არისტოფანე: ღურბლები


არისტოფანე

ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი

მოქმედნი პირნი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე, მისი ძე.
ქ ს ა ნ თ ი ა, მსახური.
ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე ს მ ო ს წ ა ვ ლ ე ე ბ ი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე.
ტ ყ უ ი ლ ი.
პ ა ს ი ა.
ა მ ი ნ ი ა.
ო ც დ ა ო თ ხ ი ქ ა ლ ი ს ა გ ა ნ – ღრუბლებისაგან შემდგარი გუნდი.

სცენაზე ორი სახლია: სტრეფსიადესი და სოკრატესი.
სტრეფსიადეს მევალეები. }

ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, ვაი!
ზევსო, მეუფეო, რა ღამე დამდგარა
დაუსრულებელი! აღარ გათენდება?
რამდენი ხანია, მამალმა იყივლა,
5 მსახურნი ხვრინავენ – უწინ სხვა დრო იყო!
წყეულიმც იყავი, ომო, შენს გამოა,
მსახურთა ცემაც რომ აღარ შემიძლია.
(მიუთითებს შვილზე, რომელსაც იქვე სძინავს)
ამ კეთილ ყმაწვილკაცს არც გაუღვიძია,
სძინავს და აფუჭებს ჰაერს არხეინად,
10 თანაც ხუთ საბანში არის გახვეული.
ასეა? მაშ, ჩვენაც დავწვეთ და ვიძინოთ.
(დაძინებას ცდილობს, მაგრამ ვერ ახერხებს)
ვაი, მე უბედურს რაღა დამაძინებს –
ხარჯები, ვალები, საჯინიბოები?
ამ ბრიყვის ბრალია. თმები მოუშვია,
15 ცხენით დაჯირითობს, ეტლსაც დააქროლებს.
ძილშიც კი აბოდებს ცხენებს; ვიღუპები, –
მთვარეს რომ მეოცე დღე მოჰყავს თავისი.
ვახში სულ იზრდება!
(მსახურს)
აანთე ლამპარი,
წიგნი მომიტანე, რათა წავიკითხო,
20 რამდენი მმართებს, და ვახშიც შევაჯამო.
(მსახურს მოაქვს ლამპარი და წიგნი.)
მაშ, ვნახოთ, რა მმართებს. ოცი მნა პასიას,
ცხენი რომ ვიყიდე, მახსოვს, ჯიშიანი.
რად არ დავითხარე თვალი მე უჯიშომ!
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ბოდავს)
25 ფილონ, ნუ ეშმაკობ, სწორად დაიჭირე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამ უბედურებამ კაცი მთლად დამღუპა,
– 5 –
ამ ჩემს შვილს ძილშიაც ცხენები აბოდებს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ძილში)
ეს რა გზით გაგექცა ეტლი საომარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა გზითაც მამაშენს ოჯახი დაექცა.
30 ეს იყო პასია, შემდეგი ვინ მოდის?
აჰა, ამინია – ეტლი და ბორბლები.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ძილში)
ცხენი გაატარე, სახლთან მოიყვანე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ, ჩემო ძვირფასო, მამაც გაატარე;
ახლა ამ საქმესაც წავაგებ – ყველაფერს
35 ვახშად წაიღებენ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (იღვიძებს)
ე¡, მამა, რა ხდება,
ნეტავ რას ბუზღუნებ და რა გაწრიალებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა და – დემარქოსი გამოძვრა, დამკბინა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაცალე, სულელო, ცოტა წავუძინო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, შენ დაიძინე. ვალი კი, იცოდე,
40 სულ შენ დაგემხობა მაგ თავზე, იცოდე.
ოხ!
ნეტავ დაიღუპოს ავი მაჭანკალი,
მე რომ გამირიგა მაშინ დედაშენი!
სოფელში ვიყავი, უტკბესად ვცხოვრობდი,
ტალახში და, სადაც მინდოდა, ვწვებოდი,
45 ზეთისხილს, თაფლს, ნახირს რა გამომილევდა.
თუმც თვითონ სოფლელი ვიყავ, ქალაქელი
მოვიყვანე, მერმე მეგაკლეს დისწული,
ზვიადი და კარგი ცხოვრების მოყვარე,
იგი მოვიყვანე, გვერდით მივუწექი
50 მთხლით, გოდრით და მატყლით მთლად აქოთებული;
– 6 –
მას სურდა მირონის, ზაფრანის,
ამბორის,ხარჯების, განცხრომის სურნელი.
თუმც, არ ზარმაცობდა – ქსოვდა დღენიადაგ.
მაშინ მოსასხამი ვუჩვენე და პირში
55 ვუთხარი, ამაოდ ქსოვ-მეთქი, დიაცო.
მ ს ა ხ უ რ ი
ზეთი აღარ არის ლამპარში, ბატონო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ლოთი ლამპარი გიყიდია ჩემთვის!
მოდი, აგატირო.
მ ს ა ხ უ რ ი
რად უნდა მატირო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმად, რომ ფითილი სქელი გაქვს ჩადგმული.
(თავისთვის)
60 და მერმე, როგორც კი ეს ძე შეგვეძინა,
მე და ჩემს მეუღლეს ძვირფასს სახელისთვის
მოგვიხდა ჩხუბები და დავიდარაბა;
რადგან მას უნდოდა სახელში «ჰიპოსი» –
ქსანთიპე, ქერიპე ანდა კალიპიდე,
65 მე მსურდა სახელი პაპის – ფიდონიდე.
მერმე კი მოვრიგდით, ერთად შევურჩიეთ
სახელი, დავარქვით ასე: ფიდიპიდე.
ცოლი აიყვანდა და ეფერებოდა:
«შენ რომ გაიზრდები, ეტლით გაქანდები,
70 როგორც ბიძაშენი მეგაკლე – ქსიტისით».
მე ვეუბნებოდი: «როცა გაიზრდები,
თხებს მთებში გარეკავ, როგორც მამაშენი».
მაგრამ მან ჩემს სიტყვებს როდი დაუჯერა,
ცხენებს გადააგო სულ ჩემი ქონება.
75 მთელი ეს ღამე რომ ვფიქრობდი, ერთი გზა
მოვძებნე ნაღდი და სწორედ შეუმცდარი.
თუკი დავარწმუნებ ამას, გადავრჩები.
ახლა კი როგორმე უნდა გავაღვიძო.
როგორ გავაღვიძო ნაზად? ფიდიპიდე,
80 ე¡, ფიდიპიდუკა!
– 7 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რაო, მამაჩემო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაკოცე და ხელი მომეცი მარჯვენა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
აჰა. და რა მოხდა?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მითხარი, გიყვარვარ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიცავ პოსეიდონს, ცხენოსან მეუფეს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, არ მიხსენო, შვილო, ცხენოსანი!
85 სწორედ ეგ ღმერთია ჩემი დამღუპველი.
თუ მართლა გიყვარვარ გულით, ეს მითხარი,
შვილო, დამიჯერებ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რას თუ დაგიჯერებ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენი ჩვეულება უნდა შეიცვალო
და უნდა წახვიდე, შვილო, სასწავლებლად.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
90 რაო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დამიჯერებ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიცავ დიონისეს,
მართლა დაგიჯერებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აქეთ მოიხედე.
თუ ხედავ ამ ჭიშკარს და ამ სახლს პატარას?
– 8 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვხედავ და რა მოხდა, მამა, ამიხსენი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს ბრძენთა სულების საფიქრალეთია,
95 აქ ცხოვრობს ის ხალხი, რომელიც ამტკიცებს,
ცა არის ღუმელი და ჩვენ ნახშირიო.
თუ ფულს გადაუხდი, უმალ გასწავლიან
იმგვარად ლაპარაკს, რომ გაიმარჯვებდი
ყოველგვარ საქმეში, მტყუანიც რომ იყო.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
100 ვინ არის ეს ხალხი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე ზუსტად არ ვიცი.
ნატიფი ხალხია, ბრძენი და კეთილი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ახ, ის საძაგლები, ვიცი, თაღლითები,
გაფითრებულები, მუდამ უხამურნი,
საბრალო სოკრატე, ან ის ქერეფონტი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
105 მოიცა, გაჩუმდი, სიბრიყვეს ნუ როშავ.
თუ მამისეული ქონება გადარდებს,
უნდა დაანებო თავი ცხენოსნობას.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
არა, დიონისეს ვფიცავ, ლეოგორას
ხოხბებიც რომ მომცე, მაგ საქმეს არ ვიზამ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
110 წადი, გევედრები, ძვირფასო არსებავ,
წადი და ისწავლე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა უნდა ვისწავლო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამბობენ, სიტყვა აქვთ მათ თურმე ორგვარი,
ერთი მართალი და მეორე ტყუილი,
– 9 –
ჰოდა, ამ ტყუილით თურმე გაიმარჯვებ
115 სუყველა საქმეში, მტყუანიც რომ იყო.
