა მოხერხებულობისა და გამჭრიახობის სიმბოლოდ.
სტრ. 410-479. მთელი ეს სცენა წარმოადგენს ე ვ რ ი პ ი დ ე ს დრამატურგიის პარო-
დიას. ე ნ ე ვ ს ი, ფ ი ლ ო ქ ტ ე ტ ე, ბ ე ლ ე რ ო ფ ო ნ ტ ი, ტ ე ლ ე ფ ე, ი ნ ო – ბერ-
ძნული მითოსის გმირებია, რომლებსაც ცხოვრებაში მრავალი ტანჯვა და განსაც-
დელი გადახდათ. ისინი არიან პროტაგონისტები (მთავარი მოქმედი პირები) ევ-
რიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიებისა. თ ი ე ს ტ ე ასევე ტანჯული მი-
თოლოგიური გმირია; ევრიპიდეს იგი პროტაგონისტად ჰყავდა გამოყვანილი თა-
ვის ტრაგედიაში «კრეტელი ქალები». ყველაზე ხშირად არისტოფანეს პაროდირე-
ბული აქვს «ტელეფე», რომელიც ევრიპიდეს დაუდგამს ძვ. წ. 438 წ. (იხ. «აქარნე-
ლები», სტრ. 440-441, 445, 449-450, 457).
სტრ. 478. …ცერეცო მომეცი დედის მარაგიდან… – არისტოფანე (და მას მხარს უბამენ
სხვა კომედიოგრაფოსებიც, რომელთა შემოქმედებასაც ჩვენ მოღწეული ფრაგმენ-
ტების საშუალებით ვიცნობთ) რამდენიმე ადგილას ამტკიცებს, რომ ევრიპიდეს
დედა ბოსტნეულითა და მწვანილით ვაჭრობდა. ამ ცნობების უტყუარობა ფრიად
და ფრიად საეჭვოა.
სტრ. 508. მ ე ტ ე კ ო ს ე ბ ი – ათენსა და სხვა ბერძნულ პოლისებში: არამკვიდრი
მოსახლეობა, რომელიც თავისუფალ ათენელებთან შედარებით შეზღუდული უფ-
ლებებით სარგებლობდა.
სტრ. 510-511. …დე პოსეიდონმა, ღმერთმა ტენარონის… – ტენარონის კონცხთან, ლა-
კონიკის სამხრეთში, მდებარეობდა «მიწისმრყეველი» პოსეიდონის ტაძარი. დამან-
გრეველ მიწისძვრას სპარტაში ვარაუდობენ ძვ. წ. 466 წლისათვის (შდრ. პავსანია,
´³³, 25).
სტრ. 524-539. არისტოფანეს კომიკურად აქვს წარმოდგენილი პელოპონესის ომის
დაწყების ერთ-ერთი საბაბი. ძვ. წ. 432 წ. პერიკლეს ინიციატივით მიიღეს კანონი,
რომელიც ვაჭრობაში ათენის მეტოქე ქალაქის, მეგარის მკვიდრებს უკრძალავდა
ათენის ნავსადგურითა და ბაზრებით სარგებლობას. ამ სავაჭრო ბლოკადამ მეგარა
მძიმე ეკონომიკურ კრიზისამდე მიიყვანა.
– 170 –
სტრ. 527. …მერმე ასპასიას მოსტაცეს კახპები… – მილეტელი ა ს პ ა ს ი ა იყო განათ-
ლებული და გონიერი ქალი, პერიკლეს მეუღლე, ყოფილი ჰეტერა, რომელსაც ქე-
ბით მოიხსენიებს სოკრატე პლატონის დიალოგში «მენექსენე». კომედიოგრაფოსე-
ბი ხშირად ესხმოდნენ მას თავს როგორც პიროვნებას, რომელიც, მათი აზრით,
დიდ გავლენას ახდენდა «ოლიმპიელი» პერიკლეს საშინაო და საგარეო პოლიტი-
კაზე. კახპების მოტაცების ამბავი აშკარა ანეკდოტია.
სტრ. 530. განრისხდა პერიკლე და ოლიმპიელმა იელვა, იქუხა, შეძრა საბერძნეთი –
მეტსახელი «ოლიმპიელი» პერიკლეს მიენიჭა მისი ვაჟკაცური მჭევრმეტყველები-
სათვის, არქიტექტურული ძეგლებისათვის, რომლითაც მან დაამშვენა ათენი,
სამაგალითო მმართველობისა და ლაშქრის შესანიშნავი ხელმძღვანელობისათვის
(შდრ. პლუტარქე, «პერიკლე», 8).
სტრ. 542. ს ე რ ი ფ ო ს ი – ატიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მცირე კუნძუ-
ლი, რომელიც შედიოდა ათენის საზღვაო კავშირში. მისი მინიმალური მნიშვნე-
ლობა კარგად იყო ცნობილი და ანდაზადაც ქცეულა.
სტრ. 567. გ ო რ გ ო ნ ა – მითიური ფრთოსანი დიაცი- ურჩხული, რომლის დანახვა-
ზეც ადამიანი ქვად იქცეოდა. როგორც ჩანს, ლამაქეს ფარზე მეტოქეების დაშინე-
ბის მიზნით გორგონას თავი იყო გამოსახული.
სტრ. 589. ტ რ ა ბ ა ხ ბ ა ქ ი ო ს ი – ასე გადმოვეცით არისტოფანესეული «კომპო-
ლავკ¢თოს» (კომედიოგრაფოსის მიერ შექმნილი სიტყვაა).
სტრ. 595. …პატიოსანი კაცი ვარ, უბრალო… – დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ე. წ. «მოლაპარაკე
სახელია» და ბერძნულად «სამართლიან მოქალაქეს» აღნიშნავს.
სტრ. 604. ქ ა ო ნ ი ა – მხარე ეპიროსში.
სტრ. 606. კ ა მ ა რ ი ნ ა – სიცილიის ქალაქი.
სტრ. 613. ე კ ბ ა ტ ა ნ ა – სპარსეთის მეფეთა ერთ-ერთი რეზიდენცია. გასაოცარი
სიმდიდრის ქალაქი.
სტრ. 614. კ ე ს ი რ ა – საზოგადო სახელი პრეტენციოზული, ე. წ. «მაღალი საზოგა-
დოების» დედაკაცისა.
სტრ. 628. …რაც კომედიის გუნდს ხელმძღვანელობს ჩვენი პოეტი… – ანტიკურობაში
პოეტი იყო თავისი პიესის დამდგმელი რეჟისორიცა და კომპოზიტორიც.
სტრ. 637. «ი ი ს გ ვ ი რ გ ვ ი ნ ი თ შ ე მ კ უ ლ ი» – ათენელის ტრადიციული ეპი-
თეტი, რომელიც პირველად იხმარა დიდმა ლირიკოსმა პინდარემ.
სტრ. 653. ე გ ი ნ ა – ათენის მახლობლად მდებარე კუნძული. ანტიკური კომენტა-
ტორების მიხედვით, არისტოფანეს მამას ეგინაზე ჰქონია მიწის მცირე ნაკვეთი,
რომელიც მემკვიდრეობით ერგო კომედიოგრაფოსს.
სტრ. 685. ს ი ნ ე გ ო რ ო ს ი – სახელმწიფოს წარმომადგენელი სამართლის კარზე.
სტრ. 688. ტ ი თ ო ნ ო ს ი – ბერძნული მითოლოგიიდან აღებული მიხრწნილი ბე-
რიკაცის ეს სახელი საზოგადო სახელად იქცა.
სტრ. 701. მ ა რ ფ ს ი ა – იმდროინდელი მოდური და ყბედი ორატორი.
– 171 –
სტრ. 704. თ უ კ ი დ ი დ ე – როგორც ჩანს, იგულისხმება პერიკლეს პოლიტიკური
მოწინააღმდეგე, რომელიც 443 წ. გააძევეს ათენიდან. ათი წლის შემდეგ შინ დაბ-
რუნებული თუკიდიდე, უკვე მიხრწნილი ბერიკაცი, ალბათ, სამართალში მისცეს.
ამ პასაჟიდან ჩანს, რომ მას წაუგია პროცესი.
კ ე ფ ი ს ო დ ე მ ე ს შვილი, ქვემოთ მოხსენიებული ე ვ ა თ ლ ე – სოფისტებთან აღ-
ზრდილი მოდური ორატორი. სკვითს რომ უწოდებდა, არისტოფანე ამით ხაზს
უსვამდა მის უცხოურ წარმოშობას.
სტრ. 709. …დედოფალს არ მოუთმენდა, ქალღმერთს არ დაინდობდა… – იგულის-
ხმება დ ე მ ე ტ რ ე. მიუხედავად მეცნიერთა დიდი მცდელობისა, ეს პასაჟი დღემ-
დე დამაკმაყოფილებლად ახსნილი არ არის.
სტრ. 716. კ ლ ი ნ ი ა ს ძ ე – ალკიბიადე, იმ დროისათვის ჭაბუკი არისტოკრატი,
შემდგომში სახელოვანი პოლიტიკური მოღვაწე, ანტიკურობის ერთ-ერთი ყველა-
ზე უფრო საინტერესო ფიგურა. კომედიოგრაფოსებს არაერთგზის გაუკიცხავთ მი-
სი მანკიერი მიდრეკილება მიწიერებისაკენ.
სტრ. 723-724. …ზედამხედველებად დავნიშნავ ბაზარში სამ ქამარს ლეპრედან – ან-
ტიკური სქოლიასტის მიხედვით, ბაზრის ზედამხედველები (აგორანომოსები) შე-
იარაღებულნი იყვნენ ტყავის ქამრებით თუ მათრახებით.
ლ ე პ რ ე შ ი, ათენის მახლობლად, ტყავს თრიმლავდნენ.
სტრ. 726. …მე სტელას მოვიტან, ამოკვეთილია ზედ ზავის პირობა – ოფიციალური
დადგენილებები ქვის ბოძებზე (სტელებზე) ამოიკვეთებოდა და იდგმებოდა კარ-
გად გამოსაჩენ ადგილებში.
სტრ. 738. …უნდა მოვიფიქრო რ ა მ ე მ ე გ ა რ უ ლ ი … – მეგარაში ძვ. წ. ´³ საუკუნე-
ში, ზოგიერთი ცნობით, პირველად მატერიკულ საბერძნეთში აღმოცენდა კომე-
დია, რომელიც ბალაგანურ წარმოდგენას ვერ გასცდა. «მეგარულ ხუმრობებს» ატი-
კელი კომედიოგრაფოსები მდარე პოეზიად მიიჩნევდნენ, თუმცა ხშირად თვი-
თონვე იყენებდნენ მათ.
სტრ. 742. ჰერმესს გეფიცებით… – ვაჭრები, როგორც წესი, თავიანთ ღმერთს, ჰერმესს
იფიცებდნენ.
სტრ. 747. …თითქოს გოჭები ხართ, შესაწირავები – გოჭს დემეტრეს სწირავდნენ
მისტერიებზე.
სტრ. 760. მარილი გაკლიათ?.. – ძვ. წ. 427 წ. ათენელებმა დაიპყრეს მეგარის მახლობ-
ლად მდებარე კუნძული მინოა, სადაც საბადოებიდან მარილი მოიპოვებოდა (იხ.
თუკიდიდე, ³³³, 51).
სტრ. 774. დ ი ო კ ლ ე იყო მეგარელთა ეროვნული გმირი.
სტრ. 801. მუხუდოს თუ შეჭამთ?.. – მ უ ხ უ დ ო – «ერებინთოს». ეს სიტყვა მამაკა-
ცის ასოსაც აღნიშნავდა.
სტრ. 807. რას ახრამუნებენ! ძვირფასო ჰერაკლე! – ჰ ე რ კ ა ლ ე ს ღორმუცელობა სა-
ყოველთაოდ იყო ცნობილი. შდრ. მაგალითად, «ბაყაყები», სტრ. 549 და შმდგ.
– 172 –
სტრ. 826. …უფითილოდ აპირებ «ნათებას»?.. – ორიგინალში სიტყვათა თამაშია:
ზმნა «ფაინეინ» ნიშნავს «ნათებასაც» და «დაბეზღებასაც».
სტრ. 839. კ ტ ე ს ი ა, როგორც ჩანს, მაბეზღარი ყოფილა.
სტრ. 846. ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე – ლამპრების დამამზადებელი სახელოსნოს პატრონი,
ომის ერთ-ერთი თავგამოდებული მომხრე. კლეონის სიკვდილის შემდეგ, 422 წ.
იგი გახდა რადიკალური დემოკრატიის ლიდერი. შინაპოლიტიკური ინტრიგების
გამო 417 წ. გააძევეს ათენიდან და 411 წ. მოკლეს.
სტრ. 849. კ რ ა ტ ი ნ ე – ძველი საბერძნეთის უდიდესი კომედიოგრაფოსი, არისტო-
ფანეს უფროსი თანამედროვე. ´ საუკუნის ოციან წლებში უკვე ღრმად მოხუცებუ-
ლი იყო; ეტანებოდა ღვინოს. მის უკანასკნელ კომედიაში «ბოთლი» («პტინე», 423
წ.), რომელიც არ შემონახულა, წარმოდგენილი ყოფილა მისი კანონიერი მეუღ-
ლის, კ ო მ ე დ ი ი ს ა და საყვარლის, ს მ ი ს კომიკური კამათი.
სტრ. 854. პ ა ვ ს ო ნ ი – არისტოფანეს თანამედროვე ღატაკი მხატვარი. ჰქონია მე-
ტად მახვილი ენა.
სტრ. 855. ქ ო ლ ა რ გ ე ვ ს ე ლ ი ლ ი ს ი ს ტ რ ა ტ ე – ავენა და ღატაკი მოქალაქე.
იხ. «მხედრები», სტრ. 1265-1268, «კრაზანები», სტრ. 788.
სტრ. 860. ჰ ე რ ა კ ლ ე ბეოტიელთა ეროვნული გმირი იყო. მითის მიხედვით, იგი
ბეოტიაში, კერძოდ, თებეში დაიბადა.
სტრ. 862. ფ ლ ე ი ტ ა ბეოტიელთა საყვარელი ინსტრუმენტი ყოფილა.
სტრ. 867. ი ო ლ ა ე (ვარ. იოლაოსი) – თებელი გმირი, ჰერაკლეს მეგობარი.
სტრ. 880. კ ო პ ა ი ს ი ს ტ ბ ი ს (ბეოტიაშია) გველთევზა განთქმული იყო მთელ სა-
ბერძნეთში. ამ დელიკატესს არისტოფანე თითქმის ყველა კომედიაში ახსენებს.
სტრ. 883. შენ, კოპაისელთა ელჩო და ქალწულო… – ესქილეს რომელიღაც ჩვენამდე
მოუღწეველი ტრაგედიის პაროდია.
სტრ. 886. ტ რ ი გ ო დ ი ა (სიტყვა-სიტყვით, «მთხლის სიმღერა». იგულისხმება, რომ
ოდესღაც კომედიის პერსონაჟთა ნიღბები მთხლით იყო მოთხვრილი) – იგივეა,
რაც კომედია.
სტრ. 887. მ ო რ ი ქ ე – იმ დროის ცნობილი გურმანი.
სტრ. 893-894. სიკვდილიც ვერასდროს ვერ გამყრის… სტუმართან – ევრიპიდეს «ალ-
კესტისის» (სტრ. 367) პარატრაგედია.
სტრ. 901. ფ ა ლ ე რ ო ნ ი – ათენის ერთ-ერთი ნავსადგური.
სტრ. 905. ორ ღმერთს გეფიცები… – იგულისხმებიან ამფიონი და ძეთოსი, თებეს
დამფუძნებლები. სპარტელებისთვის «ორი ღმერთი» იქნებოდა კასტორი და პო-
ლიდევკე.
სტრ. 920-924. მანძილი ათენსა და პირევსის ნავსადგურს შორის სინამდვილეში შე-
ადგენდა 10 კმ-ს.
სტრ. 961. ზ ე დ ა შ ე ე ბ ი – მეორე დღე ანთესტერიების დღესასწაულისა, რომელიც
დიონისეს საპატივცემულოდ იმართებოდა მარტის დასაწყისში. ამგვარად, კომე-
– 173 –
დიის მოქმედება, რომელიც მიმდინარეობდა სოფლის დიონისიების დროს (დე-
კემბერი), გადატანილია სხვა დროში.
სტრ. 980. ჰ ა რ მ ო დ ი ო ს ი – ათენელი გმირი, რომელმაც სამშობლო ტირანისაგან
გაათავისუფლა. მისი გმირობა დაკავშირებულია სისხლისღვრასთან, რაზედაც ახ-
ლა აქარნელებს სიტყვის გაგონებაც არ უნდათ. მისი საპატივცემულო სუფრული
სიმღერა ასე იწყებოდა: «საყვარელო ჰარმოდიოს, არა, შენ არა ხარ მკვდარი» (შდრ.
აქვე, სტრ. 1093).
სტრ. 989. ქ ა რ ი ტ ე ბ ი – გრაციოზულობის ქალღმერთები.
სტრ. 991-992. «პირმშვენიერო, უწინ, რად ვერ გამჩნევდი!» – ლაპარაკია მხატვარ ძევ-
ქსისის სურათზე, რომელიც გამოფენილი იყო ათენში, აფროდიტეს ტაძარში.
სტრ. 1000-1003. …ძველი წესისამებრ, ამ ზედაშეებზე უნდა სვათ სუყველამ – სმაში
შეჯიბრება შედიოდა ანთესტერიების დღესასწაულის პროგრამაში. ის, ვინც პირ-
ველი დაცლიდა თავის თასს, საჩუქრად ღებულობდა გვირგვინს და ღვინით სავსე
ტიკს.
სტრ. 1032. პ ი ტ ა ლ ე – ათენელი ექიმი.
სტრ. 1082. გ ე რ ი ო ნ ე – სამი წლის მითიური გოლიათი, რომელიც დაამარცხა ჰე-
რაკლემ.
სტრ. 1150. …ანტიმაქეს… ვითომ პოეტს… – პოეტი ანტიმაქე, როგორც კომედიის ტექ-
სტიდან ჩანს, ერთხელ ქორეგოსი ყოფილა, ე. ი. მას ევალებოდა კომედიის გუნდის
მატერიალური უზრუნველყოფა. წარმოდგენის შემდეგ მსახიობებისათვის ბანკე-
ტის მოწყობა ყოფილა მიღებული. ანტიმაქემ, როგორც ჩანს, დაარღვია ეს ტრადი-
ცია და არისტოფანეს გესლიან ენასაც ვეღარ გადაურჩა.
სტრ. 1169. …შეხვედროდეს გალეშილი ორესტე და ქვა ჩაერტყას გოგრაში… –
ო რ ე ს ტ ე მ, მიკენის ლეგენდარული მეფის, აგამემნონის ძემ დასთან, ელექტრას-
თან ერთად მამის მკვლელობისათვის შური იძია დედაზე – კლიტემნესტრაზე და
მის საყვარელზე, ეგისთეზე. ამ სიუჟეტზე ანტიკურობაში შექმნილი იყო მრავალი
ტრაგედია, მათ შორის ესქილეს «ორესტეა» (ტრილოგია) და სოფოკლესა და ევრი-
პიდეს ტრაგედიები, სახელწოდებით «ელექტრა». არისტოფანე ორესტეს უწოდებს
ქუჩის მძარცველს.
მხედრები
კომედია დაიდგა ძვ. წ. 424 წ. ლენეებზე. არისტოფანე პირველად მონაწილეობდა ას-
პარეზობაში საკუთარი სახელით და გამარჯვება მოიპოვა. მეორე იყო მოხუცი კრა-
ტინე თავისი «სატირებით», მესამე – არისტომენესი «ტყისმჭრელებით».
ბედმა ინება, რომ დემაგოგი კლეონი ათენის ფაქტობრივი გამგებელი გამხდარიყო.
განსაკუთრებული დამსახურებებისათვის მან მიიღო პრიტანიონში კვების უფლე-
ბა და ადგილი თეატრის პირველ რიგში – ე. წ. «პროედრია». არისტოფანე, ბუნებ-
რივია, ვერ შეურიგდებოდა თავისი ძველი მტრის ასე აღზევებას.
– 174 –
სტრუქტურული თვალსაზრისით აღსანიშნავია, რომ კომედიაში ორი აგონია (მცირე
აგონი მესამე და მეოთხე ეპისოდიონებს შორის) და ორი პარაბასისი (მცირე პარა-
ბასისი – მეხუთე ეპისოდიონსა და ექსოდოსს შორის).
სტრ. 1. პ ი რ ვ ე ლ მ ს ა ხ უ რ შ ი განსახიერებულია ათენელი მხედართმთავარი
დემოსთენე, ალკისთენეს ძე, რომელმაც სახელი გაითქვა პელოპონესის ომში. მან
424 წელს აიღო პილოსი და კუნძულ სფაქტერიაზე დაამარცხა სპარტელები. ეს გა-
მარჯვებები შემდგომში კლეონმა მიიწერა. სიცილიის ლაშქრობაში დამარცხების
შემდეგ 413 წ. სექტემბერში დემოსთენე სიკვდილით დასაჯეს სირაკუზში. ზოგი-
ერთ გამოცემაში პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი ს ნაცვლად წერია დ ე მ ო ს თ ე ნ ე,
ხოლო მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი ს ნაცვლად ნ ი კ ი ა; პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი ს ნაც-
ვლად კი – კ ლ ე ო ნ ი (ამის საფუძველს იძლევა რამდენიმე ხელნაწერი და რამ-
დენიმე, მაგალითად, გილბერტისა და ჰოლის ოქსფორდისეული გამოცემაც. ჩვენ
ვეყრდნობით ვ. კულონისეულ ტექსტს).
სტრ. 3. პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი – იგულისხმება კლეონი, კლეენეტეს ძე, დემაგოგი, რა-
დიკალური დემოკრატიის პარტიის ლიდერი, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თა-
მაშობდა ათენის ცხოვრებაში ძვ. წ. 429-422 წლებში.
პერიკლეს გარდაცვალების შემდეგ ბრწყინვალეებს სათავეში ჩაუდგა ნიკია, დემოსს
კი – კლეონი, «რომელმაც, მგონი, უფრო გახრწნა დემოსი თავისი ვნებააშლილო-
ბით და პირველმა დაიწყო საქადაგოდან ყვირილი და ლანძღვა-გინება» (არისტო-
ტელე, ათენელთა პოლიტია. ს. ყაუხჩიშვილის თარგმანი, თბ. 1958). თუკიდიდეს
დახასიათებით ჩანს, რომ კლეონი ყოფილა ენერგიული და მჭევრმეტყველი პო-
ლიტიკოსი, მაგრამ მას არ ახასიათებდა არც სულის კეთილშობილება, არც ბრძნუ-
ლი წინდახედულობა და არც ლმობიერება.
სტრ. 6. მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ შ ი განსახიერებულია ათენელი მხედართმთავარი და
ოლიგარქიის მეთაური ნ ი კ ი ა (ვარ. ნიკიასი), ნიკერატეს ძე (პლუტარქე, ნიკია, 2).
ხალხმა იგი ორგზის აირჩია სტრატეგოსად, მაგრამ კლეონს მაინც მეტი გავლენა
ჰქონდა. კლეონის სიკვდილის შემდეგ დაიდო ზავი (421 წ.), რომელიც ნიკიას ზა-
ვის სახელითაა ცნობილი. სიკვდილით დასაჯეს სირაკუზში 413 წ.
სტრ. 9. ო ლ ი მ პ ე – სახელოვანი მუსიკოსი. შექმნა ე. წ. «ნომოსები», რელიგიური
ხასიათის სევდიანი მელოდიები ფლეიტისათვის (სქოლიასტი).
სტრ. 16. ევრიპიდეს «ჰიპოლიტოსის» სტრ. 345. ამ სიტყვებით მიმართავს ძიძას
ფედრა, რომელსაც ვერ გაუბედავს გერისადმი თავისი უკანონო სიყვარულის გამ-
ჟღავნება.
სტრ. 18. ე ვ რ ი პ – ი დ ე უ რ ა დ… – ასე გადმოვეცით დედნისეული «ევრიპიდი-
კოს», ევრიპიდესეული ბრწყინვალებით.
სტრ. 19. …ნუ გაამჟაუნებ! – კომედიოგრაფოსების მიხედვით, ევრიპიდეს დედა მემ-
წვანილე ყოფილა (შდრ. «აქარნელები», სტრ. 457).
სტრ. 42. პერსონაჟ დ ე მ ო ს შ ი პერსონიფიცირებულია ათენელი ხალხი.
– 175 –
სტრ. 44. პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი – სადაურობის აღმნიშვნელი სახელია (ათენში ამ
დროისათვის ბევრი მონა ყოფილა პაფლაგონიიდან). ამავე დროს, ეს სიტყვა გვა-
გონებს ზმნას «პაფლაძეინ», რაც «თუხთუხს» აღნიშნავს და კარგად მიგვანიშნებს
დემაგოგ კლეონის მეტყველებასა და ხასიათზე (პაფლაგონელი ხომ კლეონის პერ-
სონიფიკაციაა).
სტრ. 52. ტ რ ი ო ბ ო ლ ი – წვრილი ფულია. კლეონმა, პოპულარობის მოპოვების
მიზნით მოსამართლეებს (ჰელიასტებს) გასამრჯელო ერთიდან სამ ობოლამდე გა-
უზარდა.
სტრ. 55. პილოსში მოვზილე ცომი ლაკონური – ალუზია დემოსთენეს მიერ პილოს-
ში ლაკედემონელებზე მოპოვებული გამარჯვებისა, რომლის მთელი პატივიც
კლეონმა უსირცხვილოდ მიიწერა.
სტრ. 78. ე ტ ო ლ ი ე ლ ე ბ ი («აიტოლიოი») დასახელებული არიან, რათა მოგვაგო-
ნონ ზმნა «აიტეინ» – «თხოვნა» (კლეონი ხომ სულ მუდამ ფულს მ ო ი თ ხ ო ვ -
დ ა).
სტრ. 79. ქ ა ო ნ ი ე ლ ე ბ ი ს, ეპირელი ხალხის სახელი ჩამოაგავს ზმნას «ქაეინ» (ი-
გივეა, რაც «ქასკო») – «მთქნარება», რაც მინიშნებაა პერსონაჟის ხასიათზე, შდრ.
«კრაზანები», სტრ. 1493. კ ლ ო პ ი დ ე ლ ე ბ შ ი იგულისხმებიან ატიკის დემის
კლოპეიას მცხოვრებნი; სიტყვა ოდნავ ფორმაცვლილია იმ მიზნით, რომ დამსგავ-
სებოდა სახელს «კლოფს» – «ქურდი» (მინიშნება კლეონზე).
სტრ. 84. ისე აღვესრულოთ, როგორც თემისტოკლე – თუკიდიდეს ცნობით (1, 138,
4), თემისტოკლე ავადმყოფობით გარდაიცვალა. არსებობს სხვა გადმოცემაც, რომ-
ლის მიხედვითაც იგი ხარის სისხლით მოწამლულა (ციცერონი, ბრუტუსი, 43).
სტრ. 85. სჯობს, სუფთა ღვინოთი დავლოცოთ ღვთაება – ნადიმი იწყებოდა კეთილი
ღვთაებისათვის ზედაშეს შეწირვით (შდრ. სტრ. 106).
სტრ. 107. პ რ ა მ ნ ი ო ს ი – ღვინით განთქმული მხარე მცირე აზიაში.
სტრ. 123. ბ ა კ ი ს ი – იმხანად მეტად პოპულარული წინასწარმეტყველი.
სტრ. 129. ძ ე ნ ძ ი თ მ ო ვ ა ჭ რ ე – ევკრატე, იხ. სტრ. 254 და კომენტარი.
სტრ. 132. ცხენებით მ ო ვ ა ჭ რ ე – იგულისხმება ლისიკლე (შდრ. სტრ. 765).
სტრ. 167. პრიტანიონში… გოგოებს მიიყვან. მოსალოდნელი იყო: პრიტანიონში ისა-
დილებ.
სტრ. 197-198. როცა კი დაითრევს ბრჭყალებდაგრეხილი არწივი ტყავისა… – შდრ.
«ილიადა», სტრ. 200-204, სადაც აღწერილია ბრძოლა არწივსა და გველს შორის,
რომელიც ქვეწარმავლის გამარჯვებით მთავრდება. დაგესლილი ფრინველი ტრო-
ელთა ბანაკში ვარდება.
სტრ. 237. …თასი ქალკისური… ქ ა ლ კ ი ს ი – კუნძულ ევბეას მთავარი ქალაქი, სა-
ხელგანთქმული იყო ვერცხლისა და სპილენძის თასებით. ძვ. წ. 445 წ. არისტოკრა-
ტიული პარტიის წაქეზებით ევბეა ათენს აუჯანყდა; ეს აჯანყება ჩაახშო პერიკ-
ლემ.
– 176 –
სტრ. 243. სქოლიასტის მიხედვით, ს ი მ ო ნ ი დ ა პ ა ნ ე ტ ი ო ს ი, ნახევარგუნდე-
ბის წინამძღოლები, კომედიის დადგმის წელს მართლაც ყოფილან ჰიპარქოსები
(მხედრიონის მეთაურები).
სტრ. 254. ე ვ კ რ ა ტ ე, ძენძით (შდრ. სტრ. 129) და ფქვილით (შდრ. სტრ. 696) მოვაჭ-
რე; იყო სახალხო პარტიის მეთაური, პოლიტიკოსი და კომერსანტი, რომელიც პო-
ლიტიკური წარუმატებლობით გამოწვეულ დარდს სავაჭრო წარმატებებით იქარ-
ვებდა ხოლმე.
სტრ. 268. თქვენი სიმამაცისთვის რამე ძეგლი დაგვედგა – ძვ. წ. 425 წ. ათენელებმა
ნიკიას მეთაურობით 80 ხომალდით მოაწყვეს ლაშქრობა კორინთოში. ლაშქარში
შედიოდა 2000 ჰოპლიტი და 200 მხედარი. საბოლოო გამარჯვება სწორედ ათე-
ნელთა მხედრიონმა მოიპოვა; ამ გმირობაზეა ლაპარაკი პარაბასისის ანტეპირემა-
შიაც (სტრ. 595-610).
სტრ. 277. თ ა ფ ლ ი ს კ ვ ე რ ი ჩ ვ ე ნ ი ა – იდიომატური გამოთქმაა. ამ ნამცხვარს
ჯილდოდ იღებდა გამარჯვებული მეინახე, რომელიც შეძლებდა, მთელი ღამე
ფეხზე მდგარიყო (სქოლიასტი).
სტრ. 283. ამის ნება პერიკლესაც არ ჰქონია არასდროს – პერიკლეს არასოდეს უსა-
დილია პრიტანიონში.
სტრ. 302. …და მეათედს არ იხდიდი – შესაწირის მეათედი ნაწილი პრიტანებს ეძლე-
ოდათ (სქოლიასტი).
სტრ. 321. პ ე რ გ ა ს ი იყო ატიკის დემი ათენისა და აფიდნეს გზაზე. აფიდნედან
იყო წარმოშობით მხედართმთავარი დემოსთენე.
სტრ. 327. ჰ ი პ ო დ ა მ ე ს ძ ე, არქეპტოლემე მიკუთვნებულია არისტოკრატიულ
პარტიას და, როგორც მშვიდობისათვის მებრძოლი, იგი უპირისპირდება კლეონს.
არქეპტოლემე სფაქტერიაზე გამარჯვების შემდეგ ხელმძღვანელობდა ელჩობას
სპარტაში, რათა ლაკედემონელებისათვის ზავი შეეთავაზებინა. კლეონი ზავის კა-
ტეგორიული მოწინააღმდეგე იყო (შდრ. აქვე, 394, 668-674, 794-796; «მშვიდობა»,
სტრ. 665-667 და სხვ.).
სტრ. 393-394. ახლაც სხვისი მოსავალი მოიწია… – მინიშნება პილოსში დემოსთენეს
მიერ მოპოვებულ გამარჯვებაზე, რომლის «მოსავალი მოიწია», ე. ი. რომელიც მი-
იწერა კლეონმა. «ნაყოფში», რომელსაც გასაყიდად «აშრობს» კლეონი, იგულისხმე-
ბიან ლაკედემონელი ტყვეები; მათ გამოსასყიდად ახლობლებს დიდძალი თანხა
უნდა გადაეხადათ.
სტრ. 400. ლოთი კ რ ა ტ ი ნ ე (შდრ. სტრ. 535) ლოგინში ისველებდა თურმე.
სტრ. 401. მ ო რ ს ი მ ე – უნიჭო ტრაგიკოსი პოეტი. იხ. «მშვიდობა», 480 და შმდგ.,
«ბაყაყები», სტრ. 150 და შმდგ.
სტრ. 438. შენ თვითონ პოტიდეადან ათი ტალანტი არ გაქვს? – შდრ. თუკიდიდე, 1,
64, 10.
სტრ. 446. …რომ შეურაცხყვეს ქალღმერთი – კ ი ლ ო ნ ი ს ა და მისი თანამგზავრე-
ბის მკვლელები ქალღმერთ ათენას ტაძრის ახლოს იმალებოდნენ. მკვლელობა
– 177 –
მოხდა საკურთხეველთან; ამის გამო ალკმეონიდები და მათი შთამომავლობა
ღვთისმგმობელებად და მკრეხელებად გამოაცხადეს.
სტრ. 447. შუბოსანი… გყავდა ბაბუა – შ უ ბ ო ს ნ ე ბ ი ტირანთა სატელიტები იყ-
ვნენ. ჰიპიას შუბოსნებმა მოკლეს ჰარმოდიოსი, ათენის განთავისუფლებისათვის
მებრძოლი გმირი.
სტრ. 449. ჰიპიას ცოლის, ტყავ…რინეს – სინამდვილეში ტირან ჰიპიას ცოლს მ ი -
რ ი ნ ე (მირსინე) ერქვა.
სტრ. 479. ბეოტიელებს … ანდობდით ყველაფერს – «აქარნელებში» (სტრ. 860 და
შმდგ.) არისტოფანემ აზრი გამოთქვა, რომ აღედგინათ ეკონომიკური ურთიერთო-
ბა ბეოტიასთან; «მხედრების» დადგმამდე ცოტა ხნით ადრე დემოსთენეს მოლაპა-
რაკება ჰქონია რამდენიმე ბეოტიელთან ამ ქვეყანაში დემოკრატიის დამყარების
თაობაზე. ბეოტია სახელგანთქმული იყო მაღალხარისხოვანი პროდუქტებით, მათ
შორის ყველით.
სტრ. 495. ს წ რ ა ფ ა დ ი ჩ ქ ა რ ე – სახუმარო ვარიანტი ცნობილი გამოთქმისა «ნე-
ლა იჩქარე» (გავრცელებულია ამ გამონათქვამის ლათინური ვარიანტი «ფესტინა
ლენტე»); შდრ., აგრეთვე, «ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე», სტრ. 277.
სტრ. 511. ტ ი ფ ო ნ შ ი (სიტყვა ნიშნავს «ქარიშხალს») იგულისხმება კლეონი.
სტრ. 520. მ ა გ ნ ე ს ი – ძველი ატიკური კომედიის ერთ-ერთი პირველი წარმომად-
გენელი.
სტრ. 526. კ რ ა ტ ი ნ ე – არისტოფანესთან და ევპოლისთან ერთად განიხილებოდა,
როგორც ძველი ატიკური კომედიის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი. კო-
მედიოგრაფოსთა ასპარეზობებში მოუპოვებია ცხრა გამარჯვება.
სტრ. 529. აქ მოცემულია კრატინეს ერთ-ერთი პასაჟის პაროდია. დ ო რ ო (ხუმრო-
ბით) – ქრთამის ქალღმერთი. ტ ე რ ფ ლ ე ღ ვ ი ა ნ ი – მინიშნება მაბეზღარზე ანუ
სიკოფანტზე (ეს სიტყვა ეტიმოლოგიურად «ლეღვის გამომჩენს» ნიშნავს).
სტრ. 534. კ ო ნ ა ს ი – დამამცირებელი მეტსახელია, რომელიც დიდ მუსიკოს კო-
ნოსს (სოკრატეს მუსიკის მასწავლებელს) მისცა კრატინემ.
სტრ. 546. დაე, თერთმეტჯერ დაჰკრან ნიჩაბს – ჩვეულებრივ, «ვაშას» დაძახებამდე
მხოლოდ ათგზის დაჰკრავდნენ ნიჩბებს.
სტრ. 561. გ ე რ ე ს ტ ო ს ი – კონცხი კუნძულ ევბეას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილ-
ში; აქ იყო პოსეიდონის ტაძარი.
სტრ. 562. ათენელთა ფლოტმა ფ ო რ მ ი ო ნ ი ს მეთაურობით ბრწყინვალე გამარ-
ჯვება მოიპოვა ნავპაქტესთან კორინთოელებზე 429 წელს.
სტრ. 566. ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ, დიდი პანათენეების დღესასწაულზე
პართენონში ათენასათვის შესაწირად მიჰქონდათ მდიდრული სამოსი პ ე პ ლ ო -
ს ი; მასზე წარჩინებულ ათენელ ქალთა მიერ ამოქარგული იყო ღმერთების გმი-
რობათა ამსახველი სურათები.
სტრ. 574. კ ლ ე ე ნ ე ტ ე – კლეონის მამა.
– 178 –
სტრ. 575. ქალაქისადმი დიდი დამსახურებისათვის მოქალაქეებს ეძლეოდათ
პ რ ო ე დ რ ი ა – ადგილი თეატრის პირველ რიგში.
სტრ. 595. ახლა გვინდა, ჩვენს ცხენებსაც საკადრისი მივუზღოთ – მხედრების გუნ-
დი თავის ცხენებს მიაწერს საკუთარ ამბებს. შემდეგ მოცემულია თავის ქების მე-
ტად თავისებური, ასე ვთქვათ, «მოკრძალებული» ვარიანტი.
სტრ. 608. თ ე ო რ ე კლეონის მომხრე და, ამდენად, მხედრების მტერი იყო. იგი სხვა-
განაც ხშირად ჰყავს მოხსენიებული არისტოფანეს ზიზღითა და სიძულვილით:
«აქარნელები», სტრ. 134; «ღრუბლები», სტრ. 400; «კრაზანები», სტრ. 42-51, 418 და ა.
შ.
სტრ. 609. კიბორჩხალა ღმერთს უხმობდა… – ვარაუდობენ, რომ «კიბორჩხალა» კო-
რინთოელთა დასაცინი მეტსახელი იყო.
სტრ. 615. ნ ი კ ო ბ უ ლ ე – ეტიმოლოგიურად «საბჭოზე გამარჯვებული».
სტრ. 630. კარგად რომ გამოძღნენ ტყუილმხალეულით… – ტ ყ უ ი ლ მ ხ ა ლ ე უ -
ლ ი – ასე გადმოვეცით დედნისეული ნეოლოგიზმი, რაც სიტყვა-სიტყვით «ცრუ-
ნაცარქათამას» ნიშნავს; ნაცარქათამა ერთგვარი ბოსტნეულია, მისი ჭამა ავადმყო-
ფობასა და ფერის დაკარგვას იწვევს. კომედიოგრაფოსს სურს თქვას: საბჭოს წევ-
რებმა დემაგოგის მიერ «შეკაზმული» ტყუილები რომ «მიირთვეს», მრისხანებისა-
გან გაფითრდნენ…
სტრ. 634 და შმდგ. პაწია ღმერთებო მატრაბაზობისა… – მსგავსი პერსონიფიკაცია
ხშირად გვხვდება ორატორებთან; შდრ. ესქინე, «კტესიფონტის წინააღმდეგ», 260:
«ო, მიწავ, მზეო, სათნოებავ, გონიერებავ, აღზრდავ!»
სტრ. 639. მ ა რ ჯ ვ ნ ი დ ა ნ მოცემული ნიშანი სასიკეთოდ ითვლებოდა.
სტრ. 649. ო ბ ო ლ ი – ფულის ყველაზე წვრილი ერთეული ძველ საბერძნეთში, 1/6
დრაქმა.
სტრ. 660. მ ო ნ ა დ ი რ ე არტემისის ეპითეტია. მარათონის ბრძოლის წინ ბერძნებმა
აღთქმა დადეს, იმდენი თხა შეეწირათ არტემისისათვის, რამდენ მტერსაც მო-
კლავდნენ; მაგრამ მოკლულ სპარსელთა რიცხვი იმდენად დიდი აღმოჩნდა, რომ
შეუძლებელი გახდა ამ აღთქმის მთლიანად შესრულება; მაშინ მიიღეს გადაწყვე-
ტილება, ყოველწლიურად შეეწირათ ხუთასი თხა და «დღესაც სწირავენ», დასძენს
ქსენოფონტი თავის «ანაბასისში».
სტრ. 661-662. …ათას თხის შეწირვის აღთქმა რომ მიგვეცა… – კომიკურ ეფექტს ქმნის
ის, რომ მეძეხვე მოითხოვს უჩვეულოდ დიდ მსხვერპლს; თევზის გაიაფებასთან
დაკავშირებით შესაწირავი თხების რაოდენობა ორგზის აღემატება მარათონის
ბრძოლაში გამარჯვებისათვის დაწესებულს.
სტრ. 665. გარეთ გაათრიეს იგი პრიტანებმა – ათენელთა საბჭოში (ბულე) შედიოდა
ხუთასი წევრი (ბულევტი). ფილეთა რიცხვის მიხედვით საბჭო გაყოფილი იყო ათ
თანასწორ ნაწილად. წლის მეათედის განმავლობაში ბჭობდნენ ერთი ფილეს ბუ-
ლევტები, რომლებსაც ამ დროს ეწოდებოდათ პ რ ი ტ ა ნ ე ბ ი, ხოლო ამ მოვალეო-
– 179 –
ბის შესრულებას – პ რ ი ტ ა ნ ი ა. პრიტანები თავმჯდომარეობდნენ საბჭოსა და
სახალხო კრებას.
სტრ. 699. ვ ე რ ა ფ რ ი თ ა ღ გ… ჭ ა მ ე – მოსალოდნელი «აღგგავეს» ნაცვლად.
სტრ. 728. ჩემი ზეთისხილის გვირგვინი… – ზეთისხილის შტოზე ამაგრებდნენ
ხილს და პიანეფსიონში (ოქტომბერი-ნოემბერი) ჰკიდებდნენ ყველა სახლის კა-
რებზე, სადაც რჩებოდა მთელი წლის განმავლობაში.
სტრ. 762. ასწიე შენი «დელფინები»… – დ ე ლ ფ ი ნ ი – იგულისხმება დელფინის
ფორმის მქონე ტყვიის მასა, რომელსაც მაღლა წევდნენ და შემდეგ მოწყვეტით უშ-
ვებდნენ მოწინააღმდეგის გემზე, რათა ჩაეძირათ იგი.
სტრ. 765. ლ ი ს ი კ ლ ე – ცხვრებით მოვაჭრე (მოხსენიებული ზემოთ, სტრ. 132).
კ ი ნ ა დ ა ს ა ლ ა ბ ა კ ქ ო ჰეტერები იყვნენ.
სტრ. 771. მ ი ტ ო ტ ო ს ი – ძველი ბერძნული ეროვნული კერძი პაშტეტის ტიპისა;
მზადდებოდა ერთმანეთში შეზელილი ნივრის, ყველისა და თაფლისაგან.
სტრ. 772. ათენში ორი კ ე რ ა მ ი კ ო ს ი იყო: ე. წ. შიდა კერამიკოსი, უბანი, სადაც
სამშობლოსათვის დაღუპულებს ასაფლავებდნენ და გარე კერამიკოსი, კახპების
უბანი (სქოლიასტი). მეძეხვე სწორედ ამ უკანასკნელს გულისხმობს.
სტრ. 894. ს ი ლ ფ ი ო ნ ი საკვებში გამოიყენებოდა; შემოჰქონდათ კირენაიკედან.
იგი კუჭის აშლილობასა და გაზების გამოყოფას იწვევს (თეოფრასტე, მცენარე-
თათვის, 6, 3).
სტრ. 901. …საქმე წითურის ნახელავია ნაღდად – ამ ადგილის მიხედვით შეგვიძლია
დავასკვნათ, რომ კლეონი წითური იყო.
სტრ. 912. ტ რ ი ე რ ა რ ქ ო ბ ა (ხომალდის მეთაურობა) მეტად საპატიო მოვალეო-
ბად ითვლებოდა. ხომალდის მოწყობასა და მეზღვაურებისათვის ხელფასის გაცე-
მას თვით სახელმწიფო კისრულობდა. რაც შეეხებოდა გემის შეკეთებას და ეკიპა-
ჟის აღჭურვას, რაც საკმაოდ დიდ თანხას მოითხოვდა, ეს უკვე ტრიერარქის საქმე
იყო; ამიტომ ამ მოვალეობას მდიდარ მოქალაქეებს აკისრებდნენ ხოლმე.
სტრ. 945. ო ბ ო ლ ი ა ნ ე ბ ი – ობოლის (წვრილი ფულია) მოდგმა – იგულისხმება
ათენელი ხალხი.
სტრ. 978. ბაზარში რომ სასამართლოს აწყობენ და ბუზღუნებენ – პირევსში, ათენის
სავაჭრო ცენტრში იყო ბაზარი, სადაც თავს იყრიდნენ უსაქმურებიც, რომელთა
დაუსრულებელი კამათი სასამართლოს მოაგონებს არისტოფანეს.
სტრ. 985. ღორული აქვს მიღებული განათლება – ღორი ბერძნებისათვის იყო არა
იმდენად მსუნაგობის ან სიბინძურის სიმბოლო, რამდენადაც უხეშობისა და გა-
უთლელობისა.
სტრ. 994-996. რადგან ბავშვი ჰარმონიას არ სწავლობდა, თუკი იგი… დორიული არ
იყო – ბერძნულ მუსიკაში ოთხგვარი წყობა იყო: დორიული, იონიური, ფრიგიუ-
ლი და ლიდიური, რომელთაც განსხვავებული ხასიათი ჰქონდათ. დორიული
წყობა ითვლებოდა ყველაზე უფრო ვაჟკაცურად და მორალურად; იგი გამოიყენე-
ბოდა ტრაგედიის საგუნდო პარტიებში (შდრ. პლატონი, «სახელმწიფო», 3, 399;
– 180 –
არისტოტელე, «პოლიტიკა», 8, 1). ერთი შეხედვით, გაუგებარია, რატომ ვერ ელეო-
და პატარა კლეონი დორიულ მუსიკას; ყველაფერი გასაგები გახდება, თუ გავიხსე-
ნებთ, რომ მექრთამეობის მუზას დ ო რ ო ერქვა (შდრ. ზემოთ, სტრ. 529).
სტრ. 1004. …გლანისის – ბაკისის უფროსი ძმა გახლავთ – მეძეხვემ დაასახელა უც-
ნობი პიროვნება. «გლანისი» თევზის სახელია, მაშინ როცა ბ ა კ ი ს ი სახელოვანი
მისანი იყო.
სტრ. 1015. ე რ ე ხ თ ე ვ ს ი – ათენის პირველი მეფე.
სტრ. 1069. …ფილოსტრატეა… ძაღლმელა – «ძაღლმელა» ფილოსტრატეს, საროსკი-
პოს მფლობელის, მეტსახელი იყო.
სტრ. 1089. მ ე წ ა მ უ ლ ი ზ ღ ვ ა – სპარსეთის ყურე და ინდოეთის ოკეანე. ე კ ბ ა -
ტ ა ნ ა – მიდიის მთავარი ქალაქი, სპარსეთისა და შემდგომში, პართიის მეფეთა
საზაფხულო რეზიდენცია, სიმდიდრით სავსე ქალაქი, ბერძნების «ელდორადო»
(შდრ. «აქარნელები», სტრ. 64).
სტრ. 1103. თ უ ფ ა ნ ე ს ი – სქოლიასტის მიხედვით, კლეონის მდივანი.
სტრ. 1121. არც თქვენს თმებში არ იცდის… – მხედრები გრძელ თმებს ატარებდნენ
(შდრ. სტრ. 580).
სტრ. 1150. …პირში ჩავჩრი კემოსს. კ ე მ ო ს ი – კენჭისყრის ურნის ზედა ნაწილი,
რომელიც ტირიფისაგან მზადდებოდა.
სტრ. 1182. ეს კვერი მიირთვი… – კ ვ ე რ ი ს აღმნიშვნელი სიტყვა «მენიჩბესაც» ნიშ-
ნავდა.
სტრ. 1237. როგორ თქვი? შიგ გულში მომხვდა ორაკული! – ტრაგედიის სტილია.
სტრ. 1250-1253. მშვიდობით, გვირგვინო, გტოვებ გულმოკლული… – ევრიპიდეს
«ალკესტისის» პარატრაგედია. ევრიპიდესეული გმირი სიკვდილის წინ ასე ემშვი-
დობება თავის სარეცელს: «მშვიდობით, სარეცელო… სხვა ქალი დაგეუფლება, სიბ-
რძნით ჩემზე ნაკლები, მაგრამ, შესაძლოა, უფრო ბედნიერი…» (ევრიპიდე, «ალკეს-
ტისი», სტრ. 177 და შმდგ.).
სტრ. 1256. ფ ა ნ ო ს ი – კლეონის ამ მეგობრის სახელი (შდრ. «კრაზანები», სტრ.
1220) «მაბეზღარსაც» ნიშნავს.
სტრ. 1257. სახელი ა გ ო რ ა კ რ ი ტ ო ს ი ნაწარმოებია არსებითიდან «აგორა» (ბაზ-
რის მოედანი) და ზმნიდან «კრინეინ» (განსჯა).
სტრ. 1267-1268. ლ ი ს ი ს ტ რ ა ტ ე დ ა თ უ მ ა ნ ტ ი ს ი – ორი მარადმშიერი მოქა-
ლაქე.
სტრ. 1278. ა რ ი გ ნ ო ტ ე – არისტოფანეს მეგობარი, შესანიშნავი კითარისტი ყოფი-
ლა; მისი ერთ-ერთი ძმა ნიჭიერ მსახიობად ითვლებოდა, მეორე ძმა კი, არიფრა-
დე, ანაქსაგორას მოწაფე, უფრო თავისი ბიწიერებით ყოფილა ცნობილი (შდრ., აგ-
რეთვე, «მშვიდობა». სტრ. 885).
სტრ. 1287. პ ო ლ ი მ ნ ე ს ტ ე – სახელოვანი ლირიკოსი პოეტი და ფლეიტისტი ყო-
ფილა (ძვ. წ. ´³ ს.); დასახელებული ჰყავთ პინდარეს, ალკმანსა და პლუტარქეს.
ი ო ნ ი ქ ე – უცნობი მუსიკოსია.
– 181 –
სტრ. 1304. ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე – ფარნებისა და ლამპრების გამყიდველი, ომის მომხრე
დემაგოგი იყო. კლეონის სიკვდილის შემდეგ სათავეში ჩაუდგა რადიკალურ დე-
მოკრატიას.
სტრ. 1312. თ ე ს ე ი ო ნ ი – თესევსის ტაძარი და «უმაღლეს ქალღმერთთა» (ევმე-
ნიდთა) სავანე – ორი ხელშეუხებელი თავშესაფარი. თესეიონს თავს აფარებდნენ
გაქცეული მონები, რომლებიც ახალ პატრონს მოითხოვდნენ.
სტრ. 1325. ა რ ი ს ტ ი დ ე დ ა მ ი ლ ტ ი ა დ ე – ბერძენ-სპარსელთა ომების ეპოქის
გამოჩენილი ათენელი პოლიტიკური მოღვაწეები. მილტიადე ხელმძღვანელობდა
ბერძნების არმიას მარათონთან მომხდარ ისტორიულ ბრძოლაში; არისტიდემ ჩა-
მოაყალიბა საზღვაო კავშირი, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ათენი.
სტრ. 1336. რა კარგად მიყავი, სულ რომ გამომხარშე – ოდესღაც მედეამაც «გამოხარ-
შა» და გააახალგაზრდავა ესონი, იასონის მამა.
სტრ. 1358. ს ი ნ ე გ ო რ ო ს ი – იხ. «აქარნელები», სტრ. 715 და კომენტარი.
სტრ. 1363. …ვისვრი ბარათრონში. ბ ა რ ა თ რ ო ნ ი – უფსკრული აკროპოლისის
უკან; ბარათრონში ისროდნენ დამნაშავეებს.
სტრ. 1369. ჰ ო პ ლ ი ტ ი – მძიმედ შეიარაღებული ქვეითი მეომარი.
სტრ. 1370. …ადგილს ვერაფრით ვეღარ გამოიცვლის – ლაპარაკია იმაზე, რომ ხში-
რად თანამდებობის პირები ნაცნობ-მეგობრობითა თუ ანგარებით სამხედრო გაწ-
ვევის სიებიდან ამოშლიდნენ ხოლმე «თავის» ხალხს და სხვებს ჩაწერდნენ, რითაც
არღვევდნენ არსებულ რიგს (შდრ. «მშვიდობა», სტრ. 1180-1185).
სტრ. 1374. კ ლ ი ს თ ე ნ ე დ ა ს ტ რ ა ტ ო ნ ი დიაცური ბუნების ქოსა მამაკაცები
იყვნენ.
სტრ. 1377. და შმდგ. ბრძენია ფეაქსი… დიდი პრაქტიკოსი, ნაღდი ლოგიკოსი და
პოლემიკოსი… – ფ ე ა ქ ს ი – ყმაწვილკაცებში პოპულარული სოფისტი. სოფისტე-
ბის მოსწავლეებს «-იკოს» დაბოლოებიანი ზედსართავები განსაკუთრებით ჰყვა-
რებიათ.

თარგმანი და კომენტარები ლევან ბერძენიშვილისა

წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Akarnelebi%3B%20Mxedrebi.pdf

Posted in დრამატურგია | Tagged , | Leave a comment

ლევან ბერძენიშვილი: ძველი ატიკური კომედია და არისტოფანე

ლევან ბერძენიშვილი

ძველი ატიკური კომედია და არისტოფანე

ათენში, აკროპოლისის მთის ძირას, დიონისეს თეატრში, დღისით, ღია ცის
ქვეშ, ჩვიდმეტი ათასი მაყურებლის წინაშე გამოდის კომედიის გუნდი და თავის
თანამოქალაქეთა და ატიკის დედაქალაქის სტუმართა წინაშე (სტუმრები კი სპე-
ციალურად ჩამოდიოდნენ თეატრალურ დღესასწაულებზე საბერძნეთის ქალაქე-
ბიდან და ხანდახან უცხოეთიდანაც კი) დაუნდობლად ესხმის თავს სახელმწიფოს
– 3 –
მეთაურს, უკანასკნელი სიტყვებით მოიხსენიებს დიდ-დიდი თანამდებობის პი-
რებს, სასტიკად აკრიტიკებს სახელმწიფოს საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკას, დას-
ცინის ეროვნულ ტრადიციებს, აყალბებს სახელოვან ისტორიას და ა. შ. სახელმწი-
ფოს მეთაურები და უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური მოღვაწეები კი იქვე, პირ-
ველ რიგში მსხდომნი, სიცილითა და ტაშით ეგებებიან თავიანთ საქვეყნო ლან-
ძღვა-გინებასა და დამცირებას… ასეთია ის არნახული თავისუფლება, რომელიც
არც მანამდე და არც მას შემდეგ არც ერთ სახელმწიფოს არ მიუნიჭებია რომელიმე
ხელოვანისთვის და, მით უმეტეს, მთელი ჟანრისთვის.
*
ათენის მონათმფლობელური დემოკრატიის განვითარება იწყება ძვ. წ. ´³ საუკუნის
დასასრულს ე. წ. კ ლ ი ს თ ე ნ ე ს რ ე ფ ო რ მ ე ბ ი თ. კლისთენე ჩაუდგა სათავე-
ში პისისტრატიდთა წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკურ მოძრაობას, რომელმაც
510 წელს მოახერხა ათენიდან ტირან ჰ ი პ ი ა ს გაძევება. კლისთენე გახდა სახელ-
მწიფოს ფაქტობრივი ხელმძღვანელი; მან ოთხი საგვარეულო ფ ი ლ ე ს ნაცვლად
შექმნა ათი ტ ე რ ი ტ ო რ ი უ ლ ი ფ ი ლ ე (თითოეული მათგანი სამი ნაწილისა-
გან შედგებოდა: ქალაქი, სანაპირო და შიდა მხარე); ამით წარჩინებულთა პოლი-
ტიკური გავლენა მნიშვნელოვნად შემცირდა. ძირითადი ადმინისტრაციული, სა-
მეურნეო, საკულტო და პოლიტიკური ერთეული გახდა დ ე მ ი. კლისთენემ საგვა-
რეულო ფილეს ოთხასკაციანი საბჭო შეცვალა ტერიტორიული ფილეს ხუთასკა-
ციანი საბჭოთი, ანუ ბ უ ლ ე თ ი (თითოეული ფილედან ბულეში შედიოდა ორ-
მოცდაათი წევრი ანუ ბ უ ლ ე ვ ტ ი); ამავე პოლიტიკურმა მოღვაწემ შემოიღო
ო ს ტ რ ა კ ი ზ მ ი (კენჭისყრა «ოსტრაკონების» – თიხის ნატეხების მეშვეობით,
მიმართული ტირანული გადატრიალებების წინააღმდეგ) და დააწესა ა თ ი
ს ტ რ ა ტ ე გ ო ს ი ს ი ნ ს ტ ი ტ უ ტ ი (თითოეული ფილე ერთი წლით ირჩევდა
სტრატეგოსს).
ათენელმა მიწათმოქმედებმა და ხელოსნებმა პირველად იგრძნეს თავი მშობელი
ქვეყნის სრულუფლებიან მოქალაქეებად. სწორედ ამან მისცა საშუალება პატარა
საბერძნეთს, ათენის მეთაურობით, დაემარცხებინა სპარსეთის უზარმაზარი
ფლოტი და არმია, დაეცვა სამშობლოს დამოუკიდებლობა და თავისუფლება.
ბრწყინვალე გამარჯვებებმა ბერძენ-სპარსელთა ომში ათენს მოუპოვა აურაცხელი
მცირეაზიელი და სკვითი მონა, ჰეგემონის როლი ჯერ კიდევ ომის დროს შექმნილ
დ ე ლ ო ს ი ს საზღვაო კავშირში. ათენის ნავსადგური პ ი რ ე ო ს ი გახდა ძველი
სამყაროს მრავალი ქვეყნის სავაჭრო გზების გადაკვეთის ადგილი. მაღალგანვითა-
რებული ხელოსნობის, ვაჭრობისა და ზღვაოსნობის ბაზაზე ოლიგარქიულ და დე-
მოკრატიულ დაჯგუფებებს (პირველს ხელმძღვანელობდა არისტიდე და შემ-
დგომში კიმონი, ხოლო მეორეს – თემისტოკლე და შემდგომში ეფიალტე და პე-
რიკლე) შორის დაძაბულ ბრძოლაში საბოლოოდ გაიმარჯვა დემოკრატიამ, რო-
– 4 –
მელმაც უდიდეს აყვავებას მიაღწია პ ე რ ი კ ლ ე ს (ძვ. წ. 490-429 წწ., სტრატეგო-
სად იყო ზედიზედ თხუთმეტჯერ 444/443-429 წწ.) ეპოქაში.
პერიკლემ გააუქმა ქონებრივი ცენზი; მისი მეცადინეობით უზენაესი ძალაუფლება
მიენიჭა ს ა ხ ა ლ ხ ო კ რ ე ბ ა ს, რომელსაც ყველა სხვა ორგანო ემორჩილებოდა;
სამართალს განაგებდა მოქალაქეთაგან კენჭისყრით არჩეული ჰ ე ლ ი ა ს ტ ე ბ ი ს
(მსაჯულების) სასამართლო. წილისყრით (ნაცვლად ოდინდელი ხმის მიცემისა)
ირჩეოდნენ დიდი თანამდებობის პირნიც, რომელთაც არჩევის შემდეგ ენიშნებო-
დათ ხელფასი სახელმწიფო ხაზინიდან, რაც უღარიბეს მოქალაქეებსაც კი აძლევ-
და რეალური პოლიტიკური მოღვაწეობის შესაძლებლობას. პერიკლეს რჩევით,
თეატრალური დღესასწაულების დროს სახელმწიფო ყველაზე უფრო უპოვარ მო-
ქალაქეებს ფულს აძლევდა, რათა მათაც შეძლებოდათ დასწრებოდნენ სანახაობას
(ე. წ. თ ე ო რ ი კ ო ნ ი). გაზრდილი ხარჯები იფარებოდა ე. წ. ფ ო რ ო ს ი თ, ანუ
გადასახადით, რომელიც ათენის სახელმწიფო ხაზინაში შეჰქონდათ საზღვაო კავ-
შირის (ათენის ა რ ქ ე ს) წევრ მოკავშირე ქალაქებს; ამ დიდ თანხას ემატებოდა შე-
მოსავალიც, რომელსაც ათენს აძლევდა ლავრიონის ვერცხლის საბადოები.
ათენის საზღვაო ძლიერებამ უდიდესი ნაყოფი გამოიღო: შავიზღვისპირეთიდან ჩა-
მოჰქონდათ იაფი ხორბალი, რომელიც საერთოდ ცუდად მოდის ატიკის კირქვიან
მიწაზე; საზღვაო ბაზრების ფართო ქსელი საშუალებას აძლევდა მიწათმოქმედს,
გაეყიდა ატიკური მიწათმოქმედების ტრადიციული პროდუქტები: ზეითუნის ზე-
თი და ღვინო. ამგვარად, ბერძენ-სპარსელთა ომის შედეგებით ატიკელი მიწათ-
მოქმედი კმაყოფილი იყო. სრულიად სხვაგვარად იყო განწყობილი მოსახლეობის
სხვა ნაწილი. ვაჭართა და ხელოსანთა მეცადინეობა მიმართული იყო ათენის გავ-
ლენის სფეროს გაზრდისა და ახალი ტერიტორიების მოპოვებისაკენ. ამ მისწრაფე-
ბებს მხარს უჭერდა მოსახლეობის შედარებით ღარიბი ფენაც – წვრილი ხელოსნე-
ბი, მოიჯარენი და მეზღვაურები. ქალაქის დემოსის ამ მასას ეყრდნობოდა პოლი-
ტიკურად ე. წ. რადიკალური დემოკრატია, რომელმაც დემაგოგ კ ლ ე ო ნ ი ს ა და
ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე ს მეთაურობით ხელში ჩაიგდო სახელმწიფო ძალაუფლება პერიკ-
ლეს სიკვდილის შემდეგ.
დაპირისპირება მიწათმოქმედებსა და რადიკალებს შორის სრულად გამოვლინდა
კლასიკური საბერძნეთის ისტორიაში უდიდესი – ე. წ. პ ე ლ ო პ ო ნ ე ს ი ს
ო მ ი ს (ძვ. წ. 431-404 წწ.) მსვლელობაში. ომი გაჩაღდა დელოსის საზღვაო კავშირ-
სა და პელოპონესის კავშირს შორის და შემდგომში მოიცვა მთელი საბერძნეთი,
მათ შორის სამხრეთ იტალიისა და სიცილიის ბერძნული პოლისებიც.
ბერძნულ პოლისთა ეკონომიკურმა ზრდამ და პოლისებს შორის ვაჭრობამ გაამწვავა
ურთიერთობა უმსხვილეს სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრებს შორის. ერთმანეთს და-
უპირისპირდა, ერთის მხრივ, ათენი და, მეორეს მხრივ, კორინთო და მეგარა. ფა-
რული ბრძოლა მიმდინარეობდა აღმოსავლეთისა (იტალია, სიცილია) და ჩრდი-
ლო-აღმოსავლეთის (მაკედონია, თრაკია, შავიზღვისპირეთი) ბაზრებისათვის;
ამას დაერთო პოლიტიკური მეტოქეობა სპარტასა და ათენს შორის საბერძნეთში
– 5 –
ჰეგემონობისათვის, რასაც ამწვავებდა განსხვავება ამ პოლისთა სოციალურ
სტრუქტურაში, რის გამოც ათენი მხარს უჭერდა დემოკრატიულ, ხოლო სპარტა –
ოლიგარქიულ დაჯგუფებებს ბერძნულ პოლისებში.
ომს საბაბად დაედო სამი კონფლიქტი, დაკავშირებული კერკირას, პოტიდეასა და
მეგარასთან. კერკირა ცდილობდა თავისი მეტროპოლიის კორინთოსაგან განთავი-
სუფლებას. კორინთო-კერკირას კონფლიქტში 433 წ. ათენი ამ უკანასკნელს დაეხ-
მარა და კიდევ უფრო გაიმწვავა ურთიერთობა კორინთოსთან. თავის მხრივ, 432
წელს კორინთომ სამხედრო დახმარება აღმოუჩინა პოტიდეას, რომელიც დელო-
სის კავშირში შედიოდა და ათენისაგან თავის დახსნას ცდილობდა. ამავე წელს
ათენმა თავისი ნავსადგურები ჩაუკეტა მეგარას და ვაჭრობა შეუფერხა. კორინთომ
და მეგარამ დასახმარებლად სპარტას მიმართეს, ხოლო სპარტამ არარეალური
მოთხოვნები წაუყენა ათენს, რომელმაც უარყო ისინი. ვითარება უაღრესად დაიძა-
ბა.
სამხედრო მოქმედება დაიწყო თებემ, რომელიც 431 წლის აპრილში თავს დაესხა
ათენის მოკავშირე ქალაქ პლატეას. ივნისის შუაგულში პელოპონესელები ა რ ქ ი -
დ ა მ ე ს მეთაურობით თავს დაესხნენ ატიკას, რომლის მოსახლეობამაც ათენს შე-
აფარა თავი. შემოსევა განმეორდა შემდგომ წელსაც; ამას დაერთო შავი ჭირის ეპი-
დემია ათენში (430-429 წწ.), რომელმაც იმსხვერპლა ბევრი მოქალაქის, მათ შორის
პერიკლეს, სიცოცხლე. ათენში გამწვავდა ბრძოლა ზომიერ და რადიკალურ დაჯ-
გუფებებს შორის. ამ უკანასკნელთა პოლიტიკური გამარჯვების შედეგად ათენე-
ლებმა აქტიური საბრძოლო მოქმედება დაიწყეს პელოპონესელთა ტერიტორიაზე:
ათენის ფლოტმა 425 წელს დაიპყრო პილოსი და კუნძულ სფაქტერიაზე ტყვედ ჩა-
იგდო 120 წარჩინებული სპარტელი. ამის შემდეგ საომარ მოქმედებათა თეატრმა
ქალკიდიკაში გადაინაცვლა, სადაც სპარტელებმა რიგ წარმატებებს მიაღწიეს
ბ რ ა ს ი დ ა ს ი ს მეთაურობით. 422 წლის ოქტომბერში ამფიპოლისთან ბრძოლა-
ში დაიღუპნენ ბრასიდასიც და კლეონიც; 421 წელს დაიდო ე. წ. ნ ი კ ი ა ს ზ ა ვ ი
50 წლის ვადითა და სტატუს კვოს შენარჩუნების პირობით. მიუხედავად ამისა,
უკმაყოფილება იზრდებოდა როგორც ათენის, ისე სპარტის მოკავშირეთა წრეებში.
ათენში ა ლ კ ი ბ ი ა დ ე ს მეთაურობით საომრად განწყობილმა დაჯგუფებამ გაი-
მარჯვა. მისი ინიციატივით შეიქმნა პელოპონესის პოლისთა ახალი კოალიცია
(არგოსი, მანტინეა და ელეა), რომელმაც ათენის მხარდაჭერითა და წაქეზებით შე-
უტია ლაკედემონს, მაგრამ დამარცხდა მანტინეასთან 418 წლის აგვისტოში. 415
წლის გაზაფხულზე, მიუხედავად მხედართმთავარ ნიკიას წინააღმდეგობისა,
ათენმა მოაწყო სიცილიის ექსპედიცია სირაკუზის წინააღმდეგ; ექსპედიცია ათე-
ნელთა სასტიკი დამარცხებით დასრულდა 413 წლის სექტემბერში.
სიცილიის ექსპედიციის დასაწყისში ათენელებმა მკრეხელობაში დასდეს ბრალი
ალკიბიადეს და იგი სპარტაში გაიქცა. სწორედ მისი რჩევით, 413 წ. სპარტელებმა
დაიპყრეს ატიკის ქალაქი დეკელეა და დაიწყეს განუწყვეტელი სამხედრო მოქმე-
დება ატიკის ტერიტორიაზე. 411 წ. ათენელმა ოლიგარქებმა სახელმწიფო გადატ-
– 6 –
რიალება მოაწყვეს და ე. წ. «ოთხასთა ბატონობა» დაამყარეს; ახალი ხელისუფლება
მალე დამარცხდა და კვლავ ათენში დაბრუნებულმა ალკიბიადემ ათენის ფლოტს
დიდი გამარჯვებები მოუპოვა იონიაში (411-408 წწ.). 406 წ. ათენელებმა კიდევ ერ-
თხელ დაამარცხეს პელოპონესელები არგინუსის კუნძულებთან, მაგრამ უკვე შემ-
დეგ წელს სპარტელმა ლ ი ს ა ნ დ რ ე მ, რომელმაც სპარსეთის დახმარებით აღად-
გინა ფლოტი, დაამარცხა ათენელები ეგოსპოტამესა და ჰელესპონტთან. 404 წლის
აპრილში ათენი საბოლოოდ დანებდა მტერს. გამარჯვებულები დაუნდობლები
იყვნენ; მათ მოითხოვეს: დელოსის კავშირის დაშლა; ათენის სამხედრო ფლოტის
გადაცემა სპარტელებისათვის; ე. წ. «გრძელი გალავნისა» და პირევსის კავშირში
ლაკედემონის ჰეგემონიის აღიარება. ათენში დამყარდა 30 ტირანის ოლიგარქიუ-
ლი რეჟიმი…
პელოპონესის ხანგრძლივმა, მძაფრმა და გამანადგურებელმა ომმა დაასუსტა რო-
გორც ათენი და მისი მოკავშირეები, ისე სპარტა და მისი სატელიტები. ომმა ძირს
დასცა მანამდე უაღრესად მაღალი საერთაშორისო პრესტიჟი მთელი საბერძნეთი-
სა. სულ მალე, უკვე ³´ საუკუნეში კიდევ უფრო გამწვავდა ბერძნულ პოლისთა
ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური კრიზისი. მიუხედავად იმისა, რომ
ე. წ. კ ო რ ი ნ თ ო ს ო მ შ ი (395-387) გამარჯვების შემდეგ ათენმა მოახერხა თა-
ვისი საომარი ფლოტის აღდგენა და დემოკრატიის აღორძინება, მას უკვე აღარ
ეწერა ძველი დიდების დაბრუნება…
*
საყოველთაოდ ცნობილია ბერძენი ხალხის დამსახურება ევროპული ცივილიზაცი-
ისა და კულტურის წინაშე. ბერძნული კულტურული მემკვიდრეობიდან ერთ-ერ-
თი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანია დრამის ფენომენი, რომელიც კლასიკურ ხა-
ნაში მოიცავდა ტრაგედიას, სატირულ დრამასა და კომედიას.
კომედია ჩაისახა დიონისეს დღესასწაულებზე და ამ ღმერთის კულტთან კავშირი
არ დაუკარგავს მთელი კლასიკური პერიოდის განმავლობაში.
კომედია («კომოს» – კომოსი და «ოდე» – სიმღერა), როგორც ჟანრი, ჩამოყალიბდა
ორი განსხვავებული ელემენტის შერწყმით; ესაა ი ნ ვ ე ქ ტ ი ვ ა (თავდასხმები
რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებაზე) და მ ი მ ო ს ი (ყოფითი სცენების გასარ-
თობი ასახვა).
ინვექტივა, პირადი სატირა ლიტერატურაში ფართოდ პირველად დანერგა დიდმა
ბერძენმა პოეტმა არქილოქემ (ძვ. წ. ´³³ ს.); მანამდე კი თავისი სრული განხორციე-
ლება თავდაპირველად ჰპოვა ფოლკლორში, კერძოდ კი კ ო მ ო ს შ ი, რომელსაც
უკავშირდება კომედიის სახელწოდება. კომოსის ზეიმი («კომაძეინ») ნიშნავდა ყა-
ნების შემოვლას, ნადიმს და შემდეგ შეზარხოშებული ხალხის ჯგუფ-ჯგუფად სე-
ირნობას ქუჩებში ცეკვა-თამაშით, გამვლელ-გამომვლელების დაცინვითა და თავ-
შეუკავებელი ლანძღვა-გინებით.
– 7 –
კომოსის ნაწილი იყო ე. წ. ფ ა ლ ი კ უ რ ი სიმღერები, რომლებსაც ასრულებდნენ
ფ ა ლ ო ს ი ს, ნაყოფიერების სიმბოლოს მატარებელთა მსვლელობის დროს. ფა-
ლიკურ სიმღერებს ასრულებდნენ წამომწყები («ექსარონ») და გუნდი («ქოროს»).
წამომწყები განადიდებდა დიონისეს, მხიარულებასა და ღვინოს; როგორც ჩანს,
ამას ერთვოდა გონებამახვილური და ფანტასტიკური წიაღსვლები. გუნდი წამომ-
წყებს უპასუხებდა სიმღერით, რასაც ემატებოდა ყიჟინა და ღმერთებისადმი მი-
მართვა. არავითარი შეზღუდვა ფორმის მხრივ არ არსებობდა, ასპარეზი სრული-
ად თავისუფალი იყო დაცინვისა და ხუმრობისათვის. სავარაუდოა, რომ აქვე ჩაი-
სახა დიალოგი. ყოველ შემთხვევაში, საყურადღებოა, რომ არისტოტელეს ცნობით,
«…კომედია წარმოიშვა წამომწყებთაგან ფალიკური სიმღერებისა, რომლებიც ახ-
ლაც იმღერება მრავალ ქალაქში» (პოეტიკა, ³´, 1449 9).
ინვექტივა ძირითადი შემადგენელი ნაწილი იყო ე. წ. «ურმების სვლის» («პომპეია»)
წეს-ჩვეულებისა: გაზაფხულის პირველი თვის, ანთესტერიონის (დაახლოებით
შეესაბამება ჩვენი თებერვლის მეორე და მარტის პირველ ნახევარს) დღესასწაუ-
ლის – ე. წ. «ანთესტერიების» მეორე დღეს ათენის საქალაქო მოედანზე ერთმანეთს
ნელ-ნელა მიჰყვებოდა სოფლელი გლეხებით სავსე ურმები; გლეხები მღეროდნენ
და შემხვედრ ქალაქელებს უხეში ხუმრობებითა და ლანძღვა-გინებით «ასაჩუქ-
რებდნენ». ამას ეწოდებოდა «ურმის დაცინვები» («სქომმატა ექს ჰამაქსონ»).
შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ანთესტერიების საკრალური შინაარსი. ანთესტერიონ-
ში, ყვავილების თვეში («ანთოს» – ყვავილი), ძველი ბერძნების წარმოდგენით, მი-
წიდან პირველ ყვავილებთან ერთად ამოდიოდნენ მიცვალებულთა სულებიც. ერ-
თმანეთს ხვდებოდა სიცოცხლისა და სიკვდილის სიმბოლოები; ნაყოფიერებისა
და შემოქმედებითი სქესობრივი ძალის გამომხატველი სახეები ერეოდა გარდაც-
ვლილთა მოუსვენარ აჩრდილებს, რომლებთან შეხვედრასაც გაურბოდნენ ცოცხ-
ლები. მიცვალებულთა სულების დასამშვიდებლად ისინი მიმართავდნენ მსხვერ-
პლშეწირვასა და ე. წ. აპოტროპეებს, ხოლო დასაშინებლად – ყვირილსა და ხმაუ-
რიან მხიარულებას. ამავე დროს, ყვირილი და მხიარული ლანძღვა-გინება სრუ-
ლიად შეესაბამებოდა ამ სამხრეთული კარნავალის განწყობილებას.
სრულიად ნათელია, რომ ხმაურსა და გინებაში ძველი ბერძნისათვის მნიშვნელო-
ვან როლს თამაშობდა სიტყვის პრიმიტიული მაგია. ჰაერი, რომელიც გარს ეხვეო-
და ნაყოფიერების დემონს, ივსებოდა სქესობრივი ცხოვრების სახეებით, ცახცახებ-
და სიცილის აფეთქებებითა და «მაგარ-მაგარი» სიტყვებით, რომლებიც უშუა-
ლოდ, ყოველგვარი გარეგანი თუ შინაგანი ცენზურის გარეშე აღნიშნავდნენ შე-
მოქმედებითი და გამანაყოფიერებელი ძალების ცნებებს – ძველი ადამიანის წარ-
მოდგენით, ყოველივე ამას მაგიურად უნდა ემოქმედა ნიადაგის, შინაური ცხოვე-
ლებისა და თვით ადამიანის ნაყოფიერებაზე. უხამსობა, რომელიც ძველი ატიკუ-
რი კომედიის ლიტერატურული სტილის აუცილებელი ელემენტია, სათავეს
იღებს ამავე საკრალური წყაროდან.
– 8 –
«ურმის დაცინვის» წეს-ჩვეულება საუკუნეთა განმავლობაში არსებობდა ათენში;
იგი იმდენად პოპულარული ყოფილა, ხოლო მისი ხუმრობები ისეთი «დახვეწი-
ლი» უხეშობით გამოირჩეოდა, რომ ერთიცა და მეორეც ათენში ანდაზად ქცეულა.
ანალოგიურ სურათს გვიჩვენებს სხვა დღესასწაულთან – ელევსინის მისტერიებთან
დაკავშირებული ე. წ. «გეფირიზმები» ანუ «ხიდის ლანძღვა-გინება». ელევსინის
მისტერიებზე, შემოდგომით, როდესაც ათენელ მოქალაქეთა პროცესია, რომელსაც
დიონისეს კერპი მოჰქონდა, ელევსინიდან ქალაქში ბრუნდებოდა, ათენის მახ-
ლობლად, მდინარე კეფისოსზე გადასვლისას, ხიდზე მას ხვდებოდა მეორე პრო-
ცესია, რომელიც პირველს ლანძღვა-გინებითა და ხუმრობებით უმასპინძლდებო-
და. არსებობს ცნობა, რომ «გეფირიზმებში» დაცინვა მიმართული იყო, როგორც წე-
სი, ყველაზე უფრო ცნობილი და სახელგანთქმული მოქალაქეების წინააღმდეგ.
კომედიის მეორე საწყისი ელემენტი, მ ი მ ო ს ი თავდაპირველად ხალხური ბალაგა-
ნის ელემენტარული ფორმა იყო. ეს სახუმარო სცენები დასცინოდა ბრიყვ მდი-
დარს, ცრუმეცნიერს, თაღლითსა და ქურდს. ყოველი მათგანი ხვდებოდა წარ-
მოდგენის მთავარ პერსონაჟს, ცდილობდა მისგან ფულის მიღებას, მის მოტყუე-
ბას, გაცურებას ან გაქურდვას, მაგრამ მარცხდებოდა და ნაცემი გარბოდა სცენი-
დან მაყურებელთა საერთო ხარხარში. უბრალო ხალხის სიმპათიას, ბუნებრივია,
იმსახურებდა მთავარი პერსონაჟი, ერთი შეხედვით გულუბრყვილო, მაგრამ ჭეშ-
მარიტი ხალხური სიბრძნის მატარებელი ადამიანის ტიპი.
მიმოსი შემდგომში ძველ საბერძნეთშივე დამოუკიდებელ ლიტერატურულ ჟანრად
მოგვევლინა; ხოლო ინვექტივა წმინდა სახით, თავისი ბუნების გამო, გასაგებია,
რომ დამოუკიდებელ ჟანრად ჯერაც ვერ ჩამოყალიბებულა, თუმცა ზეპირმეტყვე-
ლებაში იგი დღემდე ცოცხალია და პოპულარული ანეკდოტების უმთავრეს ელე-
მენტს წარმოადგენს.
*
ადრე მიაჩნდათ, რომ კომედიამ უკვე ძვ. წ. ´³ საუკუნეში მიიღო ჩამოყალიბებული
ფორმა დორიულ პოლისებში (გრიზარი), მაგრამ ეს მოსაზრება არქეოლოგიური ან
ლიტერატურული წყაროების მოხმობით არ დადასტურდა. მართალია, ლაკონიკა-
ში გვხვდება საინტერესო ცეკვებიცა და მიმოსური წარმოდგენებიც, რომლებშიც
ფიგურირებდნენ ე. წ. დიკელისტები, მაგრამ აქ, როგორც ირკვევა, საქმე გვქონია
არა საკუთრივ კომედიასთან, არამედ პანტომიმასთან. ს ი კ ი ო ნ შ ი იხსენიება
ფ ა ლ ო ფ ო რ ო ს თ ა («ფალოსის მატარებელთა») პროცესია, რომელიც, ალბათ,
ჩამოჰგავდა ზემოხსენებულ ატიკურ მსვლელობებს, მაგრამ ცნობები ამ საკითხზე
მეტად მცირერიცხოვანი და ბუნდოვანია.
მხოლოდ მ ე გ ა რ ა შ ი შეიძლება, როგორც ჩანს, უკვე ძვ. წ. ´³ საუკუნისათვის ჩამო-
ყალიბებული კომედიის ჩანასახის გამოყოფა. არისტოტელეს ცნობით, მეგარელე-
ბი ამტკიცებდნენ, რომ კომედია დემოკრატიასთან ერთად დამკვიდრდა მათთან
(პოეტიკა, ³³³, 1448 29); ამ ცნობაში ყურადღებას იპყრობს ფუნქციონალური დაკავ-
– 9 –
შირება კომედიასა და დემოკრატიას შორის, თუმცა კი ძნელია იმის განსაზღვრა,
თუ რას წარმოადგენდა სინამდვილეში ეს მეგარული კომედია; საეჭვოა, რომ მას
დიდი ლიტერატურული ღირსება და მნიშვნელობა ჰქონოდა. შეიძლება ვივარაუ-
დოთ, რომ იგი შედგებოდა მოკლე სახუმარო სცენებისა (მიმოსი?) და სიმღერები-
საგან (ინვექტივა?). არავითარი საფუძველი არა გვაქვს, ვამტკიცოთ, რომ ამ სცე-
ნებს შორის რაიმე კაუზალური კავშირი არსებობდა.
ეს მეგარული ფ ა რ ს ი, თუ შეიძლება ასე ეწოდოს, საკმაოდ საეჭვო ცნობის თანახ-
მად, ატიკაში ძვ. წ. 570 წ. მახლობლად ჩამოუტანია ვინმე ს უ ს ა რ ი ო ნ ს (სხვა
ცნობების თანახმად, სუსარიონი ატიკელი ყოფილა); ამის შემდეგ, თითქოსდა
ჩვენთვის სრულიად უცნობმა პოეტებმა, მ ი ლ ო ს მ ა და მ ე ს ო ნ მ ა
განავითარეს იგი პისისტრატესა და მისი ვაჟების ეპოქაში. და მხოლოდ მომდევნო
საუკუნეში, ბერძენ-სპარსელთა ომების შემდეგ გამოდის ისტორიის სარბიელზე
ატიკური კომედია.
მანამდე კი კომედია, როგორც ჟანრი, დამკვიდრდა ბერძნული სამყაროს სულ სხვა
ნაწილში, ე. წ. «დიდ საბერძნეთში», სიცილიაში. ამ კუნძულის მოსახლეობა მხია-
რულებისა და დაცინვის მოყვარული ყოფილა; მას ბუნებით დაჰყვა მიმიკისადმი,
გამომსახველობითი ჟესტიკულაციისადმი მიდრეკილება, პაროდიული სული.
ყოველივე ამის შესახებ ცნობები მოეპოვება უკვე ციცერონს, თუმცა შეგვიძლია, არ
შევაწუხოთ დიდი რომაელის აჩრდილი და, უბრალოდ, გავიხსენოთ სიცილიის
თუნდაც თანამედროვე მოსახლეობა. ყოფითი სცენების გასართობი ასახვა უაღრე-
სად პოპულარული იყო სიცილიაში; მ ი მ ო ს ი ც, როგორც დამოუკიდებელი ლი-
ტერატურული ჟანრი, სწორედ აქ ჩამოყალიბდა შემდგომში (სოფრონი). სწორედ
მიმოსი და არა ინვექტივა იყო მთავარი საფუძველი სიცილიური კომედიისა,
რომლის უდიდესი წარმომადგენელი ყოფილა ე პ ი ქ ა რ მ ე (ძვ. წ. დაახლ. 550-
460 წწ.); პოეტს მიუცია კომედიისათვის ფაბულა, შეუქმნია ინტრიგა და გადასუ-
ლა «საგინებლიდან» «სასაცილოზე» (არისტოტელე). ეპიქარმე ერთ-ერთი ყველაზე
დიდი სახელი ყოფილა ბერძნულ ლიტერატურაში; პლატონს იგი სახუმარო პოე-
ზიის უდიდეს წარმომადგენლად მიაჩნდა, როგორც ჰომეროსი – სერიოზულისა;
არისტოტელე მას უყოყმანოდ ანიჭებდა უპირატესობას არისტოფანესთან შედარე-
ბით… სამწუხაროდ, ამ ავტორისაგან მხოლოდ უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგ-
მენტები და მის მიერ დაწერილი ორმოცი კომედიიდან ოცდაცხრის სათაური შე-
მოგვრჩა.
როგორც აღვნიშნეთ, ეპიქარმემ კომედიას მისცა ფაბულა; ატიკაში ამას დაემატა
ნიღბები, მსახიობთა მეტნაკლებად უტრირებული კოსტუმები; დორიულმა სამყა-
რომ კომედიაში შემოიყვანა გუნდი; ასე იზრუნა მთელმა საბერძნეთმა ახალი დრა-
მატული ჟანრის ჩამოყალიბებისათვის.
ძვ. წ. ´ ს. დასაწყისში დაარსებულა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობა. პირველი ცნო-
ბა კომიკური გუნდების შეჯიბრების შესახებ ეხება 487/486 წელს, როდესაც გაუ-
მარჯვია ვინმე ქ ი ო ნ ი დ ე ს. ვიცით მისი რამდენიმე თანამედროვე კომედიოგრა-
– 10 –
ფოსის სახელიც, მაგრამ შედარებით ზუსტი ცნობები მოგვეპოვება მხოლოდ არის-
ტოფანეს უშუალო წინამორბედებსა და თანამედროვეებზე – მაგნესზე, კრატინე-
ზე, ევპოლისზე, კრატესსა და ფერეკრატესზე.
ტრაგიკოსთა ტრიადის პარალელურად, ჩვეულებრივ, ასახელებდნენ ძველ კომედი-
ოგრაფოსთა ტრიადასაც – კრატინე, ევპოლისი, არისტოფანე. კ რ ა ტ ი ნ ე ს (გარ-
დაიცვალა ძვ. წ. 420 წლის მახლობლად) დაუწერია ოცდაცხრა კომედია და კომე-
დიოგრაფოსთა ტრადიციულ ასპარეზობებზე, სულ ცოტა, ცხრა გამარჯვება მოუ-
პოვებია. ეს ყოფილა უზარმაზარი ტემპერამენტის პოეტი, რომელსაც კომედიი-
სათვის მანამდე არნახული გაქანება და დინამიზმი მიუნიჭებია. ამ დიდი შემოქ-
მედის მემკვიდრეობიდანაც მხოლოდ უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგმენტები შე-
მოგვრჩა… მათი შესწავლით ირკვევა, რომ კრატინე დაუნდობლად ესხმოდა თავს
პოლიტიკურ მოღვაწეებს, მათ შორის პ ე რ ი კ ლ ე ს ა ც კი; პოეტი ებრძოდა უცხ-
ოურის კულტსა და სოფისტებს. ერთხელ მას გამოუყვანია ა რ ქ ი ლ ო ქ ე ე ბ ი ს
მთელი გუნდი, ჯგუფი დაუნდობელი, სასტიკი კრიტიკოსებისა.
არც ევპოლისის შემოქმედება დაინდო დრომ; გადარჩა მხოლოდ ცხრამეტი კომედი-
ის სათაური და 460-ზე მეტი ფრაგმენტი, რომელთაგან მხოლოდ ერთია შედარე-
ბით მოზრდილი (შეიცავს ნაწყვეტს კომედიისა «დემები»); ფრაგმენტების შესწავ-
ლით ირკვევა, რომ ეს კომიკოსი პოეტიც აკრიტიკებდა სოფისტებს, სამხედრო პი-
რებს, პოლიტიკურ მოღვაწეებს.
მეხუთე საუკუნის ოციანი წლების დასაწყისისათვის კომედიამ მიიღო სტაბილური
ფორმა. მისი გუნდი შედგებოდა 24 წევრისაგან (ქორევტისაგან) და მას სათავეში
ედგა კორიფეოსი; მოქმედების მსვლელობაში გუნდი ორ ნახევარგუნდად იყოფო-
და, რომლებსაც მეთაურობდნენ წინამძღოლები. მსახიობთა რიცხვი განსაზღვრუ-
ლი იყო: ყველა როლს ასრულებდა სამი მსახიობი. იშვიათ შემთხვევაში (კომედია-
ში უფრო ხშირად, ვიდრე ტრაგედიაში) დასაშვები იყო პ ა რ ა ქ ო რ ე გ ე მ ა (მე-
ოთხე ან, უიშვიათეს შემთხვევაში, მეხუთე მსახიობის შემოყვანა); სტატისტების
რიცხვი განუსაზღვრელი იყო. კომედიაში მოქმედება სწრაფად გადადიოდა ქალა-
ქიდან სოფელში, დედამიწიდან – ზეცაზე, სააქაოდან – საიქიოში; ქრონოტოპის ეს
სწრაფი ცვლილებები, როგორც ჩანს, გაძლიერებული არ ყოფილა დეკორაციის
ასევე სწრაფი მონაცვლეობით. ქორევტებს ეცვათ პოეტის ჩანაფიქრის შესაბამისად,
ამავე დროს, ხაზგასმული იყო მხოლოდ ერთი სპეციფიკური ნიშანი, მაგალითად,
ღრუბლებისათვის – გრძელი ცხვირები, კრაზანებისათვის – ნესტარი და ა. შ. მსა-
ხიობებს ჭრელი კოსტუმები ემოსათ (ზოგიერთი როლისათვის ესკიზებს თავად
ავტორი ქმნიდა). კომედიანტების სხეულს გროტესკული ფორმები ენიჭებოდა: გა-
მობერილი ღიპი, სქელი უკანალი, უზარმაზარი კუზი და ტყავის ფალოსი. რო-
გორც ტრაგედია, კომედიაც მხოლოდ მამაკაც მსახიობებს ანდობდა თავისი ჩანა-
ფიქრის განხორციელებას. საერთო მოსაზრებით, კომედიის წარმოდგენის ქორე-
ოგრაფია საკმაოდ ერთფეროვანი იყო, გუნდი, ჩვეულებრივ, ცეკვავდა კ ო რ -
დ ა ქ ს ს – ევროპული სარაბანდის მსგავს ცეკვას, რომელიც გამოირჩეოდა მკვეთ-
– 11 –
რი მოძრაობებით, ხტომებითა და საკმაოდ უხამსი ხასიათით. რაც შეეხება წარ-
მოდგენის მუსიკალურ მხარეს, როგორც მწირად შემორჩენილი მუსიკალური ფრაგ-
მენტების ანალიზი გვარწმუნებს, იგი უაღრესად მრავალფეროვანი და რთული ხა-
სიათისა ყოფილა. კომიკურ ნიღბებსა და თეატრალურ მანქანებზე ძალიან ცოტა რამ
ვიცით, თეატრალურ მხატვრობაზე კი – თითქმის არაფერი.
განსაზღვრული იყო ძველი ატიკური კომედიის კომპოზიციაც: პ რ ო ლ ო გ შ ი, ჩვე-
ულებრივ, წარმოდგენილი იყო რაიმე ახალი იდეა-თეზისი, რომელიც უპირის-
პირდებოდა საზოგადოდ მიღებულ, ტრადიციულ შეხედულებებს; პროლოგს მოჰ-
ყვებოდა ა გ ო ნ ი, რომელშიც ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ «ნოვატორი»
პროტაგონისტი (მთავარი როლის შემსრულებელი) და ტრადიციონალისტი დევ-
ტერაგონისტი (მეორე როლის შემსრულებელი); კამათში, როგორც წესი, იმარ-
ჯვებდა ახალი თეზისი და მისი ავტორი. აგონს მოსდევდა პ ა რ ა ბ ა ს ი ს ი, ძვე-
ლი კომედიის სპეციფიკური ნაწილი, ანტიკური პუბლიცისტიკის, საჯაროობისა
და დემოკრატიზმის მწვერვალი. კომედიის ამ ნაწილში გუნდი უშუალოდ მიმარ-
თავდა მაყურებელს საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკის ყველაზე უფრო მწვავე სა-
კითხებთან დაკავშირებით (პარაბასისი, ჩვეულებრივ, დამოუკიდებელი იყო კო-
მედიის სიუჟეტისაგან). ამით მთავრდებოდა კომედიის პირველი ნაწილი და იწყე-
ბოდა მეორე, მეტად განსხვავებული პირველისაგან. ეს იყო სცენათა რიგი, ე. წ.
ე პ ი ს ო დ ი ო ნ ე ბ ი: ცოცხალი, მოკლე და ხშირად ერთმანეთის სიმეტრიული;
მათ შორის ჩასმული იყო ი ნ ტ ე რ მ ე დ ი ე ბ ი – გუნდის სიმღერები და ცეკვები.
ეპისოდიონებში ხორცს ისხამდა პროლოგში წარმოდგენილი და აგონში გამარჯვე-
ბული იდეა-თეზისი. ხალხური ბალაგანიდან შემოსული ბრიყვი მდიდრის, ცრუ-
მეცნიერისა თუ ქურდის ტიპები ცდილობდნენ რაიმე წაეღლიტათ პროტაგონის-
ტისათვის, რომელიც თავის მონაპოვარს, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, არავის
უზიარებდა. კომედია მთავრდებოდა ე ქ ს ო დ ო ს ი თ – სცენიდან მსახიობებისა
და ორქესტრადან გუნდის მხიარული გასვლით.
დადგენილია, რომ კომედიის კომპოზიციას საფუძვლად დასდებია მისი შინაგანი
სტრუქტურა; კლასიკური ფილოლოგიის ინგლისურმა სკოლამ კომედიაც, ისევე
როგორც ტრაგედია, დაუკავშირა ე. წ. «წელიწადის» რიტუალს და გამოავლინა
დრამის სტრუქტურის სტაბილური ხასიათი. ძველი კომედიის მოქმედების განვი-
თარებისათვის შემოთავაზებულია ტრაფარეტული სქემა: ბრძოლა, მსხვერპლშე-
წირვა, საჭმლის მომზადება, ნადიმი, წმინდა ქორწინება (კორნფორდი).
*
ანტიკურ ეპოქაში არც კომედია და არც ტრაგედია არ იდგმებოდა ისეთი ინტენსი-
ვობით, როგორც ამას ჩვენ ვართ ჩვეულნი.
დრამა, როგორც უკვე აღინიშნა, რელიგიურ დღესასწაულს უკავშირდებოდა და სა-
ზოგადოებრივი კულტის ელემენტს შეადგენდა. ძვ. წ. ´ საუკუნეში კომედია ატი-
კაში იდგმებოდა ქალაქის ანუ დ ი დ დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ ზ ე (487/486 წლიდან), ლ ე -
– 12 –
ნ ე ე ბ ზ ე (444 წლიდან) და, იშვიათად, სოფლის ანუ მ ც ი რ ე დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ -
ზ ე. ეს უკანასკნელი დღესასწაული განსაკუთრებული ბრწყინვალების გარეშე
მიმდინარეობდა და მისი მნიშვნელობა დიდი არ იყო. რაც შეეხება ქალაქის (დიდ)
დიონისიებს, აქ მთავარი როლი ეკისრებოდა ტრაგედიას, კომედია კი მეორე
პლანზე იყო გადაწეული; ლენეების დღესასწაული კი, პირიქით, კომედიას ეთმო-
ბოდა და ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა ტრაგედიას: არისტოფანეს ჩვენამდე მოღ-
წეულ კომედიათა უმრავლესობა სწორედ ლენეებზე დაიდგა.
დრამის დადგმის ორგანიზაცია ათენში დიდ სახელმწიფო საქმედ ითვლებოდა და
ეკისრებოდა რომელიმე არქონტს; კერძოდ, დიდი დიონისიების დროს ამ მოვალეო-
ბას ასრულებდა ა რ ქ ო ნ ტ – ე პ ო ნ ი მ ი, ხოლო ლენეების დღესასწაულზე – ა რ -
ქ ო ნ ტ – ბ ა ს ი ლ ე ვ ს ი.
დრამატურგი პიესის დადგმის ნებართვისათვის მიმართავდა არქონტს. ოფიცია-
ლურ ენაზე ამას ეწოდებოდა «გუნდის მოთხოვნა» («ქორონ აიტეინ»). არქონტი
თავისი ნებისამებრ დართავდა ან არ დართავდა დრამატურგს ასპარეზობაში მო-
ნაწილეობის უფლებას. როგორც ჩანს, ამ შემთხვევაში არქონტი ითვალისწინებდა
როგორც პოეტის რეპუტაციას, ისე წარმოდგენილი დრამის ხარისხსაც. თუკი დრა-
მა დასადგმელად მიიღებოდა, ოფიციალურ ენაზე ამას ეწოდებოდა «გუნდის მი-
ცემა» («ქორონ დიდონაი»). გუნდის მიცემის შემდეგ არქონტი რომელიმე შეძლე-
ბულ მოქალაქეს დადგმის ორგანიზატორად ნიშნავდა; ამ საპატიო მოვალეობას
ქ ო რ ე გ ი ა, ხოლო მის შემსრულებელს ქ ო რ ე გ ო ს ი ეწოდებოდა. ამ უკანასკნე-
ლის მოვალეობაში შედიოდა: საკუთარი ხარჯით გუნდის მომზადება წარმოდგე-
ნისათვის, ხარჯის გაღება დეკორაციისა და გუნდის კოსტუმებისათვის და ა. შ.
რაც შეეხება მსახიობებს, მათ გასამრჯელოს უხდიდა არა ქორეგოსი, არამედ სა-
ხელმწიფო. დრამატურგი, რომლის დრამასაც მიიღებდნენ დასადგმელად, ჰონო-
რარს მიიღებდა ისევ და ისევ სახელმწიფო ხაზინიდან.
რეჟისორის, კომპოზიტორისა და ქორეოგრაფის ფუნქციას, ჩვეულებრივ, თვით ავ-
ტორი ასრულებდა. ამის გამო მას «გუნდის მასწავლებელსაც» («ქოროდიდასკა-
ლოს») უწოდებდნენ.
სახელმწიფო ზრუნავდა წარმოდგენის დროს წესრიგისა და სიჩუმის დაცვაზე, აგ-
რეთვე, ჯილდოთა სამართლიან განაწილებაზე. ამ მიზნით ატიკის თითოეული
ფილედან ირჩეოდნენ ა გ ო ნ ა თ ე ტ ე ბ ი – თეატრალური ჟიურის წევრები (ჟიუ-
რი ათი კაცისაგან შედგებოდა), რომელთაც ემორჩილებოდნენ მ ა ს ტ ი გ ო ფ ო -
რ ო ს ე ბ ი; ესენი სჯიდნენ წესრიგის დამრღვევთ და უკიდურეს შემთხვევაში აძე-
ვებდნენ კიდეც მათ თეატრიდან.
ასპარეზობაში, როგორც წესი, მონაწილეობდა სამი კომედიოგრაფოსი (ე. ი. სამი
გუნდი და სამი ქორეგოსიც). პაექრობის დასრულების შემდეგ ათი აგონათეტიდან
კენჭისყრით არჩეული ხუთი განიხილავდა კონკურსის შედეგებს და აცხადებდა
გამარჯვებულს. ასპარეზობის შედეგები იწერებოდა სტელაზე, რომელიც საჯარო
– 13 –
ადგილას იდგმებოდა – ეს იყო ე. წ. დ ი დ ა ს კ ა ლ ი ე ბ ი (ზოგიერთი მათგანი
დღემდე შემოგვრჩა).
*
არისტოფანეს კომედიები კარგადაა ცნობილი.
არისტოფანეს ბიოგრაფია თითქმის უცნობია.
წყაროები, რომელთა მიხედვითაც შეგვიძლია დიდი კომედიოგრაფოსის ბიოგრაფი-
ის ელემენტები აღვადგინოთ, სხვადასხვა ღირსებისაა: ესაა ორი ანონიმური ბიოგ-
რაფია, სტატია სვიდას ლექსიკონში, პლატონის «აპოლოგიის» ერთი სქოლიო,
მოკლე შენიშვნა ანონიმურ გამოკვლევაში «კომედიის შესახებ» (ე. წ. «კოალენის
ტრაქტატი») და ტომას მაგისტერის ნაკლებად სანდო კომპილაცია. ამას უნდა დაე-
მატოს სქოლიოები და დიდასკალიები, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწია კომედიე-
ბის ტექსტთან ერთად; დაბოლოს, მნიშვნელოვანი წყაროა თვით არისტოფანეს
კომედიები, განსაკუთრებით კი «აქარნელების», «მხედრების», «ღრუბლების»,
«კრაზანებისა» და «მშვიდობის» პარაბასისები.
თუკი ამ წყაროთაგან შევარჩევთ ყველაფერ იმას, რაც აშკარა წინააღმდეგობებსა და
ლეგენდებს არ შეიცავს, ძალიან ცოტა რამ შეგვრჩება ხელთ. სხვა რომ არ იყოს,
დრამატურგის დაბადებისა და გარდაცვალების წლებიც კი მხოლოდ და მხოლოდ
სავარაუდოდაა ცნობილი.
დაბადების თარიღის დასადგენად ერთმანეთს უნდა შეუჯერდეს ორი ცნობილი
ფაქტი:
1. დანამდვილებით ცნობილია, რომ არისტოფანეს პირველი კომედია «მეინახენი»,
რომელმაც ჩვენამდე უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგმენტების სახით მოაღწია,
დაიდგა ძვ. წ. 427 წ. ფილონიდეს ან კალისტრატეს სახელით.
2. არისტოფანეს «ღრუბლების» პარაბასისში ნათქვამია (სტრ. 530-532, პწკარედული
თარგმანი):
და რადგანაც მე ჯერაც ქალწული ვიყავი და არ შეიძლებოდა
ჩემთვის მშობიარობა,
ვშობე, ბავშვი კი სხვა ვინმემ მიიღო და აიყვანა,
თქვენ კი, ათენელებო, ღირსეულად გამომიკვებეთ და აღმიზარდეთ.
სრულიად ნათელია, რომ ორივე ფაქტი ერთსა და იმავე ამბავს ეხება (მით უმეტეს,
რომ ამას აღნიშნავს ალექსანდრიული ხანის ერთ-ერთი კომენტატორიც, არისტო-
ფანეს სქოლიასტი). «ღრუბლებში» განხორციელებული ამ მეტაფორის სემანტიკა
საკმაოდ გამჭვირვალეა: «ქალწული» თავად არისტოფანეა, რომლისთვისაც ჯერ
კიდევ არ შეიძლებოდა «მშობიარობა», ანუ კომედიის დადგმა, ხოლო «ბავშვი» კი
სხვის (მაგალითად, კალისტრატეს) მიერ «მიღებული» და «აყვანილი», ანუ დად-
გმული პირმშოა, კომედია «მეინახენი».
– 14 –
ამრიგად, ირკვევა, რომ ძვ. წ. 427 წელს არისტოფანეს ჯერ კიდევ არ ჰქონდა უფლე-
ბა, კომედია დაედგა. საქმე, როგორც ჩანს, ეხება ასაკობრივ ცენზს.
კომედიის დაწერა, რა თქმა უნდა, შეეძლო ნებისმიერი ასაკის ადამიანს, მაგრამ სა-
ხელმწიფო რომელიმე არქონტის ხელით გუნდს აძლევდა მხოლოდ სრულასაკო-
ვან მოქალაქეს, რომ მას შეძლებოდა ქორევტების ხელმძღვანელობა, ანუ ქოროდი-
დასკალოსის (რეჟისორისა და ქორმაისტერის) ფუნქციის შესრულება. სრულასა-
კოვნებად ათენში მიჩნეული იყო თვრამეტი წელი (ე. წ. «ეფებია», რომლის დასრუ-
ლების შემდეგ თავისუფალ ათენელ ყმაწვილს სრულუფლებიან მოქალაქედ მიიჩ-
ნევდნენ). ამრიგად, ცხადია, რომ 427 წლისათვის, ე. ი. იმ დროისათვის, როცა ვინ-
მე კალისტრატემ «მეინახეთათვის» არქონტს გუნდი მოსთხოვა, არისტოფანეს, ამ
კომედიის ნამდვილ ავტორს, ჯერ თვრამეტი წელიც არ შესრულებოდა.
არისტოფანეს მეორე კომედია «ბაბილონელები», რომელმაც ასევე მხოლოდ უმნიშ-
ვნელო მოცულობის ფრაგმენტების სახით მოაღწია ჩვენამდე, დაიდგა დიდ დიო-
ნისიებზე (მარტის დასასრული – აპრილის დასაწყისი); ამ კომედიის დადგმის
დროს არისტოფანე, როგორც ჩანს, უკვე ე ფ ე ბ ო ს ი (სრულასაკოვანი მოქალაქე)
ყოფილა. «ბაბილონელების» დადგმის წელიც დანამდვილებითაა ცნობილი – ძვ. წ.
426 წ. თუკი გავითვალისწინებთ, რომ კომედიის დადგმას წინ უძღოდა გუნდის
მოთხოვნა და გუნდთან ქოროდიდასკალოსის მუშაობა, უნდა დავასკვნათ, რომ
არისტოფანე ეფებოსი გამხდარა უკვე ძვ. წ. 427 წელს, კალისტრატეს მიერ «მეინა-
ხეთათვის» გუნდის მოთხოვნის შემდეგ.
ამგვარი მსჯელობის წყალობით შეგვიძლია დავადგინოთ, რომ არისტოფანე დაბა-
დებულა ძვ. წ. 445 წელს.
თუმცა, მეცნიერებაში არსებობს სხვა მოსაზრებაც. ზოგიერთ მეცნიერს (მაგალითად,
ა. კიორტეს) კომედიოგრაფოსის დაბადების თარიღი აჰყავს ძვ. წ. 450 წლამდე, ხო-
ლო ერთი მეცნიერის (რ. კენტი) ვარაუდით, არისტოფანე დაბადებულა 455/454
წელს. ეს უკანასკნელი მოსაზრება ემყარება «ღრუბლებიდან» მოყვანილი ნაწყვე-
ტის სიტყვა «პართენოსის» («ქალწული») მცდარ თარგმანსა და იმ ფაქტს, რომ
«მხედრების» დადგმის დროს არისტოფანე უკვე მელოტი ყოფილა («მხედრები»,
სტრ. 550; შდრ. «მშვიდობა», სტრ. 767-768 და ევპოლისი, ფრაგმენტი 78). ჩვენი აზ-
რით, ვერც ერთი ეს არგუმენტი სერიოზულ კრიტიკას ვერ უძლებს.
კიდევ უფრო ძნელდება არისტოფანეს გარდაცვალების უტყუარი თარიღის დადგე-
ნა.
უკანასკნელი კომედია, რომელიც არისტოფანემ საკუთარი სახელით წარმოადგინა,
იყო ჩვენამდე სრულად მოღწეული «პლუტოსი» (მეორე). ეს კომედია დაიდგა ძვ.
წ. 388 წელს. ჩვენთვის ცნობილია, რომ ამის შემდეგ არისტოფანეს დაუწერია კი-
დევ ორი კომედია, «კოკალოსი» და «ეოლოსიკონი» (ეს უკანასკნელი ორ ვარიან-
ტად). დრამატურგის ეს ორი (სამი?) კომედიაც, ისევე როგორც პირველი ორი («მე-
ინახენი» და «ბაბილონელები») სხვისი სახელით დაიდგა – კომედიოგრაფოსმა მა-
თი სცენაზე განხორციელება თავის ვაჟს, არაროსს მიანდო (შესაძლოა, არისტოფა-
– 15 –
ნეს ჯანმრთელობა არ უწყობდა ხელს, გუნდთან ემუშავა, ან მზრუნველი მამა
ცდილობდა, შვილისათვის მაყურებელთა კეთილგანწყობა მოეპოვებინა). მარ-
თლაც, დიდასკალიაში, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია, 387 წლის დიდი დიონისიე-
ბის კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში გამარჯვებულად მოხსენიებულია არარო-
სი და მისი კომედია «კოკალოსი». სავარაუდოა, რომ მომდევნო, 386 წელს დაიდგა
«ეოლოსიკონიც». დანამდვილებით ვიცით, რომ 101-ე ოლიმპიადის განმავლობაში
(ე. ი. ძვ. წ. 375-372 წლებში) არაროსს თავად დაუწყია კომედიების წერა. ამრიგად,
უნდა ვივარაუდოთ, რომ არისტოფანე გარდაიცვალა «ეოლოსიკონის» დადგმის
შემდეგ, ძვ. წ. 386 წელს, ან ამ თარიღის მახლობლად.
«კომედიის მამის» ბიოგრაფიიდან დანამდვილებით ვიცით შემდეგი – არისტოფანე
იყო ფილიპეს ძე, ათენელი (კერძოდ კი, კიდათენეს დემიდან, პანდიონის ფილე-
დან); ჰყოლია სამი ვაჟი: უკვე ნახსენები არაროსი, ფილიპე და ნიკოსტრატე.
მართლაც, პანდიონის ფილეს ხუთასთა საბჭოში შემავალ პრიტანთა ნუსხაში, რო-
მელმაც ჩვენამდე მოაღწია და ძვ. წ. ³´ საუკუნის დასაწყისით თარიღდება, მოხსე-
ნიებულია ვინმე «არისტოფანე კიდათენელი». არავითარი სერიოზული საფუძვე-
ლი არა გვაქვს, რომ ამ კიდათენელ არისტოფანეში ჩვენი კომედიოგრაფოსი არ და-
ვინახოთ. არისტოფანეს ანონიმურ ბიოგრაფიებსა და ზოგ სქოლიოში არსებული
ცნობა იმის შესახებ, რომ კლეონმა «ბაბილონელების» დადგმის შემდეგ კომედი-
ოგრაფოსს უცხოელობაში დასდო ბრალი, როგორც ჩანს, ყალბია. არც ერთ მეტო-
ქეს, მათ შორის ყველაზე უფრო დაუნდობელს – ევპოლისსაც კი (იხ. მისი ფრაგმ.
357) არ უარუყვია არისტოფანეს ათენელობა.
შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ არისტოფანე ათენელი კოლონისტიც იყო კუნძულ
ეგინაზე (შდრ. «აქარნელები», სტრ. 653 და შესაბამისი სქოლიო).
მეცნიერებისათვის ცნობილია ძველი ატიკური კომედიის ორმოცამდე ავტორის სა-
მასამდე კომედიის დასახელება.
უკვე ანტიკურობა იცნობს არისტოფანეს 44 კომედიას (ერთ-ერთი ბიოგრაფია და
«კოალენის ტრაქტატი»). ოთხ მათგანს უკვე ძველად სხვა ვინმეს, კერძოდ კი, პოეტ
არქიპეს მიაწერდნენ («პოეზია», «გემის დაღუპვისას გადარჩენილი», «კუნძულე-
ბი», «ნიობოსი»).
არისტოფანეს კომედიათა სრული ნუსხა აღმოჩნდა º´³ საუკუნის ერთ-ერთ ხელნა-
წერში (ე. წ. «ამბროზიანუს მ») და იგი პირველად გამოაქვეყნა ნოვატიმ. სხვა სია,
იმავე წყაროდან, მაგრამ არასრული აღმოჩნდა ამავე საუკუნის სხვა ხელნაწერში
(ვატიკანუს 918) და იგი გამოსცა ცურეტიმ.
აი, ეს სიაც (ჯერ მოცემულია ის კომედიები, რომელთა დადგმის თარიღი ჩვენთვის
ცნობილია; ჩვენამდე სრულად შემონახული კომედიების სათაურები
გამოყოფილია მუქი შრიფტით):
– 16 –
№ სახელწოდება დადგმის
ადგილი
დადგმის თარი-
ღი (ძვ. წ.)
ასპარეზობაში და-
კავებული
ადგილი
1. «მეინახენი» დიონისიები (?) 427 ³³
2. «ბაბილონელები» დიონისიები 426
3. «აქარნელები» ლენეები 425 ³
4. «მხედრები» ლენეები 424 ³
5. «ღრუბლები» დიონისიები 423 ³³³
6. «პროაგონი» ლენეები 422 ³³
7. «კრაზანები» ლენეები 422 ³
8. «მშვიდობა» დიონისიები 421 ³³
9. «ამფიარაოსი» ლენეები 414
10. «ფრინველები» დიონისიები 414 ³³
11. «ლისისტრატე» ლენეები (?) 411
12. «ქალები თესმოფორიების
დღესასწაულზე»
დიონისიები 411
13. «პლუტოსი»
(პირველი)
ლენეები (?) 408
14. «ბაყაყები» ლენეები 405 ³
15. «ქალები სახალხო კრებაზე» ლენეები (?) 392
16. «პლუტოსი»
(მეორე)
ლენეები (?) 388
17. «კოკალოსი» დიონისიები 387 ³
18. «ეოლოსიკონი» 386
19. «ეოლოსიკონი» (მეორე) 386
20. «გლეხები» 42?
21. «სატვირთო გემები» 42?
22. «ღრუბლები» (პირველი)
23. «მშვიდობა»
(მეორე)
24. «ქალები თესმოფორიების
დღესასწაულზე»
(მეორე)
25. «ლემნოსელი ქალები»
26. «სცენის დამპყრობი ქალები»
27. «ფინიკიელი ქალები»
28. «ანაგიროსი»
29. «სიბერე»
30. «მყვირალა»
31. «ყარყატები»
32. «მომხრაკველები»
33. «ტელმესოსელები»
34. «დრონი»
35. «დედალოსი»
36. «დანაიდები»
37. «კენტავრი»
38. «გმირები»
39. «პოლიიდე»
40. «ტრიფალესი»
? 41. «კუნძულები»
– 17 –
№ სახელწოდება დადგმის
ადგილი
დადგმის თარი-
ღი (ძვ. წ.)
ასპარეზობაში და-
კავებული
ადგილი
? 42. «გემის დაღუპვისას (ორგზის)
გადარჩენილი»
? 43. «პოეზია»
? 44. «ნიობოსი»
*
ამრიგად, ძვ. წ. 427 წელს 17 წლის არისტოფანემ კალისტრატეს სახელით ათენის
სცენაზე წარმოადგინა თავისი პირველი კომედია «მეინახენი», რომელმაც ჩვენამ-
დე მეტად უმნიშვნელო რაოდენობისა და მოცულობის ფრაგმენტების სახით მო-
აღწია. როგორც ამ ფრაგმენტების შესწავლით ირკვევა, უკვე თავისი პირველი
ქმნილებით არისტოფანე წარმოგვიდგა, როგორც მორალისტი და ახალი მიმარ-
თულებების კრიტიკოსი, რომელიც შეუბრალებლად დასცინოდა ახალი ყაიდის,
«ნოვატორულ» პედაგოგიკას (ვინმე ათენელს ორი ვაჟი ჰყავს; ერთ ვაჟს ტრადიცი-
ულად აღზრდის, მეორეს კი ნოვატორულ-მოდურად, ანუ რიტორიკულად; ეს მე-
ორე ვაჟი ვერ ამართლებს მამის იმედებს). შემდეგ, 425 წელს დაიდგა «ბაბილონე-
ლები», რომელმაც ასევე ვერ მოაღწია ჩვენამდე; მისი ფრაგმენტების ანალიზით
ვრწმუნდებით, რომ ამ კომედიაში აღძრული ყოფილა ათენელთა მიერ მოკავშირე-
თა ჩაგვრის პრობლემა (მოკავშირეებს განასახიერებდნენ ბაბილონელი მონები).
«ბაბილონელებში» არისტოფანე ყმაწვილური ჟინითა და გამბედაობით დაეცა
თავს დემაგოგებს, კერძოდ კი – კლეონს. ამას მოჰყოლია გახმაურებული სასამარ-
თლო პროცესი, რომელშიც კომედიოგრაფოსს (სახელმწიფოს ფაქტობრივი მეთაუ-
რის წინააღმდეგ!) გაუმარჯვია. სასამართლომ ვერ შეაშინა ახალგაზრდა დრამა-
ტურგი და შემდეგსავე, 425 წელს საასპარეზოდ წარმოადგინა ყველაზე ადრინდე-
ლი ჩვენამდე მოღწეულ კომედიათაგან, «აქარნელები», რომლითაც მან პირველი
გამარჯვება იზეიმა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობებში. აქვე უნდა აღვნიშნოთ,
რომ ჭაბუკი დრამატურგის მეტოქეები იმ ასპარეზობაში იყვნენ სახელოვანი კრა-
ტინე და ევპოლისი.
«აქარნელების» პროტაგონისტად გამოყვანილია მიწათმოქმედი დიკეოპოლისი, რო-
მელიც ომმა და გაჭირვებამ ქალაქში გადახიზნა. გუნდი შედგება აქარნეს დემის
მცხოვრებთაგან (აქედან მიეცა სახელი მთელს კომედიასაც). დიკეოპოლისი გაცხა-
რებული ომის დროს სეპარატულ ზავს (მარტო თავისთვის და თავისი ოჯახისათ-
ვის) დებს მტრულ სახელმწიფოსთან, ლაკედემონთან.
თავის პირველ კომედიებს ახალგაზრდა არისტოფანე, როგორც აღვნიშნეთ, ვინმე
კალისტრატეს სახელითა და, შესაძლოა, დახმარებითაც დგამდა, თუმცა ავტორის
სახელი, როგორც ჩანს, ყველასათვის ცნობილი იყო. და აი, ძვ. წ. 424 წ. არისტოფა-
ნემ თავად დადგა თავისი ახალი კომედია «მხედრები», რომელშიაც განხორციე-
ლებულია ყველაზე უფრო სასტიკი თავდასხმა ათენის რადიკალური
– 18 –
დემოკრატიის ლიდერზე – დემაგოგ კლეონზე. ლენეებზე დადგმულმა ამ კომედი-
ამ პირველი ადგილი დაიკავა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში.
ძვ. წ. 423 წ. დადგმულ «ღრუბლებში» არისტოფანე დაუბრუნდა იმ პრობლემას, რო-
მელსაც მან თავისი პირველი კომედია «მეინახენი» მიუძღვნა; ეს იყო, როგორც
ვთქვით, აღზრდის პრობლემა. შესაძლოა, ავტორი უკმაყოფილოც იყო «მეინახე-
თა» მიერ დაკავებული მეორე ადგილით და რევანშის სურვილით იყო სავსე.
«ღრუბლებმა» ვერ გაუმართლა არისტოფანეს იმედები და დაიკავა მხოლოდ მესა-
მე ადგილი, რაც, ფაქტობრივად, სრულ ჩავარდნას ნიშნავდა. ამ კომედიაში პრო-
ტაგონისტად გამოყვანილია მოხუცი სტრეფსიადე, რომელიც უპირისპირდება
ახალ აღზრდას და მის ლიდერს, ფილოსოფოს სოკრატეს, რომელიც კომედიაში
შარჟირებული სახითაა წარმოდგენილი.
ძვ. წ. 422 წ. დაიდგა «კრაზანები», რომელმაც არისტოფანეს გამარჯვება მოუპოვა
ლენეების დღესასწაულზე გამართულ კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში. ამ კომე-
დიაში ავტორი დასცინის ათენელებს, რომელთაც სასამართლოსა და სასამართლო
პროცესის სიყვარული ავადმყოფობად გადაქცევიათ. კომედიის პროტაგონისტია
მოხუცი მოსამართლე ფილოკლეონი (სიტყვა-სიტყვით, «კლეონის მოყვარული»),
რომლის «სასამართლოს სენისაგან» განკურნვას ცდილობს მისი ძე, ბდელიკლეო-
ნი (სიტყვა-სიტყვით, «კლეონის მოძულე»). გუნდი შედგება ფილოკლეონის მე-
გობრებისაგან (მეტაფორულად – მოსამართლე «კრაზანებისაგან»).
ძვ. წ. 421 წ. დაიდგა «მშვიდობა», რომელიც განავითარებს უკვე «აქარნელებში» დას-
მულ პრობლემას, მაგრამ ფორმის ბრწყინვალებით, შეიძლება ითქვას, ჩამორჩება
მას. კომედიის პროტაგონისტია ვინმე ტრიგეოსი, რომელიც ფანტასტიკური გზით
ცდილობს საყოველთაო მშვიდობის დამყარებას.
ამავე პერიოდს (ძვ. წ. 424-421) განეკუთვნება ჩვენამდე მოუღწეველი კომედიები