და თუკი იმ ტყუილ სიტყვასაც ისწავლი,
რაც ახლა ვალი მაქვს შენი მოხვეჭილი,
იქიდან ობოლსაც არვის გადავუხდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ო, ვერ დაგიჯერებ, ვერ დავენახები
120 ფერმკრთალ-გალეული ჩემს ამფსონ ცხენოსნებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, ვფიცავ დემეტრეს, ვერაფერს მიიღებთ
ვერც შენ, ვერც იორღა და ვეღარც სამფორა.
სახლიდან გაგაგდებ, ყორნებს წაუღიხარ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაგრამ ბიძაჩემი მეგაკლე უცხენოდ
125 მე აღარ დამტოვებს. გტოვებ და მივდივარ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ვეღარ გავუძლებ მე ასეთ დაცემას!
ვილოცებ ღმერთებზე და თვითონ ვისწავლი
რაიმეს იმ ხალხთან მათს საფიქრალეთში.
ოღონდ მე, მოხუცი, გამოლენჩებული
130 როგორღა ვისწავლი სიტყვის სინატიფეს?
(მიდის მეზობელ სახლთან)
კი, უნდა მივიდე. ზოზინი რას მარგებს,
ვერ დავაკაკუნებ? ბიჭო, ე¡, ბიჭიკო!
(აკაკუნებს)
გამოდის მ ო ს წ ა ვ ლ ე.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ყორნებს წაუღიხარ! ვინა ხარ, მითხარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე ვარ სტრეფსიადე, ფიდონის ნაგრამი.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
135 ვიღაც უმეცარი ყოფილხარ, ამგვარად
რომ დააბრახუნე კარზე, სულ ახლახან
ნაპოვნი ძვირფასი აზრი გამიწყვიტე.
– 10 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
უნდა მაპატიო, სოფლელი კაცი ვარ.
მითხარი, უდროოდ რა აზრი დაბადე?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
140 მხოლოდ მოსწავლეებს ვანდობთ ჩვენს ნააზრევს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, თქვი გაბედულად, მე სწორედ მოსწავლედ
მოვსულვარ, ძვირფასო, თქვენს საფიქრალეთში.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მაშ, გეტყვი, ოღონდ შენ არავის არ უთხრა.
ახლახან ქერეფონტს მოჰკითხა სოკრატემ,
145 რწყილი რა მანძილზე ხტებაო, ნეტავი,
– ის იყო, ქერეფონტს წარბზე უკბინა და
უმალვე სოკრატეს თავზე გადასკუპდა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, გაზომა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ძალიან კარგადაც!
ცვილი გაალღო და რწყილი მოიყვანა,
150 და ჩააყოფინა რწყილს ცვილში ფეხები,
ცვილი რომ გამაგრდა, რწყილსაც ფეხსაცმელი
გახადა და იმით გაზომა მანძილი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ზევს-მეუფეო, რა ღრმა აზრებია!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
და მაშინ რას იტყვი, როდესაც მოისმენ
155 სხვა აღმოჩენათა ამბებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა რაღაა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ერთხელ ქერეფონტმა ჰკითხა სფეტოსელმა
სოკრატეს, – მითხარი, კოღოზე რას მეტყვი,
თუ იცი, საჯდომით წუის თუ პირითო.
– 11 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, რა ბრძანა კოღოს თაობაზე?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
160 მან ბრძანა, რომ კოღოს მუცლის ღრუ ვიწრო აქვს
და რადგან თხელია, ჰაერი პირდაპირ
მიჰქრის ერთიანად საჯდომის ბოლოსკენ.
იქ კი სწორ ნაწლავთან ფრიად განიერი
ხვრელია და მასში მოჰშხუის ჰაერი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
165 კოღოს უკანალი საყვირი ყოფილა!
სამგზის ბედნიერო ნაწლავთა კვლევაში!
ან რა სასამართლო დააკლებს რაიმეს
მას, ვინც გარკვეულა კოღოს ნაწლავებში?!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
გუშინწინ დაჰკარგა აზრი უდიდესი –
170 სულ ხვლიკის ბრალია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ როგორ? – მითხარი!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მთვარის სვლას და ბრუნვას იკვლევდა სოკრატე
და პირდაღებული ზეცას ასცქეროდა,
როდესაც ზემოდან ხვლიკმა დაასკორა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიშ, ხვლიკო, სოკრატეს თუ გადმოასკორე!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
175 გუშინ კი, საღამოს, ვახშამი არ გვქონდა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაჰ! მერე საჭმელზე რა გამოიგონა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ჯერ მთელ მაგიდაზე ნაცარი დაყარა,
შამფური გაღუნა, ფარგლად იხმარა და…
მერმე პალესტრიდან ლაბადა აწაპნა.
– 12 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
180 და ამის მერე ჩვენ თალესი ვადიდოთ?
გამიღე, გამიღე ეგ საფიქრალეთი
და სწრაფად მაჩვენე ეგ თქვენი სოკრატე.
მეც მინდა, შეგირდად დავუდგე, გამიღე!
კარი იღება. გამოჩნდებიან მ ო ს წ ა ვ ლ ე ე ბ ი.
ვაიმე, ჰერაკლე! ეს რა მხეცებია?!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
185 თქვი, რამ გაგაკვირვა, რაო, ვინ არიან?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინ და ლაკონელნი, პილოსს შეპყრობილნი.
ოღონდაც, ყველანი მიწას რად უცქერენ?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ესენი ეძებენ, მიწისქვეშ რაცაა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ა, ხახვს დაეძებენ! მაგაზე ნუ დარდობთ,
190 მე ვიცი, დიდ-დიდი ხახვები საცაა.
და რას აკეთებენ წელში მოხრილები?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სწავლობენ წიაღის საიდუმლოებებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს უკანალი კი ცას რისთვის ასცქერის?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ახალი ხერხია ასტრონომიაში.
(მოაზროვნეებს)
195 მაშ, შედით ყველანი, მან არ დაგინახოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ არა, ჯერ არა! ცოტაც მოიცადონ,
მინდა ვესაუბრო მათ ჩემს საქმეებზე.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს არ შეიძლება! მათ აკრძალული აქვთ
ხანგრძლივად გამოსვლა და ყოფნა ჰაერზე.
– 13 –
სტრეფსიადე უცნაურ ნივთებს ათვალიერებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
200 ღმერთების სახელით, ეს რაა, მითხარი.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს – ასტრონომია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს რაა, ნეტავი?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
გეომეტრიაა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რა საჭიროა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მიწის ასაზომად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მესმის, – სანაკვეთედ?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
არა – დედამიწის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგია, სახალხო
205 და გამოსადეგი მეცნიერებაა.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ესეც – დედამიწის გამოსახულება.
აი, აქ ათენია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ? არ მჯერა,
რადგან მანდ ჩამომსხდარ მსაჯულებს ვერ ვხედავ.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს კი ჭეშმარიტად ატიკის მხარეა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
210 სადღაა კიკინა და ჩემებურები?
– 14 –
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
იქვე იქნებიან. ეს კი ევბეაა,
რომელიც გრძლადაა შორს გადაჭიმული.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, ვიცი. ეგ ჩვენ და პერიკლემ გავჭიმეთ.
სპარტა კი სადღაა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სადაა? აი, აქ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
215 რა ახლოს ყოფილა! იქნებ მოისაზროთ
როგორმე აქედან შორს გადაიტანოთ.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
შეუძლებელია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაგრადაც ინანებთ.
(შემაღლებულ ადგილას სოკრატეს შეამჩნევს)
იქ კიდევ ვინღაა დაკიდულ კალათში?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ის არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
«ის» ვინა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სოკრატე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე!
220 მაშ, წადი, ახლავე მოუხმე სოკრატეს.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
შენ თვითონ მოუხმე, მე არა მცალია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე!
ო, სოკრატუნიკო!
– 15 –
ს ო კ რ ა ტ ე
რად მიხმობ, მოკვდავო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ გთხოვ, ის მაუწყო, ახლა რას აკეთებ.
ს ო კ რ ა ტ ე
225 ჰაერში დავდივარ და ვფიქრობ მზის ირგვლივ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კალათში რა გინდა? ზევიდან დაჰყურებ
ღმერთებს? რა მიზეზით?
ს ო კ რ ა ტ ე
რადგან ვერასოდეს
წვდები ამაღლებულ საგანთა ბუნებას,
თუ არ ჩამოჰკიდებ აზრსა და გონებას
230 და მას არ შეურევ ჰაერს უნატიფესს.