«გლეხები» და «სატვირთო გემები», რომლებშიც დრამატურგი საომარ მოქმედება-
თა დაუყოვნებლივ შეწყვეტასა და ზავის დადებას მოითხოვდა.
ძვ. წ. 421 წლიდან 414 წლამდე არისტოფანეს ნაწარმოებთა ქრონოლოგიურ რიგში
სიცარიელეა, მაგრამ არავითარი საფუძველი არ გვაქვს, ვიფიქროთ, რომ ამ შვიდი
წლის განმავლობაში კომედიოგრაფოსის გენია დუმდა. ამ წლებში, ეტყობა, დაიდ-
გა არისტოფანეს ჩვენამდე მოუღწეველი რამდენიმე კომედია.
ეს რიგი წყდება 414 წელს ერთდროულად ორი კომედიით. ეს არის «ამფიარაოსი» –
მითოლოგიური ტრავესტი, რომლისგანაც ჩვენამდე რამდენიმე უმნიშვნელო მო-
ცულობის ფრაგმენტმა მოაღწია და «ფრინველები», არისტოფანეს ერთ-ერთი შე-
დევრი, რომელმაც სრული სახით მოაღწია ჩვენამდე.
ამ კომედიით იწყება არისტოფანეს პიესათა მეორე ჯგუფი, რომელშიც ინვექტივის
ელემენტი თანდათანობით სუსტდება და სატირა პირადულ ხასიათს კარგავს.
«ფრინველების» პროტაგონისტია ათენიდან გაქცეული პისთეტერე, რომელიც ახა-
ლი, ფანტასტიკური სახელმწიფოს შექმნის იდეას განახორციელებს.
– 19 –
სამი წლის შემდეგ, ძვ. წ. 411 წ. არისტოფანემ დადგა «ლისისტრატე» და «ქალები
თესმოფორიების დღესასწაულზე».
«ლისისტრატეს» პროტაგონისტია ათენელი ქალი, ლისისტრატე (სიტყვა-სიტყვით,
«ჯარის დამშლელი»), რომელიც მთელი საბერძნეთის ქალებს აამბოხებს საყოველ-
თაო მშვიდობის დასამყარებლად.
«ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე» მიმართულია ევრიპიდეს წინააღმდეგ
და, ამავე დროს, წარმოადგენს ამ ტრაგიკოსის ტრაგედიათა გონებამახვილურ პა-
როდიას. კომედიის პროტაგონისტია ევრიპიდეს სიმამრი მნესილოქე, რომელიც
სიძის გადასარჩენად ქალურად გადაცმული შეიპარება თესმოფორიების
დღესასწაულზე.
არისტოფანეს კომედიათა ეს მეორე რიგი მთავრდება მისი დიდი შედევრით – «ბაყა-
ყები», რომელმაც ავტორს უდიდესი წარმატება მოუპოვა. «ბაყაყების» პროტაგო-
ნისტია თეატრისა და ღვინის ღმერთი დიონისე; კომედიაში მოცემულია დიდი
ტრაგიკოსების, ესქილესა და ევრიპიდეს დაპირისპირებისა და შეფასების ცდა.
შემდგომი წლები ისტორიულად ნაკლებად ხელსაყრელი იყო კომედიისათვის; პე-
ლოპონესის ომში საბოლოო დამარცხებამ და ოლიგარქიის მმართველობამ წელში
გატეხა ათენი, ხოლო როცა დემოკრატია აღდგა, სახელმწიფომ თითქოს ამოისუნ-
თქა, მაგრამ საზოგადოებრივ განწყობილებას აღარ შემორჩა ძველებური ენერგია და
ენთუზიაზმი; საზოგადოებაში გამეფებული აპათია აისახა კომედიაზეც და იგი
ნელნელა შეიცვალა.
ძვ. წ. 392 წ. დაიდგა კომედია «ქალები სახალხო კრებაზე», რომელშიც არისტოფანემ
დაუნდობლად გაანადგურა თავისი თანამედროვე უტოპიური თეორიები «ახალი,
სამართლიანი საზოგადოების» აშენების თაობაზე. კომედიის პროტაგონისტია
ათენელი ქალი პრაქსაგორა, რომლის მეთაურობითაც ქალები აღწევენ სახელმწი-
ფოში გაბატონებულ მდგომარეობას და ამყარებენ «სამართლიან» სახელმწიფო
წყობას.
უტოპიურ თეორიებს ეხმიანება კომედია «პლუტოსიც», რომლის პირველი ვარიან-
ტი არისტოფანეს დაუდგამს 408 წელს, ხოლო მეორე (გადაკეთებული) – 368 წელს.
ჩვენ ხელთა გვაქვს სწორედ ეს მეორე ვარიანტი (არსებობს მოსაზრება, რომ არის-
ტოფანეს დაუწერია «პლუტოსის» მესამე ვარიანტიც). კომედიის პროტაგონისტია
მოხუცი ქრემილოსი, რომელიც ასკლეპიოსის ტაძარში თვალს აუხელს მანამდე
ბრმა პლუტოსს, სიმდიდრის ღმერთს – დგება «ოქროს ხანა».
«პლუტოსის» ეს მეორე ვარიანტი უკანასკნელია არისტოფანეს ჩვენამდე მოღწეულ
კომედიათაგან. ორი წლის შემდეგ, როგორც ვთქვით, სამოც წელს მიტანებული
არისტოფანე გარდაიცვალა. ანონიმური ბიოგრაფის ცნობით, მისთვის ეპიტაფია
შეუთხზავს თვით პ ლ ა ტ ო ნ ს:
ქარიტნი ეძებდნენ საყდარს, რაც არასდროს არ დაემხობოდა;
ამგვარ სავანედ ჰპოვეს არისტოფანეს სული.
– 20 –
*
არისტოფანეს კომედიისათვის სპეციფიკურია, რომ ახალი თეზისი, რასაც პროტა-
გონისტი წარმატებით იცავს აგონში, აუცილებლად რეალიზებულია ეპისოდიო-
ნებში და უკვე ამ რეალიზაციის მიხედვით ხვდება მაყურებელი და მკითხველი,
საბოლოო გამარჯვება მოიპოვა ახალმა იდეამ, თუ იგი ასევე საბოლოოდ დამარ-
ცხდა. კარგად რომ გამოჩნდეს არისტოფანეს არჩევანი, ვიტყვით, რომ პროლოგში
წარმოდგენილი და აგონში გამარჯვებული თეზისებიდან საბოლოოდ იმარჯვებს
ახალი იდეა ჩვენამდე სრულად მოღწეული თერთმეტიდან ცხრა კომედიაში, სრუ-
ლად მარცხდება ერთადერთ კომედიაში «ღრუბლები» და ნაწილობრივ – «ბაყაყებ-
ში».
როგორც ვხედავთ, კომედიათა საერთო ჯგუფიდან ამ თვალსაზრისით გამოიყო
არისტოფანეს ორი ნაწარმოები, რომელთაგანაც ერთმა მას უდიდესი წარმატება,
ხოლო მეორემ ასევე უდიდესი წარუმატებლობა მოუტანა – ეს, როგორც ჩანს, შემ-
თხვევითი არ არის: ორიგინალობის შედეგის განსაზღვრა წინასწარ ყოველთვის
ძნელია.
ზემოთქმულიდან ჩანს, რომ არისტოფანეს კომედია აგებულია პოლიტიკური ან სო-
ციალური ვითარებისა და ახალი თეზისის ოპოზიციაზე; მაგრამ ეს არ არის კომე-
დიის სტრუქტურის ერთადერთი ოპოზიცია: კომედიაში ერთმანეთს უპირისპირ-
დება, აგრეთვე, მისი ნაწილები; კერძოდ კი, კომედიაში ერთმანეთს უპირისპირ-
დება ა გ ო ნ ი და ე პ ი ს ო დ ი ო ნ ე ბ ი. პირველ მათგანში მეტი სიჭარბითაა გან-
ხორციელებული ინვექტივის ელემენტები, მეორეში კი – მიმოსისა.
უბრალო დაკვირვებითაც კი ჩანს, რომ ამ ორი ელემენტისაგან შექმნილ კომედიაში,
რომლის ორი თავდაპირველი ნაწილი საბოლოოდ ჯერ კიდევ არ არის შერწყმუ-
ლი არისტოფანეს შემოქმედებაში, სხვადასხვაგვარია პერსონაჟის კონცეფციაც:
მართლაც, ისტორიულად არსებული რომელიმე პირი (პოლიტიკური მოღვაწე,
ფილოსოფოსი, პოეტი, მეცნიერი, უბრალო ათენელი მოქალაქე და ა. შ.) კომედია-
ში წარმოდგენილია მეტწილად შ ა რ ჟ ი ს სახით, ხოლო ყოფით სცენებში პერსო-
ნაჟთა უმრავლესობა ს ქ ე მ ა ტ უ რ ა დ ა ა წარმოდგენილი, ყოველგვარი ინდივი-
დუალური ნიშნების ხაზგასმის გარეშე. ოპოზიცია შარჟი/სქემა ხშირად ნეიტრა-
ლიზებულია პროტაგონისტის სცენურ სახეში: პროტაგონისტი, როგორც პერსონა-
ჟი, თითქმის განუწყვეტლად იმყოფება სცენაზე და თითქმის ყველა «ურითერ-
თდამოუკიდებელ» მოქმედებაში მონაწილეობს, აკავშირებს რა მათ ერთმანეთთან
თავისი პერსონით, ატარებს როგორც შარჟის, ისე სქემის ელემენტებს; ამასთან,
შარჟული ელემენტი პროტაგონისტის სახეში მეტწილად აგონში ვლინდება, ხო-
ლო სქემატური – ეპისოდიონებში. აქ აშკარად შეიმჩნევა პროტაგონისტზე სცენუ-
რი გარემოს ზემოქმედება.
კომედიაში შარჟის სახითაა წარმოდგენილი არისტოფანეს თანამედროვე პოლიტი-
კური და სამხედრო მოღვაწეები: რადიკალური დემოკრატიის ლიდერი კლეონი,
მხედართმთავრები – ლამაქე, დემოსთენე, ნიკია; რელიგიური მოღვაწეები, მაგა-
– 21 –
ლითად, ზევსის ქურუმი; ფილოსოფოსი სოკრატე და მისი მოსწავლეები, მაგალი-
თად, ქერეფონტი; ცნობილი ასტრონომი და გეომეტრი, კალენდრის რეფორმატო-
რი მეტონი; ტრაგიკოსები – ესქილე, ევრიპიდე და აგათონი; დითირამბიკოსი პოე-
ტი კინესია; მითოლოგიის პერსონაჟები (ღმერთები და გმირები) – დიონისე, პოსე-
იდონი, პლუტონი, პლუტოსი, ჰერაკლე, პრომეთე, ჰერმესი, ქარონი, ეაკე. შარჟის
სახითაა წარმოდგენილი «მხედრებში» თვით ათენელი ხალხიც კი – დ ე მ ო ს ი.
სქემის სახით კომედიებში გამოდიან: მაცნე, ელჩი, სიკოფანტი (მაბეზღარი), ბრალ-
მდებელი, მჭედელი, მეაბჯრე, გამყიდველი, ქურუმი, შიკრიკი და სხვ. (პროფესი-
ული ტიპები); ათენელი, სპარტელი, მეგარელი, ბეოტიელი, ტრიბალოსი და სხვ.
(ეთნიკური ტიპები).
ამრიგად, პერსონაჟის დიფერენციაცია არისტოფანეს კომედიაში მარტივ დიქოტო-
მიურ ტენდენციას ამჟღავნებს:
პერსონაჟი
პირველადი
დიქოტომია
შარჟი სქემა
მეორადი
დიქოტომია
ისტორი-
ული
პირი
მითოლოგიუ-
რი
პირი
პროფესიუ-
ლი
ტიპი
ეთნიკური
ტიპი
თუკი ამ მარტივი სქემის ბოლოს მიღებულ ოთხ ელემენტს დავუკვირდებით, აღმო-
ვაჩენთ, რომ ვერც ერთი მათგანი ვერ დაახასიათებს და ვერ «მიისაკუთრებს» პრო-
ტაგონისტს; მართლაც, სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პროტაგონისტი ისტო-
რიულად არსებული პიროვნების სცენურ ტრანსფორმაციას წარმოადგენდეს (ა-
რისტოფანესთან ასეთი შემთხვევა გვაქვს მხოლოდ ერთ კომედიაში, «ქალები თეს-
მოფორიების დღესასწაულზე», რომელშიც პროტაგონისტად გამოყვანილია ისტო-
რიულად არსებული პირი, ევრიპიდეს სიმამრი მნესილოქე; დანარჩენ ათ მოღწე-
ულ კომედიაში პროტაგონისტი «არაისტორიული» პირია). მით უმეტეს, არ არის
აუცილებელი, რომ პროტაგონისტი მითოლოგიურ პერსონაჟს (ღმერთს ან გმირს)
წარმოადგენდეს (ჩვენამდე მოღწეულ კომედიებში ასეთი პროტაგონისტია დიონი-
სე «ბაყაყებში», დანარჩენ ათ კომედიაში პროტაგონისტი «არამითოლოგიური» პი-
რია). სრულიად გამორიცხულია, რომ პროტაგონისტი დახასიათდეს მხოლოდ
პროფესიული, ან, შესაბამისად, მხოლოდ ეთნიკური ნიშნების მიხედვით. მისი
სრული დახასიათებისათვის შემოდის ცნება «გამოგონილი» პერსონაჟისა, რომე-
ლიც ერთდროულად უპირისპირდება ე. წ. «ასახული» პერსონაჟის ორივე (პირვე-
– 22 –
ლად დიქოტომიაში – შარჟი და სქემა) ან ოთხივე (მეორად დიქოტომიაში – ისტო-
რიული, მითოლოგიური პირი; პროფესიული, ეთნიკური ტიპი) ელემენტს.
ზემოთქმული მსჯელობა გულისხმობს მეტყველ პერსონაჟებს, მაგრამ ძველ ბერ-
ძნულ დრამაში და, მათ შორის, კომედიაშიც ხშირად ვხვდებით ე. წ. უტყვ პერსო-
ნაჟებს («პროსPპა კPფა»), რომლებიც, როგორც წესი, პროფესიულ ან ეთნიკურ ტი-
პებს წარმოადგენენ. ამრიგად, პერსონაჟის კონცეფცია არისტოფანესთან საკმაოდ
რთულ დიქოტომიურ დანაწევრებას განიცდის (რანგის მიხედვით: მეტყველი/-
მუნჯი, გამოგონილი/ასახული, შარჟი/სქემა, ისტორიული/მითოლოგიური, პრო-
ფესიული/ეთნიკური).
ძნელი არ არის, დავინახოთ, რომ არისტოფანეს ზოგიერთი პერსონაჟი ატარებს არა
ორი, არამედ სამი და მეტი ტიპის პერსონაჟის ნიშნებს. მაგალითად, «მხედრების»
პერსონაჟი დემოსი ატარებს არა მხოლოდ გამოგონილი ან ისტორიული პიროვნე-
ბის ნიშნებს, არამედ მითოლოგიური პერსონაჟის ნიშნებსაც (იგულისხმება დემო-
სის მოხარშვა და გაახალგაზრდავება); პაფლაგონელის სახეში მოიპოვება როგორც
ისტორიული პირის (კლეონის), ისე გამოგონილი პერსონაჟის (მეტაფორულად
«პაფლაძო» ზმნიდან) და პროფესიული ტიპის (დემოსის მონის) ნიშნები. ამრიგად,
კომედიის პერსონაჟში შესაძლებელი ტიპების ოპოზიციათა ნეიტრალიზაცია ხდე-
ბა არა ცალკეული ტიპის პერსონაჟზე უარის თქმით, არამედ ცალკეული ტიპის
პერსონაჟთა ნიშნების შერწყმით ერთ პერსონაჟში, რომელიც ჩვენ თვალწინ იძენს
მრავალგანზომილებიანობას; განსაკუთრებით ეს შეიმჩნევა პროტაგონისტისა და
მისი წრის სახეებში. ამავე დროს, პერსონალური ინვექტივის შესუსტებასთან ერ-
თად, რაც გამოწვეული იყო, როგორც ჩანს, დრამის შინაგანი განვითარების გარდა,
სხვა, ასე ვთქვათ, «მეტადრამატული» მიზეზებით, თანდათანობით იკლებს შარჟი-
რებულ პირთა რიცხვი და უკანასკნელ კომედიაში შარჟი, როგორც მხატვრული
ხერხი, თითქმის არ გამოიყენება სუფთა სახით. ამის პარალელურად იკლებს სქე-
მატურ პერსონაჟთა რიცხვიც. ჩვენამდე მოღწეულ კომედიათა შორის ორ უკანას-
კნელში («ქალები სახალხო კრებაზე» და «პლუტოსი») ოპოზიცია შარჟი/სქემა
თითქმის მთლიანად ნეიტრალიზებულია და თითქმის ყველა პერსონაჟი (პრაქსა-
გორა, ბლეპიროსი, ქრემილე, კარიონი და სხვ.) ატარებს ინდივიდუალური ხასია-
თის მნიშვნელოვან ელემენტებს.
არისტოფანეს შემოქმედების გასაღებს გვაძლევს მისი რთული და საინტერესო მ ე -
ტ ა ფ ო რ ი ს ტ ი კ ა. კომედიოგრაფოსის ენისა და სტილის შესწავლა გვარწმუ-
ნებს, რომ არისტოფანე თითქმის არასოდეს არ ქმნის რომელიმე მეტაფორას «ა-
რაფრისაგან»; ხშირია შემთხვევები, როდესაც არისტოფანე სრულიად შეგნებუ-
ლად მიმართავს ენის საერთო საგანძურს: მისი მხატვრული სახეების უმეტესობა
საკმაოდ «გაცვეთილია»; რა თქმა უნდა, ამა თუ იმ მეტაფორის გარეგნულ იერს შე-
უძლია გააკვირვოს ჩვენი თანამედროვე მკითხველი; მაგრამ ხშირად საკმარისია,
თვალი გადავავლოთ სხვა კომედიოგრაფოსების, ტრაგიკოსების, ეპიკოსებისა და
სხვათა ჩვენამდე მოღწეულ ნაწარმოებებს ან თხზულებათა ფრაგმენტებს, რომ «ო-
– 23 –
რიგინალურ» მეტაფორებს უფრო ძველი «პატრონები» აღმოუჩნდება. მრავალი მა-
გალითი გვარწმუნებს, რომ არისტოფანე თავის მეტაფორებს ხშირად იღებდა სა-
ლაპარაკო ენიდან, ჟარგონიდან, სოფისტების ტექნიკური ენიდან და ა. შ.
როდესაც «კომედიის მამა» პოეტს ადარებს ჩიტს, ფუტკარს, მოგზაურს, მეზღვაურს,
მეეტლეს და ა. შ., უნდა ვიცოდეთ, რომ ამ სახეთა მოდელი, როგორც წესი, ინსპი-
რირებულია ლირიკოს პოეტთა მიერ. კომედიოგრაფოსის მეტნაკლებად «ბანალუ-
რი» და «ტრივიალური» პოეტური სახეები მიეკუთვნება ენის ყველა სოციალურ
საფეხურსა და ყოველნაირ ლიტერატურულ რეგისტრს: იმის მიხედვით, თუ რას
მოითხოვს სცენაზე გამოყვანილ პერსონაჟთა ზნე-ჩვეულების დამაჯერებლობა და
ამა თუ იმ სცენის დრამატული სიტუაცია, არისტოფანეს პერსონაჟებს შეუძლიათ
ილაპარაკონ ფიგურალური ენით, რომელიც შეეფერება როგორც ათენელ მეჯინი-
ბეებს, ისე ყველაზე უფრო ამაღლებული და მაღალფარდოვანი ლირიკის პოეტებს.
ჯერ კიდევ ჭაბუკმა კომედიოგრაფოსმა, როგორც ჩანს, ყველაფერი დაიმახსოვრა,
რაც წაეკითხა ან გაეგონა. უკვე «აქარნელები» შეიცავს ყველა ტიპისა და რანგის მე-
ტაფორას; ზოგიერთი მათგანი აშკარად ვულგარულია (მაგალითად «პაიეინ» დარ-
ტყმა და «როთიაძეინ» ხმაური – «ჭამის» აღსანიშნავად), მაშინ როცა სხვა მეტაფო-
რები უკვე მაღალ დრამატულ კულტურას ავლენს; მაგალითად, გუნდის მიერ მუ-
ზის მოხმობა:
აქ მოდი, მუზავ აქარნელო,
უშრეტო სიმძლავრევ ცეცხლისა!
მუხის ნაკვერჩხლიდან ცვივა ნაპერწკლები,
ხოლო საბერვლიდან ზურგქარი უბერავს…
ჟ. ტაიარდას სიტყვებით რომ ვთქვათ, «425 წელს, ეს ოცი წლის გენიალური ახალბე-
და უკვე ვეტერანია, რომელსაც ლაშქრობაში მიუღია მონაწილეობა».
თუმცა არისტოფანე თითქმის არ ქმნიდა ახალ მეტაფორულ სახეებს, სამაგიეროდ
იგი განსაკუთრებით დიდ ენერგიას ახმარდა ტრადიციულ მეტაფორათა, კლიშე-
თა და ანდაზათა «გაახალგაზრდავებასა» და «გაცოცხლებას». საუცხოო
მაგალითად გამოდგება პასაჟი «კრაზანებიდან», როცა მოსამართლე ფილოკლეონი
საკუთარ ვაჟს, რომელსაც თავისსავე გრძნობებს მიაწერს, ეუბნება: «რა სიამოვნე-
ბით შეჭამდი ძმრიან სასამართლო პროცესს»; ამ ღრმა მეტაფორაში ერთი ხელის
მოსმითაა წარმოდგენილი ათენის სახელმწიფოში სასამართლო საქმის ორგანიზა-
ციის პრინციპული სისუსტე. მეტაფორა «ფაგეინ დიკენ» (პროცესის ჭამა) ერთბა-
შად ნათელჰყოფს, რომ ათენელი მოსამართლეები დაინტერესებული იყვნენ სასა-
მართლო პროცესების გამრავლებით და, შესაბამისად, დანაშაულობის ზრდით,
რადგან სწორედ ამასთან იყო დაკავშირებული მათი ყოველდიღური არსებობა, ე.
წ. «ხელფასის ლუკმა». რაც შეეხება ძმარს, ცნობილია, რომ იგი ძველ საბერძნეთ-
შიც იყო ბრაზისა და გაღიზიანების, ამ შემთხვევაში კი მოსამართლეებში აღძრუ-
ლი აგრესიულობის, «ბოროტი მრისხანების» სიმბოლო.
– 24 –
არისტოფანეს რომელიმე მეტაფორამ შეიძლება განსაზღვროს მთელი სცენის
სტრუქტურა ან მოგვცეს მთელი კომედიის სემანტიკური გასაღები; მიუხედავად
ამისა, კვლევა გვარწმუნებს, რომ არისტოფანეს შემოქმედება არ იცნობს ე. წ. «დო-
მინანტურ» მეტაფორას, რომელიც თავიდან ბოლომდე გასდევს ნაწარმოებს და
ქმნის ქსოვილს, რომელზედაც იქარგება დრამატული მოქმედება. მაგალითად,
სრულიად აშკარაა, რომ სემანტიკური თვალსაზრისით, «კრაზანები» ბრაზისა და
გაღიზიანების კომედიაა – მის გუნდს შეადგენენ გესლიანი მოსამართლე-კრაზანე-
ბი, მაგრამ ეს რისხვა-ბრაზი-გაღიზიანება ერთი რომელიმე «დომინანტური» სა-
ხით კი არ აღინიშნება, არამედ მას მუდამ სხვადასხვა მეტაფორა გადმოსცემს.
«მხედრებში» არაერთგზისაა გათამაშებული ათენელი დემაგოგების ქურდობისა
და მათი გრიგალისებრი პოლიტიკური აქტიურობის მოტივი, მაგრამ აქაც «ქურ-
დობისა» და «ბოროტი აგიტაციის» სახეები გამოხატულია არა შესაბამისი დომი-
ნანტური მეტაფორით, არამედ ცალკეული ახალ-ახალი მეტაფორების უზარმაზა-
რი სიმრავლით.
არისტოფანეს მეტაფორისტიკაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სპეციფიკური
მხატვრული ხერხი «მეტაფორის რეალიზაციისა», რომლის მეოხებითაც სიტყვა-
სიტყვით გაგებული მეტაფორა სცენაზე «ცოცხლდება» მოქმედების რეკვიზიტის
ან მოქმედების პერსონაჟის სახით. ამავე დროს, რეალიზაციისას გამოიყენება
სიტყვის ფარული პოტენცია. ვთქვათ, რატომ წონის «ბაყაყების» პროტაგონისტი –
ღმერთი დიონისე სცენაზე შემოტანილი ვეებერთელა სასწორით მოპაექრე ტრაგი-
კოსების – ესქილესა და ევრიპიდეს პოეტურ სტრიქონებს? იმიტომ, რომ სიტყვას
«სტათმან» – «აწონვა» საკუთრივი მნიშვნელობიდან განვითარებული გადატანითი
მნიშვნელობაც აქვს – «შეფასება, შედარება».
არისტოფანეს მეტაფორებს კომიკური, სახელადური, ექსპრესიული და პათეტიკუ-
რი ფუნქციები ეკისრება; ამას ემატება საკუთრივ კომიკური ფუნქციის ელემენტე-
ბი: «მეტყველი» სახელები, მსგავსება, ანტონომასია, ომონიმები და კალამბური, ნე-
ოლოგიზმები, უხამსობანი, ორაზროვნება, ანდაზები, კომიკური პერიფრაზები,
ჰიპერბოლა, ამაღლებულისა და ტრივიალურის კონტრასტი, შეუსაბამობანი, ალე-
გორიული სიზმრები, კომიკური ორაკულები, პაროდია-ბურლესკი, გროტესკი-კა-
რიკატურა, ცხოველური ტრავესტი.
მეტაფორულ აზროვნებას უკავშირდება ძველი ატიკური კომედიის უაღრესად სპე-
ციფიკური მახასიათებელი, მისი ფ ა ნ ტ ა ს ტ ი კ უ რ ო ბ ა. სხვა რომ არ იყოს, ფან-
ტასტიკურ ხასიათს ატარებს კომედიის გუნდიც კი: ოცდაოთხი (ხშირად ერთი და
იმავე სქესისა და ასაკის) ღრუბელი, ბაყაყი, კრაზანა, საიქიოს ზიარებული, კუნძუ-
ლი, დემი, არქილოქე და ა. შ. – ასეთია, ჩვეულებრივ, ძველი ატიკური კომედიის
გუნდის შემადგენლობა. ფანტასტიკური ხასიათისაა კომედიაში დატრიალებულ
ამბავთა უმრავლესობაც: დემოსის (ათენელი ხალხის) მოხარშვა მისი გაახალგაზ-
რდავების მიზნით («მხედრები»), ზეციდან მშვიდობის ქალღმერთის ჩამოყვანა და
მანამდე საამისოდ ჰერმესის მოსყიდვა («მშვიდობა»), ჰადესში ჩასვლა და იქიდან
– 25 –
გარდაცვლილი პოეტის ამოყვანა («ბაყაყები» და ჩვენამდე მოუღწეველი «ანაგირო-
სი»); ქალების მიერ თეატრალური სცენის დაპყრობა (ჩვენამდე მოუღწეველი კომე-
დია «სცენის დამპყრობი ქალები»); ისევ ქალების მიერ სახელმწიფო ძალაუფლე-
ბის უზურპაცია («ქალები სახალხო კრებაზე»); მტრულ სახელმწიფოსთან გაცხარე-
ბული ბრძოლის პერიოდში ერთკაციანი სეპარატული ზავის დადება («აქარნელე-
ბი»); ზეცაში ფრინველთა «პროფაშისტური» სამეფოს დაარსება დევიზით: «ზეცა
მხოლოდ ფრინველებისათვის» («ფრინველები»); აპოლონის რჩევით, პლუტოსის,
სიმდიდრის ღმერთის მოტაცება და მისი იძულებითი მკურნალობა ასკლეპიოსის
ტაძარში («პლუტოსი»); ნეხვის ხოჭოზე ამხედრებული გლეხის კოსმოსური ამბი-
ციები («მშვიდობა»); რამდენიმე კონა ქინძით ათენის დემოკრატიული ინსტიტუ-
ტების (საბჭო, სახალხო კრება) მოსყიდვა («მხედრები»); ქალების მიერ აკროპოლი-
სის დაპყრობა და საერთო-ბერძნული მშვიდობის დამყარება («ლისისტრატე») და
ა. შ. თავად ახალი თეზისი, რომელსაც პროტაგონისტი იცავს აგონში, ყ ო ვ ე ლ -
თ ვ ი ს ფანტასტიკურ ხასიათს ატარებს; ვინაიდან კომედიის მთელი სიუჟეტი ამ
თეზისის ირგვლივ იგება, ამიტომ ეს სიუჟეტიც აუცილებლად ფანტასტიკური ხა-
სიათისაა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ფანტასტიკურობა არის არისტოფანეს კო-
მედიის არა ა ტ რ ი ბ უ ტ უ ლ ი, არამედ ს უ ბ ს ტ ა ნ ც ი უ რ ი ელემენტი. არ
არის გამორიცხული, რომ ამ მხრივ იდენტური მდგომარეობა გვქონოდა არისტო-
ფანეს წინამორბედ და თანამედროვე კომედიოგრაფოსთა შემოქმედებაში, საერ-
თოდ, ძველ ატიკურ კომედიაში.
ჩვენი აზრით, ფანტასტიკურობის სუბსტანციური ხასიათი არისტოფანეს კომედიებ-
ში (და, საერთოდ, ძველ ატიკურ კომედიაში) შეიძლება შემდეგნაირად აიხსნას:
არისტოფანეს კომედია მოქმედების განვითარების თვალსაზრისით შედგება ერთმა-
ნეთისაგან დამოუკიდებელი სცენებისაგან, რომელთაც რაიმე ერთიანი მიზანი არ
გააჩნია; შესაბამისად, მოქმედება არ ატარებს მიზანსწრაფულ ხასიათს, რაც იწვევს
მისი ხანგრძლივობის «გაწელვას» და საბოლოოდ, უდროობის, უჟამობის განცდას;
იქმნება შთაბეჭდილება, რომ ძველ კომედიაში დრო თითქმის არ გადის, ე. ი. იგი
არ ამჟღავნებს თავის ძირითად ფუნქციას, ერთმანეთის მონაცვლე მოვლენების კა-
ნონზომიერ კოორდინაციასა და დინამიზმს. ერთი შეხედვით, ვინმეს შეიძლება
მოეჩვენოს, რომ ამ «უდროო დროში» (ჩვენთვის ესოდენ ნაცნობი «უჟამო ჟამი»
რომ არ ვიხმაროთ) მიმდინარე მოვლენები უჩვეულოდ ზანტად უნდა მიმდინარე-
ობდეს; მაგრამ, ამავე დროს, სწორედ ძველი ატიკური კომედია ამჟღავნებს გასაო-
ცარ დინამიზმს და ცალკეული სცენა უსწრაფესად მიექანება თავისი კონკრეტუ-
ლი მიზნისაკენ. სწორედ შეთავსება ამ ორი საწყისისა: უჟამობისა (რაც თითქოსდა
გამორიცხავს დინამიურობას) და დინამიურობისა (რაც თითქოსდა გამორიცხავს
უჟამობას) იძლევა არისტოფანეს კომედიათა ფანტასტიკურობის გასაღებს. ანტი-
ნომიური საწყისების შეთავსება, შეუძლებლის შესაძლებლობა არის ის გამოცანა,
რომელსაც «კომედიის მამა» ილუზიონისტის ოსტატობით, შესაშური ძალდაუ-
ტანებლობით განახორციელებს თავის შემოქმედებაში. უჟამობის, როგორც მხატ-
– 26 –
ვრული პრინციპის, სათავე არისტოფანესთან არის ი ნ ვ ე ქ ტ ი ვ ა, რომელიც მოკ-
ლებულია დროით განზომილებას, ხოლო დინამიურობისა – მ ი მ ო ს ი ს სცენები.
შესაბამისად, ოპოზიცია უჟამობა/დინამიურობა არის ტრანსფორმაცია კომედიის
თავდაპირველი ოპოზიციისა ინვენქტივა/მიმოსი. ამრიგად, ფანტასტიკურობა
არის ანტინომიური საწყისების, ინვენქტივისა და მიმოსის შეერთებით მიღებული
ახალი სტრუქტურული ელემენტი და რადგანაც თავისთავად არც ინვექტივა და
არც მიმოსი არ შეიცავს (აუცილებლობით) ფანტასტიკურ ელემენტს, ფანტასტიკუ-
რობა არის მათი შეერთების წესი; ფანტასტიკურობის გარეშე კომედიის ელემენ-
ტები ვერ გაერთიანდებოდა. ამიტომაცაა ეს ნიშანი ძველ ატიკურ კომედიაში
სუბსტანციური ხასიათისა.
კომედიის ფანტასტიკური, ილუზიური სამყარო არ წყვეტს კავშირს რეალობასთან
ამ სიტყვის უაღრესად პირდაპირი გაგებითაც კი: თეატრალური ილუზია არის-
ტოფანესთან წამდაუწუმ ირღვევა. ამფითეატრში, ღია ცის ქვეშ მსხდომი ათასო-
ბით ადამიანი, დღისით, განათებისა და მბრუნავი სცენის გარეშე; უაღრესად
შეზღუდული რიცხვი თეატრალური მანქანებისა – ყველაფერი თითქოსდა ისეა
მოწყობილი, რომ თეატრმა თავისი ხიბლით მაყურებელი საოცარი ილუზიების
სამყაროში გადაიყვანოს, უპირველეს ყოვლისა, თავისი ძირითადი იარაღების –
სიტყვის, მუსიკისა და პლასტიკის მეოხებით. ამას ახერხებს კლასიკური ბერძნუ-
ლი ტრაგედია, მაგრამ კომედია? – კომედია განზრახ არღვევს თავის მიერვე შექ-
მნილ ილუზიას. «ბაყაყების» პერსონაჟი, ღმერთი დიონისე, შუა მოქმედებისას ჩა-
მოდის სცენიდან, გადაირბენს მთელ ორქესტრას და «საშველად» მოუხმობს ნამ-
დვილი დიონისეს ნამდვილ ქურუმს, რომელიც აუცილებლად ესწრება ყველა
წარმოდგენას (თეატრი ხომ დიონისეს კულტთან იყო დაკავშირებული) და პირ-
ველ რიგში, სპეციალურად მისთვის შერჩეულ სავარძელში ზის. პერსონაჟი დიო-
ნისე «თავისი» ქურუმის მოსყიდვასაც (!) კი ცდილობს ღვინითა და პურ-მარი-
ლით.
სცენური ილუზიის დარღვევას წარმოადგენს პარაბასისიც, რომელიც ეძღვნება კო-
მედიის მოქმედებისაგან სრულიად განყენებულ, უმთავრესად პოლიტიკური ან
ესთეტიკური პრობლემის განხილვას (ამასთან, შემჩნეულია ასეთი კანონზომიერე-
ბა: «პოლიტიკურ» კომედიაში პარაბასისი ესთეტიკურ ხასიათს ატარებს და «ესთე-
ტიკურში» – პოლიტიკურს; შდრ. «მხედრებისა» და «ბაყაყების» პარაბასისები).
გუნდი თავისი «მასწავლებლის» (დრამატურგისა და რეჟისორის) სახელით უშუა-
ლოდ მიმართავდა მაყურებელს; სცენურ ილუზიას არღვევდა ე. წ. «პირდაპირი»
ინვექტივაც, მაყურებელთან მოულოდნელი უშუალო კონტაქტი, ამფითეატრში
ტკბილეულის სროლა და უამრავი სიტყვიერი ალუზია.
კომედიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო პაროდია, განსაკუთრებით კი
ტრაგედიის პაროდია, ე. წ. პ ა რ ა ტ რ ა გ ე დ ი ა. რამდენად მნიშვნელოვანი იყო
პარატრაგედია ძველი კომედიისათვის, იქიდანაც ჩანს, რომ არისტოფანეს ჩვენამ-
დე მოღწეულ კომედიებსა და ფრაგმენტებში პაროდირებულია ევრიპიდეს 46(!)
– 27 –
ტრაგედია. არისტოფანეს კომედიებში ტრაგედიებიდან მთელი მონაკვეთებისა და
მოტივების, ტრაგიკოსთა ცალკეული სიტყვების, ფრაზების, პერსონაჟების პარო-
დიაა მოცემული და რადგან ძველ ბერძენ ტრაგიკოსთა პოეტური მემკვიდრეობის
უმეტესი ნაწილი არ შემოგვრჩა, არისტოფანეს კომედიის ბევრი მინიშნების ამოც-
ნობა თითქმის შეუძლებელია; მაგრამ ჩვენი დრამატურგისათვის პაროდია თვით-
მიზანი არასოდეს ყოფილა: მისი ტექსტი, სულ ცოტა, ორგანზომილებიანია: ერ-
თია კომედიის სტრუქტურით განსაზღვრული შინაგანი პლანი და მეორე – პარო-
დიული (გარეგნული). როდესაც ამ უკანასკნელის აღქმა მიუღწეველია ჩვენთვის
(არ არის შემორჩენილი შესაბამისი პაროდირებული ტრაგედიის სრული ტექ-
სტი), კომედიის ინფორმაცია მაინც გასაგებია ჩვენთვის – უბრალოდ, იკარგება
«სტერეოფონიის» ეფექტი. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ არისტოფანე გულისხმობს
განათლებულ მაყურებელს, რომელმაც კარგად იცის ბერძნული ლიტერატურა –
ეპოსი და ლირიკა, განსაკუთრებით კი დრამა. ასეთი მაყურებელი მიხვდებოდა
მის საკმაოდ «ბნელ» მინიშნებებს ამა თუ იმ ნაწარმოებზე, ან რომელიმე დასახე-
ლებული ნაწარმოების ამა თუ იმ პასაჟზე და ა. შ.
ყველაფერი ეს, მთელი მხატვრული არსენალი – შარჟისა და სქემის ოპოზიცია, მე-
ტაფორა და მისი რეალიზაცია, ფანტასტიკურობა, სცენური ილუზიის დარღვევა,
პარატრაგედია და ა. შ., რომელიც ცალკეული ელემენტების სახით მანამდეც არსე-
ბობდა და რომლებსაც, როგორც შემორჩენილი ფრაგმენტების ანალიზით ვრწმუნ-
დებით, სხვა კომედიოგრაფოსი პოეტებიც მიმართავდნენ, არისტოფანემ პირველ-
მა გამოიყენა კომედიის ორი, ერთმანეთისაგან განსხვავებული საწყისის, ინვექტი-
ვისა და მიმოსის შესარწყმელად, მათ შორის ოპოზიციის მოსახსნელად, აგონ/ეპი-
სოდიონის დიქოტომიის ნეიტრალიზაციისათვის.
ეს პროცესი, კომედიის ორ განსხვავებულ საწყისსა და ორ ფუნქციონალურად დაპი-
რისპირებულ ელემენტს შორის ბინარული ოპოზიციის ნეიტრალიზაცია, არის-
ტოფანეს შემოქმედებაში ნელ-ნელა მიმდინარეობდა. შეიძლება ითქვას, რომ უკვე
«პლუტოსში» (რომლის პირველი ვარიანტი, როგორც ვთქვით, 408 წელს დაიდგა)
ოპოზიცია აგონი/ეპისოდიონი აღარ გამოიყოფა და მისი ნეიტრალიზაცია უკვე
მომხდარი ფაქტია. მეცნიერებაში არაერთგზის აღნიშნულა, რომ არისტოფანეს
უკანასკნელი კომედიები მხატვრულად მნიშვნელოვნად ჩამორჩება თავის წინა-
მორბედებს (ეს, რა თქმა უნდა, სადავო საკითხია, საკმარისია აღინიშნოს, რომ შუა
საუკუნეებში არისტოფანეს ყველაზე უფრო პოპულარული კომედია სწორედ
«პლუტოსი» იყო); ჩვენი აზრით, აქ რაიმე ჩამორჩენასთან კი არ გვაქვს საქმე, არა-
მედ პრინციპულ განსხვავებასთან. სწორედ არისტოფანეს უკანასკნელ დრამებში
ჩამოყალიბდა კომედია, როგორც ახალი ჟანრი, ძლიერ ნაცნობი ჩვენთვის, მსგავსი
იმ პიესებისა, რომლებსაც ჩვენ ვუწოდებთ კომედიას. კომედიებიდან «ქალები სა-
ხალხო კრებაზე» და «პლუტოსი» ერთი ნაბიჯია ე. წ. საშუალო და ახალ ატიკურ
კომედიამდე, სწორედ «პლუტოსზე» გადის გზა არისტოფანეს «აქარნელებიდან»
– 28 –
მენანდრეს «დისკოლოსამდე»; ეს გზა გაივლის პლავტუსსა და ტერენციუსს და
გაგრძელდება შექსპირისა და მოლიერის კომედიებამდე.
*
ძველი ატიკური კომედია პოლიტიკური კომედიაა, რომელშიც გამორიცხულია ეპო-
სისათვის დამახასიათებელი ობიექტურობა; აკი ენგელსმაც არისტოფანეს მკვეთ-
რად გამოხატული ტენდენციური პოეტი უწოდა. ამ აზრის სისწორე იოლად შე-
სამჩნევია არისტოფანეს რომელიმე ნაწარმოებთან პირველივე შეხვედრისთანავე;
მაგრამ არისტოფანეს მსოფლმხედველობის ზუსტად განსაზღვრა ურთულესი
ამოცანაა, ვინაიდან მთელი სამყარო კომედიაში, ამ ჟანრის სპეციფიკის გამო, ინ-
ვერსიულადაა ასახული და ა რ ი ს ტ ო ფ ა ნ ე ს თ ა ნ თ ი თ ქ მ ი ს ა რ ა ფ ე რ ი
ა რ წ ყ დ ე ბ ა პ ო ზ ი ტ ი უ რ პ ლ ა ნ შ ი. ამის გამო ჩვენთვის ძალიან ძნელი
დასადგენია კომედიოგრაფოსის სოციალურ-პოლიტიკური თუ რელიგიური შეხე-
დულებები. მართალია, თავისი ნაწარმოების საერთო ტენდენციებს ავტორი ხან-
დახან პოზიტიურ პლანშიც გვიხსნის პარაბასისებში (თუმცა სრული დარწმუნე-
ბულობით ამის თქმაც ძნელდება), მაგრამ ბევრი საკითხი დღემდე გამოცანად
რჩება და არისტოფანეზე მსჯელობისას მეცნიერებაში დღემდე დიდი უთანხმოე-
ბაა.
არისტოფანეს საერთო ტენდენციებიც კი იწვევს ეჭვს – რამდენად სერიოზულია
ისინი? არისტოფანეს სხვადასხვა კომედიაში გაბნეული მსჯელობებისა და ცალკე-
ული გამონათქვამების შეჯერებით თითქოს ვლინდება კიდეც რაღაც საერთო,
რომლისგანაც თითქოს შეძლება აიგოს რაიმე პოზიტიური მოძღვრება; ამის სა-
ფუძველზე არისტოფანეს თვლიდნენ მიზანთროპ პოეტად, რომელიც «ამაღლდა»
თავის საუკუნეზე და «ზემოდან» გადმოხედა თავის ეპოქასა და თანამედროვეებს.
ასეა თუ არა ეს? უნდა ვეძებოთ თუ არა არისტოფანეს პოლიტიკურ პაროდიაში
განმსაზღვრელი და მიმართული პოლიტიკა, ერთხელ და სამუდამოდ დადგენი-
ლი მრწამსი, პრინციპული და სერიოზული, რაც მთავარია, მიზანდასახული და
თანმიმდევრული კრიტიკა?
თუკი ყველაფერი ეს ასეა და ამ კითხვებზე დადებითად შეგვიძლია ვუპასუხოთ, მა-
შინ არისტოფანე ყოფილა ტრადიციონალისტი და თავგამოდებული კონსერვატო-
რი, ყოველგვარი სიახლის თავდაუზოგავი და პრინციპული მტერი. გამოდის, რომ
ჩვიდმეტი წლის ასაკში იგი მტკიცედ დამდგარა წარსულის მხარეს, მომავლის წი-
ნააღმდეგ; რომ იგი ყოფილა ძველი და ყავლგასული იდეალების ერთგული პოე-
ტი, არასოდეს უღალატია მათთვის (თუმცა ისინი მის თვალწინ მახინჯდებოდა
და საზარელ ფორმებს ღებულობდა); რომ თავს ესხმოდა ყველას, ვინც ამ საუკუ-
ნოვან იდეალებს შეეხებოდა და «უდიერად მოეპყრობოდა». ბოლოს და ბოლოს,
ყველაფერი ეს, თავისთავად, შესაძლებელი რამაა, მაგრამ მაშინ უნდა არსებობდეს
რაიმე პოზიტიური შეხედულებებიც; მთელი სირთულე კი ისაა, რომ ამგვარ შეხე-
დულებათა ფორმულირება არ ხერხდება. არისტოფანე მკაცრად აკრიტიკებს დე-
– 29 –
მოკრატიას, მაგრამ განა იგი მომხრეა არისტოკრატიული წყობილებისა? – ეს არ-
სად ჩანს. არისტოფანე აკრიტიკებს ცნობილ პიროვნებებს: კლეონს, ლამაქეს, ჰი-
პერბოლეს, კლეოფონტს, პერიკლესაც კი (სიკვდილის შემდეგ!); თვით ათენელი
ხალხი მას მოტყუებულ და ჭკუასუსტ ბერიკაცად გამოჰყავს სცენაზე. – ნუთუ იგი
ფიქრობდა, რომ ათენის სახელმწიფო უკეთესი გახდებოდა სხვა ხელმძღვანელე-
ბის ხელში? – ამის შესახებ ჩვენ არაფერი ვიცით. არისტოფანე გვიჩვენებს სოფის-
ტების გადაგვარებასა და გახრწნილებას, რიტორიკით უზნეო გართობასა და უსა-
მართლობას; – უნდოდა თუ არა მას, აეკრძალათ მჭევრმეტყველების შესწავლა და
უბრალოდ დაბრუნებოდნენ ძველი აღზრდის სისტემას? იქნებ მას სურდა მხო-
ლოდ უ კ ი დ უ რ ე ს ო ბ ე ბ ი ს ჩ ვ ე ნ ე ბ ა, რისი გამოსწორებაც, მისი აზრით, შე-
იძლებოდა? – მას ეს არსად უთქვამს. ევრიპიდეს დაუძინებელი «ლიტერატურუ-
ლი მტერი» და მოწინააღმდეგე კომედიოგრაფოსი იყო თუ არა ამავე დროს ასეთი-
ვე «მტერი» საერთოდ ახალი პოეზიისა? როგორც ჩანს, ა რ ა. ყოველ შემთხვევაში,
მას თავად აღაფრთოვანებდა იმ პოეტის სტილი, რომელსაც წამდაუწუმ დასცინო-
და თავის კომედიებში. არისტოფანე ათეისტების თავდასხმებისაგან იცავდა ღმერ-
თებს თითქოსდა მხოლოდ იმისათვის, რომ შემდეგ საქილიკო გაეხადა მათდამი
მონური მორჩილება და უფლება მოეპოვებინა მკრეხელურად მოეხსენიებია ისი-
ნი.
ამგვარად «აღდგენილი» ტრადიციონალისტი და კონსერვატორი პოეტის პორტრე-
ტი ვერანაირად ვერ ემთხვევა პოეზიის ნოვატორისა და ინოვაციური თეზისის
განმახორციელებელი დრამატურგის ჭეშმარიტ პორტრეტს. ხშირ შემთხვევაში
ჩვენ მხოლოდ იმას ვხედავთ, თ უ რ ა ს ე ს ხ მ ი ს თ ა ვ ს კ ო მ ე დ ი ა, მაგრამ
საკმარისია, დავინტერესდეთ, თუ რ ა ს ი ც ა ვ ს იგი, რომ გამოუვალ ჩიხში მო-
ვექცევით.
იქნებ თავადაც არ იცოდა კარგად არისტოფანემ, რას იცავდა? იქნებ არც სჭირდებო-
და ამის ცოდნა? – მისთვის ხომ უცხო იყო ობიექტური განსჯა?.. მას ჰქონდა ინ-
სტინქტური გრძნობა, თუ რას მოითხოვდა მისი ხელოვნება და როგორ უნდა გა-
მოვლენილიყო მისი ბრწყინვალე ტალანტი.
მართალია, დღემდე გადაწყვეტილად ვერ ჩაითვლება მისი პოლიტიკური პლატ-
ფორმის პრობლემა, მაგრამ არის ორი რამ, რაც ნამდვილად ვიცით: ჯერ ერთი ის,
რომ არისტოფანე თითქმის ყველა თავის კომედიაში იცავდა მშვიდობას; არ არსე-
ბობს არც ერთი პასაჟი, არც ერთი ფრაგმენტი, სადაც იგი განადიდებდეს ძმათაშო-
რის ომს (განსხვავებული მდგომარეობაა ბერძენ-სპარსელთა, ე. წ. «სამართლიანი»
ომის შეფასებისას); მეორეც ის, რომ არისტოფანე განსაკუთრებული სიმპათიითაა
განწყობილი გლეხებისა და წვრილი მიწათმოქმედებისადმი.
თითქოსდა არისტოფანეს სოციალურ-პოლიტიკურ და რელიგიურ შეხედულებებ-
ზე უკეთ უნდა ვიცნობდეთ მის ლიტერატურულ შეხედულებებს, უპირველეს
ყოვლისა კი მოსაზრებებს პოეტისა და პოეზიის დანიშნულებაზე, რაზედაც იგი
ხშირად საუბრობდა თავისი კომედიების პარაბასისებში; ამ საკითხს მიეძღვნა
– 30 –
მთელი კომედია «ბაყაყები», რომელშიც ინსცენირებულია კამათი ესქილესა და ევ-
რიპიდეს შორის პოეტური ხელოვნების, «ტექნეს» საუკეთესო მცოდნე დრამატურ-
გის ტიტულის მოსაპოვებლად. კომედიოგრაფოსისა და მისი პერსონაჟების აზ-
რით, ტექნე არის, უპირველეს ყოვლისა, სცენაზე გამოსატანი მასალის, ე. ი. თემის
სწორად შერჩევა («ბაყაყები», სტრ. 850, 959-961); მეორე სფერო, სადაც ვლინდება
ტექნე, არის ის ეფექტი, რომელსაც მხატვრული ნაწარმოები ახდენს მოქალაქეებზე
(სტრ. 1008-1009); ხოლო ტექნეს არსის მესამე ჰიპოსტასია სიტყვიერი გამომსახვე-
ლობა – სიტყვისა და პერსონაჟის რანგის, სიტყვისა და აზრის სიდიადის შესაბამი-
სობა (სტრ. 1057-1060), სინონიმიკის სიზუსტე (სტრ. 1152-1165), ნათელი და გასა-
გები მეტყველება (სტრ. 925-926) და ა. შ., მაგრამ «ბაყაყებში» კარგა ხანია აღმოაჩი-
ნეს პოეზიის სოფისტური კრიტიკის პაროდია (ო. ნავარი). ამდენად, არისტოფანეს
მიერ ტრაგიკოსთა ტექნეს განხილვა იმდენად პოეზიის თვითშემეცნება არაა, რამ-
დენადაც სცენაზე იმ მოძღვრების პაროდირებული სახით წარმოდგენა, რომელიც
საკმაოდ ცნობილი იყო თავისი დროისათვის და რომელსაც ინტენსიურად ამუშა-
ვებდნენ ძვ. წ. ´ ს. ორატორი სოფისტები.
*
არისტოფანეს კომედიები დაწერილია ძველი ბერძნული ენის ატიკურ დიალექტზე
უბრწყინვალესი ენით, რომელიც გამოირჩევა დიდი სიცოცხლით, გამომსახველო-
ბით, გამომგონებლობითა და სიმდიდრით. განსაკუთრებით საინტერესოა, რომ
ხშირ შემთხვევაში ავტორი ცდილობს მოქმედი პირების მეტყველების მეტნაკლე-
ბად ინდივიდუალიზაციას. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევია, მაგალითად, «მეცნიე-
რულად» მეტყველი სოკრატესა და უბირი სტრეფსიადეს დაპირისპირებისას
«ღრუბლებში». აი, «მეცნიერული» ტირადა ამ კომედიიდან (სტრ. 227-232): «…სწო-
რად ვერასოდეს გაიაზრებ ამაღლებულ საგნებს, თუ არ ჩამოჰკიდებ გონებას და არ
შეუზავებ მას მისსავე მსგავს, ნატიფ ჰაერს. მიწაზე რომ ვყოფილიყავი და ქვემო-
დან ზემოთ ამეხედა, ვერაფერს დავინახავდი, რადგან მიწის მიზიდულობის ძალა
თავისგან არ უშვებს აზრის ტენიანობას» (ამას ამბობს ჰამაკში წამოწოლილი სოკ-
რატე). ასეთ «რთულ» და «ბრძნულ» მეტყველებას ვერაფერს უგებს საბრალო
სტრეფსიადე, რაც იშვიათ კომიკურ ეფექტს ქმნის.
პაროდიები, რომლითაც სავსეა არისტოფანეს კომედიები, შესრულებულია იმ ჟან-
რის სტილის გათვალისწინებით, რომლის ნაწარმოების პაროდირებაც ხდება; ამ-
რიგად, არისტოფანე გვევლინება, როგორც «ავტორი» ეპოსისა, ტრაგედიისა და
დითირამბისა.
არისტოფანეს კომედიაში გამოყვანილი უცხოელი «ბარბაროსულად» მეტყველებს; –
ასეთია კომედია «აქარნელებში» სპარსეთის ცრუ ელჩის მეტყველება (სტრ. 100-
109), სკვითი ჩაფრის ენა კომედიაში «ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე»
(სტრ. 1176-1225); «ბარბაროსულად» მეტყველებს «ფრინველებში» თრაკიული
ღმერთი ტრიბალოსი (სტრ. 1678 შმდგ.). შესაბამისადაა ასახული ბერძნული ენის
– 31 –
სხვა (არაატიკური) დიალექტებიც – კერძოდ, დორიული, სპარტელი დედაკაცის
მეტყველებაში («ლისისტრატე», სტრ. 93 შმდგ.), ბეოტიური («აქარნელები», სტრ.
860-954), მეგარული (იქვე, სტრ. 729-835) და ა. შ.
კომიზმის მისაღწევად პოეტი მიმართავს უცნაურ ნეოლოგიზმებს. უფრო ხშირად
კი იგი განზრახ ამახინჯებს ცოცხალი მეტყველებიდან აღებულ «უცოდველ»
სიტყვებს და მათ ახალ, ხშირად მეტად უხამს მნიშვნელობებს ანიჭებს. განსაკუთ-
რებული სიყვარულით ეპყრობა იგი კომპოზიტებს; – იოლი წარმოსადგენია კომი-
კური ეფექტი, რასაც იწვევს სხაპასხუპით წარმოთქმული სიტყვა-კომპოზიტი, რო-
მელიც 24 (!) ნაწილისაგან შედგება («ქალები სახალხო კრებაზე», სტრ. 1169-1175).
*
ძველი ატიკური კომედია სრულიად უნიკალური მოვლენაა მსოფლიო ლიტერატუ-
რის ისტორიაში; მან თავის უზენაეს განვითარებას მიაღწია ძვ. წ. ´ საუკუნეში და
ერთი მეცნიერის სიტყვით რომ ვთქვათ (ს. უიტმენი), მემკვიდრის დაუტოვებლად
გარდაიცვალა: საშუალო და ახალმა ატიკურმა კომედიამ მიიღო არა მხოლოდ ახა-
ლი ფ ო რ მ ა, არამედ სრულიად განსხვავებული ს უ ლ ი ც; რაც შეეხება ძველ
ატიკურ კომედიას, მომდევნო თაობების მეხსიერებაში იგი საბოლოოდ დაუკავ-
შირდა ძვ. წ. ´ საუკუნის ათენის დემოკრატიულ საზოგადოებას და მისი გადანერ-
გვა სხვა ნიადაგზე ან მისი აღორძინება სხვა ეპოქაში შეუძლებელი აღმოჩნდა. რო-
გორც ჩანს, იგი გაცილებით უფრო მეტად, ვიდრე ჩვენ გვეჩვენება, იყო დამოკიდე-
ბული სიტყვის (განსაკუთრებით კი ინვექტივის) თავისუფლებაზე, რაც თანდათა-
ნობით შეიზღუდა შემდგომ ეპოქებში; ამას გარდა, იგი მთლიანად განსაზღვრული
იყო იმდროინდელი საზოგადოების შინაგანი სტრუქტურით, რომელშიაც მთავარ
როლს ასრულებდა კერძო ინიციატივის არნახული აყვავება. ძველი ატიკური კო-
მედია, როგორც ასეთი, მოკვდა პელოპონესის ომის დასრულების შემდეგ, როდე-
საც ათენის პოლისმა დაკარგა თავისი ოდინდელი მჭიდრო კავშირი ცალკეული
ინდივიდის კერძო ცხოვრებასთან. შეიძლება პარადოქსადაც კი მოგვეჩვენოს, მაგ-
რამ ამ კომედიის აყვავების ხანაც მოდის სწორედ პელოპონესის ძმათაშორისი
ომის პერიოდზე, როდესაც პირველად იჩინა თავი ბზარმა პიროვნებასა და საზო-
გადოებას, ინდივიდსა და პოლისს შორის. როდესაც ოპოზიციამ ცალკეულ პი-
როვნებასა და მთელ საზოგადოებას შორის საბოლოოდ გაწყვიტა კავშირი ინდი-
ვიდსა და პოლისს შორის, არისტოფანემ და, საერთოდ, ძველმა კომედიამ ძალიან
სწრაფად დაკარგა მნიშვნელობა მთელი გვიანი ანტიკურობისათვის. უკვე არის-
ტოტელე ძველი და ახალი კომედიის დაპირისპირებაში უპირატესობას ანიჭებს
კომედიის ახალ ფორმას და ძველს აიგივებს ბუფონადასა და უხამსობასთან. ჰო-
რაციუსისათვის არისტოფანე თავის ორ უფროს თანამედროვესთან და მეტოქეს-
თან, კრატინესა და ევპოლისთან ერთად არის მხოლოდ და მხოლოდ სიმბოლო სა-
ტირული მეტყველების დიდი თავისუფლებისა, რომელიც თითქოსდა ემსახურე-
ბოდა მაყურებლის მორალურ სრულყოფას. ოდნავ მოგვიანებით არისტოფანე და
– 32 –
«ახალი ატიკური კომედიის ვარსკვლავი» მენანდრე ერთმანეთს შეუდარა პლუ-
ტარქემ, რომელმაც უპირატესობა ამ უკანასკნელს მიანიჭა, ხოლო ძველი ატიკური
კომედია ვულგარულად და ირაციონალურად გამოაცხადა. არისტოფანეს კომედი-
ების გამოცემასა და მისი შემოქმედების კომენტირებაზე ზრუნავდნენ როგორც
ალექსანდრიელი, ისე ბიზანტიელი ფილოლოგებიც, მაგრამ, როგორც მათი ნაღვა-
წის გაცნობა გვარწმუნებს, «კომედიის მამისა» კარგად არც მათ ესმოდათ. ამ მხრივ,
შეიძლება ითქვას, გამონაკლისია მარკუს ფაბიუს კვინტილიანე («ორატორის და-
რიგებანი», º, ³, 65): «ძველი კომედია, უპირველეს ყოვლისა, თითქმის ერთადერ-
თია, რომელმაც შემოგვინახა ატიკური მეტყველების წმინდა გრაცია; მეორეს
მხრივ, იგი ხასიათდება უდიდესი მჭევრმეტყველებითი თავისუფლებით… იგი
დიადი, ელეგანტური და მომხიბლავია და მე ეჭვი მეპარება, რომ ორატორისათ-
ვის არსებობდეს რაიმე უფრო დიადი (რა თქმა უნდა, ჰომეროსის შემდეგ, რომ-
ლისთვისაც, აქილევსისა არ იყოს, ყოველთვის უნდა დაუშვა გამონაკლისი)».
კვინტილიანეს ეს მაღალი შეფასება შემორჩა მეხსიერებას და ტრაქტატის «ამაღლე-
ბულისათვის» მკაცრი ავტორიც კი, რომელიც იშვიათად თუ შეაქებდა ვინმეს,
აღიარებდა, რომ არისტოფანე დროდადრო მაინც აღწევდა ამაღლებას, მიუხედა-
ვად მისი საერთოდ მდაბალი მეტყველებისა. ასეთი შეფასებები გამონაკლისია ან-
ტიკურობაში და მათ, რა თქმა უნდა, ვერც შეძლეს, ოდნავ მაინც გამოევლინათ
არისტოფანეს რეალური პოეტური ძალა, მაგრამ ისინი აღძრავდნენ ფიქრებს და
მათ, როგორც ჩანს, კარგად იცნობდნენ კომედიის შემდგომი დროის თეორეტიკო-
სები, რომლებიც კომედიის არსად აცხადებდნენ ე. წ. «კომიკურ კათარზისს» და
ძველი ატიკური კომედიის აღსასრულს სახავდნენ კანონზომიერ მორალურ მოვ-
ლენად.
ამ შეხედულებამ სხვადასხვა ფორმა მიიღო. ერთ-ერთი პოპულარული გააზრებით,
ძველი კომედია გამოცხადდა ანტიკური პოლისის მთავარ მორალურ ელექსირად;
ანტიკურობიდანვე გაბატონდა და დღემდე ინარჩუნებს ძლიერ პოზიციას შეხე-
დულება, რომლის თანახმადაც ძველი კომედია წარმოადგენდა რეალურ ძალას,
რომელსაც თითქოსდა დიდი მორალური სარგებლობა მოჰქონდა როგორც მთელი
პოლისისათვის, ისე ცალკეული პიროვნებებისთვისაც; ასეთი, თუ შეიძლება ასე
ითქვას, «მორალისტური» პოეტიკა, გავრცელებული თვალსაზრისის თანახმად,
ნათელ და მწყობრ თეორიად ჩამოაყალიბა არისტოტელემ; სინამდვილეში, რაღა
თქმა უნდა, იგი ბევრად უფრო ადრინდელია და ეყრდნობა პოეტის, როგორც
ხალხის მასწავლებლისა და მოძღვრის ფართოდ გავრცელებულ კონცეფციას. რო-
გორც ჩანს, ამ კონცეფციას იზიარებდა ბიზანტიური ეპოქაც, რომელმაც არა მხო-
ლოდ არისტოფანეს, არამედ კრატინესა და ევპოლისის თხზულებებიც შეიტანა
სასკოლო ლიტერატურაში. არისტოფანეს უდიდეს პოპულარობაზე ამ ეპოქაში მი-
უთითებს ისიც, რომ მის კომედიებს შეიცავდა 230-ზე მეტი ხელნაწერი, მის შემოქ-
მედებას კარგად იცნობდა ანა კომნინი.
– 33 –
არისტოფანეს კომედიის თავისებურებები სერიოზულად უშლიდა ხელს მის აღია-
რებას ახალ დროში. რენესანსის ეპოქაში, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, ყველაზე პო-
პულარული იყო არისტოფანეს კომედია «პლუტოსი», რომელშიც ყველაზე ნაკლე-
ბად აისახა მისი დროის პოლიტიკური ბრძოლა, ინვექტივა – ის, რაც არისტოფა-
ნეს დანარჩენ კომედიათა ყველაზე დიდ სპეციფიკურობას წარმოადგენს. იმ რამ-
დენიმე მწერალს შორის, რომლებმაც სწორად გაიაზრეს არისტოფანეს პოეზიის ძა-
ლა, იყო გენიალური ფრანსუა რაბლე.
დაინტერესება არისტოფანეს შემოქმედებით გაძლიერდა º´³³ საუკუნის საფრანგეთ-
სა და გერმანიაში. რასინმა «კრაზანების» გავლენით დაწერა თავისი «დავაქარნი».
განსაკუთრებული ყურადღება მიაპყრო არისტოფანეს º´³³³ საუკუნემ. არისტოფა-
ნეს შემოქმედება აღაფრთოვანებდა ინგლისში სვიფტსა და ფილდინგს; გერმანია-
ში გოეთემ სცადა «ფრინველების» გადაკეთება; ვილანდმა თარგმნა «კომედიის მა-
მის» ოთხი კომედია; ბერძენი დრამატურგის უსაზღვრო ფანტაზია აღაფრთოვა-
ნებდა ტიკს; არისტოფანეს შემოქმედებას უმაღლეს შეფასებას აძლევდა იმერმანი,
ბაძავდა პლატენი; არისტოფანე მოლიერზე მაღლა დააყენა სტენდალმა. არისტო-
ფანეს გავლენა ეტყობა ჰაინეს, ჰაუპტმანს, ფრანსს, კოქტოს, ჟარის, ბრეხტს…
1954 წელს მშვიდობის მსოფლიო საბჭოს გადაწყვეტილებით მთელმა მსოფლიომ
აღნიშნა გენიალური კომედიოგრაფოსის დაბადების 2400 წლისთავი.
*
არისტოფანეს კომედიების თარგმნას ბევრი სირთულე ახლავს (ინვექტივის სწორი
გადმოცემა, უხამსობების «შერბილება», «ბნელი» მინიშნებების შენარჩუნება და ა.
შ.), მაგრამ ამ სირთულეთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი, ჩვენი აზრით, არის
მ ე ტ რ უ ლ ი პ რ ი ნ ც ი პ ე ბ ი ს შ ე მ უ შ ა ვ ე ბ ა.
როგორც ცნობილია, ანტიკური დრამა განსხვავებული საზომებით იწერებოდა. სა-
დიალოგო პარტიის უდიდესი ნაწილი იამბური ტრიმეტრით იყო გამართული, პა-
რაბასისი – მთავარი (მეორე) ნაწილი კომედიაში – ანაპესტური ტეტრამეტრით,
ეპირემა და ანტეპირემა – ტროქეული ტეტრამეტრით და ა. შ.
ტროქეული ტეტრამეტრი ჩვენს თარგმანში გადმოცემულია კატალექტიკური მაღა-
ლი შაირით, ტროქეული ტრიმეტრი – თორმეტმარცვლიანი 4/4/4 ლექსით, ტროქე-
ული დიმეტრი – რვამარცვლიანი 4/4 ლექსით.
ანაპესტური ტეტრამეტრი გადმოცემულია ქართული ოცმარცვლიანი (ბისტიკაური)
ლექსით, ტრიმეტრი – თხუთმეტმარცვლიანი, დიმეტრი – ათმარცვლიანი და მო-
ნომეტრი – ხუთმარცვლიანი ლექსით («საბაზო» მუხლია 5).
დაქტილური ჰექსამეტრის გადმოსაცემად გამოყენებულია თვრამეტმარცვლიანი
6/6/6 ლექსი.
იამბური ტრიმეტრი გადმოცემულია თორმეტმარცვლიანი 6/6 საზომით, იამბური
ტეტრამეტრი – კატალექტიკური დაბალი შაირით, ხოლო დიმეტრი – რვამარ-
ცვლიანი 3/5 ან 5/3 ლექსით.
– 34 –
საგუნდო პარტიების გადმოსაცემად მივმართეთ ორ პრინციპს: 1. ანტისტროფი
რიტმული სტრუქტურით მთლიანად იმეორებს სტროფს; 2. ვინაიდან ქორიკის სა-
ზომებში მაქსიმალურად შეზღუდულია გრძელი მარცვლის დაშლა, გარკვეული
მნიშვნელობა ენიჭება მარცვალთა რაოდენობას სტრიქონში.