მიწაზე რომ ვიყო და ისე ვუცქირო,
ვერაფერს განვჭვრიტავ, ძალა ხომ მიწისა
არ უშვებს თავისგან აზრის სინოტივეს.
სწორედ ამგვარი რამ მოსდის წყლის წიწმატსაც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
235 რას ამბობ?! იზიდავს
აზრი სინოტივეს წიწმატისაკენო?
ახლა კი ჩამოდი, ჩემო სოკრატუნა,
უნდა განმანათლო, ამისთვის მოვსულვარ.
ს ო კ რ ა ტ ე
რისთვის მოვსულვარო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე სწავლა მწყურია.
240 ვახში არ მასვენებს, მტანჯავენ სასტიკად
მევალეები და ქონებას მართმევენ.
ს ო კ რ ა ტ ე
საიდან დაგედო ამდენი ვალები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ცხენის ღორმუცელა სენი შემეყარა.
– 16 –
შენ კი შემასწავლე სიტყვა იმნაირი,
245 რომ არ დავუბრუნო ვალი მევალეებს.
კარგად გადაგიხდი, ღმერთებს გეფიცები.
ს ო კ რ ა ტ ე
ღმერთებს მეფიცები? ჯერ ერთი, ღმერთები
მეცნიერებაში არ არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ რაზე
იფიცებთ? რკინაზე – ბიზანტიონივით?
ს ო კ რ ა ტ ე
250 გინდა, ღვთაებრივის არსში ჩაგახედო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი მინდა, ღმერთმანი, ღმერთი თუ არსებობს.
ს ო კ რ ა ტ ე
და მერმე ღრუბლებსაც გინდა ესაუბრო,
ჩვენს ახალ ღვთაებებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი მინდა, ძალიან.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, ახლა მაგ წმინდა საწოლზე დაჯექი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
255 დავჯექი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი აიღე, აი, ეს
გვირგვინი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რად მინდა გვირგვინი, სოკრატე?
რა, ათამანტივით დამკლავთ და შემწირავთ?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, ზიარებას ვინაც კი გადაწყვეტს,
მათ ასე ვექცევით.
– 17 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რას გამოვრჩები?
ს ო კ რ ა ტ ე
260 გახდები ყბედი და ფქვილივით ნატიფი.
უძრავად იჯექი!
(ფქვილს აყრის)
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
თავს ვერ მოვიტყუებ!
თავზე თუ დამაყრი, ფქვილი კი გავხდები!
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა, მოხუცო, დუმილი გმართებს და ყურადღებით
მოსმენა ლოცვის.
(ლოცულობს)
ჩემო მეუფევ, განუზომელო ჰაერო, მიწას ზე მოქცეულო,
265 ელვარე ცაო, უზენაესო ღრუბლებო ელვის მტყორცნელნო
მაღლით,
თქვენ, დედოფლებო, ამაღლდით ახლა და გამოუჩნდით
თქვენს ფილოსოფოსს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ არა, არა! ჯერ გავეხვიო ამაში; ვშიშობ, არ ჩავისველო,
რადგან სახლიდან ისე მოვდივარ, რომ ბეწვის ქუდი
არ დამიხურავს.
ს ო კ რ ა ტ ე
მოდით, ღრუბელნო, თქვენ, ღირსეულნო, მოდით, გვეჩვენეთ,
მეხთამტყორცნელნო!
270 წამოდით, თუნდაც თოვლით დაფარულ ოლიმპოს წმინდა
მწვერვალზე ისხდეთ,
თუნდ ოკეანის – მამის ზვირთებზე წმინდა გუნდებად
იყოთ ნიმფებთან,
თუნდაც ნილოსის შესართავს უსხდეთ და წყალს ხაპავდეთ
ოქროს ჭურჭელით,
თუნდ მეოტისის ჭაობთან იყოთ, თუნდაც მიმანტის
თოვლიან კლდესთან,
მაინც გვისმინეთ, მიიღეთ მსხვერპლი და გაიხარეთ
ჩვენი ლოცვებით.
– 18 –
პაროდოსი
შორიდან მოისმის ღ რ უ ბ ე ლ თ ა სიმღერა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
275 სტრ. მარად მედინო ღრუბელნო,
ნამიანნო და მსუბუქნო, მაღლა აღმოვხდეთ!
მამის ყრუდმგრგვინავ ოკეანიდან მაღალ
და ტყიან მთათა მწვერვალებისკენ
280 უნდა გავწიოთ, რათა
დავხედოთ შორი მწვერვალებიდან მაღლით
ნაყოფებს, მორწყულ და წმინდა მიწას
და გვესმას ღვთისთვის მიძღვნილ წყაროთა ხმები,
მოგუგუნე ზღვის დიადი ჩურჩული;
285 ხოლო ეთერის დაუმცხრალი თვალი ბრწყინავდეს
მზით მოელვარე სხივებში.
დავაგდოთ უმალ წვიმის ღრუბელი, ჩვენი
მარად უკვდავი სახე მივიღოთ, მიწას
290 შორით მჭვრეტელი თვალით დავხედოთ.
ს ო კ რ ა ტ ე
დიდო და წმინდა ღრუბლებო, ცხადად გსმენიათ თურმე ჩემი ძახილი.
(სტრეფსიადეს)
თუ გაიგონე ხმები და მასთან თავზარდამცემი გრიალი მეხის?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კიდეც ვაღმერთებ მრავალღირსეულ ღრუბლებს და მათი
გრიალისათვის
პასუხიც კი მაქვს გამზადებული, საჯდომს შიშისგან
სურს დაიგრგვინოს,
295 შეიძლება თუ არ შეიძლება, ვერ გავუძელი და ჩავისვარე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ნუ თამაშობ და ნუ მაიმუნობ, კაცო, უთავო კომიკოსივით!
ჩუმად, დადუმდი! მგონი ქალღმერთთა გუნდი ხელახლა
იწყებს სიმღერას.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. წვიმის მომტანნო ქალწულნო,
300 პალასის ქვეყნად მივიდეთ, მხარე ვაჟკაცი ხალხის
და საყვარელი კეკროფსის მიწა ვნახოთ.
იქ გამოუთქმელ სიწმინდეს სცემენ
– 19 –
პატივს, გაიღოს რათა
დღესასწაულზე ზიარებულთა სახლი,
305 ძღვენი მიეგოს ზეციურ ღმერთებს,
ცას მიბჯენილნი წმინდა ტაძარნი, კერპნი
და მსვლელობანი მარად ნეტართა,
გვირგვინოსანი ღმერთის წირვა და ნადიმები,
310 სულ, წლის ყველა დროს. როგორც კი
გაზაფხულდება, იქ ბრომიოსის წმინდა
ზეიმი დგება, გუნდი გუნდს უხმობს
და სალამურთა მუზა გუგუნებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსის სახელით, მითხარი ერთი, ჩემო სოკრატე, ეს რა ხალხია,
315 ასე ზვიადად რომ გუგუნებენ? გმირი ქალები ხომ არ არიან?
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს ზეციური ღრუბლები გახლავს, მოცალე ხალხის
დიდნი ქალღმერთნი;
მათი წყალობით გვიჩნდება აზრი, მათ ვუმადლოდეთ
ლაპარაკს, ბოდვას,
სიტყვაუხვობას და თაღლითობას, ეშმაკობას და მატრაბაზობას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მართლაც, როგორც კი ისმინა მათი, სული ზეცისკენ
გაფრინდა ჩემი
320 და ახლა ცდილობს, ილაპარაკოს ნატიფად კვამლსა და
მისთანებზე;
მას სურს, აზრუკა მოიგერიოს და სიტყვას სიტყვით
გასცეს პასუხი;
მე მზად ვარ, თუკი ეს შეიძლება, მსურს მათი ცხადად
დანახვა უკვე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა აქედან შეხედე პარნესს. ხომ ხედავ უკვე, რომ ჩამოდიან
მშვიდად ისინი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სადა? მაჩვენე.
ს ო კ რ ა ტ ე
აგერ, მოდიან, მრავლად არიან,
– 20 –
325 დაბლობების და ჭალების თავზე. ვერ ხედავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვერა, რა ამბავია,
რატომ ვერ ვხედავ?
ს ო კ რ ა ტ ე
შემოსასვლელთან!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, ახლა ვხედავ, ძლივს დავინახე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა ნამდვილად უნდა ხედავდე, თუ წირპლიანი
არ გაქვს თვალები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, ვხედავ, ვხედავ ღირსეულთ, მრავლად მოდიან
უკვე ისინი.
ს ო კ რ ა ტ ე
არ იცოდი, რომ ღმერთნი არიან და სხვა რაიმედ კი მიიჩნევდი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
330 მე არ ვიცოდი და მივიჩნევდი ნისლად და ნამად,
მჭვარტლად ყოველთვის.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, არ გცოდნია, სწორედ ღრუბლებმა რომ გამოზარდეს
ბევრი სოფისტი,
ბევრი მისანი, ბევრი ექიმი თითებზემრავალბეჭდებიანი,
დითირამბების ლექსისმთხზველები და ბევრი ყალბი
ვარსკვლავთმრიცხველი,
მათ გამოკვებეს ბევრი მოცლილი, რათა უმღერონ იმათ და აქონ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
335 ამად მღერიან «ნარნარა, სველი ღრუბლების მტრული შემოსევაო?»
«ასთავიანი ტიფონის თმები» და «გრიგალები ძალუმად მქროლნი?»
«ჰაეროვანნი და ნოტიონი, მოლივლივენი ცაში ფრინველნი»,
«წვიმიანნი და წყლით აღსავსენი?» – სამაგიეროდ, თავად ისინი
სიკეთის ნაყოფს – კეფალის ხორცს და შაშვის ხორცუკას
შეექცევიან.
– 21 –
ს ო კ რ ა ტ ე
340 შენ ფიქრობ, ასე არ უნდა ეთქვათ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ ის მითხარი, ამათ რა მოსდით,
თუკი ღრუბლები არიან, ქალებს რამ დაამსგავსათ ასე, მოკვდავებს?
ცაო, ასეთი არის ღრუბელი?
ს ო კ რ ა ტ ე
აბა, როგორი არის? – მითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზუსტად არ ვიცი, მაგრამ ისინი ცაში აფრენილ მატყლს მაგონებენ
უფრო, ღმერთმანი, ვიდრე ამ ქალებს! რამოდენა აქვთ, მაინც,
ცხვირები!
ს ო კ რ ა ტ ე
345 მაშ, მიპასუხე ამ ერთ კითხვაზეც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწრაფად მითხარი, რას მეკითხები.
ს ო კ რ ა ტ ე
ღრუბლებისათვის რომ შეგიხედავს, არ დაგინახავს
მათში კენტავრი
ანდა ავაზა, მგელი თუ ხარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი დამინახავს, მერმე რა მოხდა?
ს ო კ რ ა ტ ე
მათ შეუძლიათ, ყველაფრად იქცნენ; ვინმე თმოსანი თუ დაინახეს,
ერთ-ერთი თმაგრძელ უსაქმურთაგან, ვთქვათ, ქსენოფანტის
ვაჟკაცი იყოს,
350 იმისი ვნების დაცინვის მიზნით უმალ კენტავრებს ემსგავსებიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვთქვათ, დაინახეს ჩვენი ხაზინის დამტაცებელი სიმონი, მერმე?
ს ო კ რ ა ტ ე
მისი ბუნების ნათელსაყოფად უმალვე მგლებად შეიცვლებიან.
– 22 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამიტომ იყო, ფარისდამგდები კლეონიმე რომ იცნეს ახლახან,
«მისი ბუნების ნათელსაყოფად» უმხდალეს ირმებს
რომ დაემსგავსნენ?
ს ო კ რ ა ტ ე
355 ხოლო სულ ბოლოს კლისთენე ნახეს და ამის გამო
იქცნენ ქალებად.
ორქესტრაზე შემოდის დიაცი ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი ს გუნდი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, გაიხარეთ თქვენ, დედოფლებო და თუკი გითქვამთ
ვინმესთვის სიტყვა,
მეც მომხედეთ და მითხარით რამე ცად აღვლენილი ხმით, მეუფენო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გაიხარე, ჭაღარა კაცო, შენ, მონადირევ ბრძნული სიტყვების.
(სოკრატეს)
უფაქიზესთა სისულელეთა ქურუმო, გვითხარ, რა გინდა ჩვენგან.
360 სხვას ჩვენ არავის ყურს არ ვუგდებდით ამჟამინდელი
ბრძენკაცებიდან,
მხოლოდ პროდიკეს, მისი გონების და სიბრძნის გამო
და მერმე შენაც,
რადგან ამაყად დადიხარ გზებზე და აქეთ-იქით აცეცებ თვალებს,
უხამურს ტანჯვა გხვდება მრავალი და მაინც ჩვენსკენ
მომართავ მზერას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, დედამიწავ, ეს რა ხმა იყო, რა ზვიადი და რა საკვირველი!
ს ო კ რ ა ტ ე
365 მხოლოდ ესენი არიან ღმერთნი, სხვა ყველაფერი სისულელეა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და ჩვენი ზევსი, გაფიცებ მიწას, ოლიმპიელი, ღმერთი არ არის?
ს ო კ რ ა ტ ე
რომელი ზევსი? რას როშავ, ნეტავ? ზევსი არ არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაო, რას ამბობ?
– 23 –
აბა, საიდან ჩამოდის წვიმა? ჯერ, თუ კაცი ხარ, ეს ამიხსენი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ამ ღრუბლებიდან, რაღა თქმა უნდა; მე დაგიმტკიცებ ამას ახლავე.
370 აბა, ოდესმე თუ დაგინახავს, ღრუბლის გარეშე რომ იყოს წვიმა?
ზევსი რომ იყოს წვიმის გამრიგე, მოწმენდილ ციდან უნდა ეწვიმა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვფიცავ აპოლონს, ამ შენი სიტყვით გადამარწმუნე, თუმცა კი უწინ
მართლა მეგონა, მაღალი ზევსი წვიმას შარდავდა ციურ საცერში.
ასე თუ არის, ვინ ქუხს? – მითხარი. ჭექა-ქუხილის კი მეშინია.
ს ო კ რ ა ტ ე
375 სწორედ ამათგან მოდის ქუხილიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ ახერხებთ, უმამაცესნო?
ს ო კ რ ა ტ ე
როდესაც კარგად აივსებიან წყლებით, საოცრად დასივებულნი,
წვიმის წვეთებით გაჯერებულნი დედამიწისკენ მოისწრაფიან.
ეჯახებიან მერმე ერთმანეთს, ეხეთქებიან და გრიალებენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინ დააქანებს მათ აქეთ-იქით, ღრუბელთგამრიგე ზევსი ხომ არა?
ს ო კ რ ა ტ ე
380 ო, ზევსი არა! მხოლოდ გ რ ი გ ა ლ ი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, გრიგალი? ეს არ ვიცოდი,
რომ არ არსებობს ზევსი, მის ნაცვლად გრიგალი არის
თურმე მეუფე.
მაგრამ შენ ჯერაც არ გითქვამს ჩემთვის, საიდან მოდის
მეხი და გრგვინვა.
ს ო კ რ ა ტ ე
არ გისმენია ალბათ, გითხარი: გაჯერებული წვიმით, ღრუბლები
ეჯახებიან-მეთქი ერთმანეთს, ეხეთქებიან და გრიალებენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
385 აბა, ეს როგორ უნდა ვირწმუნო?
– 24 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მე დაგიმტკიცებ ამას ახლავე. –
დღესასწაულზე როცა წვნიანით ამოიყორავ მუცელს, მერმე ხომ
დაიბერება მთელი შიგანი და უეცრად ხომ აბუყბუყდება?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აპოლონს ვფიცავ, მართლაც ასეა, სულ იბერება და იბერება,
და როგორც მეხი, ისე ხმაურობს, ისე გრგვინავს და ისე გრიალებს;
390 ჯერ ნელა, იწყებს, ასე «ბუყ-ბუყ-ბუყ», მერმე კი იწყებს
«ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ»-ს,
მერმე კი, როცა რამეს ვაპირებ, სულ ქუხს და გრგვინავს
«ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ!»
ს ო კ რ ა ტ ე
თუკი შენ შენი პატარა მუცლით ასე გრგვინავ და ასე ხმაურობ,
წარმოიდგინე ერთი, უსაზღვრო ჰაერი როგორ დაიგრუხუნებს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამის გამოა, ხშირად მუცელზე ასე ამბობენ, დაიჭექაო;
395 მაგრამ შენ უნდა ამიხსნა ახლა, საიდან ჩნდება ელვარე ელვა,
რომელიც ხშირად კაცს დაეცემა, ამობუგავს და
ცოცხლად დაფერფლავს?
ცხადია, ელვა ზევსის ხელშია – სასჯელი ფიცის გატეხვისათვის.
ს ო კ რ ა ტ ე
მერედა როგორ მოხდა, შე ბრიყვო, მართლა კრონოსის
ჟამის ბეხრეკო,
ფიცის გატეხვა თუკი ისჯება, რომ არ დანაცრა ელვამ სიმონი,
400 ან კლეონიმე, ანდა თეორე? ხომ წამდაუწუმ ცრუდ იფიცებენ!