ლევან ბერძენიშვილი

ტომი I
ა ქ ა რ ნ ე ლ ე ბ ი

მ ხ ე დ რ ე ბ ი
შესავალი წერილი, თარგმანი და კომენტარები
ლევან ბერძენიშვილისა
გამომცემლობა
«ლოგოს პრესი»
რედაქტორი და გამომცემელი
ლაშა ბერაია
© გამომცემლობა «ლოგოს პრესი», 2002
© ლევან ბერძენიშვილი, თარგმანი, 2002
IშBN 99928-924-3-9
გამომცემლობა «ლოგოს პრესი»
ილია ჭავჭავაძის გამზირი 15ა, 0179 თბილისი
ტელ. 915101, წწწ.ლოგოსპრესს.ცომ.გე

წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Akarnelebi%3B%20Mxedrebi.pdf

Posted in თეატრალური და კინო პორტრეტები | Tagged , | Leave a comment

ბესო ხვედელიძე: ესტაფეტა

Beso Khvedelidze

ბესო ხვედელიძე

ესტაფეტა

მოქმედი პირები:
მე
პაპა
მამა
შვილი
ხალხი

სურათი 1

ღამე. ლამფის შუქით განათებული მწირად გაწყობილი ოთახი. მე ხის დაფაზე დანით ბოსტნეულს ვჭრი. იქვე ღუმელი გიზგიზებს. ისმის დანის რიტმული რაკუნი. თან ჩემთვის ვღიღინებ. კარზე კაკუნია. იღება კარი. შემოდის თეთრწვერა პაპა.

მე (დარბაზს):ღამით პაპა მოვიდა… დაღვრემილი ჩამოჯდა ჯირკზე და ზურგი ღუმელს მიუშვირა… (პაპა ჯირკზე ჯდება და ხელისგულებს ითვალიერებს) ზურგს ითბობდა, თან ხელისგულებზე ისე იყურებოდა, თითქოს იქიდან რაღაცის ამოკითხვა სურდა. ასე გაზეთს ჩასჩერებიან ხოლმე. ან წიგნს. აქ ჯერ არც ერთი გვაქვს და არც მეორე. ნუ, ეს მხოლოდ ჯერჯერობით… შესაძლოა სამუდამოდაც! ეს სიტყვაც ხომ საერთოდ სხვანაირად ჟღერს აქ. “სა-მუ-და-მოდ”… “სა-მუ-და-მოდ”… (პაპას) ახლა რაღა, პაპა?

(პაუზა)
პაპა (ხელისგულებს წყვეტს მზერას): ძროხებიც აღარ ზმუიან.

(პაუზა)

მე (დარბაზს): ამის გაგონებაზე თვალი ფანჯარაში მთვარისებური მნათობზე გამიშტერდა… კაი ხანს შევყურებდი… რომ გამოვფხიზლდი, თავი გადავაქნიე და პაპას შევხედე. (პაპას) მერე?
პაპა (ხელის ჩაქნევით): რაღა მერე?.. რაღა დარჩა… ძაღლი აღარ ყეფს, კატა აღარ კნავის, ქათამი აღარ კაკანებს, ღორი, ვირი, ცხენიც… ყველანი ჩუმად არიან. ხომალდიც აღარ გამოჩენილა რა ხანია… რამე ცუდი ამბავი ხომ არაა იქით? (პაპა ზევით იხედება)
მე: აბა მე საიდან უნდა ვიცოდე, პაპა, ეგეთები…
პაპა: უნდა იცოდე!.. შენ ყველაზე კარგად უნდა იცოდე… ეგეთი რა ხდება იქით, ასე რომ ჭიატებს ეს დღეები?.. ხან ჩაქვრება, ხან აინთება…
მე: აბა რაღა მახსოვს, პაპა… იმდენი ხანი გავიდა… ბოლოს, შემთხვევით გაჩენილმა ხანძრებმა რომ იმატა იქ, ეგ ახლაც კარგად მახსოვს… და თვითმკვლელობებმა… მეტი არაფერი…
პაპა: შემთხვევით არაფერი არ ჩნდება!
(პაუზა)
მე (დარბაზს): ცოტა ხანს ჩუმად შევყურებდით ერთმანეთს. მერე მე ისევ ბოსტნეულის ჭრა განვაგრძე. (ისმის დანის კაკუნი) (პაპას) ჩამოფრინდება ბოლო-ბოლო ეგ ოხერი ხომალდიც… სად წავა?.. ჩვენ იქით საით აქვთ გზა…
პაპა: ჯანდაბაში!.. იგვიანებს… ვერ ატყობ, რომ სხვანაირად იგვიანებს?.. პირუტყვიც კი გრძნობს რაღაცას…
(პაუზა)
მე: და ახლა ძროხებიც?
პაპა: და უკვე ძროხებიც… (პაპა ხელისგულებზე იხედება. სიჩუმეს კვლავ დანის რაკუნი არღვევს)
მე: ეგრეა ეტყობა… (ფეჩზე ქვაბს ვდგამ და შიგნით დაჭრილ ბოსტნეულს ვყრი)
პაპა: რა ეტყობა?!
მე: … ეგრეა ეტყობა საჭირო! (ფეჩში შეშას ვუკეთებ) შენ თვითონ არა თქვი, შემთხვევით – არაფერი ხდებაო?

სიჩუმე. ისმის შეშის ტკაცუნი.

პაპა: და ჩვენც რომ…
მე: ჩვენ რა?
პაპა: აგერ სიმონა ამბობს…
მე: რაო?
პაპა: სიტყვებიო…
მერე: ჰო…
პაპა: ძლივს ვიხსენებო… აგერ მეც _ გუშინ შეშას ვჩეხავდი და ვერ გავიხსენე…
მე: რა ვერ გაიხსენე?
პაპა: რატომ დავჩეხე… მერე კი გამახსენდა, მაგრამ ეგ მერე… სახლში რომ შევბრუნდი…
მე: ვბერდებით ალბათ… აქ დროც კი თითქოს სხვანაირად გადის… ვერ ატყობ?
პაპა: როგორ?!.. (ფეხზე დგება) ძროხებიც ბერდებიან?!.. ჩემი ჯეკაც?!.. ალიას ცხვრებიც აღარ კიკინებენ, აღარც ბუზები, კოღოებიც…
მე: ამ სიცივეში ბუზი სად ნახე?!

პაპა კვლავ ხელს იქნევს. მერე დოინჯი იყრის და შემომყურებს.

პაპა (მკაცრად): აწი შენ უნდა თქვა!… გამოხვალ, იტყვი და ახსნი!.. სხვანაირად ვერ იქნება!
მე: აბა მე საიდან, პაპა? მე აგერ ფეჩზე ქვაბის შემოდგმა ვიცი და მახსოვს… კაკლის მორეკვა კიდევ… ცხენების დაჭედვაც ვიცი… ჰა-ჰა – კეცზე მჭადის დაკრობა… მეტი რა უნდა ვთქვა?
პაპა: ვიდრე ეგენიც არ დაგვვიწყებია.
მე: და რატომ მაინცდამაინც მე?
პაპა: მაშ ვის ვკითხოთ? ვითომ ვერ ხვდები!.. ვინ რა იცის… შენ კიდევ ყველაზე ახალგაზრდა ხარ… თან სულ ბოლოს შენ ჩამოფრინდი იქიდან…
მე: კი მაგრამ, ბრძენი დაილია სოფელში? ჩამოვფრინდი თორემ, მეც დიდი ვინმე ვიყო… ვისზე მეტი ვარ აქ?
პაპა: აღარაფერში ვვარგივართ-მეთქი!.. ეგეც გვავიწყდება… (პაპა კარისკენ მიდის და იქიდან იყურება) კარგად იფიქრე, ვიდრე ყველა დავდუმებულვართ…
მე (აგდებით): ჰო… კაი… შემეშვი ერთი, თუ კაცი ხარ…
პაპა: თორემ ვინღა იტირებს პანაშვიდებზე… (პაპა გადის)

სურათი 2

აბოლებული მიწა. ირგვლივ სულ ნანგრევები. ირგვლივ გვამები ყრია სხვდასხვა პოზებში. სიჩუმე. ხმა ნანგრევებიდან.

შვილი (გამწარებით): აააა… ვაი… მიშველეთ! არავინა ხართ?!
მამა: აქ ვარ, შვილო… აგერ… შენს გვერდით!
შვილი: სად აბა, სად?!
მამა: გადარჩი?
შვილი: გადავრჩი?… კი… მგონი კი… ააა… ვეღარაფერს ვხედავ!
მამა: ჩემკენ გადმოტრიალდი!.. ეგრე… უჰ!!.. როგორ დაგსისხლიანებია თვალები… სულ წურწურით მოგდის ყურებიდან, ცხვირიდან, პირიდანაც…
შვილი: რა?
მამა: სისხლი – სხვა რა უნდა იყოს!
შვილი: ვაიმე, ვკვდებიი!!… მიშველეეთ!
მამა: დაწყნარდი!… ყვირილით რას უშველი… გაუძელი, შვილო! შენს თვალებს მაინც არაფერი შეხებია – ორივე მთელი გაქვს!…
შვილი: მართლა, მამა?
მამა: გაუძელი-მეთქი!… წესით აწი ჩვენებიც უნდა გამოჩნდნენ, და ლაზარეთშიც გადაგვიყვანენ… იქ კიდევ, მხედველობასაც აღგიდგენენ და ყველაფერს.
შვილი: საერთოდ ვეღარაფერს ვხედავ, მამა!
მამა: გაუძელი-მეთქი! ჩვენების მოსვლამდე გაუძელი… აუცილებლად გვიშველიან! უბრალოდ, შეიძლება, მერე სათვალის ტარება მოგიწიოს.
შვილი: ვაი, ჩემო უბედურო თავო!
მამა: შეიძლება-მეთქი!… დარწმუნებული არა ვარ, შვილო…

სურათი 3

ღამე. კვლავ ლამფის შუქით განათებული მწირად გაწყობილი ოთახი. მე ამჯერად სიმინდს ვფშვნი. იქვე შეშის ღუმელი გიზგიზებს. კარზე კვლავ კაკუნია. შემოდის ისევ პაპა. ფეხზე არაფერი აცვია.

მე (დარბაზს): მეორე საღამოთი პაპა ისევ მოვიდა. ფეხშიშველი. რომ შემომხედა, ერთი პირობა შუბლი შეკრა, მაგრამ არაფერი თქვა და როგორც ყოველთვის, ახლაც ჯირკზე ჩამოჯდა. მე სიმინდს ვფშვნიდი.
მე (პაპას): რაო?
პაპა: სხვანაირი ჩანხარ… სულ სხვანაირი…
მე (ღიმილით): სხვანაირი?.. მაინც როგორი?
პაპა: რაღა მახსოვს… აგერ უკვე ფეხზე ჩაცმაც მავიწყდება…
მე (დარბაზს): პაპას ფეხებზე დავაცქერდი და გაყვითლებული ფრჩხილების დანახვაზე გემრიელად გამეცინა. (გულიანად ვიცინი)
პაპა: იცინე, ჰო… იცინე…

მე ვჩუმდები. ღუმელში ისევ შეშა ტკაცუნობს.

პაპა: რა ვქნათ?
(პაუზა)
მე: ვბერდებით კი არა…
პაპა: ვქრებით!

სურათი 4

ისევ აბოლებული მიწა. ნანგრევები. ირგვლივ გვამები ყრია. სიჩუმე. კვლავ ხმა ნანგრევებიდან.

შვილი (გამწარებით): მამა, აქამდე შენც ხომ იცი, რა ბუზებივით მეხვეოდნენ გოგოები!.. ამის შემდეგ ვინღა მომეკარება?.. სათვალიანი ვისღა მოვეწონები, ჰა?!
მამა: შენც მუქი შუშები ჩაისვი, შვილო, ვითომ მზისაა…
შვილი: მუქი?!.. მერე ზამთარში რაღა ვქნა?!
მამა: ჩვენკენ ხომ ზამთარშიც იცის მზე…
შვილი: არა!.. ნუ ამბობ ეგრე!.. ხომ იცი, რანაირიც ვარ… თან ეს ტკივილი! მამა, ისე მტკივა, რომ… იქნებ მომკლა და მომასვენო!!
მამა: ტკივილით მეც ბევრი მტკივა, მაგრამ ჩუმად ვარ!
შვილი: გთხოვ, მამა!
მამა: შენი სიკვდილი ჩემი ხელიდან დღეს მაინც ვერაფრით გამოვა…
შვილი: აბა, ასეთი ვის დავენახო, ვის?!
მამა: ეჰ, შენ მხედველობაზე დარდობ, შვილო… მე კიდევ…
შვილი: სხვა რაზე ვიდარდო, რა ჯანდაბაზე?!
მამა: მე კი, ხმას არ ვიღებ… არადა…
შვილი: ნუ იღებ!.. რა არადა?..
მამა: არაფერი.
შვილი: რა არადა-მეთქი! მითხარი!.. მამა!
მამა: არ დამიჯერებ…
შვილი: მამა, მითხარი, ნუ მაწვალებ!
მამა: რა და… აფეთქების დროს თავი…
შვილი: თავი?
მამა: თავი კი არა, სხეული დავკარგე-მეთქი, რომ გითხრა – დამიჯერებ, შვილო?!
შვილი: კაი რა, მამა… რეებს ბოდავ?!.. რა თავი?!.. თავი თუ დაკარგე, როგორღა მელაპარაკები?
მამა: თავი კი არა, სხეული-მეთქი!..
შვილი: ბოდავ რაღაცას, მამა!
მამა: ვბოდავ??.. აფეთქების ეპიცენტრთან იმდენად ახლოს ვიყავი, ტალღა შიგ კისერში მწვდა… თავი მომაგლიჯა…
შვილი: მამა!
მამა: თავი კი არა, სხეული-მეთქი… და აქეთ გადმომისროლა, შენ გვერდით…
შვილი: ბოდვაა… მამა… სიგიჟეა!..
მამა: მერე კი შენც დამიძახე…
შვილი: გაჩუმდი!!
მამა: ჩემი სხეული კი, სადღაც, აქედან ძალიან იქით, შორს გდია… ალბათ უკვე უსიცოცხლო და გულგაჩერებული.
შვილი: მამხნევებ, არა, მამა? მეხუმრები!.. მაგარი სახუმარო დრო გამონახე, აი… კაცმა თვალისჩინი დავკარგე, სათვალიანად დარჩენა მემუქრება, შენ კიდევ, მასხარაობის გუნებაზე ხარ…
მამა: ეჰ…
შვილი: რა ეჰ?

სურათი 5

ღამე. სახლთან ხალხია შეგროვილი. წრეზე დგანან. შუაში შეშა ყრია.

მე (დარბაზს სახლის ფანჯრიდან): მესამე საღამოს მოედანზე კოცონი დაინთო, მაგრამ ვიდრე დაინთებოდა კაი ხანს იწვალეს. ვერ იხსენებდნენ, როგორ უნდა მოეკიდებინათ ცეცხლი ერთმანეთზე აკოკოლავებული შეშისათვის. არავის აღარ ახსოვდა. ისევ პაპა მოაგზავნეს ჩემთან.

ხალხს პაპა ეყოფა და ფანჯარას უახლოვდება.

პაპა: გამო, კაცო, გარეთ… რა წესია სულ ეგრე სახლში ჯდომა?
მე: ახლა რაღა გინდათ?
პაპა: გამო, ცეცხლი მოგვიკიდე, თუ კაცი ხარ… არ გვინდა მეტი არაფერი… შეინახე შენთვის, რაც იცი!.. მხოლოდ ცეცხლი მოგვიკიდე…
მე: ცეცხლი მოგიკიდოთ?!
პაპა: გამოდი, გამო… ეგ შაყირობა კიდევ სხვა დროისთვის გადადე… ისე გამო… აღარაა დრო თუ?.. მოგვეხმარე – ბევრს ხომ არაფერს გთხოვთ…
სახლიდან გარეთ გამოვდივარ და ხალხს ვუახლოვდები.
მე (დარბაზს): ცეცხლის ანთება კი მახსოვდა. (ვუკიდებ შეშას ცეცხლს) უცებ დავუნთე და დაიწყო: თუ კი რამე ძველმანი ებადათ, რაც კი რამე ჰქონდათ – ოდნავი სიძველე რომ გადაჰკრავდა, ყველაფერი გამოიტანეს სახლებიდან და დაიწყო ყველამ მისი ჩაყრა ლამის ცამდე აბრიალებულ კოცონში.

ხალხი მირბი-მორბის და ცეცხლში სხვადასხვა ნივთებს ყრიან. კოცონი გიზგიზებს.

პაპა: ყველაფერი უნდა მოვიშოროთ… გამოვიგავოთ… პაპაჩემისგან მახსოვს… (პაპა ზევით იყურება)
მე (დამცინავად): ეგ რეები გხსომებია?
პაპა: ეგ კი მახსოვს… რა დამავიწყებს… ეგეთები არავის არასდროს ავიწყდება…
მერე: მერე რა მოხდება?
პაპა: იქნებ გვეშველოს რამე… ზუსტად კი არ მახსოვს რომ ეგრეა, მაგრამ მაინც… ცდა რისი მონახევრეა?
მე: ბედის იყო იქ… (თითს ცისკენ ვიშვერ, რომელიც ვარსკვლავებითაა მოჭედილი)
პაპა: ეგრე იქნება აქაც!
პაუზა.
მე (დარბაზს): რომ მორჩნენ, უზარმაზარ კოცონს ირგვლივ შემოვუსხედით და ცეცხლის ენები აგვერეკლა თვალებში. (ყველანი გარს უსხდებიან კოცონს) უკვე ღამე იდგა. მერე ყველამ ზემოთ აიხედა – დედამიწას ეძებდნენ მზერით. მალევე იპოვეს და ერთდროულად დადუმებულები ააჩერდნენ. ძლივს ჭიატებდა. ხან უფრო აინთებოდა, ხანაც პირიქით – იქამდე მიბჟუტდებოდა, ყველას გულს უკუმშავდა, მაგრამ მაინც არაფრით ქრებოდა. პაპა ჩემს გვერდით იჯდა, ისიც ზემოთ იყურებოდა და მძიმედ სუნთქავდა.
პაპა: რა უბედურება ხდება ეგეთი იქ…
მე (დარბაზს): ზუსტად ამ დროს მარჯვენა თვალი ამეწვა – თითქოს რაღაც ნამცეცი ჩამივარდა. მოვისრისე. მაინც მეწვოდა. მერე, უცებ მარცხენაც ამეწვა. ორივე ხელით მოვისრისე. ვიგრძენი, რომ თვალები ამიწითლდა და ამიწყლიანდა.
პაპა: კიდევ კაი, ეგ არავის ავიწყდება და ჯერ არ გამოგვლევია…
მე: რა?
პაპა: ცრემლი! (პაპა თვალებზე ხელისგულებს იფარებს)

სურათი 6

ისევ აბოლებული მიწა. ნანგრევები. ირგვლივ გვამები ყრია. სიჩუმე. კვლავ ხმა ნანგრევებიდან.

მამა: დავიფიცებ ყველაფერს, რომ არ ვმასხარაობ, შვილო!
შვილი: რას დაიფიცებ?
მამა: ყველაფერს-მეთქი… საწყალი დედაშენის ხსოვნას, თუნდაც… თუმცა რა საჭიროა… ხელის მოძრაობა ხომ შეგიძლია? ისიც ხომ არ გაგიფუჭა აფეთქებამ?…
შვილი: არა, ხელი ორივე მთელი მაქვს!
მამა: ჰოდა, მარჯვენა ოდნავ მარჯვნივ გამოსწი…
შვილი: კარგი რა, მამა, რა დროს მასხარაობაა?!
მამა: გეუბნები-მეთქი
შვილი: ხო, კაი… ჩემგან მარჯვენა, თუ შენგან?
მამა: რა მნიშვნელობა აქვს… აი ეგრე…
შვილი: მერე?
მამა: რაღა მერე… ეს ჩემი შუბლია. ახლა ქვემოთ ჩააცურე, ჩემი ბიჭი…
შვილი: ქვემოთ? ქვემოთ საითკენაა?
მამა: ჰო, ჰო, აი მანდეთ, ცოტათი კიდევ… ო! ეგ ცხვირია… ტუჩები, ნიკაპი, ყელი… აჰა… მაინც არ გჯერა, მამა გენაცვალოს?
შვილი: ღმერთო ჩემო!
მამა: დიახაც…
შვილი: ღმერთო დიდებულო!
მამა: ღმერთს თავი დაანებე… სადღა ცალია ჩვენთვის… ახლა ხომ გჯერა, რომ მხოლოდ თავიღაა დარჩენილი შენი სპორტული აღნაგობის მამიკოსგან, ვისზეც თავის დროზე არანაკლებ ირეოდნენ ლამაზი გოგოები!
შვილი: ღმერთო! ეს რა დაგემართა, მამა… როგორ?! მე კიდევ ხუმრობა მეგონა, ისე მამხნევებდი…
მამა: რას იზამ, შვილო…
შვილი: კი მაგრამ, რაღა გეშველება, მამა?.. რაღა გეშველება კი არა… თფუი… რა საზიზღრობებს ვკითხულობ!
მამა: მაგაზე ნუღარ იდარდებ… ყველაფერი ხდება…
შვილი: რა ყველაფერი?!.. რაღა უნდა მოხდეს, ამაზე უარესი, მამა?!.. კი მაგრამ სხვები? სად არიან სხვები? ჩვენები?!.. ჰა, მამა?!
მამა: სხვები?.. ეჰ, როგორც ვხედავ და მესმის, შვილო, მგონი აღარავინაც აღარაა…
შვილი: რაა?!
მამა: ირგვლივ სულ სისხლის გუბეები დგას და ხორცის ნაფლეთები ყრია, შვილო…
შვილი: გაჩუმდი…
მამა: შენ ხომ ტკივილს სიკვდილით გინდოდა მორეოდი?
შვილი: მამა…
მამა: მე კიდევ შენი კი არა, ერთი ჭუჭყიანი ბუზის მომკვლელიც აღარ ვარ!
შვილი: გემუდარები, გაჩერდი!
მამა: ეგ კი არა, შენს ქამარზე ჩემი ნაჩუქარი რევოლვერი ჰკიდია… უკვე მე გთხოვ _ ხელი მოკიდო და თანაგრძნობით გამიხვრიტო შუბლი.
შვილი: არა! არასდროს, მამა! ნუ მავალებ საშინელებას!
მამა: გთხოვ!
შვილი: მე რომ მაგის ოდესმე ჩამდენი ვყოფილიყავი, აქამდე ვიზამდი!
მამა: რა თქვი?
შვილი: ძალიან გთხოვ, კარგად გამიგე, მამა… მე ვერ გამოვკრავ ჩახმახს თითს! არც იქნება საჭირო… მალე ჩვენები მოვლენ! და გაგვიყვანენ!

სურათი 7

დილა. ნისლი. პაპა და მე გვერდიგვერდ ვსხედვართ.

პაპა: შენ ვინ ხარ?
მე: მე ვინ ვარ?
პაპა: ჰო, ვინ ხარ?!.. ან მე ვინ ვარ?!.. (პაპა ფეხზე დგება და აქეთ-იქით იხედება) სად ვართ?!
მე: აქ ვართ…
მე (დარბაზს): მეც წამოვდექი. ერთმანეთის მეტს ვეღარავის ვხედავდით. ირგვლის ნისლი გვერტყა. მერე ადგილზე დავტრიალდით. ნისლი სულ უფრო ბლანტდებოდა და გაუმჭვირვალი ხდებოდა.
პაპა: გზა საითაა? (პაპა ხელისცეცებით დგამს ნაბიჯს ნისლში და იკარგება)
მე (დარბაზს): პაპასკენ გავიწიე, მაგრამ გვიანი იყო. პაპა აღარსად ჩანდა… ეჰეეეიი! პაპაა! სად ხააარ?!

პაუზა.

მე (დარბაზს): მაინც არაფერი. არანაირი ხმა და პასუხი. არც ნიშანი. ასე სახლამდეც ვერ გავაგნებდი. შეიძლება სადმე გადავჩეხილიყავი. სახლიც არ მახსოვდა, სად იდგა. გამოსავალი თითქოს არ ჩანდა. სოფლელებიც ყველანი ერთიანად დაკარგულიყვნენ. არც სოფელი ჩანდა. აღარც მოედანი. აღარც პაპა. აქაურობა ნისლს დაეფარა – გაუვალს, სქელს და უიმედოს.

სურათი 8

ისევ აბოლებული მიწა. ნანგრევები. ირგვლივ გვამები ყრია. სიჩუმე. კვლავ ხმა ნანგრევებიდან.