არა, მისსავე ტაძარს დაეცა და აგერ, ჩვენთან ახლოს, სუნიონს.
მუხებს ხომ ერჩის? ახლა არ მითხრა, დაარღვიესო მუხებმაც ფიცი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ მე არ ვიცი… შენ, შეიძლება, მართალიც იყო. ელვა რაღაა?
ს ო კ რ ა ტ ე
რაა და როცა მშრალი ჰაერი ზევით აიწევს და თავის თავში
405 ჩაიკეტება, ბუშტისმაგვარად გაიბერება, ვეღარ გაუძლებს,
გასკდება, შემდეგ გამოიჭრება გარეთ სტვენით და გრგვინვა-გრიალით
და ასე, თავის თავზე დაწოლით თვითონ ანათებს იგი თავისთავს.
– 25 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, ბოლო დიასიებზე მეც ამნაირი რამ დამემართა.
ნათესავისთვის მინდოდა კუჭი შემეწვა, გაჭრა კი დამავიწყდა;
410 გაიბერა და მერმე თავისით გასკდა უეცრად და შიგ თვალებში
შემომაყარა სიბინძურე და სახე დამიწვა იმ დასაწვავმა.
ს ო კ რ ა ტ ე
ადამიანო, მოსულხარ ჩვენთან, რომ შეისწავლო მაღალი სიბრძნე,
რათა ათენსა და საბერძნეთში უბედნიერეს კაცად შეგრაცხონ;
თუ არ გიმტყუნებს მეხსიერება, გულმოდგინება და მოთმინება,
415 თუკი არ დაგღლის ნიადაგ შრომა, სიარული და ძილნაკლულობა,
და თუკი ყინვა ვერას დაგაკლებს და ვერც შიმშილი ვერ დაგაჩოქებს,
მოერიდები გიმნასიონსაც, ღვინოსაც და სხვა სისულელეებს,
ამნაირ ყოფას საუკეთესოდ მიიჩნევ, როგორც ჭკვიანს შეჰფერის, –
ყველგან მიაღწევ შენ გამარჯვებას: საქმეში, სჯაში, პაექრობაში.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
420 მე მოთმინებას, დარდს და საზრუნავს, უძილობას და მომჭირნეობას,
ნიადაგ შრომას მუხლჩაუხრელად, – მიჩვეული ვარ დიდი ხანია.
მხოლოდ ეს თუა შენი პირობა, ჩემი იმედი გქონდეს, სოკრატე.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, დღეის იქით გეცოდინება, რომ არ არსებობს არც ერთი ღმერთი,
იმ სამის გარდა, რაც ჩვენთანაა – ქ ა ო ს ი, ე ნ ა
და ეს ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
425 სხვებს მე დღეიდან ხმასაც არ გავცემ, ღმერთებს ჩირადაც
აღარ ჩავაგდებ,
მსხვერპლს არ შევწირავ და არც ზედაშეს აღარ წავუქცევ,
არც მუშკ-ამბრს ვუკმევ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, გვითხარი, რა გსურს, მოხუცო? უარს ვერაფრით
ვეღარ გაკადრებთ,
რაკი გვირწმუნე, ღმერთებად გვცანი, ცდილობ შეიცნო
ჭეშმარიტება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, დედოფლებო, მე სულ პატარა რამე მჭირდება, რომ ლაპარაკში
430 ყველას ვაჯობო და ამ საქმეში ჩამოვიტოვო ყველა ბერძენი.
– 26 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თუ ამას ითხოვ, მიიღებ კიდეც. ამიერიდან შენს მოსაზრებას
ყველაზე დიდი წონა ექნება და გაიმარჯვებ ყველა კრებაზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე არ მჭირდება უზარმაზარი იდეები და მოსაზრებები,
მინდა, კანონი რომ შევაქციო და გავაცურო მევალეები.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
435 მიიღებ, რასაც ასე ესწრაფვი; მართლაც არაფერს
დიდს არ მოითხოვ.
ნურაფრის დარდი ნუღარ გექნება და ჩვენს მსახურებს
ენდე უშიშრად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა გზა არცა მაქვს, უნდა მოგენდოთ, სანამ დამახრჩობს
ეს გაჭირვება,
სანამ დამაქცევს ვალი, ცხენები ჯიშიანი და უჯიშოები.
ახლა, როგორც სურთ, ისე მომექცნენ;
440 ჰა, მომინდვია ჩემი სხეული –
მცემეთ, მომკალით შიმშილ-წყურვილით,
მომსპეთ, გამყინეთ, ტყავი გამაძრეთ!
თუ დავუძვერი ვალებს, მიძახოს
ხალხმა, რაიც კი მოესურვება:
445 თავხედი, ყბედი, ურცხვი, ტუტუცი,
საძაგელი და ქოსატყუილა,
ყბის ამქცევი და ქვეყნის დამქცევი,
კანონის ჭია, თაღლითი, ფლიდი,
მატრაბაზი და აუტანელი,
450 ეშმაკი, ქლესა, გამოქექილი
და ღორმუცელა.
– ასე მიწოდონ, ოღონდ მასწავლეთ.
ახლა, რაცა გსურთ, ის გამიკეთეთ,
დემეტრეს ვფიცავ,
455 თუ საჭიროა, სიბრძნის მოყვარულთ
ჩემგან კუპატი დააკეპინეთ.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვაჟკაცობა ჰქონია მას,
სულდიდი და მზადმყოფია!
– 27 –
(სტრეფსიადეს) იცოდე,
460 თუ განათლდი, მოკვდავ ხალხში განგეთქმება სახელი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ვირწმუნო?
ს ო კ რ ა ტ ე
მთელი დრო ჩემთან გაატარე, –
კაცთ შორის ყველაზე უფრო შესაშური
ცხოვრებით იცხოვრებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
465 ამას ოდესმე მოვესწრები?
ს ო კ რ ა ტ ე
მაგაზე მეტსაც მოესწრები,
შენთან მოვლენ და
დაგისხდებიან;
ისინი შენგან მოითხოვენ
470 შველას და რჩევას,
როცა ექნებათ საქმეები
სასამართლოში.
ყველა ჩათვლის, რომ
მხოლოდ შენ ძალგიძს,
475 შესაფერისი რჩევა რამ მისცე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, მიიღე ეს ბერიკაცი და შეასწავლე, რასაც აპირებ,
რომ შეასწავლო, გამოჰკითხე და აზრის სიცხადე
გამოუცადე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი საკუთარ თავზე საუბარი
მოგიწევს, როგორც კი გავიგებ, ვინცა ხარ,
480 უმალ მოგიყენებ ახალ მანქანებას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ბრძანე? კოშკივით მიპირებ აღებას?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, გამოკითხვა უნდა ჩაგიტარო,
რათა შეგიმოწმო შენ მეხსიერება.
– 28 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ ორნაირი მაქვს: ვინმეს თუ ვასესხე,
485 მახსოვს და არ მახსოვს, თვითონ თუ ვისესხე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ისე, ლაპარაკი როგორ გეხერხება?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვალზე უარის თქმა მშვენივრად გამომდის.
ს ო კ რ ა ტ ე
სწავლას თუ შეიძლებ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ ნუ გედარდება.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, ამაღლებულის შესახებ ერთ სიბრძნეს
490 გესვრი პირდაპირ და უნდა დაიჭირო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და მერმე მაგ სიბრძნეს ძაღლივით შევსანსლავ?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, უვიცია ეს კაცი, ველური.
ვშიშობ, ბერიკაცო, ცემა არ დაგჭირდეს.
ვინმემ რომ მიგბეგვოს, რას იზამ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დავაცლი,
495 ცოტასაც მოვითმენ, მოწმეებს მოვუხმობ,
სასამართლოშიაც მივალ და ვუჩივლებ.
ს ო კ რ ა ტ ე
აბა, გაიხადე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რამე დაგიშავე?
ს ო კ რ ა ტ ე
აქ მხოლოდ შიშვლები შედიან, იცოდე.
– 29 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე რა, გასაჩხრეკად ხომ არ შემოვდივარ?!
ს ო კ რ ა ტ ე
500 მოეშვი მიქარვას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლა ეს მითხარი,
თუკი მოვინდომებ და კარგად ვისწავლი,
შენს მოსწავლეთაგან ვის დავემსგავსები?
ს ო კ რ ა ტ ე
სულმთლად ქერეფონტის იერი გექნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აბა, სანახევროდ მოვმკვდარვარ საწყალი.
ს ო კ რ ა ტ ე
505 მორჩი ლაყბობას და უკან გამომყევი,
ჩქარა, ნუ აყოვნებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, ჯერ ჩამიდე
ხელში თაფლისკვერი! ისე მეშინია
შემოსვლის, როგორც რომ ჰადესში ჩავარდნის.
ს ო კ რ ა ტ ე
ჰე, რას იწურები სახლის წინ? შემოდი!
სოკრატე და სტრეფსიადე საფიქრალეთში შედიან.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
510 მაშ, წადი და გაიხარე
სიმამაცის გამო.
ბედნიერება მიეცეს
ამ კაცს, რამეთუ დაიძრა
ასაკის სიღრმეებისკენ
515 და სურს, ახალი იდეით
აივსოს სულის სალარო
– 30 –
და ეზიაროს სიბრძნეს.
მაყურებლებო, მსურს, გულწრფელად გაგესაუბროთ.
ჩემს აღმზრდელს ვფიცავ, დიონისეს, სიმართლეს გეტყვით.
520 მე თქვენ მგონიხართ გონიერი მაყურებლები, –
ეს კომედია ჭკვიანური არის, იცოდეთ,
მე უკეთესი არაფერი დამიწერია.
ის უკვე ადრეც სიყვარულით გაგასინჯვინეთ,
ბევრი ვიშრომე, მაგრამ ბრიყვთა გამოისობით
525 დამარცხებული დავრჩი მაინც. – არ ვიყავ ღირსი!
სირცხვილი თქვენი, ბრძენო ხალხო, ვისთვის დავშვერი!
ბოლომდე მაინც ვერ გაგწირეთ, ჩემო კარგებო,
მე თქვენ მიყვარხართ და თქვენგანაც ხშირად მსმენია
ქება-დიდება «ჭკუისა» და «გარყვნილებისთვის».
530 მე ხომ ქალწული ვიყავი და მშობიარობის
ნება არ მქონდა, მაინც ვშობე, ბავშვი ვიღაცამ
აიყვანა და თქვენ გაზარდეთ კეთილშობილად;
თქვენგან მივიღე ერთგულება და სიყვარული.
მოვიდა ჩემი კომედია ელექტრასავით:
535 მოვიდა, ეძებს, ეგებ შეხვდეს ბრძენ მაყურებლებს;
იცნობს, როგორც კი დაინახავს, ძმის თმის კულულებს.
იგი ზნეობით წმინდა არის, თავადაც ხედავთ:
ტყავის ფალოსი ხომ არავის არა ჰკიდია,
რომელიც თავში წითელია, ბავშვებს აცინებს;
540 ეს კომედია არ დასცინის მელოტებს, კორდაქსს
აქ არ ცეკვავენ, არც მოხუცი არ დარბის ჯოხით,
ცემით და ტყეპით რომ შენიღბოს ცუდი ხუმრობა;
არავინ დაძრწის მაშხალიანი, არავინ ბღავის,
არა, ის მხოლოდ თავისსავე სიტყვებს ენდობა.
545 მეც, ამოდენა პოეტი ვარ, არ მომიშვია
თმები და თქვენი მოტყუება არც კი მიცდია –
სცენაზე მუდამ ახალ-ახალ იდეებს გაწვდით,
არც ერთი არ ჰგავს ერთმანეთს და ყველა სწორია.
როცა კლეონი ზეობდა, მაშინ მას მუცელში
550 ვურტყამდი ფეხებს და დავინდე, როცა წაიქცა.
ამათ კი ერთხელ ჰიპერბოლემ მისცა საბაბი, –
ფეხქვეშ გაიგეს ის საწყალიც და დედამისიც.
ყველას დაასწრო ევპოლისმა თავის «გარყვნილით»,
მე გამძარცვა და წამიხდინა მთელი «მხედრები»,
555 შიგ დედაბერიც შეათრია კორდაქსისათვის,
– 31 –
რომელიც შექმნა ფრინიქემ და ურჩხულმა შთანთქა.
მერმე ჰერმიპე მოუბრუნდა ამ ჰიპერბოლეს…
ახლაც ყველანი თავს ესხმიან კვლავ ჰიპერბოლეს,
რომ უბადრუკად მიემსგავსონ ჩემს სურათ-ხატებს.
560 ვისაც აცინებს უნიჭოთა ეს სისულელე,
ის ჩემს ქმნილებებს ვერ გაიგებს. ვინაც გაიგებს,
მას კი გონიერ მოაზროვნედ ჩათვლის მერმისი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ოდა ღმერთთაგან ზეცის გამგებელს,
დიდ ზევსს, მეუფეს, გუნდისკენ, –
565 ჩემსკენ მოვუხმობ პირველად.
სამთითის მპყრობელ პოსეიდონს,
დედამიწისა და მარილიან ზღვის შემარყეველს
უსასტიკესს;
ჩვენს სახელოვან მამასაც, წმინდა ეთერს,
570 ყველაფრისთვის სიცოცხლის მიმნიჭებელს,
ცხენთა მეუფეს, რომელიც
ბრწყინვალე სხივით ანათებს
მთელს დედამიწას, – უდიდესი არის ღმერთთათვის
და მოკვდავთათვის ეს ღვთაება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
575 ეპირ. თქვენ მოგმართავთ, მაყურებლებს, მოგვაპყარით გონება.
არაფრად რომ არ ჩაგვაგდეთ, ახლა გკიცხავთ ამისთვის.
ყველა ღმერთზე უფრო მეტად ამ ქალაქზე ჩვენ ვზრუნავთ,
თქვენ კი მსხვერპლსაც არ გვწირავთ და ზედაშესაც
არ გვიქცევთ.
ჩვენ ხომ გიცავთ! თუკი ვინმეს მოუნდება ლაშქრობა
580 უგუნურად, მაშინ ვქუხვართ და წვიმასაც დავუშვებთ.
ღმერთებისთვის საძულველი როცა პაფლაგონელი
აირჩიეთ მხედართმთავრად, ჩვენ წარბები შევკარით,
საშინელი საქმე ვქენით, ვიელვეთ და ვიქუხეთ.
მთვარემ თვისი გზა დააგდო, მზემ თავისი ფითილი
585 გადამალა და გიბრძანათ, ამას ვერ ეღირსებით,
სანამ თქვენთან სტრატეგოსად იქნებაო კლეონი.
თქვენ კი მაინც აირჩიეთ… ალბათ, მართალს ამბობენ,
რომ სიბრიყვე დაეუფლა ამ ქალაქს და ღმერთები
თქვენს შეცდომებს წამდაუწუმ აქცევენო სიკეთედ;
– 32 –
590 ეს რომ მართლაც ასე არის, დაგიმტკიცებთ იოლად:
თუკი ამხელთ თაღლით კლეონს, ქურდობაში დაიჭერთ
და მექრთამე არამზადის კისერს ხუნდებს დაადებთ,
რაც კი ძველი ცოდვა გადევთ, იმავწამსვე ისინი
ქალაქისთვის სასარგებლო რამედ გადაიქცევა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
595 ანტოდა შენც შეეწიე, ფოიბოს,
დელოსის მკვიდრო, კინთიის
მაღალ მწვერვალის მპყრობელო;
600 შენ გაქვს სასახლე ეფესოსის,
იქ ლიდიელი ქალწულები თავს გევლებიან,
ბედნიერო;
შენაც მოდი, დედოფალო, ჩვენებურო,
შენ, ქალაქის მეუფეო, ათენა;
შენც, პარნასოსის მფლობელო,
ფიჭვების გამნათებელო,
ბაკხი ქალების წინამძღოლო სწორუპოვარო,
შენ, მხიარულო დიონისე!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტეპირ. სწორედ ახლა, როცა აქეთ ვაპირებდი წამოსვლას,
გზად შემოგვხვდა ბადრი მთვარე, დაგვაბარა მოგვეძღვნა
გამარჯობა ათენისთვის, მოკავშირეებისთვის.
610 მერმე ბრძანა, გავბრაზდიო, თქვენგან დავიტანჯეო,
თუმცა ყველას გეხმარებით საქმით, არა სიტყვითო.
ჯერ ხომ თვეში ჩირაღდნისას დრაქმაზე მეტს გიზოგავთ,
საღამოს ხომ ამას ამბობთ, შინისკენ მიმავალნი:
«არ იყიდო ჩირაღდანი, ბიჭო, მთვარის შუქია».
615 მთვარე ამბობს: «მე ყველაფერს რიგიანად ვაკეთებ,
თქვენ კი დღეებს ცუდად მართავთ, თქვენ კი ურევთ
ყველაფერს»;
«ამას გარდა», – მითხრა მთვარემ, «ღმერთნი გადავიკიდე,
ბრაზდებიან, რადგან მუდამ შინ უმსხვერპლოდ მიდიან
და დათქმულ დროს ვერასოდეს ნახულობენ ზეიმებს;
620 თქვენ კი მსხვერპლის შეწირვის წილ სასამართლოს
აჩაღებთ.