მამა: ჩვენები აღარ მოვლენ, შვილო…
შვილი: რას ქვია, აღარ მოვლენ?! შენ თვითონ არ ამბობდი, მოვლენ და გაგვიყვანენო!
მამა: ახლაღა ვხვდები, რომ სისულელეა… ყველა დაღუპულია.
შვილი: მოვლენ, მართლა მოვლენ და მე ვეტყვი… აგერ ნახავ, მამა… შენს თავს სასწრაფოდ ლაზარეთში წაიღებენ და შენს სხეულზე, ანდა თუ ვერ იპოვეს, სხვა თავმოგლეჯილის ტანზე მიაკერებენ!
მამა: გრამაფონში!
შვილი: მე სინათლეს დამიბრუნებენ, მამა!.. მუქ შუშებს ჩავისვამ! მართლა გეუბნები… ზამთარშიც სათვალით ვივლი! შენთან ერთად!
მამა: კაი, გაჩერდი…
შვილი: ნახავ… ჩვენ კიდევ ბევრჯერ წავალთ სტადიონზე ფეხბურთის საყურებლად… მზესუმზირას ვიყიდით ბევრს…
მამა: გახსოვს ბოლოს რომ ვიყავით?
შვილი: მაგას რა დამავიწყებს… შენ რომ მსაჯს დედა შეაგინე და გვერდით თურმე მამამისი რომ გვეჯდა.
მამა: კაი დრო იყო, შვილო…
შვილი: რას ქვია – იყო?!.. იყო კი არა, იქნება! ჩვენები მოვლენ, მამა! შენ ტანს მოგაკერებენ, მე თვალისჩინს აღმიდგენენ! ზღვაზეც წავალთ. ცურვაში ხომ ისევ მაჯობებ, სამაგიეროდ, მე უფრო დიდხანს ვყვინთავ…
მამა: გახსოვს, ძლიერი ქარიშხალი რომ ამოვარდა და ჩვენი ლეიბი იმ შენი გოგოებიანად შუა ზღვაში რომ წაიღო?
შვილი: აგერ ნახავ, კიდევ თუ არ იქნება, მამა… თხილამურებზეც დავდგებით. თხილამურები ისევ შენ უნდა მათხოვო. ჩემები, ხომ იცი, როგორი მოკლეა… ხან მე დავეშვები, ხან შენ.
მამა: ბოლო დაშვებაზე ფეხი რომ მოგტყდა და მედპუნქტამდე ხელით რომ გათრიე, შვილო, გახსოვს?..
შვილი: მახსოვს, მამა… რა დამავიწყებს…
მამა: წელი მთელი კვირა გაკავებული მქონდა…
შვილი: იქნება! კიდევ იქნება! აუცილებლად იქნება, მამა! რატომ არ გჯერა? აი, ჩვენები მოვლენ და…
მამა: არავინაც აღარ მოვა, ჩემი ბიჭი! ყველაფერი პირთამდე მომსპარია და, მე მგონი, ერთადერთი ვართ, თუ ორად-ორი, ვინც გადარჩა…
შვილი: სსუ!
მამა: არ მოვა-მეთქი არავინ!
შვილი: ვიღაცა ხომ მაინც გადარჩა?
მამა: ჩვენ-მეთქი… ეს ძალიან ძლიერი აფეთქება იყო, შვილო… მოხდა მოსახდენი… სიარული ხომ შეგიძლია?
შვილი: სიარული?
მამა: წამოიწიე. ადე, ადე, გაუძელი!
შვილი: მმმ, ძალიან მტკივა, მამა…
მამა: არ მიაქციო ყურადღება… ადე, ადე, და იცი, რა ქენი?
შვილი: ჰო…
მამა: ჩემი თავი აიღე ხელში!
შვილი: რა შენი თავი, მამა?
მამა: აიღე-მეთქი!
შვილი: ხელში?
მამა: აი ეგრე!.. კარგად მომკიდე… მე ვხედავ გზას და, თუ გასვლაა – ერთად გავალთ!
შვილი: ვერაფერს ვხედავ, მამა!
მამა: პირდაპირ გადადგი ოთხი ნაბიჯი!.. ეგრე!.. ახლა მარცხნივ. ერთი, ორი, სამი… სტოპ!
აკვამლებული ნანგრევებიდან გამოდის სამხედროფორმიანი შვილი ცალი ხელის ცეცებით და მეორე ხელში მამის თავი უჭირავს.
შვილი: რა ხდება?
მამა: ფეხი არ დაადგა! ვიღაცის მოგლეჯილი ბარძაყი გდია!.. ოდნავ მარჯვნივ და პირდაპირ, ოღონდ ჩემი თავი არ გაგივარდეს – ძალიან ცუდად გიჭირავს, შვილო… წესიერად დამიჭირე! თითები კარგად შემომაჭირე! მარცხენა ხელიც მოახმარე!
შვილი: ცუდად ვარ, მამა!
მამა: წავედით!.. თამამად!.. პირდაპირ სამი მოკლე ნაბიჯი… ახლა მარცხნივ შეუხვიე… ფრთხილად, ამ მუცელგამოფატრულს არ დაადგა ფეხი!
შვილი: ვაი, დედა…
მამა: რა გაკვნესებს…
შვილი: აღარ მივედით, მამა?
მამა: წესით კი უნდა მივსულიყავით.
შვილი: იქნებ გზა აგვერია?
მამა: არა… აქაც გვამებია.
შვილი: ბევრი?
მამა: …ვიდრე წარმომედგინა, იმაზე დიდი აფეთქება ყოფილა… წინ ოთხი ნაბიჯიც და მერე მარჯვნივ შევუხვიოთ… აი ეგრე… აგერ, წყალი მოდის! ონკანი დარჩენიათ ღია.
შვილი: დავიღალე… ყველაფერი მტკივა, მამა!
მამა: ჰოდა, წყალი დავლიოთ… მეც დამალევინე… ცოტა შევისვენოთ… ჭიქა აგერ დგას, შვილო… მარჯვენა ხელი წინ გაიშვირე… ოდნავ მარცხნივ… ოოო, კარგია… არ გაგივარდეს… ახლა ცოტა დაიხარე… ჭიქიანი ხელი არსად გასწიო… ზუსტად შენს ქვეშ ონკანია, საიდანაც წყალი მოდის… აავსე… ეგრე… კიდევ ცოტაც.
შვილი: ცივი წყალი…
მამა: მოსვი და მეც მომასმევინე… პირი, ხომ ხვდები სადა მაქვს, შვილო?
შვილი: ვიცი! (შვილი ჭიქით ავსებს წყალს და მამას ასმევს)
მამა: კარგი ხარ… მეტი აღარ მინდა… გადააგდე ეგ ჭიქა… აღარა მგონია, კიდევ ვინმეს გამოადგეს!
შვილი: იდგას რა… რა იცი, რა ხდება… ახლა საით? ღმერთო ჩემო, რა ხდება ეს!
მამა: ჩუ! რა გაყვირებს!.. ანდა იყვირე, მაინც ვერავის გააგონებ.
შვილი: მართლა ყველაფერი აფეთქდა, მამა?
მამა: სულ ყველაფერი!
შვილი: და რა მოხდა ეგეთი?
მამა: ღმერთმა იცის.

სურათი 9

ღამე. ნისლი გაფანტულია. ცა ვარსკვლავებითაა მოჭედილი. მე ძირს ვწევარ.

მე (დარბაზს): რომ გამეღვიძა – ძირს ვიწექი. აქაურ მიწაზე. მიწა გრილი იყო, ოდნავ ნოტიო… სულ სხვა სუნი ასდიოდა. ვერ ვიხსენებდი რისი… ირგვლივ სიჩუმე იდგა. აღარც ნისლი იყო და აღარაფერი ეგეთი. (ვჯდები) მიმოვიხედე, მაგრამ ვერავინ დავინახე. სოფლელები ალბათ უკვე სახლებში იქნებოდნენ შეკეტილი, თავებიც ალბათ ბალიშებზე ეწყოთ და ეძინათ. (ფეხზე ვდგები) ფეხზე წამოვდექი და ტანსაცმელი ჩამოვიფერთხე – სულ დამტვერილი ვიყავი. რომ გავსუფთავდი, ყური მივუგდე. საერთოდ ვერაფერი გავიგონე და მივხვდი – უცნაურად მუნჯი სიჩუმე იდგა ირგვლივ. მერე ღამის ცას ავხედე. როგორც ყოველთვის, ამჯერადაც ვარსკვლავებით იყო მოჭედილი. კაი ხანს ავყურებდი. ყველა ვარსკვლავი ერთდროულად მერეკლებოდა თვალებში. რომ მოვიბეზრე, დედამიწას დავუწყე ძებნა. დიდხანს ვეძებდი – ვატრიალებდი თავს აქეთ-იქით. ცასაც ამ ყურებაში თითქოს მელნისფერი შეეპარა და მტრედისფერისკენ გადაიხარა. მაინც ვერ მივაგენი. ერთი, რაც შევამჩნიე – მის ადგილას მხოლოდ ლაქაღა ჩანდა – პატარა, მუქი, ნისლივით ერთი ბეწო ლაქა. მზერა დავძაბე და უფრო დავაკვირდი. არ მეშლებოდა – ლაქა იყო მხოლოდ და მორჩა… უეცრად საოცარმა ჟრუანტელმა დამიარა, ერთიანად გამაცია, მერე გამაცხელა და ყველაფერი ერთდროულად მომინდა: ტირილიც, სიცილიც, სიცოცხლეც, სიკვდილიც…

სურათი 10

დაბრმავებულ და სამხედროფორმიან შვილს კვლავ მამის თავი უჭირავს ცალ ხელში და წინ მიიწევს.

შვილი: მორჩა!.. ასე არ შეიძლება! აღარ შემიძლია, მამა!
მამა: დაწყნარდი!
შვილი: ამ ჩემს სიბრმავეს, საეჭვოდ აღდგენილ მხედველობას, საძაგელ სათვალეს მირჩევნია, საერთოდ არ მედგას ეგეთი თავი კისერზე! ვისთვის? რისთვის?
მამა: რეებს ბოდავ?!.. მარჯვნივ გატრიალდი და წინ ექვსი ნაბიჯი, შვილო!!
შვილი: მორჩა-მეთქი!
მამა: რა ვთქვი მე?
შვილი: მე უკვე ვიცი, რაც უნდა ვქნა, მამა!!
მამა: გაჩერდი-მეთქი, შვილო!
შვილი: არავითარი ჩვენები აღარ არსებობენ!!.. ესე იგი, აქ ყველაფერი მორჩა, მამა!
მამა: მაგას თუ ხვდები, უკვე კარგია…
შვილი: მოიცა… შენ რომ მაჩუქე, ის დასაკეცი დანა ჯიბეში უნდა მედოს… გულის ჯიბეში! (შვილი ჯიბიდან დანას იღებს და შლის)
მამა: რომელი დანა?!
შვილი: აქაა!.. ვიპოვე!!! ძალიანაც კარგი…
მამა: რაიმე სისულელე არ ქნა, შვილო!!

შვილის ხელის დაქნევით, წკაპუნით ხსნის დანას.

შვილი: მე ვიცი, რასაც ვიზამ!!
მამა: გაჩერდი-მეთქი!
შვილი: იმას, რაც თავიდანვე უნდა მექნა, მამა!!
მამა: რეებს ბოდიალობ?!
შვილი: საერთოდ მოვიჭრი თავს და შენსას დავიდგამ მხრებზე!!!
მამა: რაა??!
შვილი: რა და, რაც გაიგე, მამა!
მამა: შენ გაგიჟდი!!
შვილი: ჩვენ ხომ, რამდენი ხანია, ერთად მოვდივართ _ მე შენიდან, შენ შენი მამისგან, ის კიდევ უფრო შორიდან…
მამა: არ გინდა!!
შვილი: ერთი სიყვარულით, ერთი სისხლით, ერთნაირი მიხვრა-მოხვრით, ერთნაირი სურვილებით…
მამა: არ ქნა!!! არაააა……..
შვილი: და ვიტირებ მაინც… ბოლოჯერ, მამა… ვინმემ ხომ მაინც უნდა იტიროს, ვიდრე ყველაფერი საბოლოოდ დამთავრებულა…

შვილი საკუთარი თავის მოჭრას იწყებს.

სურათი 11

დილა. აქა-იქ სახლები. მე ზურგით ვდგავარ და დასახლებას გავცქერი.

მე (დარბაზს): სადღაც ყურისძირში მამალი აყივლდა.
ყივილი: “იყოდაარაიყოოოოო…”
მე: ყური მივუგდე. მამალი იყო რო?.. ძალიან ახლებურად და სხვანაირად ყიოდა. სულ სხვა ხმით და გაბმულად. ყიოდა და არ ჩერდებოდა.
ყივილი: “იყოდაარაიყოოოოო…”
მე: არ ვიცოდი რა მექნა. მიმოვიხედე. ყველაფერს ვაკვირდებოდი: აგერ სახლები, მძინარე სახლები, ადამიანებიანი სახლები – ერთნაირები, დაბლები, საწყლები… მერე აქაურ ჰორიზონტს გავხედე – მთებიც სხვანაირები იყვნენ. გორაკებიც. ხეობაც. მერე ძაღლი აყეფდა. უცნაურად ყეფდა. ისიც სულ სხვანაირად.
ყეფა: “აღარვარ!… აღარვარ!”
მე: ძაღლი იყო რო?
ყეფა: “აღარვარ!… აღარვარ!”
მე: მერე ერთ-ერთი სახლის კარი გაიღო. იქიდან ვიღაც გამოვიდა და ბოსელში შეაბიჯა. (ერთ-ერთი სახლიდან ვიღაც გამოდის და ფიცრულში შედის) ვერ ვიცანი. იმას მეორე მოჰყვა. წყაროსკენ გაუყვა. ხელში სხვანაირი კოკა ეჭირა (მეორე სახლიდან ქალი გამოდის კოკით მხარზე და მიდის) კოკა იყო რო? და თვითონაც უცნაურად გამოიყურებოდა. სოფელი იღვიძებდა.
ყივილი: “იყოდარაიყოოოო…”
მე: ყველაფერი სხვანაირი იყო და სხვა სუნი ასდიოდა.
ყეფა: “აღარვარ!… აღარვარ!”
მე: თვალები მთელი ძალით დავხუჭე და უცებ ძალიან შემეშინდა: მაინც ყველაფერს ვხედავდი. (თვალებზე ხელისგულებს ვიფარებ) გაკვირვებულმა ქუთუთოები ფრთხილად მოვისინჯე – თვალები აშკარად დახუჭული მქონდა. შიშმა კინაღამ სუნთქვა შემიკრა. ფრთხილად მოვისვი ლოყებზე ხელი… ნიკაპზეც, ცხვირზეც, წარბებზე, საფეთქლებზე. შემდეგ შუბლზე ავიცურე და ვიდრე მოულოდნელობისგან ერთიანად გამაცხელებდა, კიდევ ერთხელ გავიგონე.
ყივილი: “იყოდარაიყოოოო…”
ყეფა: “აღარვარ!… აღარვარ!”
მე: შუბლზე მესამე თვალი მქონდა და იქიდან ცხარე ცრემლი მდიოდა.
მე დარბაზისკენ ვტრიალდები და შუბლიდან ვანათებ. თავს აქეთ-იქით ვატრიალებ. შუბლიდან გადმომდინარი სხივი ყველაფერს ეხება.
ყივილი: “იყოდარაიყოოოო…”
ყეფა: “აღარვარ!… აღარვარ!”
ყივილი: “იყოდარაიყოოოო…”
ყეფა: “აღარვარ!… აღარვარ!”

(ფარდა)

წყარო – http://www.lib.ge/body_text.php?8485

Posted in დრამატურგია | Tagged | Leave a comment

Квентин Тарантино: Бешеные псы

Сценарий своего дебютного фильма Тарантино написал в 1990 году. Эта психологическая драма с криминальным сюжетом, вышедшая на экраны в 1992 году, потрясла весь мир.

Герои ее – не просто ходульные злодеи, но живые люди, здесь отражен целый спектр человеческих взаимоотношений. В литературной основе есть часть не вошедших в фильм эпизодов и порою несколько иначе расставлены акценты.

Квентин Тарантино

Бешеные псы

Перевод Шполбдера

1. “ЗАКУСОЧНАЯ ДЯДИ БОБА” – УТРО

Восемь мужчин, одетые в ЧЕРНЫЕ КОСТЮМЫ, сидят за столом в кафе. Это М-Р
БЕЛЫЙ, М-Р РОЗОВЫЙ, М-Р СИНИЙ, М-Р СВЕТЛЫЙ, М-Р РЫЖИЙ, М-Р БУРЫЙ, КРАСАВЧИК
ЭДДИ КАБО и главный босс ДЖО КАБО. Они заканчивают завтракать, пьют кофе и
разговаривают. Джо листает маленькую записную книжку. М-р Розовый
рассказывает длинную занимательную историю про Мадонну.
М-Р РОЗОВЫЙ. “Like a Virgin” — это песня про телку, которая нарвалась
на мужика с большим членом. Вся эта песня – метафора большого члена.
М-Р СИНИЙ. Ерунда. Она про беззащитную девушку, которая пару раз
потрахалась, и вот наконец она встречает хорошего парня, который на самом
деле к ней неравнодушен…
М-Р РОЗОВЫЙ. …Ой-ой-ой, вы только послушайте! Расскажи кому-нибудь
другому.
ДЖО (читая свою записную книжку). Тоби… что еще за Тоби? Тоби…
Тоби… думай…думай…
М-Р РОЗОВЫЙ. Эта песня — не о девушке, встретившей хорошего парня. Вот
“True Blue” — точно об этом, тут я спорить не буду.
М-Р РЫЖИЙ. Это какая “True Blue”1?
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Ты, что, “True Blue” не знаешь? Это же суперхит
Мадонны. Слушай, я вообще за чартами не слежу, но даже я слышал про песню
“True Blue”.
М-Р РЫЖИЙ. Слушай, козел, я не говорю, что я вообще о ней не слышал, я
просто спросил, какая именно “True Blue”. Уж извини, но я не большой
поклонник Мадонны.
М-Р БУРЫЙ. Терпеть не могу Мадонну.
М-Р СИНИЙ. Мне нравятся ее ранние вещи. Ну эти, “Lucky Star”,
“Borderline”, но с тех пор, как у нее начался период “Papa Don’t Preach” –
не знаю, я как-то охладел…
М-Р РОЗОВЫЙ. Слушайте, заткнитесь, а! Я начал излагать свою мысль, а
из-за вас даже забыл, о чем говорил.
ДЖО. Ага, Тоби — это та китайская девчонка.
М-Р БЕЛЫЙ. Что-что?
ДЖО. Да вот, я тут в старом пиджаке нашел записную книжку… Тоби,
Тоби… Как же ее фамилия?
М-Р РОЗОВЫЙ. Так о чем я говорил?
М-Р РЫЖИЙ. Ты сказал, что “True Blue” — это песня о девчонке, которая
нашла хорошего парня, а “Like a Virgin” — метафора большого члена.
М-Р РОЗОВЫЙ. Так вот, слушай, о чем “Like a Virgin”. Она о телке,
которая трахается как ненормальная. То есть все время: утром, днем, вечером,
ночью, член, член, член, член, член, член, член, член, член, член, член.
М-Р СИНИЙ. И сколько всего членов?
М-Р БЕЛЫЙ. Много.
М-Р РОЗОВЫЙ. И вот однажды она встречает такого крутого мужика, ну,
просто супер. Он членом туннели может рыть не хуже Чарльза Бронсона в
“Большом побеге”. И когда он начинает орудовать этим своим членом, она
чувствует то, что давно уже забыла. Боль.
ДЖО. Шу? Тоби Шу? Нет.
М-Р РОЗОВЫЙ. Больно. Ей очень больно. Хотя вроде бы не должно. Она
столько трахалась, что у нее влагалище как жвачка растягивается. Но когда
этот половой гигант ее сношает, ей больно. Как в самый первый раз. Боль
напоминает этой трахальщице, что такое – быть девственницей. Отсюда и
название.
Все за столом смеются.
ДЖО. Чу?
М-Р РОЗОВЫЙ. Пошел ты нахрен — “чушь”! Не чушь! Да что ты вообще в
этом понимаешь? Ты вот до сих пор своего Джерри Вейла слушаешь.
ДЖО. Не “чушь”, идиот, а Чу! Ну, такое китайское имя, знаешь?
М-р Белый выхватывает записную книжку из руки Джо. Они дерутся, но не
по-настоящему.
М-Р БЕЛЫЙ. Отдай мне эту ерунду.
ДЖО. Ты что творишь, мать твою! А ну верни книжку!
М-Р БЕЛЫЙ. Я устал слушать твое бормотанье, Джо. Отдам, когда будем
уходить.
ДЖО. То есть как это – когда будем уходить? Отдай сейчас.
М-Р БЕЛЫЙ. Ты уже пятнадцать минут бормочешь какие-то имена. “Тоби…
Тоби… Тоби Вонг… Тоби Чанг…”. “Джеки Чан”, мать твою! В правое ухо
этот умник большой член Мадонны мне сует, а в левое – ты свою Тоби
Хер-знает-что…
ДЖО. А тебе не похрену?
М-Р БЕЛЫЙ. Когда ты меня достаешь, мне совсем не похрену.
ДЖО. Отдай книжку.
М-Р БЕЛЫЙ. А ты ее уберешь с глаз долой?
ДЖО. Я сделаю с ней, что захочу.
М-Р БЕЛЫЙ. Ну тогда мне придется оставить ее себе.
М-Р БЛОНДИН. Джо, хочешь, я его пристрелю?
М-Р БЕЛЫЙ. Еще чего? Да ты если во сне увидишь, что меня пристрелил,
лучше сразу проснись и прощенья попроси.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Кто-нибудь слышал, какой музон Кей-Билли ставит на
“Уикэнде семидесятых”?
М-Р РОЗОВЫЙ. Отличный, верно?
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Просто невероятный.
М-Р РОЗОВЫЙ. Точно. Знаешь, что я слышал вчера? “Heartbeat — It’s
Lovebeat”, ее поют маленький Тони ДеФранко и семья ДеФранко. Я ее не слышал
с пятого класса, представляешь?
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Когда я сюда ехал, я включил эту станцию. И вдруг слышу
— “The Night the Lights Went Out in Georgia”. Я эту песню сто лет не
слышал, а ведь в свое время ее миллион раз крутили. И вот я слушаю ее
сегодня утром, и вдруг я впервые понял, что женщина, которая поет эту песню
— это та самая, что убила Энди.
М-Р СИНИЙ. Ты что, не понял, что Викки Лоуренс его убила?
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Я думал, что Энди убила гулящая жена.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Там же в песне все сказано.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Знаю, я слышал. У меня, наверное, что-то со слухом
было, когда песня доходила до этого места. Я думал, когда она поет про
младшую сестру, имеется в виду ее невестка, гулящая жена.
ДЖО. Нет, это она. Она и гулящую жену убила тоже.
М-Р РОЗОВЫЙ. Вы знаете это место в “Gypsies, Tramps and Theives”, когда
она поет “Папа убил бы его, если б знал, что он сделал со мной”? Я никогда
не мог понять, что же он такое сделал.
Все смеются. ОФИЦИАНТКА подходит к столу, у нее в руках счет и
кофейник.
ОФИЦИАНТКА. Кому-нибудь еще кофе?
ДЖО. Нет, нам уже пора. Давайте счет, я расплачусь.
Она протягивает ему счет.
ОФИЦИАНТКА. Прошу. Пожалуйста, оплатите на кассе.
ДЖО. Само собой.
ОФИЦИАНТКА. Желаю вам приятного дня, ребята.
Все бормочут ответные любезности. Она уходит. Джо встает.
ДЖО. Я расплачусь, а вы оставьте чаевые. (М-ру Белому) Когда я вернусь,
я хочу получить назад свою книжку.
М-Р БЕЛЫЙ. Извини, но теперь она моя.
ДЖО. Светлый, пристрели этого поганца, ладно?
М-р Светлый выставляет указательный палец наподобие пистолета и
стреляет в м-ра Белого. М-р Белый делает вид, что убит. Джо уходит.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Так, все скинулись по доллару для этой дамочки.
Все вынимают по доллару и бросают их на стол. Все, кроме м-ра Белого.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Эй, давай и ты доллар.
М-Р БЕЛЫЙ. Не-а. Я не даю чаевых.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. То есть как это – не даешь?
М-Р БЕЛЫЙ. Не считаю это необходимым.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Не считаешь необходимым давать на чай?
М-Р РОЗОВЫЙ (смеется). Мне нравится этот парень, он точно
ненормальный…
М-Р СВЕТЛЫЙ. Ты хоть представляешь себе, какую зарплату получают эти
официантки? Смешно сказать, какую.
М-Р БЕЛЫЙ. Ой, вот только не надо этой ерунды, ладно? Если ее не
устраивает зарплата, пусть увольняется.
Все смеются.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Слушай, да такое даже жадный еврей сказать постыдится.
То есть ты заявляешь, что никогда в жизни не давал чаевых?
М-Р БЕЛЫЙ. Давать чаевые лишь потому, что так принято? Нет, это не по
мне. Я могу дать на чай тому, кто этого заслуживает. Когда человек
действительно старается, он заслуживает чего-то сверх обычной оплаты. Но
автоматические чаевые — это полная чушь. По моему мнению, абсолютное
большинство этих ребят просто выполняют свои обязанности.
М-Р СИНИЙ. А наша была совсем ничего.
М-Р БЕЛЫЙ. Наша была обыкновенная. Она ничего особенного не сделала.
М-Р СВЕТЛЫЙ. О каком еще “особенном” ты говоришь — отсосать у тебя на
кухне?
Все смеются.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. За это я бы и двадцати процентов не пожалел.
М-Р БЕЛЫЙ. Я заказал кофе. Мы сидим здесь черт знает сколько времени, и
она доливала мою чашку всего три раза. Если я заказываю кофе, я хочу, чтобы
мне доливали шесть раз.
М-Р СВЕТЛЫЙ. А если она слишком занята?
М-Р БЕЛЫЙ. В словаре официантки не должно быть слов “слишком занята”.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Извини, м-р Белый, но тебе нужна не чашка кофе, а
кое-что другое.
Все смеются.
М-Р БЕЛЫЙ. Эти официантки не голодают. Да, у них минимальная зарплата.
Ну и что? Когда я работал за минимальную зарплату, на моей работе мне
почему-то никто не платил чаевых.
КРАСАВЧИК ЭДДИ. Вот, теперь становится ясно. Это не потому, что он жмот
поганый…
М-Р РЫЖИЙ. …И поэтому тоже…
КРАСАВЧИК ЭДДИ. …И поэтому тоже. Но есть еще одна причина: что он не
смог устроиться официантом. Ты говоришь как посудомойка какая-то: “Чтоб эти
суки подавились своими чаевыми”.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Значит, тебе безразлично, что твои чаевые для них -
единственное средство к существованию?
М-р Белый потирает большой палец об указательный.
М-Р БЕЛЫЙ. Знаешь, что это? Это самая маленькая скрипка в мире, и она
играет лишь для официанток.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Ты понятия не имеешь, о чем ты говоришь. Да они из сил
выбиваются. Это очень тяжелый труд.
М-Р БЕЛЫЙ. В МакДональдсе — то же самое, но там ты почему-то не даешь
чаевых. Они тебя кормят, так дай им на чай! Но нет, этим давать на чай
принято, а тем, значит, нет. Все это чушь собачья.
М-Р РЫЖИЙ. Тут тяжелее работа, чем в МакДональдсе.
М-Р БЕЛЫЙ. Да что ты говоришь? Что-то я не заметил, чтобы они здесь
драили духовки.
М-Р БУРЫЙ. Они с чаевых налоги платят. Ты пожадничал, а она из-за тебя
еще и на налогах потеряла.
М-Р БЛОНДИН. В Америке официантка – самая распространенная работа для
женщины без высшего образования. Практически любая женщина может устроиться
официанткой и так зарабатывать себе на жизнь. И весь смысл этой работы — в
чаевых.
М-Р БЕЛЫЙ. Все это – херня.
Все смеются.
М-Р БЕЛЫЙ. Мне очень жаль, что правительство обложило ее чаевые
налогом. Это полное дерьмо. Но это же не моя вина. Просто официантки — еще
одна категория людей, над которыми правительство измывается как хочет. Дайте
мне петицию, протестующую против этого, и я ее подпишу. Если будет
референдум, я проголосую против этого безобразия. Но играть по общим
правилам я не собираюсь. И на всю эту чушь про отсутствие высшего
образования у меня есть три слова: “Научись печатать, дура”. И если вы
думаете, что я буду здесь заниматься благотворительностью и помогать ей
сводить концы с концами, вас ждет большое разочарование.
М-Р РЫЖИЙ. Он меня убедил. Верните мне мой доллар.
Все смеются. К столу возвращается Джо.
ДЖО. Ну ладно, бродяги, пошли побродим. Постойте, кто не положил
доллар?
М-Р РЫЖИЙ. М-р Белый.
ДЖО (м-ру Рыжему). М-р Белый? (м-ру Белому) Почему?
М-Р РЫЖИЙ. Он не дает на чай.
ДЖО (м-ру Рыжему). Не дает на чай? (м-ру Белому) Ты не даешь на чай?
Почему?
М-Р РЫЖИЙ. Он не считает это необходимым.
ДЖО (м-ру Рыжему). Не считает необходимым? (м-ру Белому) Не считаешь
это необходимым?
М-Р РЫЖИЙ. Нет.
ДЖО (м-ру Рыжему). Заткнись! (м-ру Белому) Давай доллар, ты, дешевка, я
заплатил за твой завтрак.
М-Р БЕЛЫЙ. Ты заплатил, и поэтому я дам на чай. В обычной ситуации не
дал бы.
ДЖО. Без разницы. Давай доллар, и пошли. (м-ру Светлому) Вот с кем
работать приходится. С детьми малыми. Просто с детьми, мать их так.
Все восемь встают. На переднем плане – талия м-ра Белого, и когда он
застегивает свой пиджак, на секунду становится видно, что у него пистолет.
Они выходят из кафе, переговариваясь.

2. СН. “ЗАКУСОЧНАЯ ДЯДИ БОБА” – ДЕНЬ

ТИТРЫ:

Когда титры заканчиваются, экран ГАСНЕТ.
Поверх ЧЕРНОГО ФОНА мы слышим, как КТО-ТО КРИЧИТ В АГОНИИ.
Одновременно слышится ЗВУК УСКОРЯЮЩЕГОСЯ АВТОМОБИЛЯ.

КТО-ТО ДРУГОЙ ГОВОРИТ:

КТО-ТО ДРУГОЙ (ЗК). Держись, только держись, дружище.
Кричащий перестает на время кричать и говорит:
КТО-ТО (ЗК). Извини. Поверить не могу, что она меня убила. Кто бы мог
подумать?

СМЕНА ПЛАНА:

3. ВН. УГНАННАЯ МАШИНА (В ДВИЖЕНИИ) — ДЕНЬ
Кричащий человек — это м-р Рыжий, он лежит на заднем сидении. Он РАНЕН
в живот; и он сам, и все сидение ЗАЛИТЫ КРОВЬЮ.
Кто-то Другой — это м-р Белый, он за рулем, мчится со скоростью 80
миль в час, виляя в потоке машин. Хотя он рискует жизнью, мчась с такой
скоростью, он не прекращает говорить с раненым на заднем сидении.
В машине их только двое.
М-Р БЕЛЫЙ. Эй, а ну брось молоть чепуху! Ты ранен, действительно
серьезно ранен, но ты не умираешь.
М-Р РЫЖИЙ (рыдает). У меня кровь хлещет, мне страшно! Я умираю, я это
чувствую.
М-Р БЕЛЫЙ. Ах простите ради Бога, я и не знал, что ты знаток медицины.
Ты что, врач? Ты врач? А ну отвечай, ты врач?
М-Р РЫЖИЙ. Нет, не врач?
М-Р БЕЛЫЙ. Так, следовательно, ты признаешь, что ни хрена в этом не
понимаешь. Поэтому, если ты закончил высказывать свою точку зрения, то лежи
спокойно и слушай новости. Я привезу тебя на место, Джо найдет врача, врач
тебя заштопает, и все будет в порядке. Теперь говори: все будет в порядке.
Говори: все будет в порядке!
М-р Рыжий не отвечает. М-р Белый начинает бить по рулю.
М-Р БЕЛЫЙ. Говори, мать твою, говори: все будет в порядке!
М-Р РЫЖИЙ. Я в порядке.
М-Р БЕЛЫЙ (мягко). Молодец.

4. ВН. СКЛАД — ДЕНЬ

КАМЕРА описывает полный круг внутри пустого склада. Затем дверь
распахивается, и м-р Белый втаскивает окровавленное тело м-ра Рыжего.
М-р Рыжий по-прежнему ГРОМКО СТОНЕТ.
М-р Белый кладет его на матрас на полу.
М-Р БЕЛЫЙ. Держись, приятель, держись. Надо дождаться Джо. Я больше
ничего не могу сделать, но когда приедет Джо, а это может случиться с минуты
на минуту, он тебе поможет. Надо сидеть здесь и ждать Джо. Так кого мы ждем?
М-Р РЫЖИЙ. Джо.
М-Р БЕЛЫЙ. В самую точку попал, приятель.
М-р Белый начинает рыскать по складу.
М-Р РЫЖИЙ (кричит). Не бросай меня!
М-р Белый подбегает к нему и берет его за руку.
М-Р БЕЛЫЙ. Я никуда не уйду. Я здесь, я тебя не брошу.
М-Р РЫЖИЙ. Ларри, мне так страшно, пожалуйста, обними меня.
М-р Белый очень осторожно обнимает окровавленного м-ра Рыжего. Качая
его на руках, м-р Белый шепчет:
М-Р БЕЛЫЙ (шепотом). Не стесняйся, можешь бояться, ты весь день был
смелым. Теперь давай, расслабься. Ты не умрешь, все будет хорошо. Сейчас
приедет Джо, он тебя починит, и ты снова будешь молодцом.
М-р Белый снова кладет м-ра Рыжего на матрас. Он по-прежнему держит его
за руку. М-р Рыжий смотрит на друга.
М-Р РЫЖИЙ. Слушай, не хочу казаться занудой, но если помощь не
подоспеет прямо сейчас, придется ехать к врачу. Мне наплевать на тюрьму, я
не хочу умирать.
М-Р БЕЛЫЙ. Да не умрешь ты, мать твою, ты понял меня?
М-Р РЫЖИЙ. Я ведь не вчера родился. Я ранен, и очень серьезно.
М-Р БЕЛЫЙ. Из этого ничего хорошего…
М-Р РЫЖИЙ. Храни тебя Господь за твою помощь и доброту. Я сперва
растерялся и запаниковал, но сейчас у меня в голове прояснилось. Суть в том,
что я ранен в живот, и если мне не поможет врач, я умру.
М-Р БЕЛЫЙ. Но я не могу везти тебя в больницу.
М-Р РЫЖИЙ. К черту тюрьму! На тюрьму мне насрать. Я не должен умереть.
Тебе не нужно будет вносить меня внутрь, просто довези меня до входа и
положи на тротуар. Остальное я сделаю сам. Я ничего не скажу. Богом клянусь,
ничего. Посмотри мне в глаза, давай, посмотри в глаза. (М-р Белый смотрит)
Я-ничего-не-скажу. Тебе нечего бояться.
М-Р БЕЛЫЙ. Ложись, и попробуй…
М-Р РЫЖИЙ. Я умираю! Мне нужен врач! Умоляю, отвези меня к врачу!
М-р Рыжий снова опускает голову на матрас. Обессиленный этим всплеском
эмоций, он тихо бормочет:
М-Р РЫЖИЙ. Отвези меня к врачу, отвези меня к врачу, прошу тебя.
Внезапно дверь склада РАСПАХИВАЕТСЯ, и входит м-р Розовый.
М-Р РОЗОВЫЙ. Это что было, подстава, что ли?
М-р Розовый видит на полу окровавленного м-ра Рыжего.
М-Р РОЗОВЫЙ. О черт, Рыжего зацепило.
В течение всей этой сцены м-р Рыжий стонет не переставая.
М-Р БЕЛЫЙ. Подстрелили.
М-Р РОЗОВЫЙ. Просто великолепно, мать их так! Где Бурый?
М-Р БЕЛЫЙ. Он мертв.
М-Р РОЗОВЫЙ. Черт, черт, черт! Как это он?
М-Р БЕЛЫЙ. А как, по-твоему? Копы его пристрелили.
М-Р РОЗОВЫЙ. Просто беда, это просто беда. (о м-ре Рыжем) А с ним как,
плохо?
М-Р БЕЛЫЙ. Чего уж хорошего.
М-Р РОЗОВЫЙ. Ну и в дерьмо мы вляпались. Кто-то нас здорово подставил,
просто здорово.
М-Р БЕЛЫЙ. Ты серьезно думаешь, что нас подставили?
М-Р РОЗОВЫЙ. А ты что, сомневаешься? Я не думаю, я уверен! А как
по-твоему, откуда взялись эти копы, а? Только их не было — и вот они уже
здесь. Сирен никаких я не слышал. Да, сработала сигнализация. Когда
сигнализация срабатывает, время отклика в среднем равно четырем минутам.
Если только в этот самый момент патрульная машина не проезжает мимо, у тебя
есть целых четыре минуты, прежде чем они нагрянут. А тут? Одна минута — и
семнадцать человек у нас на заднице. Все в полной амуниции, все четко знают,
что происходит! А потом, помнишь вторую партию машин? Вот эти действительно
приехали по тревоге, а те, другие, они были там раньше, они ждали нас!
(пауза) Ты что, об этом не думал?
М-Р БЕЛЫЙ. Времени не было подумать. Сперва я просто уносил ноги. А
потом, когда мы убрались оттуда, вот с ним возился.
М-Р РОЗОВЫЙ. Лучше подумай хорошенько. Лично я уже подумал, можешь не
сомневаться. Да я только об этом и думаю. Я еще когда оттуда ехал, все
понял. Тот, кто нас подставил, знал, где мы будем. Копы сидели там и ждали
нас. И если я правильно понимаю, копы скоро будут здесь.
М-Р БЕЛЫЙ. Пошли-ка в другую комнату…
Камера скользит вдоль стены, заходит за угол, затем движется по
коридору.

5. КОРИДОР, ВЕДУЩИЙ В ТУАЛЕТ – ДЕНЬ

В конце коридора — туалет. Дверь туда прикрыта, и она мешает нам
рассмотреть, что там происходит. Мы видим м-ра Белого, а м-р Розовый скрыт
от нас.
М-Р РОЗОВЫЙ (ЗК). Какого хрена я вообще здесь делаю? Я с самого начала
знал, что это дело тухлое. Мне надо было сразу сказать “Нет уж, благодарю” и
смываться. Но я никогда не слушаюсь своего внутреннего голоса. Всякий раз,
когда я чувствую запах жареного, я понимаю, что тут что-то не то. Я видел,
видел, что ни хрена не получится. Но очень хотелось поверить. Я сказал себе,
что это туфта, надо сваливать. И остался, и все из-за этих чертовых денег!
М-Р БЕЛЫЙ. Что сделано, то сделано, ты лучше успокойся. Успокоился?
М-Р РОЗОВЫЙ. Да, успокоился.
М-Р БЕЛЫЙ. Плесни воды на лицо, подыши глубоко.
Мы слышим звук текущей воды, м-р Розовый плещет водой себе на лицо.
М-Р БЕЛЫЙ. Пойду поищу курева.
М-р Белый отркрывает дверь туалета, идет по коридору и УХОДИТ ИЗ КАДРА.
Мы видем м-ра Розового, спиной к нам, согнувшегося над умывальником. Затем
он берет полотенце и вытирает лицо. М-р Белый ВХОДИТ В КАДР с пачкой
“Честерфилда” в руке.
М-Р БЕЛЫЙ. Хочешь?
М-Р РОЗОВЫЙ. Ну, давай.
Они зажигают сигареты.
М-Р БЕЛЫЙ. Ладно, давай снова все повторим. Значит, мы на месте, все в
норме. Затем срабатывает сигнализация. Я поворачиваюсь и вижу всех этих
копов. Да, ты прав, это было внезапно, раз-два, и они уже здесь! Я и глазом
моргнуть не успел. Все бросаются кто куда. Затем м-р Светлый начинает палить
во все…
М-Р РОЗОВЫЙ. Нет, не так.
М-Р БЕЛЫЙ. Что не так?
М-Р РОЗОВЫЙ. Копы появились не сразу после того, как сигнализация
сработала. Пока м-р Светлый не начал стрелять, их не было.
М-Р БЕЛЫЙ. Я услышал, как сработала сигнализация, и сразу увидел копов.
М-Р РОЗОВЫЙ. Да говорю же тебе, их тогда еще не было. Они не
показывались до тех пор, пока у м-ра Светлого не поехала крыша. Я не
утверждаю, что их там не было, наоборот, они наверняка там уже были. Но
показались они, только когда м-р Светлый сорвался с катушек. Вот поэтому-то
я и знаю, что нас подставили. Ты же сам все это видел, а, м-р Белый?
М-Р БЕЛЫЙ. Слушай, хватит уже этих идиотских имен, а?
М-Р РОЗОВЫЙ. Нет-нет, не говори мне, как тебя зовут, я не хочу знать,
слышишь! Я-то тебе точно своего имени не скажу.
М-Р БЕЛЫЙ. Да уж, влипли мы крепко. (пауза) И как ты выбрался?
М-Р РОЗОВЫЙ. Прорвался с боем. Все палили как ненормальные, ну и я
как-то пробился.

6. СН. ОЖИВЛЕННАЯ УЛИЦА — ДЕНЬ

М-р Розовый несется сломя голову по тротуару. В одной руке у него
матерчатая сумка, в другой – Магнум калибра .357. Он сбивает с ног ПРОХОЖИХ,
попадающихся у него на пути. Камера ДВИЖЕТСЯ с той же скоростью, рядом с
ним.
ЧЕТВЕРО ПОЛИЦЕЙСКИХ бегут за м-ром Розовым. Камера ДВИЖЕТСЯ за ними.
Камера ДВИЖЕТСЯ за девушкой на роликовых коньках. РОЛЛЕРША слушает
плеер, песня из ее наушников ЗВУЧИТ поверх остальных звуков. Она
раскачивается на ходу в такт песне.
РОЛЛЕРША сворачивает за угол и со всего размаха СТАЛКИВАЕТСЯ с м-ром
Розовым. Оба ПАДАЮТ. Удар настолько силен, что м-р Розовый вылетает на
проезжую часть, буквально под колеса проезжающей машины, которая
останавливается С ВИЗГОМ ТОРМОЗОВ, чудом не наехав на него.
7. ВН, МАШИНА (ОСТАНОВИЛАСЬ) — ДЕНЬ
КАМЕРА на заднем сидении. За рулем – ПОТРЯСЕННАЯ ЖЕНЩИНА. М-р Розовый
поднимается с мостовой, шатаясь, и направляет Магнум на женщину.
М-Р РОЗОВЫЙ. А ну из машины! Из машины, я сказал!
Потрясенная Женщина начинает рыдать.
М-р Розовый пытается открыть дверь со стороны водителя, но она заперта.
М-Р РОЗОВЫЙ. Дверь открой, мать твою!

ОЧЕНЬ КРУПНЫЙ ПЛАН — ОКНО ДВЕРИ ВОДИТЕЛЯ, МЫ СМОТРИМ ИЗНУТРИ.

М-р Розовый ВЫШИБАЕТ стекло нам в лицо.

8. СН. УЛИЦА — ДЕНЬ

Полицейские быстро приближаются.
М-р Розовый ВЫБРАСЫВАЕТ Потрясенную Женщину из машины.
Полицейские уже на углу, направляют пистолеты на м-ра Розового.
Используя машину как прикрытие, м-р Розовый трижды СТРЕЛЯЕТ в
полицейских.
Все вокруг БРОСАЮТСЯ на землю или РАЗБЕГАЮТСЯ кто куда.
М-р Розовый ПРЫГАЕТ в машину.
Полицейские СТРЕЛЯЮТ.
9. ВН. МАШИНА (В ДВИЖЕНИИ) — ДЕНЬ
КАМЕРА на заднем сидении, м-р Розовый, пригнувшись на сидении водителя,
ОТЪЕЗЖАЕТ на большой скорости. Полицейские СТРЕЛЯЮТ ему вслед.

СНОВА:

10. ВН. ТУАЛЕТ – ДЕНЬ

М-р Розовый и м-р Белый продолжают разговор.
М-Р РОЗОВЫЙ. Положил пару копов. Ты убил кого-нибудь?
М-Р БЕЛЫЙ. Да, нескольких копов.
М-Р РОЗОВЫЙ. Обычных людей — нет?
М-Р БЕЛЫЙ. Нет, только копов.
М-Р РОЗОВЫЙ. Ты от м-ра Светлого ожидал такого?
М-Р БЕЛЫЙ. Я подобной херни в жизни не видел. Какого черта Джо нанял
такого придурка?
М-Р РОЗОВЫЙ. Я сам никого убивать не хочу, но если мне нужно выйти из
этой двери, а ты стоишь у меня на дороге, ты уберешься с дороги, так или
иначе.
М-Р БЕЛЫЙ. Я об этом вот что думаю. Если нужно выбирать между тем,
чтобы сесть лет на десять и тем, чтобы пристрелить какого-то козла, то для
меня это вообще не выбор. Но я не отморозок. О чем Джо думал? С такими
ребятами нельзя дело иметь. Они нестабильны как хрен знает что. А ты что
думаешь? Он запаниковал, или просто руки зачесались пострелять?
М-Р РОЗОВЫЙ. Что я думаю? Я думаю, он просто поганый маньяк, вот кто
он! Да нам вообще повезло, что он и нас там не положил, рядом со всеми
остальными. Я вот так был близко (вытягивает указательные пальцы на
крохотном расстоянии друг от друга) к тому, чтобы самому его пристрелить.
Любой может испугаться. В такой ситуации любой испугается, просто любой. Мне
плевать, как там тебя зовут, но ты с этим не можешь справиться, и никто не
может. Природа человека такая, ничего не попишешь. Но страх — он внутри. Он
вот здесь, в голове. Пугаешься на пару секунд, а затем приходишь в себя и
разбираешься с ситуацией. А не палишь во все стороны, как полный придурок.
М-Р БЕЛЫЙ. Попал в заварушку — так действуй как профессионал, мать
твою! Психопат не может быть профессионалом. С психопатом лучше не
связываться, никогда не знаешь, что он выкинет в следующую минуту. Слушай,
черт, а сколько было этой черной девчонке? Двадцать, двадцать один?
М-Р РОЗОВЫЙ. А ты видел, что было с остальными?
М-Р БЕЛЫЙ. Мы с м-ром Рыжим прыгнули в машину, м-р Бурый свалился, а
больше я ничего не видел.
М-Р РОЗОВЫЙ. В такой момент каждый сам за себя. Что там случилось с
м-ром Светлым или м-ром Синим, я не имею ни малейшего понятия. Я рванул по
улице и не оборачивался.
М-Р БЕЛЫЙ. И что ты думаешь?
М-Р РОЗОВЫЙ. Что я думаю? Я думаю, копы их повязали, а может, и
пристрелили.
М-Р БЕЛЫЙ. По-твоему, они не могли прорваться? Ты же нашел дырочку.
М-Р РОЗОВЫЙ. Нашел, и это было просто чудо какое-то. К тому же, если
они прорвались, тогда где они?
М-Р БЕЛЫЙ. А может, один из них взял бриллианты и…
М-Р РОЗОВЫЙ. Не может.
М-Р БЕЛЫЙ. Почему ты так уверен?
М-Р РОЗОВЫЙ. Бриллианты у меня.
М-Р БЕЛЫЙ. Где?
М-Р РОЗОВЫЙ. У меня, и все, понял?
М-Р БЕЛЫЙ. Но где? В машине, или где?
М-Р РОЗОВЫЙ. Не в машине. И не с собой. Хочешь пойти со мной и взять
их? Ладно, пошли. Но сперва я тебе вот что скажу. Нас подставили, понял?
Кто-то сдал нас копам. Среди нас иуда. И я думаю, надо хорошенько подумать,
стоит ли нам здесь торчать.
М-Р БЕЛЫЙ. Но мы так договорились, ждать здесь.
М-Р РОЗОВЫЙ. И где же все остальные? Я думаю, то, о чем мы
договорились, потеряло значение, когда стало ясно, что среди нас – стукач.
Мы понятия не имеем, что произошло с м-ром Светлым или м-ром Синим. Может,
они арестованы или вообще на том свете. Может, прямо сейчас копы над ними
работают, выбивают из них все, что им известно. Конечно, имен они не знают,
но про это место они могут все рассказать. Может, они уже раскололись! Мы
тут лясы точим, а в эту минуту копы едут прямо сюда.
М-Р БЕЛЫЙ. Точно меня сглазили, Богом клянусь.
М-Р РОЗОВЫЙ. Что-что?
М-Р БЕЛЫЙ. Два дела назад, у нас было дельце на четверых, и один
оказался копом под прикрытием.
М-Р РОЗОВЫЙ. Да ты что!
М-Р БЕЛЫЙ. Слава Богу, мы его вовремя раскололи. Бросили это дело.
Просто свалили оттуда, и все.
М-Р РОЗОВЫЙ. И кто на этот раз стукач? М-р Синий? М-р Светлый? Джо? Джо
все это придумал, он составил план. Может, он его для того составил, чтобы
нас подставить.
М-Р БЕЛЫЙ. Ерунда, я в это не верю. Мы с Джо давно знакомы, и я тебе
точно говорю, Джо такой херней не занимается.
М-Р РОЗОВЫЙ. Ах ты Боже мой, “ты с Джо давно знаком”. Я Джо знаю с
детства. Но утверждать, что Джо этого не делал — да это просто смешно. Я
могу точно сказать тебе, что я этого не делал, потому что я знаю наверняка,
что я делал, а что нет. Но я не могу точно сказать этого о других, потому
что я наверняка не знаю. Скажем, вполне возможно, что стукач — ты.
М-Р БЕЛЫЙ. А по мне, так вполне возможно, что стукач — ты.
М-Р РОЗОВЫЙ. Вот, ты начал думать головой. Кроме того, вполне возможно,
что стукач — вот он.
М-р Розовый показывает на м-ра Рыжего ЗА КАДРОМ. Выражение лица м-ра
Белого меняется.
М-Р БЕЛЫЙ. О Боже!

11. ВН. СКЛАД — ДЕНЬ

Они подбегают к м-ру Рыжему, который лежит без сознания. КАМЕРА обходит
место действия по кругу. М-р Розовый опережает м-ра Белого.
М-Р РОЗОВЫЙ. Умер, что ли?
М-р Белый отталкивает его. Он нащупывает пульс на шее м-ра Рыжего.
М-Р РОЗОВЫЙ. Так умер или нет?
М-Р БЕЛЫЙ. Нет, не умер.
М-Р РОЗОВЫЙ. А что тогда?
М-Р БЕЛЫЙ. Наверно, просто отключился.
М-Р РОЗОВЫЙ. Черт, ну и напугал он меня. Я думал, он точно готов.
М-р Белый встает и идет к столу.
М-Р БЕЛЫЙ. Будет готов, если мы его не отвезем в больницу.
М-Р РОЗОВЫЙ. Но его нельзя везти в больницу.
М-Р БЕЛЫЙ. Без медицинской помощи он до утра не доживет. Он получил
пулю в живот из-за меня. Может, для тебя это ни хрена не значит, но для меня
это значит очень много. И я не собираюсь просто сидеть здесь и смотреть, как
он умирает.
М-Р РОЗОВЫЙ. Ну, во-первых, сидеть здесь — это полный идиотизм. Надо
сваливать.
М-Р БЕЛЫЙ. И что ты предлагаешь? Поехать в гостиницу? У нас парень с
пулей в животе, он не может идти, весь в крови с головы до ног, а когда он
придет в себя, будет орать от боли.
М-Р РОЗОВЫЙ. Если у тебя есть идея, поделись.
М-Р БЕЛЫЙ. Джо сможет ему помочь. Если мы сможем связаться с Джо, Джо
найдет ему врача. Джо найдет врача, который придет и посмотрит его.
Во время следующего диалога камера медленно ПРИБЛИЖАЕТСЯ к м-ру Белому.
М-Р РОЗОВЫЙ (ЗК). Если даже предположить, что Джо можно доверять, то
как мы с ним свяжемся? Он должен был приехать сюда, но не приехал, и это
меня очень беспокоит. И даже если Джо появится, все это его вряд ли
обрадует. Джо планировал ограбление, а теперь он по уши завязнет в этой
кровавой бане. Мертвые копы, мертвые грабители, мертвые гражданские…
Господи ты Боже мой! Я очень сомневаюсь, что он захочет вытаскивать нас из
беды. Если бы я был на его месте, я постарался держаться как можно дальше от
всего этого дерьма.
М-Р БЕЛЫЙ. Перед тем, как ты пришел, м-р Рыжий просил меня отвезти его
в больницу. Меня не очень-то радует перспектива сдать его копам, но если мы
этого не сделаем, ему конец. Он просто умолял меня. Я сказал, чтобы он
потерпел до прихода Джо.
М-Р РОЗОВЫЙ (ЗК). Ладно, но Джо все не идет. Придется самим выбираться.
Я никого не знаю, кто бы мог ему помочь. Если ты знаешь кого-нибудь, звони.
М-Р БЕЛЫЙ. Никого я не знаю.
М-Р РОЗОВЫЙ (ЗК). Ну что ж, тогда давай оставим его у больницы. Он все
равно ничего о нас не знает. Можно сказать, он сам принял такое решение.

ТЗ М-РА БЕЛОГО:

БП М-РА РОЗОВОГО.