ხშირად, როცა ჩვენ, ღმერთები, მგლოვიარედ ვმარხულობთ,
როცა მწარედ დავტირივართ მემნონს ანდა სარპედონს,
– 33 –
მაშინ გვწირავთ სწორედ ღვინოს და სიცილსაც კი ბედავთ.
ამიტომაც, წელს რომ თქვენი ჰიპერბოლე დანიშნეთ,
625 ჩვენ გვირგვინი ჩამოვართვით; უკეთ ეცოდინება,
რომ დღეთა რიგს ცხოვრებაში მხოლოდ მთვარე განაგებს».
პირველი ეპისოდიონი
შემოდის ს ო კ რ ა ტ ე, უკან მოჰყვება ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვფიცავ ამოსუნთქვას, ქაოსს და ჰაერსაც,
ასეთი ტეტია კაცი არ მინახავს,
არც – ასე უვიცი, ბრიყვი, გულმავიწყი!
630 რაღაც ეშმაკობას სწავლობდა, მეგონა
და სულ დაივიწყა, სანამ დაისწავლა.
გარეთ გამოვუხმობ ახლა, სინათლეზე.
სად ხარ, სტრეფსიადე? ლოგინით გამოდი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ლოგინს არ მითმობენ ეს ბაღლინჯოები.
ს ო კ რ ა ტ ე
635 იჩქარე, გამოდი, მისმინე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მოვედი.
ს ო კ რ ა ტ ე
მითხარი, რა გინდა ახლა აითვისო
ისეთი, რაც დღემდე არ შეგისწავლია?
რა გინდა, მეტრი თუ რიტმი და სიტყვები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეტრი შემასწავლე, თორემ მეალაფემ
640 ორიოდ ქენიკით მაინც მომატყუა.
ს ო კ რ ა ტ ე
მე ეგ არ მიკითხავს. რომელი საზომი
მოგწონს, ტეტრამეტრი გიჯობს თუ ტრიმეტრი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე მგონი, ჩარექი სუყველას სჯობია.
– 34 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
თუ გინდა, დავდოთ სანაძლეო,
645 ჩარექი სწორედ რომ გახლავს ტეტრამეტრი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ყორნებს წაუღიხარ, ჩლუნგო, უსწავლელო!
ეგებ აჯობოს, რომ რიტმი შეისწავლო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, რა თავში ვიხალო ეგ რიტმი?
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს დაგეხმარება ურთიერთობაში,
650 იმწუთას გაიგებ, რომელი რიტმია,
ენოპლიისა თუ დაქტილის მიხედვით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დაქტილის მიხედვით? – ეგ ვიცი.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვიბრძანე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დაქტილი რა არის, თითი არ ბრძანდება?
თითი კი ვიცოდი უკვე ჩვილობაშიც.
ს ო კ რ ა ტ ე
655 ბრიყვი ხარ, რეგვენი!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, უბედურო,
ამათი შესწავლა არ მინდა!
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ რისი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძალიან მჭირდება ტყუილის შესწავლა.
– 35 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მაგრამ მანამდე ხომ სხვაც უნდა ისწავლო,
თუნდაც მამრობითი სქესის გამოცნობა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
660 მაგაზე ადვილი რა არის, ბატონო! –
ეს ცხვარი, ხარიო, თხა, ძაღლი, ქათამი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ხომ ხედავ, რა მოგდის? ქათამს ხომ დედალსაც
ეძახი, მამალსაც ქათმად მისახელებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ?
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ არ თქვი ძაღლი და ქათამი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
665 ვფიცავ პოსეიდონს! აბა, რა ვუწოდო?
ს ო კ რ ა ტ ე
დედალს – ქათამეა, მამალს – ქათამოსი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მომწონს «ქათამეა», ჰაერს გეფიცები:
აი, ამ ნასწავლი სიბრძნისთვის, გპირდები,
ვარცლსაც კი აგივსებ ფქვილით სულ პირთამდე.
ს ო კ რ ა ტ ე
670 ვარცლი რომ გამოთქვი ახლა მამრობითად,
ხომ მდედრობითია!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, მამრობითად
გამოვთქვი მე «ვარცლი?»
ს ო კ რ ა ტ ე
სწორედაც! გამოთქვი,
როგორც «კლეონიმე».
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს როგორ? მითხარი.
– 36 –
ს ო კ რ ა ტ ე
ერთგვარად გამოგდის ვარცლიც, კლეონიმეც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
675 მაგრამ კლეონიმეს ვარცლი არ ჰქონია,
ცომსაც მრგვალ ქვიჯაში ზელდა გამუდმებით…
მაშ, როგორ ვუწოდო?
ს ო კ რ ა ტ ე
როგორ და სოსტრატეს
როგორც მოუხმობდი: «ვარცელა» უწოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს მდედრობითია?
ს ო კ რ ა ტ ე
რა საკითხავია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
680 იქნება «ვარცელა», როგორც «კლეონიმე».
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა სახელებით უნდა გაარჩიო
შენ მამრობითებიც და მდედრობითებიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიცი, მდედრობითი რაცაა.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ლისილა, კილინა, მირა, დემეტრია.
ს ო კ რ ა ტ ე
685 და მამრობითები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ათიათასია:
თუნდაც ფილოქსენე, ანდა ამინია.
ს ო კ რ ა ტ ე
შე ბრიყვო, ესენი მამრობითებია?!
– 37 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რატომაც არაო?
ს ო კ რ ა ტ ე
ე¡, რას მეუბნები?!
აბა, ამინია რომ შეგხვდეს, რას ეტყვი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
690 როგორ თუ რას ვეტყვი – აქეთ, ამინია!
ს ო კ რ ა ტ ე
ხომ ხედავ, ქალივით მოუხმობ «მამრობითს».
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორიც ვარ, ღმერთმანი, ჯარში არ მსახურობს.
რად მინდა, ვისწავლო, რაც იცის სუყველამ?
ს ო კ რ ა ტ ე
ო, არა, ღმერთმანი, დაწექი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რა ვქნა?
ს ო კ რ ა ტ ე
695 რამე მოიფიქრე იმ შენს საქმეთაგან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, გევედრები, ამაზე არ მინდა,
მომეცი ნებართვა, მიწაზე ვიფიქრო.
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს არ შეიძლება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, მე ბედკრული
ვუხდი გადასახადს დიდ-დიდ ბაღლინჯოებს.
სოკრატე საფიქრალეთში შედის, სტრეფსიადე წვება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
700 სტრ. იფიქრე კარგად, თავს დაუკვირდი, საკუთარ აზრებს
თავი მოაბი
სასწრაფოდ. თუკი გაგიჭირდება,
მეორე ფეხზე
– 38 –
705 გადაიტანე აზრი, თვალს კი ძილს ნუ მიაკარებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, ვაიმე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა გჭირს, რა გაწამებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დავიღუპე უბედური,
710 საგებლიდან კორინთელნი გამოძვრნენ და დამკბინეს.
დამიგლიჯეს ფერდები,
სული ამომაცალეს,
დამიქაჩეს კვერცხები,
გამომთხარეს საჯდომი,
715 დავიღუპე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უკვე ხომ ძალიან არ გტკივა?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა არ მტკივა?! როცა ჩემი
ფულიც გაქრა, ფერიც გაქრა,
სულიც გაქრა, ხამლიც გაქრა
720 და ამ უბედურებისგან
ძილიც გაქრა, რულიც გაქრა
ცოტაც კიდევ – მეც გავქრები.
მეორე ეპისოდიონი
საფიქრალეთიდან გამოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ ეი, რას შვრები? არ ფიქრობ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე? ვფიქრობ,
ვფიცავ პოესიდონს.
ს ო კ რ ა ტ ე
და რა მოიფიქრე?
– 39 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
725 რაც გადამარჩენდა ბაღლინჯოებისგან.
ს ო კ რ ა ტ ე
წადი, დაიკარგე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
უკვე დავიკარგე.
ს ო კ რ ა ტ ე
აქ რას მენაზები! კარგად გაეხვიე.
მზაკვრული გონებით უნდა გამოძებნო
რამე ეშმაკობა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინღა ჩამომიგდებს
730 ამ ტყავში რაიმე ეშმაკურ ნააზრევს?
პაუზა.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი დავხედო ერთი, რას აკეთებს.
რა, გძინავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე? არა, აპოლონს ვფიცავარ.
ს ო კ რ ა ტ ე
გაქვს რამე?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, არა.