М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Вообще-то он кое-что знает обо мне.
М-Р РОЗОВЫЙ. Но ты же не сказал ему, как тебя зовут?
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Я сказал ему свое имя и откуда я.
Долгое молчание и непонимающий взгляд м-ра Розового, затем он КРИЧИТ:
М-Р РОЗОВЫЙ. Зачем?!
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Я сказал ему, где был пару дней назад. Обычный
разговор.
М-Р РОЗОВЫЙ. Зачем ты сказал ему имя? Это что, обязательно было делать?
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Он спросил.
М-р Розовый смотрит на м-ра Белого как на дебила.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Мы только-только оторвались от копов. Его только что
ранили. Это из-за меня его ранили. Он был весь в крови — и кричал как
ненормальный. Клянусь Богом, я думал, он там же и умрет. Я пытался как-то
успокоить его, облегчить страдания, говорил, чтобы он не волновался, что все
будет в порядке. А он спросил, как меня зовут. Пойми ты, этот парень умирал
у меня на руках, буквально. И что я должен был сказать ему? “Извини, но я не
могу раскрыть эту информацию, это будет нарушением правил, я не вполне тебе
доверяю”? Может, я и должен был так сказать, но я не смог.
М-Р РОЗОВЫЙ. Не сомневаюсь, это была прекрасная сцена…
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Эй, только без этого покровительственного тона, понял?
М-Р РОЗОВЫЙ. Только один вопрос: ты там засветился, ну там, откуда ты,
как ты ему сказал?
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Ясное дело.
М-Р РОЗОВЫЙ. Вот так вот, значит. Такие варианты меня с самого начала
беспокоили. Значит, ему известно: а) как ты выглядишь; б) как тебя зовут; в)
откуда ты и г) какая у тебя профессия. Копам не придется показывать ему кучу
фотографий, чтобы он тебя опознал. Ты точно не сказал ему ничего, чтобы
могло еще больше облегчить выбор?
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Только заставь меня еще раз сказать, чтобы ты отвалил.
М-р Розовый уходит из БП и поворачивается к м-ру Белому спиной. ТЗ м-ра
Белого, он следит за перемещением м-ра Розового.
М-Р РОЗОВЫЙ. В больницу мы его не повезем.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Тогда он умрет.
М-Р РОЗОВЫЙ. Мне очень жаль. Что ж, одним везет больше, а другим –
меньше.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Ну все, сука, конец тебе!
ТЗ м-ра Белого ПРИБЛИЖАЕТСЯ к м-ру Розовому.
М-р Розовый поворачивается к м-ру Белому как раз вовремя, чтобы
получить СИЛЬНЫЙ УДАР кулаком в зубы.

КОНЕЦ ТЗ.

М-р Белый и м-р Розовый дерутся, очень реалистично и неизящно. Они
прыгают друг на друга как бездомные коты.
М-р Белый КРИЧИТ, нанося удары:
М-Р БЕЛЫЙ. Ах ты сука, мать твою!
М-р Розовый ВОПИТ, нанося удары:
М-Р РОЗОВЫЙ. На кого ты полез, гад, а? На кого полез? Я тебе покажу, на
кого ты полез!
В конце концов оба оказываются на полу, ПИНАЯСЬ и ЦАРАПАЯСЬ.
М-р Белый начинает ДУШИТЬ м-ра Розового.
М-р Розовый дотягивается до пистолета в кармане своей куртки и
выхватывает его.
М-р Белый видит это, немедленно отпускает м-ра Розового и выхватывает
свой пистолет.
Они стоят на коленях, вытянув руки и направив пистолеты друг на друга.
М-Р БЕЛЫЙ. Решил пристрелить меня, кусок дерьма? Ну давай, стреляй!
М-Р РОЗОВЫЙ. Пошел ты в жопу, Белый! Не я все это затеял. Ты действуешь
как салага желторотый, мать твою. Я – профессионал. Возьмут его, возьмут и
тебя, а потом подберутся ко мне, это как пить дать, а я этого не допущу. И
ты, козел ты поганый, еще на меня смотришь, как будто это я во всем виноват.
Это не я сказал ему свое имя. Не я выложил ему все. Черт, да пятнадцать
минут назад ты чуть было и мне свое имя не сказал. Ты влип в ситуацию,
которую сам и создал. Так что если хочешь кого-нибудь испепелить взглядом,
лучше в зеркало посмотрись.
М-р Розовый опускает пистолет и идет к Белому.
М-Р РОЗОВЫЙ. Хочешь кого-нибудь пристрелить, так засунь пушку себе в
рот, понял!
Затем ИЗ-ЗА КАДРА мы слышим:
ГОЛОС (ЗК). Ребята, зачем вы так уж жестоко. Кто-нибудь испугается и в
штаны наложит.

12. ВН. СКЛАДА — ДЕНЬ — СРЕДНИЙ ПЛАН НА М-РА СВЕТЛОГО.

Голос принадлежит тому самому м-ру Светлому.
М-р Светлый сидит на прилавке, пьет кока-колу и ест хот дог.
М-Р РОЗОВЫЙ. М-р Светлый! Ты как? Мы думали, тебя замели. Что
случилось?
М-р Светлый не отвечает, он лишь слезает с прилавка и начинает ходить
по складу, осматривая помещение.
Он не смотрит ни на м-ра Розового, ни на м-ра Белого — просто ест свой
хот дог и потягивает кока-колу.
Такое поведение чрезвычайно нервирует Розового и Белого. М-р Розовый
пытается завязать разговор, чтобы скрыть волнение.
Мы с помощью РУЧНОЙ КАМЕРЫ следуем за м-ром Светлым по складу.
М-Р РОЗОВЫЙ. Нет, правда, как ты выбрался?
М-р Светлый продолжает идти. Молчание.
М-Р РОЗОВЫЙ. Со мной ты видел, что случилось. Нашел щелку и свалил
оттуда.
Молчание.
М-Р РОЗОВЫЙ. Где м-р Синий?
М-р Светлый заглядывает в туалет.
М-Р РОЗОВЫЙ. Мы надеялись, что вы будете вместе.
М-р Светлый смотрит из окна.
М-Р РОЗОВЫЙ. Это для нас было большим вопросом, что случилось с м-ром
Синим и тобой?
М-р Светлый отходит от окна.
М-Р РОЗОВЫЙ. Мы боялись, что вас копы взяли.
М-р Светлый наклоняется над м-ром Рыжим.
М-Р РОЗОВЫЙ. Ему в живот попало. Он еще живой, только это ненадолго.
М-Р БЕЛЫЙ. Ну все, хватит! Ты, знаешь ли, давай начинай говорить с
нами, мудак, нам тут много чего обсудить надо. Мы и так тут все на нервах,
нам твоих закидонов еще не хватало.
М-р Светлый смотрит на своих подельников, затем подходит к ним.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Ну давай, говори.
М-Р БЕЛЫЙ. Похоже, среди нас был стукач.
М-Р РОЗОВЫЙ. Был стукач, я тебе гарантирую.
М-Р СВЕТЛЫЙ. И почему это вы так решили?
М-Р БЕЛЫЙ. Ты что, шутки тут решил шутить?
М-Р РОЗОВЫЙ. Мы думаем, тут небезопасно.
М-Р БЕЛЫЙ. Тут точно опасно оставаться. Мы уходим, и ты пойдешь с нами.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Никто никуда не пойдет.
В помещении повисает молчание. М-р Светлый останавливается.
Проходит несколько секунд.
М-Р БЕЛЫЙ (м-ру Розовому). Да ну его в жопу, козла этого, уходим
отсюда.
М-р Белый поворачивается, чтобы уйти.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Больше ни шагу, м-р Белый.
М-р Белый взрывается, поднимает пистолет и направляет его на м-ра
Светлого.
М-Р БЕЛЫЙ. Да пошел ты, маньяк поганый! Это из-за тебя, мудака, мы так
влипли.
М-р Светлый очень спокойно садится и смотрит на м-ра Белого.
М-Р СВЕТЛЫЙ (о м-ре Белом). Что за проблемы у этого парня?
М-Р БЕЛЫЙ. Что у меня за проблемы? Да, у меня есть проблемы. У меня
большие проблемы с ненормальным отморозком, из-за которого меня чуть не
пристрелили.
М-Р СВЕТЛЫЙ. О чем это он?
М-Р БЕЛЫЙ. Об этой пальбе в магазине.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Да пошли они, получили, что хотели, не надо было
сигнализацию включать.
М-Р БЕЛЫЙ. Да ты чуть не убил меня, мудак! Если бы я знал, что ты за
гусь, в жизни не согласился бы с тобой работать.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Так и будешь гавкать, щенок, или попробуешь укусить?
М-Р БЕЛЫЙ. Что-что? Извини, не расслышал. Может, повторишь?
М-Р СВЕТЛЫЙ (медленно). Я сказал: “Так и будешь гавкать, щенок, или
попробуешь укусить?”
М-Р РОЗОВЫЙ. А ну вы, два идиота, успокойтесь немедленно!
М-Р СВЕТЛЫЙ (м-ру Белому). Так будешь кусать или нет?
М-Р РОЗОВЫЙ. Хватит чушь пороть, мы не в детском саду, мать вашу!
(пауза) Ушам своим не верю, вы оба лет на десять меня старше, и только я
один веду себя как профессионал. Вы как банда сраных ниггеров себя ведете.
Вы когда-нибудь работали с бандой ниггеров? Они точно как вы, вечно
ругаются, вечно грозятся перестрелять друг друга.
М-Р БЕЛЫЙ (м-ру Розовому). Ты же сам говорил, что хотел его грохнуть.
М-Р РОЗОВЫЙ. Говорил, и что с того? Все изменилось. Теперь м-р Светлый
— единственный, кому я доверяю на все сто. Он же от убийств тащится, такие
на копов не работают.
М-Р БЕЛЫЙ. Значит, теперь ты на его стороне?
М-Р РОЗОВЫЙ. Да ни на какой я не стороне! Нам сейчас нужна
солидарность, вот что. Кто-то засунул раскаленную кочергу нам в задницу, и
нужно выяснить, кто это сделал. Про себя я знаю — я чист… (обращаясь к
м-ру Белому) В том, что ты хороший, я не сомневаюсь… (обращаясь к м-ру
Светлому) И я также уверен на все сто, что с тобой все в порядке. Так
давайте вычислим, кто же оказался плохим парнем.
М-р Белый успокаивается и убирает пистолет.
М-р Светлый снова становится тем человеком, которого мы видели вначале,
когда он рассуждал о Мадонне.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Да, это было круто. (м-ру Белому) Ты ведь поклонник Ли
Марвина, так? Я тоже. Не знаю, как у вас, ребята, а у меня сердце прямо из
груди выскакивает. (короткая пауза) Ладно, ребята, следуйте за мной.
М-р Светлый вскакивает со стула и направляется к двери.
Двое других следят глазами за его движением.
М-Р БЕЛЫЙ. Следовать куда?
М-Р СВЕТЛЫЙ. К моей машине.
М-Р БЕЛЫЙ. И зачем?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Сюрприз.
М-р Светлый выходит.

13. СН. СКЛАД – ДЕНЬ.

Перед зданием припаркованы три машины. М-р Светлый идет к машине, на
которой он приехал. М-р Белый и м-р Розовый идут за ним. РУЧНАЯ КАМЕРА
следует за ним.
М-Р РОЗОВЫЙ. И все-таки надо отсюда сваливать.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Мы будем сидеть и ждать.
М-Р БЕЛЫЙ. Кого ждать, копов?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Красавчика Эдди.
М-Р РОЗОВЫЙ. Красавчика Эдди? А ты не думаешь, что он сейчас в
самолете, летит куда-нибудь в Коста-Рику?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Не думаю, потому что я недавно с ним разговаривал. Он едет
сюда, и никто никуда не пойдет, пока он не прибудет.
М-Р БЕЛЫЙ. Ты говорил с Красавчиком? Тогда какого же хрена ты сразу об
этом не сказал?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Ты не спрашивал.
М-Р БЕЛЫЙ. Ну дела… И что он сказал?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Сказал — держаться. Так, ребята, а теперь — небольшой
сюрприз, который я вам приготовил.
М-р Светлый открывает багажник своей машины. ПОЛИЦЕЙСКИЙ в форме,
скованный наручниками, скорчился внутри.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Так что, пока будем ждать Красавчика Эдди, давайте немного
развлечемся и заодно узнаем, кто же стукач.

СУБТИТРЫ: “М-Р СВЕТЛЫЙ”.

14. ВН. ОФИС ДЖО КАБО — ДЕНЬ.

Мы в офисе Джо Кабо. Джо сидит за столом, говорит по телефону.
ДЖО (в трубку). Говорю тебе, Сид, не волнуйся. Тебе не везло какое-то
время, бывает. (пауза) Сид, Сид, Сид… Слушай, мне это не нравится. Нечего
говорить мне то, что я и так знаю. Тебе не повезло, так делай то же, что
делает любой бизнесмен в мире, будь он Дональд Трамп или портной Ирвинг.
Решай проблему.
Стук в дверь офиса.
ДЖО. Входите.
Один из громил Кабо, ТЕДДИ, открывает дверь и заглядывает внутрь. Кабо
прикрывает трубку ладонью и вопросительно смотрит на него.
ТЕДДИ. Пришел Вик Вега.
ДЖО. Скажи, пусть заходит.
Тедди уходит.
ДЖО (в трубку). Сид, тут ко мне друг пришел, мне надо идти. (пауза) Ну
хорошо, пока.
Он кладет трубку на рычаг, встает и выходит из-за стола.
Тедди открывает дверь офиса, и входит ЗУБОЧИСТКА ВИК ВЕГА.
Зубочистка Вик Вега – не кто иной, как наш старый добрый м-р Светлый.
На нем длинный кожаный пиджак в стиле семидесятых.
Джо разводит руки, чтобы обнять гостя.
Двое обнимаются. Тедди уходит, закрыв за собой дверь.
ДЖО. Ну как на свободе, сынок? Ничего, а?
ВИК. Многое изменилось.
ДЖО. Что ж, такова жизнь. Реми Мартин будешь?
ВИК. Само собой.
ДЖО. Садись.
Джо идет к шкафчику, где у него хранится вино. Вик садится в кресло
перед столом Джо.
ДЖО (разливая вино). Кто у тебя офицер по условному освобождению?
ВИК. Какой-то Кунс. Крейг Кунс.
ДЖО. И как он?
ВИК. Сволочь, и больше ничего — не выпускает меня из этой поганой
общаги.
ДЖО. Не перестаю этому удивляться. Какая-то горилла безмозглая, ниггер,
перерезавший глотку старухе ради двадцати пяти центов, получает в
надзирающие офицеры Дорис Дей, а хороший парень вроде тебя должен мучиться с
вот таким злобным придурком.
Джо обходит стол и садится в свое кресло.
Вик делает глоток Реми.
ВИК. Я хочу, чтобы ты знал, Джо, я очень тебе благодарен, что ты так
помогал мне, пока я был там.
ДЖО. А ты чего ждал? Что я о тебе забуду?
ВИК. Я просто хотел, чтобы ты знал — для меня это очень важно.
ДЖО. Господи, Вик, о чем ты говоришь? Я был рад сделать все, что в моих
силах. (улыбается, глядя на Вика) Вик. Зубочистка. Ну давай, рассказывай.
Чем собираешься заняться?
ВИК. Я бы не прочь вернуться к работе. Но меня этот Кунс крепко за яйца
держит. Он не разрешит переселиться из общаги, пока я не найду какую-нибудь
дерьмовую работу. Я-то сам только и думаю о том, чтобы снова стать членом
команды.
СТУК в дверь
ДЖО. Войдите.
Дверь открывается, входит сын Джо, сын Эдди. Вик поворачивается в своем
кресле и видит его.
ЭДДИ (Вику). Я вижу, что ты тут сидишь, и глазам своим не верю.
Вик встает и обнимает Эдди.
ЭДДИ. Как ты, Зубочистка?
ВИК. Сейчас хорошо.
ЭДДИ. Извини, друг, я должен был лично приехать за тобой к тюрьме. Но
эта неделя просто ненормальная какая-то. Кручусь, как белка в колесе.
ВИК. Забавно, что ты про это говоришь. Мы с твоим отцом только-только
обсуждали эту тему.
ЭДДИ. Что я должен был приехать за тобой?
ВИК. Нет. Что ты крутишься, как белка в колесе. Я только вошел, а Джо
сразу говорит: “Вик, слава Богу, ты вернулся. Наконец появился хоть кто-то,
кто в делах понимает. Вик, Вик, Вик, мой сын полностью облажался”. Я говорю:
“Понятное дело, Джо, ничего удивительного”. А он: “Я разорен! Он меня
разорил! Он мой сын, и я люблю его, но он весь мой бизнес пустил коту под
хвост!” (обращаясь к Джо) Не люблю я попусту языком трепать. Скажи ему, Джо,
скажи сам.
ДЖО. Эдди, мне очень неприятно, что ты все это слышишь. Но видишь ли,
Вик спросил меня, как идут дела, а, сам понимаешь, я не могу врать человеку,
который только что отсидел за меня четыре года.
Эдди ошеломленно мотает головой.
ЭДДИ. Ах вот, значит как, да?
Эдди ПРЫГАЕТ на Вика и они падают на пол.
Смеясь и потешаясь друг над другом, они катаются по полу офиса.
Джо встает и кричит на них.
Джо (кричит). Ладно, ладно, хватит! Хватит развлекаться! Хотите
кататься по полу, идите в офис к Эдди!
Друзья поднимаются с пола. Они оба растрепаны, волосы всклокочены, полы
рубашек вылезли из брюк. Приводя себя в порядок, они продолжают подкалывать
друг друга.
ЭДДИ. Папа, ты видел?
ДЖО. Что?
ЭДДИ. Он повалил меня, хотел меня трахнуть.
ВИК. Ты сам хотел.
ЭДДИ. Ты хотел меня трахнуть прямо у моего отца в офисе, извращенец.
Слушай, Вик, у себя дома можешь заниматься чем угодно. Но не пытайся меня
трахнуть. Не думаю, что у нас с тобой что-то получится. То есть, ты мне
очень нравишься и все такое…
ВИК. Эдди, будь я пиратом, я не отдал бы тебя команде.
ЭДДИ. Нет, конечно, ты оставил бы меня себе. Ты четыре года трахал
всяких панков, такое научит ценить настоящую целку.
ВИК. Извини, что перебил, Красавчик, но я бы отдал тебя своему псу. Ты
бы сосал ему член, а он трахал тебя в задницу. Знаешь, такая облезлая
вонючая дворняга.
ЭДДИ. Как грустно на все это смотреть, папа! Сел в тюрьму белым
человеком, а вышел — и говорит, как ниггер. Это все черное семя у него в
заднице играет. Оно у него теперь вместо мозгов, аж из ушей лезет.
Джо. Вы как, закончили? Когда ты вошел, Эдди, мы как раз обсуждали
серьезные дела. У нас большая проблема, и мы пытались решить ее. Может быть,
ты сядешь и поможешь нам, или вы так и будете дерьмом друг друга поливать?
Веселье закончилось, Вик и Эдди это понимают. Они садятся в кресла
перед столом Джо.
ДЖО. Вик сказал, что у него трудности с условно-досрочным
освобождением.
ЭДДИ. Правда? Кто у тебя офицер по УДО?
ВИК. Крейг Кунс.
ЭДДИ. Кунс? Вот черт, я слышал, он тот еще засранец.
ВИК. Засранец, это точно. Он не разрешает мне съехать из общаги, пока я
не найду какую-нибудь работу.
ЭДДИ. Ты же вернулся, чтобы работать у нас, так?
ВИК. Я хочу. Но пока я не докажу ему, что нашел честную работу, он не
позволит мне жить отдельно. Я не могу работать у вас и в то же время думать
о том, чтобы вернуться к десятичасовой перекличке.
ДЖО (ображаясь к Эдди). Это можно устроить, правда?
ЭДДИ. Ничего страшного. Мы найдем тебе самую честную и законную работу.
Например, можешь работать посменно в Лонг Бич, в доках.
ВИК. Я не хочу ящики ворочать.
ЭДДИ. Тебе вообще ничего ворочать не придется. На самом деле ты там
работать не будешь. Только числиться, на бумажке. Я позвоню Мэтьюзу,
бригадиру, скажу, что у него будет новый работник. Тебя внесут в списки,
станут каждый день отмечать, когда ты пришел и ушел, в конце недели будешь
получать зарплату. Знаешь, в доках рабочие не так мало получают. Сможешь
переехать в приличное место, и Кунс не будет думать, “какого черта”. А если
Кунсу вдруг захочется навестить тебя, то тебя не окажется на месте. Мы
пошлем тебя в Тустин. Нам там много чего разгружать надо. Например, ты
забираешь груз на аэродроме Тафт и сопровождаешь его сюда. Половину рабочего
времени будешь проводить в командировках — у нас повсюду есть дела.
ДЖО (Вику). Я же сказал тебе — не волноваться? (к Эдди) Вик
волновался.
ЭДДИ. Завтра мы с тобой прокатимся в Лонг Бич. Я познакомлю тебя с
Мэтьюзом, объясню ему все.
ВИК. Отлично, парни, спасибо вам за все. (пауза) Когда я могу вам
понадобиться для настоящей работы?
ДЖО. Знаешь, сейчас странные времена. Все как-то…
ЭДДИ. Ерунда. У нас скоро большая встреча в Вегасе. Мы сейчас к этому
готовимся.
ДЖО. Пусть Красавчик все устроит в Лонг Бич. Возьми денег, отделайся от
этого Кунса, а потом поговорим.
ЕДДИ. Папа, у меня идея. Вот послушай. Я знаю, ты не любишь
использовать наших парней в таких делах, но технически Вик — не наш парень.
Его не было четыре года. Его нет в списках. Ты знаешь, что он умеет, ты
знаешь, что ему можно доверять.
Джо смотрит на Вика.
Вик не может понять, о чем они говорят.
ДЖО. Что ты думаешь о том, чтобы пойти на ограбление с пятью другими
парнями?
ВИК. И что за дело?
ДЖО. Пять минут — и все кончено. Но это будет непросто. Днем, на
улице, кругом толпа народу. Ну, с толпой разберутся твои партнеры. Это
ювелирный магазин. У них будет большая поставка южноафриканских бриллиантов.
Это как перевалочный пункт. На следующий день их заберут и отправят в
Гамбург. Стоит лишь войти туда, как сразу понимаешь — место богатое.
Партнеры у тебя будут что надо, мы с Красавчиком сами их отбирали. С мафией
никто не связан. В такое дело я беру только самостоятельных ребят.
ВИК. И сколько на кону?
ДЖО. Тебе хватит, не сомневайся.
Зубочистка Вик улыбается.
Красавчик Эдди тоже.

СМЕНА ПЛАНА:

15. ВН, МАШИНА КРАСАВЧИКА ЭДДИ (В ДВИЖЕНИИ) — ДЕНЬ.
Красавчик Эдди едет на встречу, говоря по сотовому телефону. Из
магнитолы доносятся звуки музыки семидесятых, точнее, “Love Goes Where My
Posemary Goes” в исполнении “Эдисон Лайтхаус”.
ЭДДИ (в трубку). Слушай, Дав, ситуация очень серьезная. (пауза) Я знаю,
что ты это знаешь. Мне надо поговорить с папой, выяснить, чего он хочет.

ВСПЫШКОЙ

16. ВН. СКЛАД — ДЕНЬ.

Коп стоит в середине помещения, его руки скованы за спиной. М-р Белый,
м-р Розовый и м-р Светлый окружают его и начинают избивать. По радио звучит
“Love Grows…”.

17. СНОВА КРАСАВЧИК ЭДДИ.

ЭДДИ (в трубку). Я знаю только то, что сказал Вик. Он сказал, что
заведение превратилось в настоящее стрельбище. Ему пришлось взять в
заложники копа, просто чтобы выбраться оттуда.

ВСПЫШКОЙ

18 ВН. СКЛАД — ДЕНЬ.

Трое валят копа на землю, продолжая избивать его.

19 СНОВА КРАСАВЧИК ЭДДИ.

ЭДДИ (в трубку). Я что, по-твоему, шутки шучу? Он колесил по городу с
копом в багажнике. (пауза) Я не знаю, кто это сделал. Я не знаю, кто взял
товар, если его вообще кто-то взял. Кто мертв, кто жив, кого взяли, кого
нет… Я узнаю, я уже почти приехал. Но что мне сказать ребятам о папе?
(пауза) Ты уверен, что он это сказал? (пауза) Ладно, я так им и скажу.

СМЕНА ПЛАНА:

20. СН. СКЛАД — ДЕНЬ.

Три машины припаркованы снаружи.
Эдди подъезжает к складу. Выходит из машины, смотрит на машины других
парней.
ЭДДИ (про себя). Вот засранцы.
Эдди направляется к двери, распахивает ее ПИНКОМ и входит в помещение
склада.

21. ВН. СКЛАД – ДЕНЬ.

Грабители привязали копа к стулу и продолжают орать на него.
Входит Красавчик Эдди, и все вздрагивают.
ЭДДИ. Что произошло на Сэм Хилл?
М-р Розовый и м-р Белый начинают говорить одновременно.
М-Р РОЗОВЫЙ. Эй, Красавчик, а у нас коп.
М-Р БЕЛЫЙ. Ты спрашиваешь, что произошло? Где, черт побери, Джо?
Красавчик видит м-ра Рыжего.
ЭДДИ. Матерь божья, этого еще не хватало!
М-Р БЕЛЫЙ. Имей в виду, если ему не помочь, он тут у нас концы отдаст.
М-Р РОЗОВЫЙ. Нас подставили, копы нас там ждали.
ЭДДИ. Что? Никто никого не подставил.
М-Р РОЗОВЫЙ. Но копы нас там ждали!
ЭДДИ. Чушь собачья.
М-Р РОЗОВЫЙ. Эй, да пошел ты знаешь куда! Тебя там не было, а мы были.
Я тебе говорю, копы сидели в засаде вокруг магазина.
ЭДДИ. Ну ладно, м-р Сыщик, и кто это сделал?
М-Р РОЗОВЫЙ. А мы о чем тут спрашиваем друг друга, по-твоему?
ЭДДИ. И какие у вас ответы? Что это был я? Это я вас подставил?
М-Р РОЗОВЫЙ. Не знаю, но кто-то подставил.
ЭДДИ. Никто вас не подставлял. Вы сами, раздолбаи, превратили ювелирный
магазин в Дикий Запад. И еще интересуетесь, откуда взялись копы.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Где Джозеф?
ЭДДИ. Я с ним не говорил. Я говорил с Давом. Дав сказал, что он едет
сюда, и что он очень сердит.
М-Р РОЗОВЫЙ (м-ру Белому). Я тебе говорил, что он рассердится.
М-Р БЕЛЫЙ (показывая на м-ра Рыжего). С ним что ты будешь делать?
ЭДДИ. Господи Боже, дай мне хоть дух перевести. У меня самого, знаешь
ли, есть пара вопросов.
М-Р БЕЛЫЙ. Но умираешь-то не ты, а он.
ЭДДИ. Я позвоню кому-нибудь.
М-Р БЕЛЫЙ. Кому?
ЭДДИ. Заклинателю змей! Кому, по-твоему? Доктору позвоню, подлечим его,
поставим на ноги. Так, а где м-р Бурый и м-р Синий?
М-Р РОЗОВЫЙ. Бурый мертв, а где Синий, мы не знаем.
ЭДДИ. Никто ничего не знает о м-ре Синем?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Ну, он либо жив, либо мертв, а копы либо взяли его, либо
нет.
КАМЕРА ПРИБЛИЖАЕТСЯ к копу.
ЭДДИ (ЗК). Я так понимаю, это тот ублюдок, о котором ты мне говорил. (о
копе) Какого хрена вы его так избили?
М-Р РОЗОВЫЙ. Чтобы он сказал, кто нас подставил.
ЭДДИ. Хватит молоть чепуху! Если будете продолжать его обрабатывать, он
признается, что поджег Чикаго. Это все совсем не обязательно. Ну ладно, и
напоследок – самый интересный вопрос. Где товар? Он у кого-то из вас? Ну
пожалуйста, я хочу это услышать.
М-Р РОЗОВЫЙ. Сумка у меня. Я припрятал ее, не был уверен, что здесь все
чисто.
ЭДДИ. Ладно, пошли заберем ее. Нужно также избавиться от машин. Там
снаружи можно автомагазин открывать. (указывает на м-ра Светлого) Ты
остаешься здесь, последишь за м-ром Рыжим и копом. (к м-ру Розовому и м-ру
Белому) Вы двое, каждый из вас возьмет по машине, я поеду за вами.
Избавитесь от машин, потом я вас подберу, затем отвезем камешки. Да, и пока
я буду ехать за вами, организую какого-нибудь доктора для нашего друга.
М-Р БЕЛЫЙ. Их нельзя с ним оставлять.
Он говорит о м-ре Светлом.
ЭДДИ. Это еще почему?
М-р Белый делает шаг навстречу м-ру Светлому.
М-Р БЕЛЫЙ. Да потому что он психопат, мать его. Ты говоришь, Джо на нас
сердит? Так вот, это чепуха по сравнению с тем, как я на него сердит за то,
что он заставил меня работать с этим придурком.
М-Р СВЕТЛЫЙ (к Эдди). Теперь ты видишь, что мне тут приходилось
терпеть? Я еще и в дверь не вошел, как он начал поливать меня этим дерьмом.
Я сказал ему, что ты велел оставаться здесь, так он вытащил пушку, сунул ее
мне в рожу и как начнет орать: “Ах ты мудило, да я тебя сейчас урою”, и так
далее и тому подобное.
М-Р БЕЛЫЙ. Это из-за него магазин превратился в стрельбище. (М-ру
Розовому) А ты что, лишен права голоса? Давай, скажи ему.
М-Р РОЗОВЫЙ. Сейчас с ним вроде все нормально, но в магазине у него
точно крыша поехала.
М-Р БЕЛЫЙ. И вот что он стал творить.
М-р Белый показывает, как м-р Светлый расстреливает всех в магазине.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Я им сказал — не трогать сигнализацию. Они не
послушались, и я наделал в них дырок. Если бы они сделали, как я сказал, все
были бы живы.
М-Р БЕЛЫЙ. И ты думаешь, этим можно объяснить бойню, которую ты
устроил?
М-Р СВЕТЛЫЙ. Я не любитель сигнализаций.
ЭДДИ. Какая разница, кто останется с копом? Мы же не отпустим его
теперь, когда он всех видел. Да его вообще не надо было вытаскивать из
багажника.
М-Р РОЗОВЫЙ. Мы хотели выяснить, что он знает о подставе.
ЭДДИ. Да не было никакой подставы, мать вашу! (Эдди берет командование
на себя) Так, слушайте меня внимательно. Светляк, остаешься здесь,
присматриваешь за этими двумя. Белый и Розовый идут со мной, потому что если
Джо приедет и увидит все эти сраные машины перед домом, он не только на вас,
а еще и на меня разозлится.
Эдди, м-р Белый и м-р Розовый выходят из помещения, разговаривая между
собой.

22. ВН. СКЛАД — ДЕНЬ — М-Р СВЕТЛЫЙ И КОП

М-р Светлый закрывает за ними дверь. Затем медленно поворачивается к
копу.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Наконец-то мы одни.

БП ЛИЦО КОПА.

М-Р СВЕТЛЫЙ (ЗК). На чем мы остановились?
КОП. Я уже сказал тебе, я ничего не знаю ни о какой подставе. Я всего
восемь месяцев в полиции, мне никто ничего не говорит! Я вообще ничего не
знаю! Хочешь, пытай меня…
М-Р СВЕТЛЫЙ (ЗК). Ага, значит, ты не возражаешь.
КОП. Даже твой босс сказал, что никакой подставы не было.
М-Р СВЕТЛЫЙ (ЗК). Во-первых, у меня нет босса. Ты понял меня?
Он БЬЕТ копа по лицу.
М-Р СВЕТЛЫЙ (ЗК). Я задал вопрос. Ты понял меня?
КОП. Да.
М-Р СВЕТЛЫЙ (ЗК). Я не собираюсь тут языком трепать. Мне наплевать, что
ты знаешь, а чего нет. Я все равно буду пытать тебя. Не потому, что хочу
получить информацию, а потому, что мне нравится пытать копов. Ты ничего не
можешь сказать и ничего не можешь сделать. Так что молись, чтобы смерть
пришла поскорее.
Он заклеивает копу рот куском клейкой ленты.

ТЗ КОПА

М-р Светлый отходит от копа.
М-Р СВЕТЛЫЙ. Посмотрим, что там у Кей-Билли на “Уикэнде Семидесятых”.
Он включает радио.
Мы слышим звуки старой песни группы Stealer’s Wheeler “Stuck in the
Middle with You”.
ПРИМЕЧАНИЕ: продолжительность следующей сцены точно соответствует
времени звучания песни.
М-р Светлый медленно подходит к копу.
Открывает большой нож.
Берет стул, ставит его перед копом и садится.
М-р Светлый смотрит в лицо копу (прямо на нас), держит нож и подпевает
Stealer’s Wheeler.
Затем, как кобра, он НАНОСИТ УДАР.
УДАР НОЖОМ по лицу.
Коп (камера) дергается из стороны в сторону.
М-р Светлый смотрит в лицо копу (прямо на нас), подпевая звездам
семидесятых.
Затем он протягивает руку и ОТРЕЗАЕТ ухо копу (нам).
Коп (камера) дергается из стороны в сторону.
М-р Светлый держит ухо так, чтобы коп (мы) его видели.
М-р Светлый встает и ударом ноги отшвыривает стул, на котором он сидел.
23. ВН./СН. СКЛАД – ДЕНЬ — СЪЕМКА РУЧНОЙ КАМЕРОЙ
Мы движемся за м-ром Светлым, выходящим из здания…
…и идущим к его машине. Он открывает багажник, вынимает большую
канистру с бензином.
Возвращается на склад…

24. ВН. СКЛАД – ДЕНЬ.

…неся с собой канистру.
М-р Светлый обливает копа бензином. Коп УМОЛЯЕТ его не делать этого.
М-р Светлый не обращает на это никакого внимания, только подпевает
Stealer’s Wheeler.
М-р Светлый ЗАЖИГАЕТ спичку, и, напевая…
М-Р СВЕТЛЫЙ. “Слева клоуны, справа шуты. А в середине — мы с тобой”.
…подносит спичку к копу…
…когда пуля РАЗРЫВАЕТ грудь м-ра Светлого.
РУЧНАЯ камера резко ПОВОРАЧИВАЕТСЯ вправо, и мы видим, что это СТРЕЛЯЕТ
окровавленный м-р Рыжий.
Мы переключаемся между м-ром Светлым, которого пронзают пули, и
непрерывно стреляющим м-ром Рыжим.
М-р Светлый ПАДАЕТ. Он мертв.
М-р Рыжий ползет к копу, оставляя за собой кровавый след.
Добравшись до ног копа, он смотрит на него снизу вверх.
М-Р РЫЖИЙ (слабым голосом). Как тебя зовут?
КОП. Джеффри.
М-Р РЫЖИЙ. А фамилия?
КОП. Джеффри Эндрюс.
М-Р РЫЖИЙ. Слушай меня, Джеффри Эндрюс. Я коп.
КОП. Я знаю.
М-Р РЫЖИЙ (удивленно). Знаешь?
ДЖЕФФРИ. Тебя, кажется, Фредди зовут.
М-Р РЫЖИЙ. Фредди Ньюэндюк.
ДЖЕФФРИ. Нас познакомил Фрэнки Ферчетти, месяцев пять назад.
М-Р РЫЖИЙ. Черт. Я вообще этого не помню.
ДЖЕФФРИ. А я помню. (пауза) Как я выгляжу?
Раненый м-р Рыжий смотрит на глубокую резаную рану у парня на лице и на
дыру в том месте, где было его ухо.
М-Р РЫЖИЙ. Даже не знаю, что сказать тебе, Джеффри.
Джеффри начинает плакать.
ДЖЕФФРИ. Ублюдок сраный! Сраный, больной, сраный ублюдок!
М-Р РЫЖИЙ. Нужно держаться, Джеффри. Полицейские в квартале отсюда, они
только ждут сигнала.
ДЖЕФФРИ (кричит). Какого хера они ждут? Этот мудак мне ухо отрезал! Все
лицо мне порезал! Он меня изуродовал!
М-Р РЫЖИЙ. А я умираю. Только они этого не знают. У них приказ, и они с
места не сдвинутся, пока не появится Джо Кабо. Им нужен он, меня для этого и
послали. Ты сам слышал, он вроде бы уже едет. И не злись на меня, Джеффри.
Мы будем торчать здесь и истекать кровью до тех пор, пока эта сволочь не
просунет свою поганую голову в дверь.

СМЕНА ПЛАНА:

СУБТИТРЫ: “М-Р РЫЖИЙ И М-Р БЕЛЫЙ”

25. ВН. КАФЕ “ДЕННИ’С” – ВЕЧЕР.
Чернокожий по имени ХОЛДЭВЕЙ ест Дэнни-бургер с беконом, сыром и
авокадо. Это крутого вида парень с бородкой в стиле Малькольма Х, в летной
куртке.и зеленой кепке с красной звездой и надписью “Председатель Мао”.Он
кого-то ждет. В ожидании он вылил практически полную бутылку кетчупа на свою
жареную картошку. И это не ошибка, просто ему нравится есть картошку с
большим количеством кетчупа.
Мы видим м-ра Рыжего (теперь мы знаем его как ФРЕДДИ НЬЮЭНДАЙКА),
который входит в кафе. На нем куртка с аббревиатурой колледжа. Он видит
Холдэвея и идет прямо к нему. Холдэвей тоже видит Фредди и приветствует его
широкой крокодильей улыбкой.
КАМЕРА БЫСТРО ПЕРЕМЕЩАЕТСЯ по проходу к среднему плану Холдэвея. Голос
Фредди слышится за кадром.
ФРЕДДИ (ЗК). Поздоровайся с везунчиком, который только что подцепил
крупную рыбу. Кабо планирует серьезное дело. Догадайся, кого он берет в
команду?
ХОЛДЭВЕЙ. Не дай Бог, это окажется твоей обычной шуткой.

ВИД СНИЗУ

На Фредди, который стоит перед столиком.
ФРЕДДИ. Это не шутка, он меня берет. Теперь он мой.

БП ХОЛДЭВЕЯ

Холдэвей несколько секунд смотрит ему в глаза, затем улыбается.
ХОЛДЭВЕЙ. Поздравляю.
26. СН. КАФЕ “ДЕННИ’С” – ВЕЧЕР.
Мы видим через окно кафе, как Фредди садится напротив Холдэвея. Фредди
возбужденно говорит что-то, но мы ничего не слышим.
27. ВН. КАФЕ “ДЕННИ’С” – ВЕЧЕР.
Неподвижный СП Холдэвея, который слушает Фредди. Мы СЛЫШИМ ШУМ КАФЕ и
голос Фредди ЗА КАДРОМ.
ФРЕДДИ (ЗК). Красавчик Эдди сказал, что Джо хочет со мной встретиться.
Он велел мне сидеть дома и ждать звонка. Я целых три дня сидел около
телефона. Наконец, вчера вечером он позвонил и сказал, что Джо готов. Через
пятнадцать минут он заехал за мной.
Конец неподвижного кадра. Холдэвей начинает двигаться и говорит:
ХОЛДЭВЕЙ. Кто за тобой заехал?
Начиная с этого момента, камера переключается от одного собеседника к
другому.
ФРЕДДИ. Красавчик. Потом мы поехали в бар…
ХОЛДЭВЕЙ. …Какой бар?
ФРЕДДИ. “Носки и Ботинки”, в Гардена. Там я встретился с Джо и другим
парнем, по имени м-р Белый. Это такие клички. Меня называют м-р Рыжий.
ХОЛДЭВЕЙ. Ты этого козла раньше когда-нибудь видел?
ФРЕДДИ. Кого, м-ра Белого?
ХОЛДЭВЕЙ. Да.
ФРЕДДИ. Нет, мы незнакомы. Он тоже не из ребят Кабо. Он, видимо, не
местный. Но Джо хорошо его знает.
ХОЛДЭВЕЙ. С чего ты взял?
ФРЕДДИ. Они так говорили друг с другом. Видно, что они приятели.
ХОЛДЭВЕЙ. Ты говорил с ним?
ФРЕДДИ. С кем, с м-ром Белым?
ХОЛДЭВЕЙ. Да.
ФРЕДДИ. Так, немного.
ХОЛДЭВЕЙ. О чем?
ФРЕДДИ. О команде “Пивовары”.
ХОЛДЭВЕЙ. “Милуокские Пивовары”?
ФРЕДДИ. Да. Они позавчера выиграли, и он был просто в восторге.
ХОЛДЭВЕЙ. Ну что ж, если этот бандит — фанат “Пивоваров”, то он,
скорее всего, из Висконсина. Я готов что угодно поставить, что у полиции
Милуоки на этого м-ра Белого есть много всяких материалов. Я хочу, чтобы ты
посмотрел милуокские фотографии, из дел, связанных с вооруженными
ограблениями. Надо узнать настоящее имя этого засранца.
Холдэвей откусывает большой кусок бургера.
ХОЛДЭВЕЙ (с набитым ртом). Какие вопросы задавал Кабо?
ФРЕДДИ. Откуда я, с кем знаком, где познакомился с Красавчиком, сидел
ли я, и все в этом роде.
Холдэвей уже наговорился, теперь он ест свой бургер. Он жестом
приглашает Фредди продолжать.
ФРЕДДИ. Он спросил меня, приходилось ли мне участвовать в вооруженном
ограблении. Я пересказал ему свой послужной список. Я ограбил несколько
бензоколонок и магазинов, траву толкал; я ему рассказал, что держал ружье,
когда мы с еще одним парнем обчистили каких-то покерных игроков в Портленде.
КАМЕРА ПЕРЕМЕЩАЕТСЯ от СРЕДНЕГО ПЛАНА Фредди к БП.
ХОЛДЭВЕЙ (ЗК). Ты рассказал ему историю про комод?
ФРЕДДИ. Ясное дело. И очень хорошо рассказал, можешь не сомневаться.
28. ВН. МУЖСКОЙ ТУАЛЕТ — Ж/Д ВОКЗАЛ ЛОС-АНДЖЕЛЕСА — ВЕЧЕР.
Очередная встреча Фредди и Холдэвея. На Холдэвее — джемпер с надписью
“Lakers” размера XL. Фредди сидит на умывальнике все в той же куртке,
смотрит на скрепленные вместе листы бумаги.
ФРЕДДИ. Что это?
ХОЛДЭВЕЙ. Это то, что происходило здесь. Запоминай.
ФРЕДДИ. Что?
ХОЛДЭВЕЙ. Коп под прикрытием должен быть Марлоном Брандо. Чтобы
выполнять такую работу, нужно быть великим актером. Нужно быть естественным.
Чертовски естественным. Если ты не великий актер, то ты плохой актер, а
плохой актер в таком деле обязательно облажается.
ФРЕДДИ (про бумаги). Но что это такое?
ХОЛДЭВЕЙ. Любопытный анекдот о продаже наркоты.
ФРЕДДИ. Что?
ХОЛДЭВЕЙ. Смешная история, которая однажды случилась с тобой.
ФРЕДДИ. И я должен все это запомнить?
ХОЛДЭВЕЙ. Это как шутка. Ты запоминаешь самое важное, остальное
приходит само. Так вот, чтобы он пришло само, ты должен все время ее
рассказывать, рассказывать,
рассказывать, рассказывать, рассказывать, рассказывать, рассказывать, и
рассказывать.
ФРЕДДИ. Ну, это я могу.
ХОЛДЭВЕЙ. Ты должен запоминать детали. Именно детали делают историю
правдоподобной. Эта история происходит в мужском туалете, значит, нужно
знать все об этом туалете. Ты должен знать, что у них здесь вместо салфеток
— машина для сушки рук. Ты должен знать, что у кабинок нет дверей. Ты
должен знать, жидкое здесь мыло или порошок, есть здесь горячая вода или
нет, потому что, когда ты рассказываешь свою историю, все должны в нее
поверить. И если ты рассказываешь свою историю тому, кто заходил помочиться
в этот туалет, и упоминаешь какую-то деталь, которую он помнит, он потом
будет готов головой за тебя поручиться.

29. ВН. КВАРТИРА ФРЕДДИ — ДЕНЬ.

Фредди ходит взад-вперед, выходит за пределы кадра и снова появляется,
он репетирует анекдот. Он рассказывает его довольно хорошо, но он все равно
постоянно сверяется с листом бумаги, который держит в руке, и время от время
запинается, забывая какое-нибудь слово.
ФРЕДДИ. …это было в Лос-Анджелесе, во время марихуанной засухи 86
года. Я и тогда знал места. И это было невероятно, потому что тогда траву
нельзя было достать ни за какие деньги. В общем, я был знаком с одной
хипующей телкой из Санта-Круза. И все мои друзья это знали. Они звонили мне
и говорили: “Слушай, Фредди, ты все равно будешь покупать, может, и мне
купишь?” Они знали, что я покуриваю, поэтому просили купить немного для них,
когда я буду покупать себе. И получалось так, что всякий раз, когда я
покупал траву, я покупал для четырех-пяти других ребят. В конце концов я
сказал себе: “Да пошло оно все”. Благодаря мне эта сучка становится
миллионершей. Ей не нужно искать клиентов, ей даже не приходится встречаться
с этими людьми. Я делаю за нее всю работу. Поэтому я поехал к ней и говорю:
“Слушай, мне все это надоело. Я для других в лепешку расшибаюсь, а они ни
хрена для меня не делают. Либо я предложу своим друзьям поискать себе
другого продавца, либо ты даешь мне травку, я ее им продаю, отдаю тебе
деньги минус десять процентов, плюс мою порцию я получаю бесплатно”. Ну,
какое-то время я так делал…
Фредди уходит из кадра.

30. СН. АВТОСТОЯНКА — ДЕНЬ

Еще один пустой кадр, только теперь это другое место. Фредди входит в
кадр с той же стороны, куда он ушел в предыдущей сцене, и заканчивает фразу.
Камера отъезжает, и мы видим, что Фредди исполняет свой монолог перед
Холдэвеем на автостоянке. Холдэвей сидит на капоте своей изрядно помятой
машины. Рассказывая, Фредди ходит взад-вперед.
ФРЕДДИ. …но скоро меня все это достало. Телефон звонил не переставая
днем и ночью. Я ни один фильм не мог посмотреть, чтобы мне не позвонило
человек шесть. “Эй, Фредди, когда у тебя снова появится товар?” – “Слушай,
ты, мудак, я смотрю “Пропавших”, когда появится, я тебе сообщу”. Затем у
этих уродов начала крыша ехать – конечно, они мои друзья, и все такое, но
тем не менее. Я получал травку в мешочках по шестьдесят долларов. Теперь они
захотели порции по десять долларов. Раскладывать траву – это такая задница!
Я даже не знал, сколько это — на десять долларов. “Эй, друг, черт, да мне
столько не надо. Если я столько возьму, то я все это выкурю”. Слушайте, если
вы, ребята, не можете контролировать дозу, это не моя проблема. Вы же по
пять лет все курите, пора уже самим разбираться. В конце концов я сказал
этой бабе, все, я сваливаю.
Но оказалось, что я у нее лучший партнер, и она полностью зависит от
моего бизнеса. И все равно меня это достало до смерти. А она пыталась
уговорить меня не уходить. Это была довольно странная ситуация. Я не знаю,
помните ли вы 86 год, но сушь стояла страшная. Никого и ничего. Люди нюхали
резину и месяцами курили любую дрянь, какая попадалась. А у этой телки было
до хрена травы, и она умоляла меня продавать ее. Я сказал ей, что не хочу
больше быть Джо-с-Планом. Но я буду брать по чуть-чуть и продавать самым
моим близким-преблизким друзьям. Она согласилась, сказала, что условия не
изменятся — я по-прежнему буду получать десять процентов и бесплатную траву
себе — если только я помогу ей обтяпать одно дельце в ближайшие выходные. К
ней приходила крупная партия товара, и она не хотела идти одна…

31. ВН. БАР “НОСКИ И БОТИНКИ” – ВЕЧЕР.

Фредди, Джо, Красавчик Эдди и м-р Белый сидят за столом в баре. Фредди
продолжает рассказывать свою историю. Бандитам она явно нравится.
ФРЕДДИ. …С ней обычно ходил ее брат, но он неожиданно загремел в
окружную тюрьму.
М-Р БЕЛЫЙ. За что?
ФРЕДДИ. Штрафы не платил, вот на него ордер и выписали. Остановили за
что-то на дороге, проверили документы, увидели, что он в списке, и отвезли в
каталажку. Ну, а она не хотела шляться одна со всей этой травой. Я, конечно,
не хотел, мне сразу все это не понравилось, но она все просила, просила, и
наконец, я сказал — ну ладно, потому что просто нытье ее надоело. Мы должны
были встретиться с покупателем на вокзале.
ДЖО. На вокзале? И вы потащили траву с собой?
ФРЕДДИ. Да, она нужна была ему сразу. Я не знаю, почему. Ну, мы
приехали на вокзал, ждем этого парня. Трава у меня была в такой сумке с
ремнем, чтобы на плече носить. Вдруг мне захотелось отлить. Я сказал телке,
что скоро вернусь, схожу проветрюсь в комнату для мальчиков…

СМЕНА ПЛАНА

32. ВН. ТУАЛЕТ НА ВОКЗАЛЕ — ДЕНЬ

СРЕДНИЙ ПЛАН НА ФРЕДДИ

Он входит, на плече у него — сумка. Войдя, он вдруг останавливается.
Мы передвигаемся на БП.
ФРЕДДИ (ЗК). …И вот, я захожу в сортир, и как по-вашему, кого я вижу?

СТОП-КАДР

Фредди стоит перед шестью шерифами округа Лос-Анджелес и одной немецкой
овчаркой. Все смотрят на Фредди. Все замерли.
ФРЕДДИ (ЗК). …Шесть шерифов округа Лос-Анджелес и немецкую овчарку.
КРАСАВЧИК ЭДДИ (ЗК). Они тебя ждали?
ФРЕДДИ (ЗК). Нет. Копы просто торчали в сортире, болтали. Когда я
вошел, они перестали разговаривать и уставились на меня.

33. СНОВА В БАРЕ

ОКП НА М-РА БЕЛОГО

М-Р БЕЛЫЙ. Да, брат, попал ты. По-настоящему попал.

34. СНОВА В ТУАЛЕТЕ

ОКП НА НЕМЕЦКУЮ ОВЧАРКУ

Она начинает лаять.
ФРЕДДИ (ЗК).Немецкая овчарка стала лаять. Лаяла на меня. Ну, в смысле,
это было видно, что она лаяла на меня.
Мы медленно описываем 360 градусов вокруг Фредди. Мы слышим лай собаки.
ФРЕДДИ (ЗК). Все мои нервные окончания, все мои пять чувств, даже кровь
в венах — все во мне кричало: “Вали отсюда, парень, вали, уноси ноги к
чертовой матери!” Меня аж пот прошиб. Сначала был как шок — БАХ, прямо в
лицо! А потом я весь взмок от страха.
КАМЕРА МЕДЛЕННО ПЕРЕМЕЩАЕТСЯ от лица одного шерифа к лицу другого.
ФРЕДДИ (ЗК). Шерифы смотрели на меня, как будто они все поняли. Как
будто унюхали запах. Так же как этот чертов пес, они чувствовали запах из
моей сумки.

СТОП-КАДР

Снова тот же стоп-кадр: Фредди стоит перед шерифами. Внезапно все
оживают и приходят в движение. Собака лает. Фредди идет направо, выходит из
кадра. Мы продолжаем смотреть на шерифов. Один из них прикрикивает на
собаку.
ШЕРИФ No1. А ну заткнись!
Собака замолкает. Шериф No2 продолжает свой рассказ. Пара шерифов
смотрит на Фредди ЗК, но когда Шериф No2 начинает говорить, их внимание
переключается на него.
ШЕРИФ No2. Значит, я вытащил пистолет, так? Наставил прямо на него и
говорю: “Замри и не шевелись, мать твою”. А этот идиот смотрит на меня,
кивает головой, говорит “Я знаю… знаю… знаю”, а сам правой рукой все
тянется к бардачку. Я ему ору: “Эй, козел, а ну замри, слышишь!” А он все
смотрит на меня, бормочет “Я знаю… знаю… знаю”, а правой рукой все
тянется к бардачку.
Камера ПЕРЕМЕЩАЕТСЯ от шерифов к Фредди, который стоит перед писсуаром
и притворяется, что он мочится.
ШЕРИФ No2 (ЗК). Я ему говорю: “Слушай, приятель, да я тебя сейчас
пристрелю, если не положишь свои руки на руль”. И тут его подружка, такая
сексуальная восточная сучка, начинает орать: “Чак, ты что, с ума сошел?
Положи руки на руль, как говорит офицер”. И вот, как будто ничего не
случилось, парень спокойно кладет руки на руль.
Фредди заканчивает свой спектакль и идет мимо шерифов к умывальнику.
Камера СЛЕДУЕТ за ним. Один из шерифов сидит на умывальнике. Он опускает
взгляд и наблюдает, как Фредди моет руки.
ШЕРИФ No1. И чего он хотел достать?
ШЕРИФ No2. Да права. Законопослушный остолоп, он и понятия не имел, что
еще немножко – и схлопотал бы пулю.
Фредди заканчивает мыть руки. Он хочет их вытереть, но в туалете не
ничего, кроме сушилки для рук. Фредди включает сушилку. Теперь он не слышит
ничего из того, что говорят шерифы — звук работающей машины заглушает все.
Следующие кадры идут с ЗАМЕДЛЕНИЕМ.
БП на ФРЕДДИ
БП на его РУКИ, трущие друг друга в потоке горячего воздуха.
Разговаривающие ШЕРИФЫ. Мы ничего не слышим из-за сушилки.
БП на СУШИЛКУ.
СРЕДНИЙ ПЛАН на ШЕРИФА, сидящего на УМЫВАЛЬНИКЕ. Он курит сигарету и
глядит на Фредди.
БП на ОВЧАРКУ.
Сушилка выключается.

СМЕНА ПЛАНА

35. ВН. ОФИС – ДЕНЬ

БП на ФОТОГРАФИЮ М-РА БЕЛОГО.
ФРЕДДИ (ЗК). Это он, это м-р Белый.

ВСЯ СЦЕНА

Офис на верхнем этаже полицейского участка

ДВА КАДРА – ФРЕДДИ И ХОЛДЭВЕЙ

Они смотрят на фото.
ХОЛДЭВЕЙ. Лоуренс Димик. Так, посмотрим, что у нас на него есть.
БП на ЭКРАН КОМПЬЮТЕРА
На нем появляется имя “ДИМИК, ЛОУРЕНС”.

БП НА ПАЛЕЦ, НАЖИМАЮЩИЙ КЛАВИШУ “ENTER”.

БП НА ЖЕЩИНУ-ОПЕРАТОРА, ДЖОДИ СИГЕЛЬ.

ДЖОДИ. Вот ты какой, Лоуренс Димик!

БП НА ПРИНТЕР

Он печатает страницу текста. Шум принтера звучит громче саундтрека. В
КАДРЕ появляются руки Джоди, которые отрывают напечатанную страницу.

СМЕНА ПЛАНА

36. ВН. ОФИС ХОЛДЭВЕЯ — ДЕНЬ

Холдэвей сидит за столом. Фредди сидит на краешке стола и ест
чизбургер. Они смотрят в КАМЕРУ.
Мы слышим голос Джоди ЗА КАДРОМ.
ДЖОДИ (ЗК). Лоуренс “Ларри” Димик. Также известен как Лоуренс Джейкобс
и Алвин “Ал” Джейкобс. Его призвание – вооруженные ограбления. Он профи, и
он умеет сделать так, чтобы его не поймали.
СРЕДНИЙ ПЛАН на ДЖОДИ.
МЕДЛЕННЫЙ НАЕЗД в БП
ДЖОДИ. Всего две судимости. Совсем неплохой результат для
профессионального бандита. Первый раз за вооруженное ограбление, в Милуоки,
ему тогда было двадцать один.
БП на ФРЕДДИ
ФРЕДДИ. И что это было?
ДЖОДИ. Касса на лесопилке. Первая судимость — он получил восемнадцать
месяцев. Следующий раз попался, когда ему было тридцать два. Причем
случайно. Обычный рейд полиции нравов. Они прочесывали какой-то бар, и там
оказался наш приятель Лоуренс. Зашел опрокинуть пару рюмочек. Его взяли, при
нем был незарегистрированный .45 автоматический, по-видимому, его любимое
оружие. А на пальце у него было кольцо с бриллиантом, пропавшее при
ограблении ювелирного магазина за год до этого. В общем, снова загремел на
два года.

ДВА КАДРА – ФРЕДДИ И ХОЛДЭВЕЙ

Фредди вздрагивает.
ФРЕДДИ. Черт, всего-то?
ДЖОДИ. На сегодняшний день — это все его сроки.

БП ХОЛДЭВЕЙ

ХОЛДЭВЕЙ. Когда он попался в баре, это было в Милуоки?
ДЖОДИ. Нет. Этот бар был в Лос-Анджелесе. Он живет там с 77 года.
НАЕЗД за СТОЛ ХОЛДЭВЕЯ, слева направо.
ФРЕДДИ. И когда он сидел?
ДЖОДИ. Сел в 83-м, вышел в конце 86-го. Я нашла кое-что еще, думаю, вам
стоит это знать. Это было примерно полтора года назад, в Сакраменто. Копа
под прикрытием по имени Джон Доленц, внедрили в банду, которая планировала
ограбление банка. Они, очевидно, еще до этого поняли, что он коп. Теперь
представьте: в день рождения этого Доленца в его квартире спряталась целая
куча копов, чтобы его удивить. Дверь открывается – и все орут “Сюрприз!” А
за дверью – Доленц и другой человек, который приставил пистолет к его спине.
Никто ничего не понимает. Тут этот неизвестный стреляет в Доленца, убивает
его наповал, и начинает палить по толпе из двух .45-х автоматических.
ХОЛДЭВЕЙ. И чем все это закочилось?
ДЖОДИ. Да ужас. Пострадали все — копы, их жены, подружки, даже собака
хозяина. Многим лица посекло осколками стекла. Трое убитых, шесть раненых.
ФРЕДДИ. И что, нельзя было привлечь кого-нибудь из тех, кто собирался
брать банк?
ДЖОДИ. Пытались, но опознать никого не удалось, а у всех этих парней
было алиби. Кроме того, на них в принципе ничего не было, только показания
покойника о том, что они замышляют ограбление. Они так и не стали брать этот
банк.
КАМЕРА замыкает круг.
ФРЕДДИ. И одним из них был Лари Димик?
ДЖОДИ. Скорее всего, тем самым.
КАМЕРА на ХОЛДЭВЕЯ.
ХОЛДЭВЕЙ. Ты уверен в своей легенде?
НАЕЗД на БП на Фредди
ФРЕДДИ. Может, сегодня они что-нибудь узнают, а завтра узнают
что-нибудь еще. Но вчера они ничего не знали, это точно.
БП на ФОТО М-РА БЕЛОГО
ФРЕДДИ (ЗК). И что мне делать теперь?
ХОЛДЭВЕЙ (ЗК). Делай, что они тебе сказали. Сиди в своей квартире и жди
звонка. Мы посадим снаружи ребят, чтобы они проследили, куда тебя повезут.

35. ВН. КВАРТИРА ФРЕДДИ – ДЕНЬ

БП на ТЕЛЕФОН
Он ЗВОНИТ. Фредди снимает трубку, мы СЛЕДИМ, как она поднимается к его
уху.
ФРЕДДИ. Алло.
КРАСАВЧИК ЭДДИ (ЗК) (в трубке). Пора. Собирай свои манатки…
36. ВН. МАШИНА КРАСАВЧИКА ЭДДИ (ПРИПАКОВАНА) — ДЕНЬ
БП на Красавчика Эдди, говорящего по телефону в машине.
ЭДДИ. …Мы ждем снаружи.
ФРЕДДИ (ЗК) (в трубке). Уже иду.
Мы слышим КЛИК, это ФРЕДДИ положил трубку. Красавчик кладет трубку на
рычаг.
ЭДДИ. Он сейчас спустится.

39. ВН. КВАРТИРА ФРЕДДИ – ДЕНЬ

КАМЕРА следит за Фредди, в то время как он мечется по квартире, собирая
то, что ему нужно. Он надевает куртку, натягивает на ноги кроссовки.
БЫСТРЫЙ НАЕЗД на ручку входной двери. Рука Фредди появляется в кадре,
хватает ручку, затем отпускает ее. КАМЕРА поднимается к его лицу.
ФРЕДДИ (про себя). Не вздумай обмочиться со страху. Они не знают. Они
ни хрена не знают. (пауза) Тебе ничего не угрожает. Ты — Баретта, и они
верят каждому твоему слову, потому что ты самый крутой мужик.
Он уходит из КАДРА. КАДР пустеет, мы слышим, как ЗА КАДРОМ открывается
и закрывается дверь.

40. СН. ДОМ ФРЕДДИ — ДЕНЬ

ТЗ КОПОВ

На другой стороне улицы стоит машина без опознавательных знаков. В ней
сидят ДВА КОПА. Они наблюдают за тем, как Фредди выходит из здания и идет к
машине Эдди.
КОП No1 (ЗК). Вон идет наш парень.
КОП No2 (ЗК). По-моему, надо иметь в башке булыжники размером с
Гибралтар, чтобы работать под прикрытием.
КОП No1 (ЗК). Хочешь такую?
КОП No2 (ЗК). Да, давай медвежью лапу.
Фредди садится в машину, и она отъезжает.
Коп No1 заводит мотор и едет за ней.
41. ВН. МАШИНА КРАСАВЧИКА ЭДДИ ( В ДВИЖЕНИИ) — ДЕНЬ
Красавчик Эдди за рулем, м-р Розовый сидит рядом с ним. На заднем
сидении — Фредди и м-р Белый.
М-Р РОЗОВЫЙ. …Эй, я знаю, о чем говорю, черные женщины совсем не
такие, как белые.
М-Р БЕЛЫЙ (саркастически). Есть небольшое отличие.
Все смеются.
М-Р РОЗОВЫЙ. Давайте, смейтесь, вы прекрасно понимаете, о чем я. То,
что позволит белая баба, черная не станет терпеть и минуты. Существуют
границы, и если ты их нарушишь, тебе не поздоровится.
ЭДДИ. Здесь я с м-ром Розовым согласен на все сто. Я сам это видел.
М-Р БЕЛЫЙ. Ну ладно, м-р Эксперт. Если это так очевидно, то почему же,
какого ниггера не возьми, каждый обращается со своей женщиной, как с куском
дерьма?
М-Р РОЗОВЫЙ. Да я на что угодно поспорю, что как бы этот ниггер на
людях ни вытворял, когда его баба домой притащит, он начинает себя совсем
по-другому вести.
М-Р БЕЛЫЙ. Я видал таких, с которыми никакая баба не справится.
М-Р РОЗОВЫЙ. Эти бабы с любыми справятся.
ЭДДИ. На моей памяти был такой случай. В одном их папиных клубов
работала черная официантка по имени Элоиза.
М-Р БЕЛЫЙ. Элоиза?
ЭДДИ. Да, Элоиза. Э и Лоиза. Мы ее называли “Леди Э”.
М-Р БЕЛЫЙ. И откуда она была, из Комптона?
ЭДДИ. Нет, она была из Ладора Хейтс.
М-Р РОЗОВЫЙ. Черный Беверли Хиллс. Я как-то знал одну дамочку из Ладора
Хейтс. (жеманным голосом черной женщины) “Привет, я из Ладора Хейтс, это
черный Беверли Хиллс”.
ЭДДИ. Это не черный Беверли Хиллс, это черный Пало Верде. Ну, в общем,
это телка, Элоиза, она мужиков как перчатки меняла. По-моему, она трахалась
со всеми мужиками, которых встречала. Знаешь, на кого она была похожа? На
Кристи Лав. Помнишь телесериал “Знакомьтесь, Кристи Лав”? Это такая черная
полицейская. Ну она еще все время говорила: “Ты арестован, сладкий”.
М-Р РОЗОВЫЙ. Его показывали, когда я учился в шестом классе. Я от нее
просто тащился. Как звали эту телку, которая играла Кристи Лав?
ЭДДИ. Пэм Гриер.
М-Р РОЗОВЫЙ. Нет, это была не Пэм Гриер, Пэм Гриер другая. Пэм Гриер
снимается в кино. Кристи Лав — это типа Пэм Гриер, только по телевизору.
М-Р РОЗОВЫЙ. Черт, как же ее звали? Ну все, теперь буду мучиться, пока
не вспомню.
ЭДДИ. Ну ладно, как бы то ни было, Элоиза на нее была похожа. И вот,
однажды вечером я захожу в клуб, а Элоизы нет. Там был бармен-мексиканец,
мой дружок, его звали Карлос. Ну, я его спрашиваю: “Эй, Карлос, а где Леди
Э?” А эта Леди Э была замужем за настоящим куском дерьма. Ну просто животное
какое-то. И он, похоже, что-то такое с ней себе позволил…
ФРЕДДИ. И что он сделал? В смысле – избил ее?
ЭДДИ. Никто точно не знает. Просто что-то нехорошее. В общем, Элоиза
сделала вид, что ничего не произошло. А сама стала ждать, когда этот ублюдок
снова напьется. И вот однажды вечером он напился и заснул на кушетке. И пока
он был в отключке, она раздела его догола, затем взяла какой-то жуткий клей
и приклеила ему член к животу.
Все в машине, похоже, живо представили себе это ужасное зрелище.
ЭДДИ. Я серьезно. Она намазала клеем его член и живот, а затем прижала
их друг к другу. Врачам из скорой помощи пришлось резать по живому.
Все в машине потрясены.
М-Р БЕЛЫЙ. Господи Боже мой!
ФРЕДДИ. Он должно быть, сильно ее допек.
ЭДДИ. Уж не знаю, что он с ней сделал, но она ему здорово отомстила.
М-Р БЕЛЫЙ. Ну и разозлился он, наверное?
М-Р РОЗОВЫЙ. А ты как бы себя чувствовал, если бы всякий раз, как
захочется помочиться, тебе пришлось бы делать стойку на руках?
Все смеются.

42. СН. СКЛАД – ДЕНЬ

Четверо входят в здание.
В дальнем конце склада сидят на стульях М-р Светлый, М-р Бурый, М-р
Синий и Джо Кабо.
Все это снимается СВЕРХУ, мы видим их всех под нами.
ДЖО (обращаясь к присутствующим). …И вот они болтают о том, как они
заводят своих жен, и француз говорит (со скверным французским акцентом):
“Все, что мне нужно, это взять свою сосисочку и пощекотать моей крошке Фифи
ее оляля, и она сразу поднимает ногу с постели”.
Теперь мы смотрим на Джо.
ДЖО. А макаронник говорит…
БП на ДЖО.
ДЖО (с хорошим бруклинским акцентом). “Это ерунда. Вот когда засовываю
кончик языка моей Марии-Луизе в киску, она обе ноги поднимает с постели”. А
поляк говорит: “Вы ребята, ничего не можете. Когда я заканчиваю трахать мою
Софию, я вытираю член о занавеску, и знаете, что? Она до потолка
подпрыгивает!”
Джо смеется как ненормальный.
ДЖО. Ха-ха-ха-ха-ха-ха-ха!
Мы слышим ЗК, как все смеются.
ДЖО. Просто шедевр, верно? Ну и дурак этот поляк — вытирать член о
занавеску.
Джо видит вновь прибывших.
ДЖО. Вы приехали, отлично!
КОНЕЦ БП на ДЖО.
Здесь собрались все, кого мы видели в сцене в “Закусочной дяди Боба”.
Некоторые сидят на раскладных стульях, другие стоят. Джо сидит перед ними на
краешке стола. Справа — доска с планом ювелирного магазина.
Мы описываем 360 градусов вокруг них.
ЭДДИ. Мы бы раньше приехали, да застряли в пробке на углу Ла Бреа и
Пико.
ДЖО. Нам спешить некуда. (всем собравшимся) Ладно, давайте все
познакомимся. За исключением Эдди и меня – нас вы уже знаете – все будут
использовать клички. Ни при каких обстоятельствах вы не должны сообщать друг
другу ваши настоящие имена или другие сведения о себе. Сюда входит: откуда
вы родом; как зовут вашу жену; где вы сидели; какой банк в Санкт-Петербурге
вы ограбили. Вы никому не будете рассказывать о том, кто вы, где бывали и
чем занимались в жизни. Единственное, о чем вам можно говорить, это
предстоящее дело. Это означает, что, кроме Эдди и меня, никто о членах
команды ничего знать не будет. Таков мой план. Потому что, если вдруг
кому-то из вас придется иметь дело с копами, не то чтобы я боялся, что такое
случится — такого наверняка не случится — но если вдруг это все же
случится, то вам нечего будет рассказать. Вы никого не знаете по именам. Вы
знаете мое имя, и вы знаете имя Эдди. На это мне наплевать. Вам придется это
доказать. Меня это не волнует. Кроме того, такой подход означает, что вы
можете мне доверять. В этом и состоит мой план. Я все организовал, я выбрал
тех, кто мне нужен. Никто из вас не приходил ко мне. Я сам обратился к
каждому из вас. Я вас знаю. Я знаю, что вы умеете, я знаю вашу репутацию. Я
знаю всех вас как настоящих мужиков. Всех, кроме вот этого парня.
Джо указывает пальцем на Фредди.
Фредди обмирает от страха.
ДЖО. Но он — то, что надо. Если бы он не был то, что надо, его бы
здесь не было. Ну ладно, теперь я представлю вас друг другу. И повторяю,
пусть даже я покажусь вам занудой: если мне хоть раз послышится, что кто-то
из вас сообщает другому или обращается к нему по его настоящему имени…
(подбирает правильные слова) …я не хотел бы оказаться на вашем месте. Ну
ладно, а теперь быстро. (называет каждого и показывает на него пальцем) М-р
Бурый, М-р Белый, М-р Светлый, М-р Синий, М-р Рыжий и М-р Розовый.
М-Р РОЗОВЫЙ. А почему это я М-р Розовый?
ДЖО. Потому что ты педик.
Все смеются.
М-Р РОЗОВЫЙ. Почему мы сами не можем выбрать себе цвета?
ДЖО. Один раз я попробовал — ничего не вышло. Четверо передрались
из-за того, кто будет М-ром Черным. Они друг друга не знали, поэтому никто
не хотел уступать. Так что забудьте, цвета выбираю я. Будь благодарен, что
ты не М-р Желтый.
М-Р БУРЫЙ. Да, но М-р Бурый? Это почти что М-р Дерьмо.
Все смеются.
М-Р РОЗОВЫЙ. Да, а М-р Розовый звучит как М-р Попка. Я тебе вот что
скажу, давай я буду М-р Пурпурный? Это мне подходит. Все, я М-р Пурпурный.
ДЖО. Никакой ты не М-р Пурпурный, М-р Пурпурный был в другом деле. Ты -
М-р Розовый.
М-Р БЕЛЫЙ. Да какая разница, как тебя назвали? Какое это имеет
значение? М-р Розовый, М-р Пурпурный, М-р Попка, М-р Жопа…
М-Р РОЗОВЫЙ. Да, тебе легко говорить, ты М-р Белый. У тебя благозвучное
имя. Скажи мне, М-р Белый, если по твоему, “М-р Розовый” – это ничего,
может, поменяемся?
ДЖО. Никто ни с кем не будет меняться! Здесь вам не заседание
городского совета! Слушай меня, М-р Розовый. Есть два варианта — либо
по-моему, либо никак. Выбирай любой. Ну так как, М-р Розовый?
М-Р РОЗОВЫЙ. Господи, Джо. Да забудь. Я выше этого. Все, я М-р Розовый,
поехали дальше.
КАМЕРА перемещается к доске с планом ювелирного магазина.
ДЖО (ЗК). Ладно, ребята, теперь вот что.

СМЕНА ПЛАНА.

44. СН. СТАДИОН — ДЕНЬ

Фредди и Холдэвей сидят на трибуне пустого баскетбольного стадиона.
ХОЛДЭВЕЙ. Мы посадим ребят напротив магазина. У них будет приказ не
вмешиваться, если только ситуация не выйдет из-под контроля. Тебя внедрили
именно для того, чтобы им не пришлось вмешиваться. Твоя задача — чтобы все
прошло так, как сказал Хойл. Кроме того, мы посадим ребят за квартал от
склада, где вы встречаетесь. Они будут наблюдать за складом снаружи. Как
только появится Джо Кабо, мы об этом узнаем.
ФРЕДДИ. А кто станет наблюдать за тем, что будет происходить внутри?
ХОЛДЭВЕЙ. Мы не будем видеть то, что внутри. И мы не сможем подобраться
ближе, иначе нас заметят.
ФРЕДДИ. Чушь собачья, Джим. Всем рискую я один, а вы меня даже не
прикрываете.
ХОЛДЭВЕЙ. В чем дело, Ньюэндайк? Или для тебя это слишком круто? Тебя
никто не обманывал. Ты ведь знал с самого начала, что мы не будем
вмешиваться, пока не появится Джо Кабо.
ФРЕДДИ. Просто великолепно. Никакой защиты от тебя не дождешься, зато
ты всегда готов на меня наехать.
ХОЛДЭВЕЙ. С каких это пор коп под прикрытием нуждается в защите?
Фредди, ты шел на это с открытыми глазами, так что не говори теперь, что
ничего не видел. Я понимаю, ты нервничаешь. Конечно, лучше бы в этом здании
было побольше окон, но ничего не поделаешь. Приходится учитывать ситуацию.
ФРЕДДИ. Я не говорю, что отказываюсь. Просто мне не нравится, как
дерьмово все складывается.
ХОЛДЭВЕЙ. Не хочу тебя обидеть, но крутые ребята и проверяются в
подобных ситуациях. Мы хотим взять Джо Кабо с поличным, в компании бандитов.
Остальные нас не интересуют. Мы предложим им хорошие условия, если они
согласятся дать показания против Кабо.
ФРЕДДИ. А разве это не рискованно?
ХОЛДЭВЕЙ. Что именно?
ФРЕДДИ. Позволить им совершить ограбление?
ХОЛДЭВЕЙ. Основная идея в том и заключается, чтобы взять Джо Кабо с
поличным. Даже если мы повяжем всех наемников, это нам ни хрена не даст.
Конечно, отдать им магазин — это большой риск, на Кабо всегда работает
очень чисто. Мы расставим людей по периметру. Внутри магазина будут наши
люди, парень с девушкой, делающие вид, что покупают свадебные кольца. Можно
было бы и персонал магазина заменить на копов, но это большой риск — могут
узнать.
ФРЕДДИ. Это исключено. Они знают, кто в какую смену работает.
ХОЛДЭВЕЙ. Эти ребята – профессионалы. Мы тоже профессионалы. Это,
конечно, риск, но думаю, разумный риск.

45. СН. ЮВЕЛИРНЫЙ МАГАЗИН “КАРИНАС” – ДЕНЬ

Мы видим ювелирный магазин снаружи.
ПОКУПАТЕЛИ входят и выходят. В окнах видны ПРОДАВЦЫ-КОНСУЛЬТАНТЫ,
ожидающие покупателей.
Одновременно мы слышим разговор М-ра Белого и Фредди ЗА КАДРОМ.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Давай еще раз. Ты?
ФРЕДДИ (ЗК). Я стою снаружи, охраняю дверь. Не даю никому войти и
выйти.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). М-р Бурый?
ФРЕДДИ (ЗК). М-р Бурый остается в машине. Паркуется напротив и ждет
моего сигнала, потом подъезжает к магазину.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). М-р Светлый и М-р Синий?
ФРЕДДИ (ЗК). Контролируют гражданских. Разбираются с покупателями и
персоналом в торговой зоне.
46. ВН. МАШИНА М-РА БЕЛОГО (ПРИПАРКОВАНА) — ДЕНЬ
М-р Белый и Фредди сидят в машине, припаркованной напротив ювелирного
магазина.
М-Р БЕЛЫЙ. Я и М-р Розовый?
ФРЕДДИ. Вы хватаете менеджера, тащите его в офис и заставляете отдать
бриллианты. Мы здесь — только из-за этих камешков, и точка. Мы не будем
вскрывать витрины, а значит, сигнализация не должна сработать. Мы будем там
две минуты, и ни секундой больше. А что, если менеджер не захочет отдавать
бриллианты?
М-Р БЕЛЫЙ. В таких магазинах, как этот, каждый дюйм застрахован. Им
незачем оказывать сопротивление. А если появляется какой-нибудь сотрудник,
воображающий, что он Чарльз Бронсон, нужно просто взять пистолет и врезать
ему рукояткой по морде. Чтобы он сразу с катушек слетел. Все пугаются, он
падает, кричит, кровь из носа хлещет. После такого никто из них и слова
лишнего не скажет. Может возникнуть какая-нибудь стерва, начнет орать и все
такое. Тогда надо просто посмотреть на нее как следует, как будто ты сейчас
врежешь ей как следует. Вот увидишь, она сразу заткнется. А вот если
менеджер заартачится, это совсем другая история. Менеджеры попусту
геройствовать не станут. Так что если какой-нибудь окажет сопротивление, то
это, наверное, настоящий ковбой, и его придется ломать по-настоящему. Если
захочешь узнать что-нибудь, а он откажется говорить, просто отрежь ему
палец. Мизинец. А потом скажи, что следующим будет большой палец. После
такого он выложит тебе все, даже то, что он любит носить женское белье. Я
проголодался, пошли купим тако.

СМЕНА ПЛАНА

47. СН. ПРОУЛОК — ДЕНЬ

В этот момент идет ограбление. Проулок пуст.
Вдруг мы слышим, как где-то в отдалении внезапно разверзлись небеса.
СТРЕЛЯЮТ пистолеты, КРИЧАТ И СТОНУТ люди, НАДРЫВАЮТСЯ сирены, ЗВЕНИТ
разбитое стекло…
Из-за угла в проулок влетает машина.
Двери РАСПАХИВАЮТСЯ, оттуда выскакивают Фредди и М-р Белый.
Фреди открывает дверь водителя. Оттуда ВЫВАЛИВАЕТСЯ окровавленный,
КРИЧАЩИЙ М-р Бурый.
М-Р БУРЫЙ (кричит). Глаза! Мои глаза! Я ослеп, ослеп, мать вашу!
ФРЕДДИ. Да не ослеп ты, это просто кровь глаза заливает.
М-р Белый перезаряжает два .45-х автоматических. Он БЕЖИТ в конец
проулка и достигает его в тот момент, когда там ПОЯВЛЯЕТСЯ полицейская
машина.
СТРЕЛЯЯ из обоих пистолетов, М-р Белый уничтожает всех сидящих в
патрульной машине.
Фредди, держащий на руках умирающего М-ра Бурого, в ужасе смотрит на
эту бойню.
М-р Бурый поднимает голову, кровь заливает ему глаза.
М-Р БУРЫЙ. М-р Рыжий? Ты ведь М-р Рыжий, да?
К тому моменту, как Фредди поворачивает к нему голову, М-р Бурый уже
мертв.
М-р Белый БЕЖИТ к Фредди.
М-Р БЕЛЫЙ. Он умер?
Фредди не отвечает, он не может говорить.
М-Р БЕЛЫЙ. Умер он или нет?
Фредди окаменел от ужаса.
ФРЕДДИ. Мне очень жаль.
М-Р БЕЛЫЙ. Что? А ну очнись!
М-р Белый ХВАТАЕТ Фредди за воротник и ТАЩИТ за собой.
Они ПОКИДАЮТ проулок и БЕГУТ по улице.
Мимо них проезжает машина, за рулем — ЖЕНЩИНА.
М-р Белый ВЫБЕГАЕТ на проезжую часть и останавливает машину. Он
направляет на женщину свой пистолет.
М-Р БЕЛЫЙ. Увезешь нас отсюда!
М-р Белый залезает на заднее сиденье.
Фредди начинает залезать в машину.
Женщина-водитель выхватывает из-под своего сиденья пистолет.
М-Р БЕЛЫЙ. У нее пистолет!
Женщина СТРЕЛЯЕТ Фредди в живот.
Фредди машинально вытаскивает свой пистолет и СТРЕЛЯЕТ ей в лицо.
БП на ФРЕДДИ.
Она падает на землю. Наконец до него доходит, что произошло и что ему
конец.

ЗАМЕДЛЕНИЕ

М-р Белый ВЫБРАСЫВАЕТ мертвую женщину из машины, ВТАСКИВАЕТ Фредди на
заднее сиденье и ОТЪЕЗЖАЕТ.
48. ВН. УГНАННАЯ МАШИНА (В ДВИЖЕНИИ) — ДЕНЬ
Фредди держится за живот и КРИЧИТ от боли.
Снова повтор сцены с Фредди и М-ром Белым в угнанной машине. Только в
этот раз мы все время видим Фредди.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Держись, только держись, дружище.
ФРЕДДИ. Извини. Поверить не могу, что она меня убила…

СМЕНА ПЛАНА: ОТ ФРЕДДИ НА ЗАДНЕМ СИДЕНИИ — К

49. ВН. МАШИНА КРАСАВЧИКА ЭДДИ (В ДВИЖЕНИИ) — ДЕНЬ
За рулем — М-р Розовый, на пассажирском сидении — Красавчик Эдди, он
роется в сумке с бриллиантами. На заднем сидении – М-р Белый. Машина
ПОДЪЕЗЖАЕТ к складу.
ЭДДИ (роется в сумке). Знаете, принимая во внимания обстоятельства, это
дело оказалось весьма успешным.
М-Р БЕЛЫЙ. Что ты такое говоришь, я ушам своим не верю.
ЭДДИ. Конечно, вышел полный бардак, но ты понимаешь, что это такое?
Здесь бриллиантов больше чем на два миллиона долларов.
М-Р РОЗОВЫЙ. Нет, этот парень мне нравится.
ЭДДИ. Ну ладно, что сделано, то сделано. Мы можем сидеть тут весь день
и оплакивать погибших, а можем разбираться со сложившейся ситуацией.
М-Р БЕЛЫЙ. Сложившаяся ситуация — это не твоя дурацкая сумка. Вы с Джо
несете ответственность за ваших людей.
ЭДДИ. Но больше я ничего не могу сделать.
М-Р БЕЛЫЙ. Этот парень умирает, мать твою.
ЭДДИ. Я же сказал, Бонни о нем позаботится.
М-Р БЕЛЫЙ. Ему нужен врач, я не какая-то медсестра.
ЭДДИ. Спроси меня, сколько врачей я обзвонил. Хочешь удивиться? Спроси,
сколько врачей я обзвонил.
М-Р БЕЛЫЙ. По-видимому, недостаточно.
ЭДДИ. Да пошел ты! Если черная записная книжка у тебя, то доставай ее.
Если нет, сиди и слушай. Я позвонил трем врачам и ничего не добился. Сейчас
все решает время. Я позвонил Бонни. Она телка что надо — умная, нежная, и
дипломированная медсестра. Наврал ей с три короба, короче: она сказала,
привезти его к ней домой.
М-Р БЕЛЫЙ. Если он умрет, ты лично мне за это ответишь.
ЭДДИ. Пошел ты знаешь куда! Ну ладно, хочешь играть в эти игры, тогда
слушай. В этой ситуации с Бонни я лично подставляюсь. Я не думаю, что она
станет звонить копам, но я не могу быть уверен. Но видимо, моя
самоотверженность никому не нужна. Все, хватит. (вытаскивает сотовый
телефон) Я звоню Бонни, даю отбой. Ты сам позаботишься о своем друге, ты
видно, здорово в этом разбираешься.
М-Р РОЗОВЫЙ. Черт бы вас побрал, ну когда вы повзрослеете!
ЭДДИ. Мне незачем взрослеть, друг мой. Я и так взрослый. Я не боюсь
ответственности, я вижу проблему и решаю ее.
М-Р БЕЛЫЙ. Хватит херню нести! Я не думаю, что ты вообще кому-то
звонил, кроме этой козы, с которой ты когда-то трахался и которая немного
разбирается в ортопедической обуви. И я не думаю, что это достаточная забота
о раненом товарище.
ЭДДИ. А мне, знаешь ли, насрать на то, что ты думаешь!
М-Р РОЗОВЫЙ (М-ру Белому). Слушай, он же не сказал, что эта телка будет
делать ему операцию. Она в любом случае позаботится о нем лучше, чем мы, а
мы в это время найдем врача. Эдди не забывает о враче. Да ему ничего не
стоит найти врача. Но, кроме этого, у нас есть и другие дела. И я думаю, вы
оба ведете себя как идиоты.
ЭДДИ. Да, конечно. Я нашел медсестру, я подставляю свою башку, и я же
еще и идиот.

50. ВН. СКЛАД — ДЕНЬ

СРЕДНИЙ ПЛАН на дверь. Красавчик Эдди, М-р Белый и М-р Розовый входят и
внезапно останавливаются.
Мы видим то, что видят они. М-р Светлый лежит на полу мертвый. Коп
скорчился на своем стуле, весь в крови, М-р Рыжий лежит у ног копа, зажимая
рукой свою рану. Эдди, М-р Белый и М-р Розовый входят в кадр.
ЭДДИ. Что здесь произошло?
Эдди подбегает к трупу своего друга М-ра Светлого/Зубочистки Вика.
М-Р БЕЛЫЙ (М-ру Рыжему). Что случилось?
М-Р РЫЖИЙ (слабым голосом). Светлый совсем с ума сошел. Он изуродовал
копу лицо, отрезал ухо и хотел сжечь его заживо.
ЭДДИ (кричит). Да какая разница, что он хотел сделать с этой свиньей?
Эдди выхватывает пистолет и СТРЕЛЯЕТ в копа. Коп опрокидывается назад
вместе со стулом. Эдди подходит к нему и еще раз СТРЕЛЯЕТ.
ЭДДИ (М-ру Рыжему). Ты сказал, он с ума сошел? Примерно так, а? Сильнее
или слабее?
М-Р РЫЖИЙ. Послушай , Эдди, он хотел разжечь тут костер. Он собирался
убить копа и меня. Он и вас собирался убить, когда вы вернетесь, убил бы и
свалил с бриллиантами.
М-Р БЕЛЫЙ (обращаясь к Эдди). Вот, вот, что я тебе говорил? Да этот
ублюдок был просто чокнутым психопатом, вот и все.
М-Р РЫЖИЙ (обращаясь к Эдди). Можно было бы копа спросить, если бы ты
его не убил. Он рассказывал о своих планах, когда резал его.
ЭДДИ. Я в это не верю. В этом нет никакого смысла.
М-Р БЕЛЫЙ. А по-моему, в этом есть смысл, и еще какой. Эдди, ты не
видел, как он вел себя на деле, а мы видели.
М-р Розовый подходит к телу копа.
М-Р РОЗОВЫЙ. Насчет уха он прав, оно отрезано.
ЭДДИ (М-ру Рыжему). Я повторю то, что ты сказал, так, на всякий случай.
Значит, если верить тебе, М-р Светлый хотел тебя убить. Потом убить нас,
когда мы вернемся, забрать бриллианты и свалить. Ты это хочешь сказать? Я
все верно понял, а?
М-Р РЫЖИЙ. Эдди, можешь верить мне или нет, но это правда. Клянусь
бессмертной душой моей матери, все так и было.
КАМЕРА передвигается в БП на Красавчика Эдди.
Долгая пауза, пока он обдумывает сказанное М-ром Рыжим.
ЭДДИ. Ты поганый лжец. Брось свои сказки и давай рассказывай, как было
на самом деле.
М-Р БЕЛЫЙ (ЗК). Он тебе рассказал, как все было. Ты просто не можешь с
этим смириться.
М-Р РЫЖИЙ (ЗК). Ладно, ты прав, я наврал. Не имеет значения, что я
подыхаю — я все равно плету тут интриги. Избавиться от Светлого, чтобы мы
поделили его долю — нет, вычеркни последнюю фразу, я его пристрелил, потому
что мне его прическа не нравилась. Ботинки его мне не нравились тоже. Если
бы только прическа, может, я бы еще сказал, хрен с ним, пусть живет. Но
прическа вместе с ботинками — это уже слишком.
ЭДДИ. Человек, которого ты убил, только что вышел из тюрьмы. Его взяли
на нашем складе, где было полно краденого барахла. Он легко мог бы
договориться с копами, все, что было нужно — назвать имя моего отца. Но
вместо этого он закрыл рот и предпочел отсидеть срок. Отсидел за нас четыре
года, и все это время вел себя как настоящий мужик. И мы ему были очень
благодарны за это. И ты, М-р Рыжий, ты хочешь мне сказать, что этот человек,
этот очень близкий мой друг, который отсидел четыре года за моего отца,
который за это время не пошел ни на какие сделки с копами, что бы ему не
предлагали, ты хочешь сказать, что теперь, когда этот человек вышел на
свободу, и мы были готовы отплатить ему добром за его преданность, он вот
так просто взял и решил, ни с того ни с сего, обчистить нас?
Молчание.
ЭДДИ. М-р Рыжий, почему бы тебе не рассказать, что произошло на самом
деле?
ГОЛОС (ЗК). А зачем? Хочешь послушать еще одну сказку?
Эдди выходит из кадра, и мы видим Джо Кабо, стоящего в дверях склада.
Он входит в помещение.
ДЖО (указывая на М-ра Рыжего). Это он нас подставил.
КАМЕРА описывает 360 градусов вокруг участников сцены.
ЭДДИ. Папа, прости меня, я не понимаю, что происходит.
ДЖО. Ничего, Эдди, зато я понимаю.
М-Р БЕЛЫЙ (обращаясь к Джо). Что за херню ты несешь?
ДЖО (указывая на М-ра Рыжего). Вот этот кусок дерьма. Работает на
копов.
М-Р БЕЛЫЙ, М-Р РОЗОВЫЙ, ЭДДИ. Что?
ДЖО. Я сказал, что этот коровий шлепок работает на полицию
Лос-Анджелеса.

ТЗ М-РА РЫЖЕГО.

Он смотрит с пола на происходящее.
Джо смотрит вниз на М-ра Рыжего.
ДЖО. Ведь так?
М-Р РЫЖИЙ (ЗК). Не имею ни малейшего понятия, о чем ты говоришь.
М-Р БЕЛЫЙ (очень спокойно, обращаясь к Джо). Я не знаю, на чем ты
основываешь свои выводы, но ты ошибаешься.
ДЖО. Черта с два.
М-Р БЕЛЫЙ (очень спокойно). Джо, поверь мне на слово, ты ошибаешься. Он
хороший парень. Я понимаю, ты нервничаешь, ты зол-как-я-не-знаю-что. Мы
сейчас все на взводе. Но ты лаешь не на то дерево. Я знаю этого человека, и
он не может так поступить.
ДЖО. Да ни хрена ты не знаешь. Вот я знаю. Этот мерзавец навел на нас
копов. Из-за него погибли М-р Бурый и М-р Синий.
М-Р РОЗОВЫЙ. М-р Синий мертв?
ДЖО. Мертвее не бывает.
ЭДДИ. Эта сволочь убила Вика.
М-Р БЕЛЫЙ. Откуда ты все это знаешь?
ДЖО. Он единственный, в ком я не был уверен на все сто. У меня,
наверно, с головой не в порядке, раз я решил идти на дело с тем, в ком не
уверен на все сто. Но он казался мне хорошим парнем, мне хотелось денег и не
хотелось ждать, а в таких случаях как раз все и летит под откос.
М-Р БЕЛЫЙ (кричит). И это все твои доказательства?
ДЖО. Когда есть чутье, доказательства не нужны. Я на свое чутье не
обращал внимания, но теперь все, хватит.
Он ВЫХВАТЫВАЕТ пистолет и направляет его на М-ра Рыжего.
М-р Белый направляет свой .45-й на Джо.
С появлением на сцене огнестрельного оружия. Эдди и М-р Розовый
пробуждаются к действию.
Эдди поднимает пистолет, нацеливая его на М-ра Белого.
ЭДДИ. Ты что, совсем рехнулся? Опусти пистолет!
М-р Розовый отступает на ЗП, не желая участвовать в этой заварухе.
М-Р БЕЛЫЙ. Джо, ты совершаешь ужасную ошибку, и я не позволю тебе ее
сделать.
ЭДДИ. А ну убери пистолет от папы!
Джо не спускает глаз с М-ра Рыжего.
Джо. Не волнуйся, Эдди. Мы с Ларри старые друзья, он не станет
стрелять. Мы слишком привязаны друг к другу.
М-Р БЕЛЫЙ. Джо, если убьешь этого человека, ляжешь рядом с ним.
Повторяю, убьешь этого человека – ляжешь рядом с ним!
Мы видим это “мексиканское противостояние” с различных углов зрения.

СП НА ВСЕХ

М-р Рыжий, зажимая рану рукой, смотрит то налево, то направо.
Джо с пистолетом, направленным на М-ра Рыжего, не спускает с него глаз.
М-р Белый с пистолетом, направленным на Джо, похоже, он в любой момент
готов выстрелить.
Эдди очень боится за своего отца, пистолет направлен на М-ра Белого.
М-р Розовый уходит все дальше на ЗП.
Никто ничего не говорит.

ЧЕТЫРЕ КАДРА

людей, готовых на все. М-р Розовый — на ЗП.
М-Р РОЗОВЫЙ. Эй, ребята, бросьте, это никому не нужно. Я думал, вы
профессионалы!
Джо поднимает голову, смотрит на М-ра Белого.
ДЖО. Ларри, я его убью.
М-Р БЕЛЫЙ. Черт бы тебя побрал, Джо, не заставляй меня делать это!
ДЖО. Ларри, я прошу тебя мне поверить.
М-Р БЕЛЫЙ. Не проси.
ДЖО. Чего мне просить, когда я уверен на все сто.
Джо снова смотрит на М-ра Рыжего.
ЭДДИ. Папа, нет!
Джо СТРЕЛЯЕТ три раза, все пули ПОПАДАЮТ в М-ра Рыжего.
М-р Белый СТРЕЛЯЕТ дважды Джо в лицо. Джо закрывает руками лицо, кричит
и падает на пол.
Эдди СТРЕЛЯЕТ в М-ра Белого, три пули ПОПАДАЮТ ему в грудь.
М-р Белый поворачивается к Эдди и СТРЕЛЯЕТ в него.
Оба ПАДАЮТ на колени, продолжая СТРЕЛЯТЬ друг в друга.
Эдди СВАЛИВАЕТСЯ на пол, он мертв.
Джо тоже мертв.
М-р Рыжий лежит неподвижно, только его грудь вздымается и опадает. Его
громкое дыхание — единственный ЗВУК, который мы слышим.
М-р Белый весь в крови, но он по-прежнему стоит на коленях и не
двигается.
М-р Розовый стоит, не в силах пошевелиться. Наконец, он хватает сумку с
бриллиантами и ВЫБЕГАЕТ из дверей.
Мы слышим ЗК ЗВУК ПОДЪЕЗЖАЮЩЕЙ МАШИНЫ. Затем ГОЛОС человека, кричащего
в МЕГАФОН:
ПОЛИЦИЯ (ЗК). Стоять! Выходите из машины и ложитесь лицом на землю!
М-Р РОЗОВЫЙ (ЗК). Не стреляйте!
Теперь мы слышим СИРЕНЫ, ЗВУКИ других ПОДЪЕЗЖАЮЩИХ МАШИН, шаги ЛЮДЕЙ,
БЕГУЩИХ к складу.
Все это время М-р Белый пытается встать, но не может и ПАДАЕТ. Ему
как-то удается упасть поближе к М-ру Рыжему.
Он поднимает голову М-ра Рыжего, кладет ее себе на колени и гладит по
лбу.
М-Р БЕЛЫЙ (с большим трудом). Извини, парень. Похоже, нам светит
приличный срок.
М-р Рыжий смотрит на него и говорит с еще большим трудом:
М-Р РЫЖИЙ. Я коп.
М-р Белый ничего не говорит, он продолжает гладить М-ра Рыжего по лбу.
М-Р РЫЖИЙ. Мне очень жаль, мне так жаль.
М-р Белый поднимает свой .45-й и прислоняет ствол ко лбу М-ра Рыжего.
КАМЕРА ПЕРЕДВИГАЕТСЯ в ОЧЕНЬ БЛИЗКИЙ ПЛАН на М-ра Белого.
Наружные звуки ВРЫВАЮТСЯ внутрь помещения. Мы ничего не видим, но
СЛЫШИМ звук множества ЩЕЛКАЮЩИХ затворов ружей.
ПОЛИЦИЯ (ЗК). Замри, засранец! Брось пистолет!
М-р Белый смотрит на них, улыбается и НАЖИМАЕТ на спусковой крючок.

ЗВУК ВЫСТРЕЛА.

Мы слышим ЗВУК множества СТРЕЛЯЮЩИХ РУЖЕЙ.
М-р Белый, сметенный шквалом пуль, ИСЧЕЗАЕТ из кадра. Кадр остается
пустым.

Quentin Tarantino – Reservoir Dogs

http://www.gramotey.com/

http://lib.ru/PXESY/TARANTINO/psy.txt

Posted in კინოსცენარი | Tagged | Leave a comment

მაია ჯალიაშვილი: “ფლამინგოები ჯოჯოხეთში”

Maia Jaliashvili

ეს პიესა დადგა რეჟისორმა ზურაბ კანდელაკმა საქართველოს რადიოში _”ეროსი მაჯგალაძის სტუდია”.
დაბეჭდილია წიგნში ”გულის ბარძიმი”, 2009

მაია ჯალიაშვილი

ფლამინგოები ჯოჯოხეთში
რადიოპიესა

მოქმედი პირნი:
მედეა
სანდრო
ქალი
ხმები: სერაფიტი, ელენე, მედეა
მუსიკა

მუსიკა.

მედეა: მთელი დღე ლექსებში… ვერავინ მიშველის, თუ თავში შემოვლენ შეშლილი ლექსები, წყურვილსაც მოვიკლავ კამკამა ლექსიდან… ვინ მოვა ლექსიდან… მუსიკა, რომელიც კვლავ ლექსში წამიყვანს… ჩვენ ლექსში შევხვდებით და ისევ ყოველი… და თვითონ სამყარო იშვება თავიდან…

მუსიკა

მედეა: მახსოვს სიმსუბუქე დამჭკნარი ფოთლისა, ნიავმა დაჰბერა და მოვწყდი ტოტს, რომელსაც სიცივისგან შეაკანკალა. შემოდგომა… დიდი ხანია შემოდგა ჩემს სხეულში, შე… შენ… მიწაზე ბევრი ფოთოლი ყრია… ფერები ხრწნისა, ფერები კვდომისა… სილამაზე გარდაცვალებისა… მე შევიცვალე… მახსოვს სარკმელში მთვარის პროფილი და ხმა შორიდან…
ისმის მუსიკის ხმა…

სანდრო: მედეა, მოგწონს? შენზე ვფიქრობდი ამის ხატვისას…

მედეა: ჩემზე? სიზმარში მგონია თავი. სად ნახე ასეთი მშვენიერი ვარდისფერი და ცისფერი ფლამინგოები…

სანდრო: შენს მზერაში… დიდი ხანია გიცნობ, მაგრამ ახლა აღმოგაჩინე. სიტყვები, რომელი სიტყვები გითხრა, გაცვეთილი, უფერო სიტყვები… უშენოდ… ეს ფლამინგოები… დაიხოცებიან. გესმის? უშენოდ ცარიელია ჩემი სიცოცხლე _ როგორც გამხმარი ხეები ზამთარში, რომელთაც აღარასოდეს ეწვევათ გაზაფხული…

მედეა: რა დიდებულია! შენი ბაგეებიდან სიტყვები ისე ცვივა, როგორც ატმის რტოდან ყვავილები ნიავის დაბერვისას. ეს ყელაფერი შენ მოიგონე… არ არსებობენ ასეთი ვარდისფერი და ცისფერი ფლამინგოები… ჩვენც ერთად… მხოლოდ… მხოლოდ ამ ტილოზე _ როგორც ეს ფრინველები _ არც ცაზე, არც მიწაზე, არსად! არ არის ამ უსასრულო სამყაროში ერთი პაწაწკინტელა ადგილი, სადაც ჩვენ _ როგორც ეს ფლამინგოები _ ვარდისფერი და ცისფერი _ ერთად…

სანდრო: მედეა…

ისმის მუსიკის ხმა.

მედეა: ახლა, როდესაც ასეთი ცხადი და გამჭვირვალეა მთელი სამყარო, გახსნილი და ამოხსნილი… მე ვდუმვარ და ჩემი სხეული _ ლურჯი მარმარილოსავით ჩუმი და ცივი.. თეთრ ქრიზანთემებში, შინდისფერ მიხაკებსა და პირისფერ ვარდის კოკრებში ჩაფლული… რამდენი ყვავილი… რა უხვად მოტანილი… ლამაზად დაწნული კალათები ნორჩი იებითაა სავსე… მე დიდი ხანია უნდა წავსულიყავი… ცრემლები… მეფრქვევა მდუღარე ცრემლები და წუხს ჩემი სული…

ისმის მუსიკის ხმა…

სერაფიტი: მე ვარ სერაფიტი, ასული ზევახისა… ცისფერი თვალებითა და ოქროსფერი თმებით… ვიყავი… თუ… იყო და არა იყო რა… ცრემლების ზღვაში ჩემი სული, როგორც გედი… უმტვერო და დაულაქავი… მერე მზის სხივს გავყევი… ღალატი…ახლა როგორც უგემოვნოდ შერჩეული Fფერი ტილოზე… მაშინ, ეკალი ულმობელი უეცრად უებრო ვარდის მიწვდენისას და ხელისგული დასერილი სისხლის წვრილი ნაკადულებით…

ისმის მუსიკის ხმა…

მედეა: იმ კაცს ხედავ, სანდრო, რაც ჩვენ აქ ვსხედვართ, ერთი-ორჯერ უკვე ჩაიარა…

სანდრო: მერე რა მოხდა… ხალხს რა დალევს ამ ბაღში…

მედეა: ასე მგონია, ეს დამშრალი შადრევნები… მაგან დააშრო… თანაც, ლურჯი წინდები, დაინახე? ლურჯი წინდები ეცვა…

სანდრო: რა ფერისაც უნდა სცმოდა… მედეა… არავინ და არაფერი არ არსეობს ახლა შენ გარდა და მე ვერაფერს ვხედავ… შენს თმებს შროშანის სურნელი აქვს…

მედეა: რა ლამაზი თითები გაქვს, ჩამოთლილი, თან რა ნაზი… ეს რა ხაზია ასეთი ლურჯი… მაჯაზე რა გაქვს? გაგეკაწრა?

სანდრო: ეს? არაფერი.. ისე, საოცარია, მინდოდა მეამბნა და სულ მავიწყდებოდა… ამას წინათ სიზმარში ერთ უცნაურ კაცს დავუმეგობრდი, წარმოგიდგენია? ძმად გავიფიცეთ, შევასრულეთ ძველებური რიტუალი… წარმომიდგინე თავით ფეხამდე იარაღში ჩამჯდარი… ხმლები და თოფები გავცვალეთ… მერე მაჯები გადავისერეთ…

მედეა: სიზმარში? შენ კი გატყვია ასე ცხადად.

სანდრო: ჰო, ხდება ხოლმე… ალბათ, მალე გაქრება კიდეც…

მედეა: სიზმარში? მეტი არაფერი? მხოლოდ გაიფიცეთ და მეტი არაფერი? პირობაც ხომ არ მიგიცია რამე?

სანდრო: პირობა? არა, რა პირობა უნდა მიმეცა?
მედეა: ისე, გეხუმრები… შეხედე… ხედავ იმ ჩიტს? რამდენი ხანია ზის ტოტზე და ჩვენ გვიყურებს… ნეტავი ამ ჩიტს თუ გავახსენდებით მე და შენ … ეს დღე… ეს შაბათი…

ისმის მუსიკა…

კაცის ხმა: შაბათი… უფალი ისვენებდა… მის ხელებს ეტყობოდა თიხის კვალი… მეექვსე დღე ყველაზე მძიმე და ყველაზე ძვირფასი… ედემში ერთად იშვებდნენ ორნი… და უნაკლო გახდა სამყარო… მშვენიერი და სრულყოფილი…

სხვა ხმა: „რამეთუ ვიხილენ მე ცანი, ქმნულნი თითთა შენთანი, მთოვარე და ვარსკვლავები, რომელნი შენ დააფუძნენ…“

ისმის მუსიკის ხმა…

რადიოს დიქტორის ხმა: ამ ბოლო დროს ძალიან ბევრს ლაპარაკობენ მხატვარ სანდრო მინდელის შესახებ. გასაოცარი რამ ხდება. ამ ერთ ჩვეულებრივ მხატვარზე დღეს მთელი მსოფლიო ალაპარაკდა… განსაკუთრებული აღიარება მოიპოვა მოიპოვა ტილომ „ფლამინგოები ჯოჯოხეთში“…

რადიოს დიქტორის ხმა: დღეს ლონდონში გაიხსნა ქართველი მხატვრის, სანდრო მინდელის პერსონალური გამოფენა. მის სტილში არის რაღაც დემონური… რაღაც არაადამიანური ენერგია იფრქვევა მისი ზოგიერთი ნახატიდან, მაგალითად, ფლამინგოები…

მუსიკა.

მედეა: დიდ ხანს მიხმობდი ხარბი ბარათებით, ხატავდი სივრცეში ხავერდის ქარავანს… მერე სველ დუმილში გახსენი გასამხელი… მოხვედი თებერვლის უმტვერო თოვლი… მახსოვს… აკლდამაში ფარული ჯვრისწერა, თითქმის არყოფილი. სამარადისო ფიცი და ბროლი დამსხვრული ქათქათა ფიქრებად… გაცრეცილ ბაგეზე ენძელებს ვკოცნიდი… თებერვლის თოვლი… დაფანტული ფორთოხლები თეთრ სარეცელზე. ცხელი ტბორი ნარინჯისა, ყვითელი ღამე… მზე დატეხილი ოქროს თითებით დაეძებდა დაკარგულ სარკეს… და დნებოდა თოვლის სტრიქონი… თვს არ განებებს უცხო ხილვა და დავიწყების ნეტარებიდან გამოხმობილს შეგაფეთებს სიზმარს იმავეს… მღვრიე ბურუსში მოჩანს ტილო: ნატურმორტი: ლურჯი ცხედარი თოვლის მკლავებში და ფორთოხლები.

ისმის მუსიკის ხმა.

ქალი: რა დაგემართა, დაწყნარდი, რა მოხდა….

მედეა: ყველაფერი ტყუილი იყო… ტყუილი… არ მინდა ტირილი, მაგრამ რაღაც ჩემში, ჩემზე ძლიერი არ მაძლევს ნებას…

ქალი: მადლობა ღმერთს, რომ ყველაფერი ასე დამთავრდა, ხომ შეიძლებოდა უარესადაც…

მედეა: ღმერთო, მაპატიე… დამავიწყე იმისი შეშინებული მზერა და ყალბი ღიმილის ნიღაბი…

ქალი: როცა ირგვლივ ამდენი პრობლემაა… გეგონება, ცაში ცხოვრობდე….

მედეა: ჰო, დიდ მინდორში უამრავი ყაყაჩო როდესაც ყვავის, ვერავინ ამჩნევს ერთი დამჭკნარი ყვავილის ტკივილს… მოცელეს ბალახი… არავის ახსოვდა ყაყაჩო უებრო… და ახლა ტკივილი… კივილი მოკანკალე მიაქვს ქარს ყვავილის მოკვეთილ ტანიდან…

ქალი: ღირს კი? დაფიქრდი, რისი გულისთვის… მერე რა მოხდა, ერთი პატარა სიყვარულისთვის… სულელი ქალი… უამრავი სისულელე… კაციც, რამდენიც გინდა… თანაც იმდენად სულელნი, რომ სიყვარულისთვის თავის მკვლელნი…

მედეა: ღირებულება? ვინ აწონავს ან ვინ გაზომავს… მთელი სიცოცხლე სასაფლაო ატარო გულით…

ქალი: გაფერმკრთალდება ტკივილიც, ტანჯვაც… არ არსებობს ჭრილობები მოუშეშებელი… მხოლოდ დააცადე… დროს, მის მეუფებას, რომელსაც მორჩილებს ყველაფერი, თვითონ მეფენიც…
ისმის წვიმის ხმა:

მედეა: როგორ წვიმს… მაწვიმე თავშიც, კეთილო წვიმავ, და ჩამომირეცხე, გადაშალე ყველაფერი… აღარაფერი აღარ მინდა მახსოვდეს… აღარაფერი… დამავიწყე… დამავიწყე… სიტყვები… სიტყვები…. ისეთი ლამაზები, როგორც მწიფე ვაშლები ფერად ფოთლებსა და ბალახებზე…

ისმის მუსიკა…

კაცი: „ამაოა მთლად ცხოვრება, დრტვინვის წუთისოფელია,
წადი, წადი მონასტერში, მონასტერში, ოფელია…“.

ისმის მუსიკის ხმა…
მედეა: სველია მიწა, მაგრამ სიცივე აღარ აკრთობს ჩემს გაფითრებულ სხეულს… ტანზე მეფრქვევა მოხუცი ქალის ცხელი ცრემლები, მაგრამ სითბო აღარასოდეს ააჩქროლებს სისხლს და მისი ძლიერი მოქცევები აღარ შესძრავენ გულს, რომელიც ახლა ისე დუმს, თითქოს არასდროს არ შემკრთალა… რა სიგრილეა…

ისმის საფლავში მიწის ჩაყრის ხმა…

მედეა: აღმა მივფრინავ… ეს არ არის დამშვიდობება, ეს არ არის წუხილი, ეს არ არის სიხარული, ამ გრძნობას სიტყვით ვერ გამოთქვამს…
ილოცეთ ჩემთვის… სიყვარულისთვის… სჯობს, არ იშვას, თუ სასიკვდილოდ არის განწირული… მაგრამ ფურცლები… ჩემი ცხოვრება წიგნის შროშანებიანი ფურცლები…

მუსიკა… ხმაური…

გაურკვეველი ხმები: თავისმკვლელებს საერთო სასაფლაოზე არ ასაფლავებენ… უდიდესი ცოდვაა, მიუტევებელი… ლოცვაც კი აკრძალულია მათთვის…მხოლოდ წელიწადშიერთხელ შეიძლება მათთვის სანთლის დანთება…

ისმის მუსიკა… შეენაცვლება სვა ხმა: კაცის ღრიალი… ქვების გადაგორების ხმა, მტვრევა და ტოტების ლაწალუწი… კაცი გამოსცემს არაადამიანურ ხმებს, ეშმაკეულია… უცებ სიწყნარე ჩამოვარდება… კაცს აჩქარებული სუნთქვა დაუმშვიდდება…შემოიჭრება ღვთაებრივი მუსიკა და გაისმის მშვიდი ხმაიესოსი_დამშვიდდი… ისმის კაცის მუხლებზე დაცემის ხმა, ისევ აღელდება და იყვირებს:

კაცი: რა გინდა ჩემგან, ძეო, უზენაესო ღვთისა? ნუ მტანჯავ, გამეცალე…

იესო: გადი ამ კაცისაგან, არაწმინდა სულო… მითხარი რა არის შენი სახელი?

კაცი: ლეგიონია ჩემი სახელი, რადგან ბევრნი ვართ…

მძაფრი მუსიკა…

მედეა: ბევრნი… მაინც რამდენი? მე და სხვები და ყველანი ერთად ერთ სხეულში, რომელიც ჩემია.. „ტაძარნი ხართ ღმრთისანი და სული წმინდა დამკვიდრებულ არს თქვენს შორის…“ ჩემში კიდევ სხვა… ის, წმინდა და ნათელი, სად? რომელ კუნჭულში? აქ ყველგან სხვები… სხვები და მე… განრისხებული, დაცემული, ეჭვიანი, უსასოო, ლეგიონი…

მუსიკა…

მედეა: სიტყვები… დატეხილი ტოტების ტკივილი… ამ ტოტში კვირტების მოთქმა და ტირილი, რომლებიც ელოდნენ გაზაფხულს… ელოდნენ…. სურვილი ყვავილობის და იასამნობის ცრემლებში გაწყალდა…. საწყალი ქარია, რომელმაც უწყალოდ დატეხა ტოტები… და მერე წავიდა… მიხვდება ოდესმე… რა საბრალოა და მიტოვებული… სიტყვები… არ მითხრა… მოკვდება, თუ იტყვი… მაგრამ ის… სიკვდილი… როგორი კარგია, როდესაც ჰყვებიან მასზე იმ ლურჯი და ფერადი სიტყვებით…

ისმის მუსიკა…

მედეა: ბნელი და გრძელი ტალანია… ვიღაც მეხება, სიბნელე არ მიშლის და გარკვევით ვხედავ… ჩემ წინ ქალია… საიდანღაც მეცნობა… ჰო… საიდან… საიდან….მე… მე ვარ? მე ვარ, როგორი განრისხებული, როგორც შურისმაძიებელი ერინია… ხელი ჩამჭიდა და თითქოს შევერწყი… დიდ დარბაზში მოწმედ ვარ გამოცხადებული… მეკითხებიან… მე ტყუილს არ ვამბობ, მაგრამ არც მართალს ვამბობ… მე გულგრილი ვარ… დარბაზი ქრება… ახლა სხვაგან ვარ… მედეა… შეშლილი სახე გაქვს… მოიცადე, დაწყნარდი… საკმარისია… შენი მეტოქე საშინლად დამახინჯებული შენს ძვირფას საჩუქარში უკვე დაიფერფლა… ისიც… ხორცს იგლეჯს სიმწრისაგან… მაგრამ გწყურია… კიდევ მეტი.. რაღაც საზარი… დამალეთ დანა… არავინა ხართ სულიერი? გადაეღობეთ… ხელები გაუკავეთ… ბავშვები… ჯერ კიდევ დროა… წამით შეყოვნებისას ვიღაცამ უნდა დაასწროს, რომ ხელი არ გაუსისხლიანდეს…

(ისმის ქალის საზრელი კივილი)

უცხო ხმა: შურისძიების ბედნიერება იგრძენი განა? თუ… ცოცხლად ძელზე გასმის ტკივილი…
ისმის მუსიკის ხმა.

მედეა: ისევ სიბნელე. ნეტავ ამ წყვდიადს ექნება ბოლო? რაღაც ოქროსფერი გამოჩნდა წინ… მივაღწევ იქამდე? თითქოს ტალახში მივაბიჯებ…

ისმის მუსიკა…

მოხუცი: ეჰ, ბოლო არ უჩანს ამ ომს… რა სიშლეგეა… ომები მახსოვს, მაგრამ ასეთი გაუთავებელი…. თანაც, ვიღაც ნათრევი დედაკაცისთვის…

სხვა მოხუცი: ჰო, ჩვენს კაცებს ტვინი გამოელიათ, ქალაქი ლამის არის დაიქცეს, შიმშილსა და სიღატაკეს ვეღარ ვუმკლავდებით…

მოხუცი: შეხედეთ, მეჩვენება, თუ… ჩემმა ბებერმა გულმაც იგრძნო რაღაცა შფოთი… ნუთუ ეს ის ქალია, მშვენიერი ელენე…

სხვა მოხუცი: დიახ, ბატონო, თვითონ ეგ გახლავთ მიზეზი…

მოხუცი: ო, ახლა მესმის… ყველაფერი გავიგე ახლა… სულ მარტივი ხდება ხოლმე სიბრძნე, როდესაც პირისპირ უჭვრეტ…

ისმის მუსიკა:

მედეა: მიმაქვს ნელსაცხებელი, წუხელ მთელი ღამე ალოეს ვსრესდი, შევურიე ზეთისხილის ზეთი და მუშკი, მერე დავდექი ლოცვად მღვიძარი და ფსალმუნები წარვთქვი მოუღლელად… ახლა დილაა… ჩემი მოძღვარი იქ აკლდამაში მარტოა ახლა და დადუმებულ ბაგეთაგან აღარ იფრქვევა სიტყვები, რომელთა ძალითაც წყნარდებოდა ქარიშხალი და მადლი აღიძვროდა… მაგრამ… ნელსაცხებლის ჭურჭელი მემსხვრევა გზაში… (ისმის ქვითინი).

ჯერ დრამატული მუსიკა. შემდეგ მხიარული ხმები შემოიჭრება. საზეიმო მუსიკა… კარიბჭის ჩაკეტვის ხმა.

მედეა: ნუ ჩაკეტავთ, მომიცადეთ… ჩემი ბრალი არ არის, რომ დამაგვიანდა… მაშ, ვისი ბრალია? უგუნურო ქალწულო, თითქმის ბრიყვო… ახლა დაჯექი და იგლოვე შენი უგუნურება… განა არ იცოდი, რომ კანდელში სულ ცოტა ზეთიღა გქონდა. რად არ მიბრუნდი თავის დროზე, რად არ იფხიზლე… დაგავიწყდა სიშორე გზისა? შუაღამისას მოვიდა სიძე… ახლა ქორწილში სხვანი იშვებენ და ნეტარებენ…

ისმის მუსიკა…

მედეა: აი, გათავდა ბნელი ტალანი, აქ მრავალს შევხვდი და მათ შორის ბევრი ვიცანი… მე დაშლილი… მე-სულ სხვადასხვა… როგორც ლეგიონი…. ყველა მსგავსი და მაინც სხვადასხვა… ზოგი, თითქმის უცნობი, მაგრამ მაინც მე… მათ შორის ჭარბობდნენ მოუთმენელნი, ჯიუტნი, ფიცხნი, მშიშარანი, უგუნურნი, ამაყნი…
ახლა ბრწყინვალე შუქში ვეხვევი… მოჩანს ის მაღალ სხივოსან ტახტზე… დავეცემი მის ფერხთით მორჩილად, თაყვანს ვცემ, ყველაფერს მოვინანიებ და ვიტყვი სიმართლეს… აღარ მექნება აღარაფერი დამალული და და დაფარული… უარვყოფ ჩემს თავს მხოლოდ მისი სიყვარულისთვის… მაგრამ სული ვარ და აღარ ძალმიძს არც დაჩოქება, არც სინანული… ახლა მე მხოლოდ ტკივილის გზნება შემიძლია ან სიხარულის… ერთიცა და მეორეც ახლა არის დაუსრულებელი და უცვალებელი… ვიცი, მიმელის კუპრში ქშენანი… და უკვე მტკივა… მტკივა…
ისმის მუსიკა… კვნესა… გლოვა…

ქალი: შენ რა, მთელი ღამე არ დაგიძინია? ეს რა არის? ისევ წერდი?

მედეა: ჰო, ვწერდი…

ქალი: გამოდი, ცეცხლი შევანთე, არ გაიყინე? გათბი….

მედეა: ვწერდი… ის, რაც ასეთი კაშკაშა იყო ღამით, ვხედავ, დღემ როგორ გააფერმკრთალა… წაკითხვაც არ მინდა… არ ვარგა… ეს არ არის ნამდვილი ტანჯვა, ეს არ არის ნამდვილი სიკვდილი… ნამდვილი…

ისმის მუსიკა.

ქალი: ისევ ცეცხლში ჩაყარე ნაწერები? ვერ გამიგია, მაშ, რაღად წერდი?

მედეა: როგორ გითხრა? ღამემ და ვარსკვლავებმა წაიკითხეს… ცუდი წამკითხველები არიან? ჰოდა, მე მგონი…. შეხედე, რა ლამაზად იწვებიან ფურცლები, საიდან ჩნდება ეს ფერადი ალები? მე კი რომ ვუყურებ, იცი, რა მახსენდება? ჰო… ვარდისფერი და ცისფერი ფლამინგოები ჯოჯოხეთში…

დასასრული

წყარო – http://maiajaliashvili.blogspot.com/2011/02/blog-post_9084.html

Posted in დრამატურგია | Tagged | Leave a comment

კინოცენტრისა და “გალას” ერთობლივი კონკურსი: “წლის საუკეთესო კინოსცენარი”

წლის საუკეთესო კინოსცენარი
01.02.11

კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრი აცხადებს კონკურსის პირობებს ლიტერატურული კონკურსი “გალას” მიერ დაწესებულ ახალ ნომინაციაში “წლის საუკეთესო კინოსცენარის” გამარჯვებულის გამოსავლენად.
როგორც საზოგადოებისთვის გახდა ცნობილი, კინოდრამატურგებს, მწერლებს მიეცათ შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღონ კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრის ინიციატივით, ლიტერეტურული კონკურსი “გალას” მიერ დაწესებულ ახალ საკონკურსო ნომინაციაში “წლის საუკეთესო კინოსცენარი”.
კონკურსი ტარდება კინოდრამატურგიის დონის ამაღლების, ზოგადად ამ სფეროში მოღვაწე პროფესიონალების წახალისების, მათი პოპულარიზაციის, ახალი სახეების გამოვლენის, წარმატებული პროექტების ხელშეწყობის მიზნით.
საზოგადოებისთვის ცნობილი ხდება კონკურსის პირობები: საკონკურსო მასალების მიღების ბოლო ვადა – 2011 წლის 1 ივნისი; საკონკურსო პროცედურები, წარმოსადგენი დოკუმენტების ტექნიკური პარამეტრები.
კონკურსი ღიაა ნებისმიერი მსურველისთვის. სცენარის ჟანრი და თემატიკა შეუზღუდავია. სცენარი განკუთვნილი იქნება სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმისთვის.
კონკურსის ორგანიზატორები: ლიტერატურული კონკურსი “გალა” და საქართველოს ეროვნული კინოცენტრი წარმატებას უსურვებს კონკურსის მონაწილეებს.
კონკურსის პირობები სრულად შეგიძლიათ იხილოთ კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრის ვებ გვერდზე: http://www.gnfc.ge დამატებითი ინფორმაციისათვის გთხოვთ მიმართოთ… ეროვნული კინოცენტრის მენეჯერს ირმა ჯანჯღავას. ელ ფოსტა: i.janjgava@gnfc.ge ტელ: +995 32 999 200; +995 99 929969; მისამართი: ზ. გამსახურდიას სანაპირო #4.

კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრის ინიციატივით, ლიტერატურული კონკურსი „გალას“ მიერ დაწესებული ახალი ნომინაციის „წლის საუკეთესო კინოსცენარის“ 2011 წლის კონკურსის

 

პირობები

კონკურსის მიზანი
კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრის ინიციატივით,Lლიტერატურული კონკურსი „გალა“ აწესებს ახალ ნომინაციას „წლის საუკეთესო კინოსცენარი“ სრულმეტრაჟიანი ფილმისთვის. კონკურსის მიზანია კინოდრამატურგიის დონის ამაღლება და ამ გზით წარმატებული პროექტების ხელშეწყობა. გამარჯვებული სცენარი გამოცხადდება ლიტერატურული კონკურსი “გალას” საზეიმო ცერემონიალზე, რომელიც თბილისობის დღესასწაულზე გაიმართება. გამარჯვებული სცენარის ავტორს გადაეცემა პრიზი ბრინჯაოს ხანის კოლხური ხელცულის მცირე ზომის ასლი და ერთჯერადი ფულადი პრემია 4 000 (ოთხი ათასი) ლარი.

უფლებამოსილი კონკურსანტი
კონკურსში მონაწილეობის უფლება აქვს საქართველოს მოქალაქეს.

საპრიზო პროექტების რაოდენობა
ლიტერატურული კონკურსი „გალა“ პრიზს გადასცემს ერთი სცენარის ავტორ(ებ)ს. რამდენიმე ავტორის შემთხვევაში პრიზი ავტორებს შორის ნაწილდება.

საკონკურსო პროცედურა
საკონკურსო სცენარები შემოვა კინემატოგრაფიის ეროვნულ ცენტრში.
ეროვნული კინოცენტრის შიდა კომისია განიხილავს სცენარებს და შეფასების კრიტერიუმების საფუძველზე მოახდენს პირველად სელექციას. პირველადი სელექციის შედეგად შერჩეული სცენარები არის კომისიის საბოლოო გადაწყვეტილება და გადასინჯვას არ ექვემდებარება.
კინოცენტრის შიდა კომისიის მიერ შერჩეული სცენარები გადაეცემა ლიტერატურული კონკურსის „გალას“ კომისიას. ნომინანტებს და საბოლოო გამარჯვებულს ასახელებს ლიტერატურული კონკურსის „გალას“ კომისია.

სავალდებულო საკონკურსო დოკუმენტაცია

1. სცენარისტის ბიოფილმოგრაფია და საკონტაქტო ინფორმაცია;
2. სინოფსისი (1 გვერდამდე);
3. სცენარი სრულმეტრაჟიანი ფილმისთვის (არაუმეტეს 100 გვერდისა);
4. იმ შემთხვევაში, თუ წარმოდგენილი სცენარი ეფუძნება ლიტერატურულ ნაწარმოებს, სცენარის ავტორი ვალდებულია წარმოადგინოს ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორის თანხმობა.

წარმოსადგენი დოკუმენტაციის რაოდენობა და ფორმა
დოკუმენტაცია წარმოდგენილი უნდა იქნას 2 ეგზემპლარად და 1 ცალად ელექტრონული ვერსიის სახით;
სცენარი წარმოდგენილი უნდა იყოს შემდეგ პარამეტრებში: შრიფტი AcadNusx/AcadMtavr, შრიფტის ზომა 12, სტრიქონებს შორის მანძილი – ერთნახევარი.

ვადა
პროექტების შემოტანის ბოლო ვადაა: 2011 წლის 1 ივნისი, 17:00 სთ.

შეზღუდვები
კონკურსში მონაწილე სცენარისტს აქვს არაუმეტეს 2 სცენარის წარდგენის უფლება.

დამატებითი ინფორმაციისთვის გთხოვთ მიმართოთ ეროვნული კინოცენტრის მენეჯერს ირმა ჯანჯღავას.
ელ ფოსტა: i.janjgava@gnfc.ge
ტელ: 999102; 899 929969;
მისამართი: ზ. გამსახურდიას სანაპირო #4.

წყარო – http://gnfc.ge/?action=nodes&node_id=300&pageon=111

Posted in კინოსთვის დაწერილები | Tagged , | Leave a comment

ბაჩო კვირტია: შებინდებიდან გათენებამდე

Bacho Kvirtia

ამ პიესის მიხედვით 2008 წელს “რადიო–106″–ში დაიდგა რადიოსპექტაკლი.

 

ბაჩო კვირტია

შებინდებიდან გათენებამდე
(ერთაქტიანი პიესა ორ ნაწილად)

მოქმედი გმირები:

იბო _ 52 წლის

ანი _ 48 წლის

მოქმედება ხდება იბოს ბინაში.

პირველი ნაწილი

(ღამეა. ქარი ქუჩაში ყველაფერს ანგრევს. იღება კარი.)

იბო (ჩურჩულით) _ ჩქარა შემოდი, ორპირია.

ანი _ ფანჯარა ღია დაგრჩენია.

იბო _ ცოტა ხმადაბლა.

ანი _ როდის ვყვირი?

იბო _ არ ყვირი, მაგრამ მაინც. მამა გააღებდა…

ანი _ მამა?..

(პაუზა)

იბო _ სანთელი იდო სადღაც. მანდ მონახე.

ანი _ ასანთი აანთე.

იბო _ იპოვე? (ასანთს გაკრავს) ესეც ასე. მოდი ერთი, შეგხედო.

(პაუზა)

ანი _ რას მიყურებ?

იბო _ გტკივა ფეხი?

ანი _ ოდნავ.

იბო _ რამდენი ვირბინეთ, არა? ძლივს გამოვასწარით. რამდენნი იყვნენ ის დამპლები!

ანი _ გაივსო ქალაქი მაწანწალებით.

იბო _ ზოგჯერ მგონია, რომ მათსავით ცხოვრება ჯობს. არასდროს გაგჩენია სურვილი, რომ არ გაიქცე, შეჩერდე და ადამიანურად დაელაპარაკო?

ანი _ რა გულუბრყვილო ხარ.

იბო _ მართალია. ისე, ცოტა გულუბრყვილობა საჭიროა. სულ ცოტა.

ანი _ ხო. არც უმაგისობა ვარგა.

იბო _ წელიწადი ხომ იქნება, რაც ასე დავრბივართ?

ანი _ წელიწადი? ხანდახან მგონია, რომ სულ ასე ვცხოვრობდით. მერე ღამით, ლოგინში ვხვდები, რომ სინამდვილე სულ სხვაა. მალე ალბათ, ქალის სახესაც დავკარგავ.

იბო _ რა მოგივიდა, ტირი?

ანი (იცინის) _ ბოლოს როდის ვიტირე, გახსოვს? მგონი ტირილიც დამავიწყდა.

იბო _ კიდევ კარგი, ქარი ზურგში გვცემდა…

ანი _ კიდევ კარგი, ფეხი სადარბაზოსთან გადამიბრუნდა…

იბო _ ფეხი დამისველდა. გუბეში ჩავტოპე.

ანი _ წინდებს მოგიტან, არ გაცივდე.

იბო _ სუუ…

ანი _ რა მოხდა?

იბო _ მგონი ადგა… მამა ადგა. არ გესმის?

ანი _ ქარია და გეჩვენება.

იბო _ კარგი. წადი, ფანჯარა მიხურე, თორემ გავითოშე. არა, ჯერ მშრალი წინდები მომიტანე.

(პაუზა)

ანი _ ესენი ჩაიცვი, თბილია.

იბო _ გმადლობ. სანთელი სად მიგაქვს?

ანი _ ფანჯარა არ მივხურო?

იბო _ გაგიჟდი?! მამას გააღვიძებ!

ანი _ როგორ გავაღვიძებ?

იბო _ ოთახს ხომ უნდა ჩაუარო? გააღვიძებ, ანი.

ანი _ მაპატიე. დავიბენი.

იბო _ არ უნდა დაიბნე.

ანი _ ბოლო დროს შიში გერევა.

იბო _ შიში გონივრულობის ნიშანია.

ანი _ ყოველთვის?

იბო _ ხშირ შემთხვევაში. შიში ახლა ყველას ერევა. მთელ ქალაქს, მთელ პლანეტას. შიშით ცახცახებს ყველა. და ასე ცხოვრობენ, ცახცახით. დაცახცახებენ. შიში თოფივით მხარზე გადაგვიკიდია და ისე დავდივართ, ანი. ოღონდ თოფისგან იმით განსხვავდება, რომ ჩვენს დაუკითხავად ისვრის და გვაყრუებს.

(პაუზა. ქარი ქუჩაში თუნუქის ქილას მიახოხებს)

ანი _ რა დაგემართა?

იბო _ დავიღალე.

ანი _ წავალ, ფანჯარას მივხურავ.

იბო _ მამას ოთახთან მიაყურადე.

(ანი ფანჯარას კეტავს)

ანი _ წინდები ჩაიცვი?

იბო _ მიაყურადე?

ანი _ მივაყურადე. ახლა რა ვქნათ?

იბო _ გაიხადე. მე სანთლებს ავანთებ…

ანი _ არა. არ მინდა.

იბო _ რა მოგივიდა?

ანი _ არ მინდა, მაპატიე. დაღლილი ვარ და არაფერი

გამოგვივა.

იბო _ კარგი, ერთი. გაპატიო, არა… მოდი ჩემთან…

ანი _ არა.

იბო _ ავად ხარ?

ანი _ არ შემეშვები?

იბო _ მაპატიე.

ანი _ კარგი, ერთი.

იბო _ ფეხი გტკივა?

ანი _ მამაშენი მეცოდება…

იბო _ რაო?

ანი _ მამაშენი მეცოდება. ეგერ, ოთახში რომ წევს…

იბო _ აღარ გეშინია?

ანი _ მე არც არასდროს მეშინოდა. მოდი, მოვწიოთ. (ასანთს გაკრავს) იცი, სარკეში რომ ვიხედები, მებრალები.

იბო _ ეს ერთხელ უკვე მითხარი და საკმარისია.

ანი _ მოდი, გულახდილები ვიყოთ.

იბო _ ანი, გუნებაზე არ ვარ.

ანი _ მე უკვე ქალის სახე დავკარგე. ეს ჩემზე უკეთ არავინ იცის და შენც ამჩნევ. მეთანხმები?

იბო _ ანი, რა გინდა?

ანი _ ნეტავ ტირილი შემეძლოს…

იბო _ ჩვენ დაღლილები ვართ.

ანი (აწყვეტინებს) _ მაგას თავი გაანებე და შეკითხვაზე მიპასუხე.

იბო _ მე მადანაშაულებ?

ანი _ ესე იგი, მეთანხმები.

იბო _ არ გეთანხმები.

ანი _ თვალს ნუ მარიდებ, შემომხედე.

იბო _ თითქმის მთელი ცხოვრებაა, რაც ერთად ვართ. განა ეს სიყვარული არ არის? რა უძიროა ქალის გული… ვიცი, რომ გეშინია, მაგრამ არაფერს გეტყვი. არადა, წეღან მე დამცინოდი.

ანი _ ცოდო ხარ, იბო.

იბო _ რა დავაშავე?

ანი _ გულუბრყვილოვ! არაფერი. არაფერი დაგიშავებია და იმიტომ ხარ ცოდო.

იბო _ გავჩუმდები და ილაპარაკე. ილაპარაკე რაზეც გინდა და რამდენიც გინდა. გათენებამდე ილაპარაკე.

ანი _ გათენებამდე?

იბო _ ხო. მერე ავდგეთ, ხელ-პირი დავიბანოთ _ ვითომ გვეძინა. მერე ვისაუზმოთ და წავიდეთ სამსახურში. მიდი, დაიწყე…

ანი _ იბო…

იბო _ ხო, გისმენ. დაიწყე!

ანი _ არაფერი გეწყინოს…

იბო _ არაუშავს. ცივ წყალს დავლევ.

ანი _ ბავშვიც კი ვერ გაგიჩინე…

(პაუზა)

იბო _ იცი, ჩემი ქორწილის დღეს, ძალიან დიდი ხნის წინ, გამახსენდი და შემეცოდე. ყველაზე უცნაური და არასასიამოვნო, რაც ცხოვრებაში განმიცდია. (იხსენებს) იმ დღეს ქორწილი იყო. ჩემი და მარიკას ქორწილი. მე მანქანაში ვიჯექი და ჩემს ყველაზე დიდ საქორწინო საჩუქარს _ პატარძლის კაბაში გამოწყობილ მარიკას ვუყურებდი. იგი ვერავის და ვერაფერს ხედავდა. ბავშვივით ტიტინებდა და კისკისებდა. დროდადრო მუხლზე მკიდებდა ხელს, თითქოს მამოწმებდა _ ადგილზე ვიყავი თუ არა. მერე ჯვრისწერა იყო. მღვდელი _ მაღალი, ბრგე კაცი _ რიხიანად დუდუნებდა. შუბლზე მუწუკებივით ეყარა ოფლი. წვეთები საფეთქლებიდან უცებ ჩაქანდებოდნენ და ჭაღარაშერეულ წვერში იკარგებოდნენ. ყველა სულგანაბული იყო. ტაძარი საკმევლის სუნით იყო დატკბარი.

ანი _ მერე მარიკა მოკვდა. უცებ გახდა ავად და სამიოდე თვეში სული დალია.

იბო _ რატომ თქვი ასე?

ანი _ როგორ?

იბო _ `სული დალია”.

ანი _ მაპატიე. მარიკა სამიოდე თვეში გარდაიცვალა. (პაუზა) ვეღარ ვაგრძელებ. რატომ შემაწყვეტინე?

იბო _ ვინ გთხოვა, დაიწყეო?

ანი _ შენ არ მთხოვე წეღან?

იბო _ კარგი, გააგრძელე.

ანი _ როგორი ვიყავი ოცდარვა წლის წინ, გახსოვს? გამხდარი, გაკნაჭული გოგო. ჩხირივით ფეხებზე ვიდექი და ახლომხედველის სათვალეს ვატარებდი. სათვალიდან დიდი, შტერი თვალები მიჩანდა. დედას პურზე ვეგზავნებოდი. დედა გახსნიდა საფულეს, სადაც წამლები მეტი იყო, ვიდრე ფული. დედა ავად იყო. საშინელი სუნი სდიოდა პირიდან. ამიტომ მე უფრო შტერი თვალებით ვიყურებოდი, რადგან ვერ ვტიროდი. ანი, რატომ იყურები ლენჩივით? _ მეკითხებოდნენ მეგობრები და იცინოდნენ. იმიტომ, რომ დედას ცუდი სუნი სდის პირიდან _ ვპასუხობდი მე, ოღონდ _ გულში.

იბო _ ჩვენ შოკში ვართ, ანი. დავლიოთ რამე, გული გადავაყოლოთ.

ანი _ შენ დალიე, თუ გინდა.

იბო _ რა ცივი ხარ.

ანი _ როგორი?

იბო _ შენ ვერ ატყობ, არადა…

ანი _ მარიკა როგორი იყო ?

იბო _ შენ მარიკას ვერ შეედრები.

ანი _ ვიცი, ჩემო კარგო.

იბო _ გაბრაზდი?

ანი _ სულაც არა. მანდ ჩემი ხელჩანთაა…

იბო _ რად გინდა? მაპატიე, ანი, თუ გაწყენინე. ვიხუმრე. ახლა ხუმრობა თუ გვიშველის.

ანი _ ხელჩანთაში წამალი მიდევს, დალევის დროა.

იბო _ მე მეგონა, გაბრაზდი და მიდიოდი. გამომართვი ჩანთა.

ანი _ სად?

იბო _ რა ვიცი. გულნატკენ ქალს გასაქცევი ყოველთვის აქვს. კაცმა რა ქნას?

ანი _ აივანზე ორი ბოთლი ღვინო დგას. წადი და შემოიტანე.

იბო _ შენც დალევ?

ანი _ არა. მე წამალს დავლევ.

იბო _ ღვინოც დალიე, ანი.

ანი _ არ შეიძლება.

იბო _ ეჰ, ღვინის დალევა თუ არ შეიძლება…

(ორივენი გადიან. გარეთ ისევ ქარია და სადღაც ძაღლი ყეფს)

იბო _ აივანზე ერთი ბოთლი იდგა.

ანი _ ერთი? საოცარია. ჩემი ხელით გავიტანე ორი ბოთლი.

იბო _ არადა, მარიკა ყველას ჯობდა. მსოფლიოში ყველაზე კარგი გოგო იყო. მაგრამ ბოლოს კი შესცოდა…

ანი _ რა დააშავა?

იბო _ მოკვდა…

(პაუზა)

ანი _ არ გშია?

იბო _ ჰა? არ გისმენდი.

ანი _ ამოგიღამდა თვალები, ამდენი ფიქრისგან.

იბო _ ყინულივით ცივია ღვინო.

ანი _ არ გშია მეთქი?

იბო _ არა, არ მშია. შენთვის ნამცხვარი მაქვს შენახული. ახლავე მოგართმევ. (პაუზის შემდეგ) აი, ორი დიდი ნაჭერია.

ანი _ მადლობელი ვარ.

იბო _ შენ ორი ბოთლი, მე ორი ნაჭერი. თურმე ვზრუნავთ ერთმანეთზე და არ ვიცით.

ანი _ აკი ერთი ბოთლიო?

იბო _ ორი ბოთლი იქნებოდა, რაკი ასე გახსოვს. მეორე ალბათ, ქარმა წააქცია და გარეთ გადავარდა.

ანი _ რა კარგია ნამცხვარი.

იბო _ გესიამოვნა? ეს ღვინო კი ყინულივითაა და ძალიან კარგია.

ანი _ ყელი გაგიცივდება.

იბო _ ყელი არა… არ მათქმევინო ახლა… (იცინის)

ანი _ რა გაცინებს? (პაუზის შემდეგ) რა სულელივით იყურები ზევით?

იბო _ რა კარგია სიმთვრალე…

ანი _ დათვერი? ერთი ბოთლით?

იბო _ დაღლილობამ იცის.

ანი _ ხოო?..

იბო _ ახლა რა ვქნათ?

ანი _ მეორე ნაჭერს ვეღარ მოვერევი. არ გინდა?

იბო _ მინდა-მეთქი. რა ვქნათ ახლა, ანი?

ანი _ დავიძინოთ. გვიანია უკვე.

იბო _ მაგას არ გეკითხები. საერთოდ რა ვქნათ? (პაუზის შემდეგ) ახლა ზუსტად ისე იყურები _ ლენჩივით, როგორც ბავშვობაში. თან სათვალეც ცხვირს გიმშვენებს. რატომ იყურები, ანი, ლენჩივით? არ იცი, რა ვქნათ? (იცინის)

ანი _ ნეტავ მეც დამელია ღვინო. ახლა მომინდა.

იბო _ ღვინო?! ღვინო მოგინდა?! აუ, ბოთლი დამიცლია!

ანი _ სანთელი ილევა, დავიძინოთ.

იბო _ ღვინო არა, ის არ გინდა? (თითქოს ვიღაცას მიმართავსო) ეს ისე თქვა, ყურადღების გასაფანტავად. არ მოეწონა ჩემი დაცინვა. დიდი ვირეშმაკა ხარ, ვინც არ გიცნობს.

ანი _ გმადლობ…

იბო _ გაიზარდე. (იცინის) შენ რომ კიდევ გაიზარდო… ზედგამოჭრილი პაპუასების კერპი იქნები! მე მოგიტან ჯამით სისხლს და ღაწვებზე, შუბლზე თითით წაგისვამ. (უცებ შეწყვეტს სიცილს. ასანთს გაკრავს) მაპატიე…

ანი _ მეც მომაწევინე.

იბო _ გითხრა, რატომ გიყურებ? მე უკვე მაშინებს შენი გამომეტყველება. არა, არა, თავი ნუ დამიქნიე. მე არ ვხუმრობ, მართლა მაშინებს. შენ ალბათ, სულ ასეთი იყავი. ალბათ კი არა, იყავი. ოღონდ მე ვერ ვხვდებოდი. ეს ამბავი რომ არ მოგეყოლა, მე რომ ეს გაყინული ღვინო არ დამელია, ვერც მივხვდებოდი ჩემს დღეში. ოცდარვა წლის წინ… როგორ არ მახსოვხარ? ასეთი იყავი მაშინაც, ოღონდ ჭაღარა არ გქონდა, ნაოჭები არ გემჩნეოდა სახეზე. მაშინ ჩვეულებრივი გოგო იყავი. გამხდარი, ანკესივით გრძელი. დედაშენს ჩემს არსებობას უმალავდი. საკუთარ თავსაც კი. მე ახლა მივხვდი ამას, ოცდარვა წლის მერე. (პაუზა) გიხაროდა ჩემი არსებობა, ჩემთან ყოფნა. საბნის ქვეშ სიამოვნებისგან კვნესოდი. ოღონდ ჩუმად, ძალიან ჩუმად. ღამურასავით _ მარტო შენ გესმოდა საკუთარი ხმა. ასე იმიტომ იქცეოდი, რომ გეშინოდა, არ დაგკარგვოდი. მარიკამ თითქოს ზედმეტად იგრძნო თავი და მოკვდა. ხოდა, შენც ისევ გამოჩნდი. გაუბედავი ნაბიჯებით და გაუბედავი ღიმილით. ძველი, მოდიდან გადასული პალტო გეცვა და ჯიბეში, დაჭმუჭნული ცხვირსახოცივით, თავმოყვარეობას მუჭით მალავდი. მე

კი ქორწილის დღეს მახსენდები და გულ-მუცელი მეწვის, ნამუსი მახრჩობს. და თურმე არ ვცდები. რა დააშავე? არაფერი, და ამიტომ მებრალები. (პაუზის შემდეგ) ნეტავ არ დამელია ღვინო…

ანი _ შენ კი ასეთ ადამიანთან ცხოვრობ. გახსოვს, წეღან რა გითხარი?

იბო _ წეღან უამრავი რამ მითხარი.

ანი _ სარკეში რომ ვიხედები-მეთქი…

იბო _ შენ ძალიან სასტიკი ხარ, ანი. მშიშარა ხარ და იმიტომ. ხმამაღლა ვერ კი ამბობ თორემ, ქალი ხარ, აბა ვინ ხარ? რატომ მოიხსენი სათვალე? გამწარდი, ქალი რომ გიწოდე?

(პაუზა)

ანი _ ამდენი სათქმელი თუ გექნებოდა, რას ვიფიქრებდი? შენ ალბათ მარიკას სიკვდილსაც მე მაბრალებ.

იბო _ რა სისულელეა! იდიოტი ხარ, ანი! მარიკას თვალითაც არ უნახიხარ. არც კი იცოდა შენი არსებობა.

ანი _ ყოველ ნაბიჯზე მლანძღავ. რა საწყენია… ამდენი ბოღმა რამ დაგიგროვა? ჩემმა არსებობამ?

იბო _ როგორ ვბრაზობ, ქორწილის დღეს რომ გამახსენდი. არადა, ყველაფერი შემთხვევით მოხდა. შეცდომით, მარიკას ნაცვლად შენ შემეცოდე. ასეთია ადამიანის გული _ დღევანდელი დღით ფეთქავს. უბედური გვებრალება, ბედნიერის _ გვშურს. რა დააშავა ან ერთმა ან მეორემ? არაფერი და სწორედ ამიტომ… სწორედ ამიტომ…

ანი _ საბრალო მარიკა. ისე მოკვდა, ჩემი არსებობა არც კი გაუგია. ნეტავ სცოდნოდა…

იბო _ მართალი ხარ. ისეთი საბრალო აღარ იქნებოდა.

ანი _ მარიკას რომ ჩემი არსებობა გაეგო, აღარ მოკვდებოდა. მერე შენ მიხვიდოდი, ჩაუვარდებოდი მუხლებში პატიების სათხოვნელად… რაღა მოკლავდა ამის მერე? ადამიანს სიძულვილი უფრო ასულდგმულებს, ვიდრე სიყვარული. ასეა მოწყობილი და რას იზამ? მარიკა სიყვარულმა შეიწირა, ჩაყლაპა, ჩანთქა.

იბო _ საერთოდ თუ იცი, რა არის სიყვარული?

ანი _ ეგ რომ არ მცოდნოდა, თავმოყვარეობასაც არ დავმალავდი დაჭმუჭნული ცხვირსახოცივით.

იბო _ მერედა, სიყვარული რა შუაშია? შენ აქ შიშმა მოგიყვანა. შენ ხომ პლანეტის მშიშარა ხარ!

ანი _ `შიში შეიქმს სიყვარულსაო”…

იბო _ ანი, დაგახრჩობ.

ანი _ მაგაზეც მიფიქრია. ჩემს მოკვლას რა უნდა? კაციშვილი ჩემი გამკითხავი არ იქნება. მომიკიდებ ზურგზე და კრემატორიუმში წამათრევ. წაიღებ იქიდან ჩემს ფერფლს და დამარხავ. საფლავზე

ალვის ხე გაიზრდება. მაღალი, უაზროდ მაღალი და უნაყოფო. (იცინის)

იბო _ ანი, მართლა დაგახრჩობ…

ანი _ ჰოდა, ალვის ხეც გაიზრდება…

იბო (უცებ) _ რა მოხდა?!

ანი _ სანთელი ჩაქრა.

იბო _ ნეტავ რომელი საათია?

ანი _ სამის ნახევარია.

იბო _ შუქს ალბათ აღარც მოგვცემენ.

ანი _ შუქი არა, ის არ გინდა?

იბო _ სანთელი აღარ გვაქვს?

ანი _ აღარ. ახლა რა ვქნათ?

იბო _ შენ გაიხადე, მე კიდევ სანთლებს მოვძებნი და ავანთებ…

ანი _ სანთელი აღარ გვაქვს, თორემ სიამოვნებით…

იბო _ მაშინ დაგახრჩობ…

ანი _ მიდი, დაიწყე.

იბო (პაუზის შემდეგ) _ იცი, აივანზე ორი ბოთლი ღვინო იდგა. ერთი ბოთლი იქვე, სულმოუთქმელად გამოვცალე.

ანი _ რას მეუბნები?

იბო _ იმ ბოთლით შენი სადღეგრძელო დავლიე. ანის გაუმარჯოს-მეთქი. ამ დინჯ, ჭკვიან და მშიშარა ქალს-მეთქი. რას ჰგავს, როგორ მეზიზღება, მაგისი ან ქალობა ვინ თქვა, ან დედობა-მეთქი. რამდენჯერ დამინახავს ქუჩაში. მაღალი, ძალიან გამხდარი და სათვალიანი. როგორ მძულს ის სათვალე-მეთქი. ჩუმად, მორიდებით დადის და სულ ქვევით იყურება. ხანდახან თუ ასწევს თავს. ტერფის ზომა დიდი აქვს, ქალისთვის შეუფერებელი. გამომეტყველება უაზრო, ყოველ შემთხვევაში, სათვალიდან ასე ჩანს. ტუჩები თხელი, მკრთალი ვარდისფერი და სევდიანი. ყველაზე სევდიანი _ ზურგი აქვს. ანი ქუჩაში მიაბიჯებს. თხელი, საშემოდგომო ქურთუკი აცვია. ხელები ქურთუკის ჯიბეებში ჩაუწყვია და მუჭით დაჭმუჭნულ ცხვირსახოცს მალავს… ამას ვფიქრობდი, ღვინოს რომ ვსვამდი.

(ასანთს გაჰკრავს)

ანი _ მე მგონი, ღვინო არ უნდა დაგელია…

(ხანგრძლივი პაუზა)

იბო _ ღვინო მართლა არ უნდა დამელია. მშვენიერი იყო, მაგრამ მომწამლა. საბოლოოდ მომწამლა. ანი, მოდი, გაიხადე, მე კიდევ სანთლებს მოვნახავ. სადმე უსათუოდ მოვნახავ! როგორ მიყვარს სანთლის შუქზე სექსი. უცხოურ ფილმებში მინახავს. ვგიჟდები ამ ფილმებზე! არადა, ვიცი _ ბოლოს მომიღებს. მთელი ქვეყანა ისე დადის, ისე ჭამს, ისე იცვამს და ისე ცხოვრობს, როგორც ამ ფილმებშია! შენც ასე არა ხარ? არა, არა. შენ სულ სხვა ხარ, სხვა ჯიშის. სახელიც ისეთი გქვია _ მოკლე და ცივი.

ანი _ სანთელი აღარ გვაქვს.

იბო _ ხო, ვიცი. არცაა საჭირო…

ანი _ როგორც გინდა…

იბო _ არა, მე აღარ მინდა. შენ ალბათ… მაპატიე… თან არ მინდა, მამამ გაიღვიძოს…

ანი _ მამა ვერ გაიღვიძებს…

იბო _ რაო?

ანი _ მამაშენი მოკვდა. შენი თანხმობით მისი ცხედარი კრემატორიუმში დაწვეს. ეს გუშინ იყო…

იბო (თავისთვის) _ მამა მოკვდა… გაუმარჯოს მამას… ეს რა მითხარი, ანი?

ანი _ შენ წარმოიდგინე, ასეა.

იბო _ ანი, ანი. შენ არ იცნობდი მამაჩემს…

ანი _ შენზე კარგად არა, მაგრამ…

იბო _ არა, არა. ნუ შემედავები. შენ საერთოდ არ იცნობდი მამას.

ანი _ ქარი ჩადგა. არ გეძინება?

იბო _ არც ისე. (თავისთვის) მამა მოკვდა… კრემატორიუმი… ფერფლი… ქელეხი… მამა…

ანი _ მამა გიყვარდა, იბო?

იბო _ მამა არასდროს არ მიყვარდა. მეშინოდა _ ბავშვობიდან დღემდე. მამა უკვე აღარ არის და მე უფრო მეშინია, ბავშვივით.

ცხოვრება სპრინტივითაა _ სტარტიდან ფინიშამდე უსწრაფესი გარბენა. (პაუზის შემდეგ) სპრინტი _ უსწრაფესი გარბენა სტარტიდან ფინიშამდე… (ანი იცინის) რა გაცინებს?

ანი _ რაღაც სისულელე გავიფიქრე.

იბო _ მითხარი. მეც მიყვარს სისულელეებზე ფიქრი.

ანი _ ნამდვილი სირბილის დროს მორბენლები რომ იღუპებოდნენ, ოღონდ ფინიშთან მისვლისას. წარმოიდგინე, რა იქნებოდა?

იბო _ რა იქნებოდა?

ანი (იცინის) _ არ გაიქცეოდა არავინ.

იბო _ რომ სცოდნოდათ, კი.

ანი _ ჩვენც ასე არა ვართ?

იბო _ მე მეგონა, მართლა სისულელეს იტყოდი.

ანი (იცინის) _ მაპატიე. კარგად ვერ მოვიფიქრე. სად მიდიხარ?

იბო _ აივანზე. იქნებ კიდევ იყოს ღვინო…

მეორე ნაწილი

(ქუჩაში ძაღლი ყეფს. საიდანღაც კარზე ბრახუნი მოისმის.)

იბო _ ქარი ჩადგა და სიჩუმეა.

ანი _ საწყალი კაცი. კარს არ უღებენ.

იბო _ ვინ გითხრა, რომ კაცია?

ანი _ ბრახუნზე ვხვდები…

იბო _ როგორ არ მსიამოვნებს ეს ხმა. სულ მგონია, რომ უბედურება მოხდა.

ანი _ რა საშინელი იქნებოდა, წინასწარმეტყველი რომ დადიოდეს კარდაკარ და იმ ოჯახის კარზე აბრახუნებდეს, სადაც უბედურებაა მოსალოდნელი…

იბო _ ბავშვივით ლაპარაკობ.

ანი _ არ შეგეშინდა?

იბო _ მართლა რამდენს აბრახუნებს…

ანი _ ვინ იცის, იქნებ მაწანწალებმა სცემეს…

იბო _ რა თბილი გაქვს ფეხები…

ანი _ აჰ! ფრთხილად!

იბო _ ნატკენ ფეხზე მომიხვდა? მაპატიე.

ანი _ რა სუსტად ანათებს კანდელი.

იბო _ არ უნდა გამოგეტანა, სირცხვილია.

ანი _ ბნელში ხომ არ ვიქნებოდით?

იბო _ როგორ დუმს მისი ოთახი…

ანი _ ვისი გრცხვენია?..

იბო _ საწოლი, სავარძელი, კედლები… ყველაფერი დუმს. სავარძელი იდგა? სავარძელში ხომ არ იჯდა?

ანი _ ვინ?

იბო _ მამაჩემი…

ანი _ არადა, როგორ მინდოდა ყოფილიყო… იქნებ ახლა მაინც ეთქვა რამე.

იბო _ რომ დაგხვედროდა, უსათუოდ გეტყოდა…

ანი _ რას, რას მეტყოდა?

იბო _ არ ვიცი…

ანი _ ნეტავ ვიცოდე, ღმერთო!..

იბო _ შეიძლება არც არაფერი ეთქვა. ვინ იცის? (იხსენებს) მე და მამა ერთმანეთისგან შორს ვცხოვრობდით…

ანი _ შორს?

იბო _ ხო, ასე იყო. ჩვენს ოთახებს ხუთი მეტრი აშორებდა. ეს, იცი, რა დიდი მანძილია? ზოგჯერ სამი-ოთხი დღე ისე გავიდოდა, ერთმანეთს არც ვნახულობდით. ერთხელ ღამით ავდექი. სამზარეულოში დამხვდა, სადილობდა. გასვლისას რაღაც მომაძახა. ვერ გავიგე და გამიმეორა: `რამდენიმე დღეში დავმუნჯდები და არ შეგეშინდესო”. მხრები ავიჩეჩე და გამოვედი. დღემდე არ ვიცი, მართლა დამუნჯდა თუ არა _ ხმა არ გაუცია მას მერე…

ანი _ საწყალი კაცი…

იბო _ ზოგჯერ მავიწყდებოდა მისი არსებობა. სავარძელი ისევ შუა ოთახში დგას?..

ანი _ არ ვიცი. არ დავკვირვებივარ.

იბო _ როგორ მძულს ის სავარძელი! სულ იქ იჯდა. (იხსენებს) ერთხელ საშინლად მთვრალი მოვედი. მივეგდე საწოლზე და გმინვაში ჩამეძინა. მოგვიანებით რაღაც ხმა ჩამძახოდა ძილში: `რა სწრაფად გიცემს გულიო”. უეცრად გამეღვიძა და მაშინვე გამოფხიზლდი _ მამა სასთუმალთან დახრილიყო და მაჯას მისინჯავდა. მერე ადგა და წავიდა, გამეცალა. მიხვდა, რომ უკვე ფხიზელი ვიყავი… (პაუზის შემდეგ) მამაჩემი მოკვდა, ანი. რა იყო ჩემი ცხოვრება?

ანი _ შენი თუ მისი?

იბო _ ჩემი, ანი, ჩემი. ჩემი ცხოვრება რა იყო მეთქი, სანამ ის მოკვდებოდა. (იხსენებს) იმ დღეს დედაჩემის დაკრძალვა იყო. მამას შავი პერანგი ეცვა. საფლავთან დასვენებულ დედას შუბლზე ისე ეფერებოდა, თითქოს მიცვალებულის კანი ხელს სწვავსო. მერე მუჭით მიწას აყრიდა კუბოს. მე მძულდა მამა, პირველად ცხოვრებაში. ვიდექი ათი წლის ჭირისუფალი და ვნატრობდი, მამაც მომკვდარიყო. (პაუზა) მერე შინ დავბრუნდით. იმ ღამით მამამ დამიძახა… სავარძელში იჯდა და იმ თევზის ფერი ედო, რომელიც ქელეხისთვის შეიძინეს. უცებ მკითხა: გინდა, მამაც მოკვდესო? (იცინის) იცი, რა დამემართა? გულისთქმას მიმიხვდა-მეთქი, გავიფიქრე და ავზლუქუნდი. მამამ ჩამიხუტა. ნუ გეშინია, არაფერი მომივაო. სულ, ყოველთვის კარგად ვიქნებიო. (იცინის) საწყალი მამა. ტიროდა. მეც ვტიროდი სიხარულისაგან და სირცხვილისაგან. (პაუზა) სახე მიხურს. ალბათ ღვინის ბრალია.

ანი _ სად მიდიხარ?

იბო _ იფ! რა ცივია კარი!..

ანი _ მამაშენი მოკვდა, იბო. იქნებ ყველაფერი თავიდან დაგვეწყო ? ყველაფერი, სულ ყველაფერი, იბო…

იბო _ რა კარგია სიცივე! მთელი სახე მეწვის!

ანი _ ყველაფერი რიგზე იქნება, იბო. რამდენიმე დღეში ყველაფერი გაივლის და დავმშვიდდებით. მამაშენის ოთახს დავალაგებ, დავასუფთავებ. სავარძელი, თუ გინდა, გადავაგდოთ. იცი, მამაშენი იმ სავარძელში მოკვდა… (იბო კარზე აბრახუნებს) რა ხდება, შენ აბრახუნებ?

იბო _ სახე მეწვის, ანი!

ანი _ ყველაფერი გაივლის, იბო, სულ ყველაფერი… შემთხვევით შევიხედე და რას ვხედავ: ჩამჯდარა სავარძელში და კვდება. რა აღარ ვეცადე _ ხან აქედან მივუდექი, ხან იქიდან _ ადგილიდან ვერ დავძარი. დაედო ორივე ხელი მუცელზე და ისეთი სახე ჰქონდა, თითქოს გველები ჰყავს ნაწლავებშიო. იქნებ მართლა ჰყავდა, იბო?.. კრემატორიუმში როგორ ციოდა, არა? ცხოვრებაში მაშინ შემშურდა პირველად მიცვალებულის…

იბო _ სახე მეწვის, ანი. ჩააქრე კანდელი…

ანი _ ჩვენ მშვიდად ვიცხოვრებთ, იბო. აღარაფერზე ვიდარდებთ. იქნებ ბავშვიც გაგვიჩნდეს… სათვალეს საერთოდ მოვიხსნი, აღარ გავიკეთებ. საბნის ქვეშაც შენს გასაგონად ვიკვნესებ… იცი, მე მგონი, ჯობს, დავწვათ სავარძელი… კრემატორიუმში რომ მივიტანოთ, არ დაწვავენ? ავუხსნათ ყველაფერი და მე მგონი უარს არ გვეტყვიან.

(იბო კარზე აბრახუნებს) მერე წავიღოთ ფერფლი და მამაშენის საფლავზე დავყაროთ…

იბო _ აღარ შემიძლია, ანი, გაჩუმდი!

ანი _ ბავშვი თუ გაგვიჩნდა, მამაშენის ოთახი ბავშვის ოთახად გადავაკეთოთ. კედლები ათასფრად შევღებოთ, ოთახის მცენარეები შევიძინოთ. (პაუზის შემდეგ) აღუ, აღუ, პატარავ, დედამ მუცლით გატარა. დაიძინე, პატარავ… ნუ ტირი, პატარავ… დაიძინე… დაიძინე… დაიძინე, შე ჩათლახო! (იბო კარზე აბრახუნებს) დაიძინე! (ისტერიულად) დაიძინე!!!

(ხანგრძლივი პაუზა)

იბო (ჩურჩულით) _ ანი, ანი, რა მოგივიდა?!

ანი (ჩურჩულით) _ გათენდა… ჩავიცვათ და წავიდეთ…

იბო _ იდიოტები ვართ…

ანი _ რას იზამ?..

იბო _ მშია…

ანი _ ჩანთაში ვაშლი მაქვს, გინდა?

იბო _ მომეცი… (ვაშლს ჩაკბეჩს) რა წვნიანია და ტკბილი. (პაუზა) ანი, შენ რა, ტირი?!

ანი _ მე მგონი… (ტირის)

(ოთახში გამოღვიძებული ქუჩის ხმაური აღწევს)

ფარდა

წყარო – http://lib.ge/body_text.php?8198

Posted in დრამატურგია | Tagged | Leave a comment