ს ო კ რ ა ტ ე
არაფერი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, თუ არ ჩავთვლით ასოს მარჯვენაში.
ს ო კ რ ა ტ ე
735 ისევ გაეხვიე, რამე მოიფიქრე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაზე მოვიფიქრო? მითხარი, სოკრატე.
– 40 –
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ თვითონ რაც გინდა, იმაზე იფიქრე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ათასჯერ გითხარი, ვალის ამბავია,
ვალების გადახდა არ მინდა, სოკრატე.
ს ო კ რ ა ტ ე
740 მიდი, გაეხვიე და ისევ ჩაღრმავდი
ფიქრებში; დაშალე საქმე ნაწილებად
და ისე განსაჯე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, რა მეშველება!
ს ო კ რ ა ტ ე
დამშვიდდი. აზრებში თუკი გაიხლართე
თავი დაანებე, მოშორდი; ხელახლა
745 უნდა დაუბრუნდე და აწონ-დაწონო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე, ძვირფასო!
ს ო კ რ ა ტ ე
რას იტყვი, მოხუცო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვახშზე მომივიდა აზრი უმზაკვრესი.
ს ო კ რ ა ტ ე
კარგია, გვაჩვენე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აბა, შეაფასე:
ვინმე ჯადოქარი, ვთქვათ, თესალიელი
750 რომ მოვისყიდო და მთვარე მოვიტაცოთ,
მრგვალ სკივრში ჩავაგდო, ასე გადავმალო
ძვირფას სარკესავით და ვუყარაულო?
ს ო კ რ ა ტ ე
რას მოგცემს?
– 41 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ თუ რას მომცემს, სოკრატე?!
მთვარე არასოდეს აღარ ამოვა და
755 ვალს არ გადავიხდი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვითომ რატომაო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვახში ხომ თვეობით იზრდება, ამიტომ.
ს ო კ რ ა ტ ე
კარგია! ახლა ეს ამბავიც მიბრძანე:
თუ ხუთტალანტიან სარჩელს შეიტანენ,
როგორ აირიდებ თავიდან, მითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
760 როგორ? ეგ არ ვიცი, უნდა მოვიფიქრო.
ს ო კ რ ა ტ ე
დიდი ტვინის ჭყლეტაც არ ვარგა, იცოდე,
მიუშვი გონება, ჰაერში ავიდეს
ფეხზე ძაფგამობმულ ოქროს ხოჭოსავით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიცი, სასამართლო როგორც ავიცილო,
765 შენც მოგეწონება ეს გზა.
ს ო კ რ ა ტ ე
რომელია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
წამლის გამყიდველთან იმ ქვას ხომ შევიძენ,
ლამაზი რომაა, ბრჭყვიალა, რომლითაც
ცეცხლი აინთება?
ს ო კ რ ა ტ ე
ცეცხლის ქვას გულისხმობ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორედაც. რას იტყვი, ეგ რომ ავიღო და
770 გადაწყვეტილებას როცა ჩაიწერენ,
– 42 –
გვერდზე გადამდგარმა სხივი დავიჭირო,
ამოვწვა, რაცაა ჩემზე ჩაწერილი?
ს ო კ რ ა ტ ე
ბრძნულია, ქარიტებს ვფიცავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მიხარია,
რომ ხუთი ტალანტის საქმე მოვიხსენი.
ს ო კ რ ა ტ ე
775 მაშ ახლა ამასაც გაეცი პასუხი:
თავს როგორ დაიძვრენ სასამართლოსაგან,
თუ დამნაშავე ხარ და მოწმეც არა გყავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძალიან იოლად.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლავე:
როცა უკანასკნელ საქმეს გაარჩევენ,
780 მე გავიქცევი და თავსაც ჩამოვიხრჩობ.
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ, ღმერთებს გეფიცები,
მკვდრისგან ხომ ვერავინ მოითხოვს სამართალს?!
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ! წაბრძანდი, მე შენ ვერ გასწავლი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთების სახელით, ნუ იზამ სოკრატე!
ს ო კ რ ა ტ ე
785 როგორ თუ ნუ ვიზამ, ყველაფერს ივიწყებ!
დღეს რა გაქვს ნასწავლი, პირველი რა იყო?
– 43 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო მართლაც, პირველი რა იყო, პირველი…
რაშიაც ფქვილს ზელენ, ის იყო? პირველი…
ვაიმე, რა იყო?
ს ო კ რ ა ტ ე
ყორნებს წაუღიხარ,
790 უგულმავიწყესო, ბრიყვო ბერიკაცო!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, მე უბედურს რაღა მეშველება?!
ვერა, ვერ ვისწავლე ეს ენის ტრიალი!
რამე ჭკვიანური მირჩიეთ, ღრუბლებო!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
გვისმინე, მოხუცო: ჩვენ ამას გირჩევდით,
795 შვილი გეყოლება უკვე წამოზრდილი,
ის გამოაგზავნე, შენს ნაცვლად ისწავლოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი, კი მყავს ვაჟკაცი კარგი და კეთილი,
მაგრამ რა გავაწყო, სწავლა რომ არ უნდა?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენც უთმენ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგი და მაგარი ბიჭია,
800 თუმცა დედამისის შვილია, რას ვიზამ?
წავალ, გამოვგზავნი. თუკი არ ისურვა,
სხვა რაღა დამრჩება? – სახლიდან გავაგდებ.
(სორკატეს)
შინ შედი, ცოტა ხანს უნდა დამელოდო.
სტრეფსიადე გადის.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(სოკრატეს)
805 ანტ. თუ ხვდები, რამდენ სიკეთეს იღებ ჩვენგან, ღმერთთაგან,
ღრუბელთაგან?
ხომ ყველაფერი მზადაა ახლა,
რასაც ინებებ!
– 44 –
810 ხომ გააგიჟე ეს კაცი ნაღდად და აურიე ტვინი?
რაკი დააბი, გაკრიჭე კიდეც!
უნდა იჩქარო,
ასეთმა საქმემ
შეტრიალება იცის უკუღმა.
მესამე ეპისოდიონი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე და ფ ი დ ი პ ი დ ე სახლიდან გამოდიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ნისლს გეფიცები, აქ ვეღარ დარჩები,
815 წადი მეგაკლესთან, სვეტები შეჭამე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვაი, უბედურო, ეს რა დაგმართნია,
ჭკუაზე არა ხარ, ვფიცავ ოლიმპიელს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ოლიმპიელიო! ღმერთო, რა ბრიყვია!
ამოდენაა და ზევსი სწამს ჯერ კიდევ!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
820 ნეტავ, რა გაცინებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორედ ეგ მაცინებს,
ბავშვი რომ ბრძანდები და გჯერა ზღაპრების.
ერთი, აქ მობრძანდი, გაიგე ამბები,
ისეთებს გაიგებ, რომ კაცი გახდები,
ოღონდ ეს არავის არ უთხრა, იცოდე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
825 მოვედი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლახან ზევსი დაიფიცე?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახ, დავიფიცე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწავლა სიკეთეა!
– 45 –
ზევსი არ არსებობს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაშ, ვინღა არსებობს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
გრიგალი, რომელმაც ზევსი გააძევა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ნეტავ, რას მიჰქარავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იცოდე, ასეა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
830 ვინ თქვა ეს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატემ ბრძანა, მელოსელმა
და რწყილის გზა-კვალის მცოდნე ქერეფონტმა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
შენ ასეთ გიჟებთან მოხვდი და იჯერებ
მაგ ცოფიანების ბჟუტურს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
წესიერად!
ცუდი არაფერი არ მითხრა მაგ ხალხზე,
835 ხალხს ტვინი ასკდება! მომჭირნეობისგან
თმებსაც არ იკრეჭენ, აღარც ნელსაცხებელს
იცხებენ, უარი უთხრეს აბანოსაც.
შენ კი ჩემს ცხოვრებას ხაზი გადაუსვი.
სასწრაფოდ მიბრძანდი და რამე ისწავლე!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
840 მაგათგან რაიმე წესიერს ვისწავლი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაგათაგან ისწავლი, რაც სიბრძნე არსებობს.
გაიგებ, ბრიყვი რომ ბრძანდები, უგნური.
აბა, მომიცადე, ახლავე გამოვალ.
სახლში შედის.
– 46 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
(თავისთვის)
სულ გაგიჟებულა, რაღა მეშველება!
845 ჯერ სასამართლოში მივიდე პირდაპირ,
თუ ჯობს, მეკუბოვეს მოვუხმო, ნეტავი?
სახლიდან გამოდის ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე და დედალ-მამალი ქათამი გამოჰყავს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ ვნახოთ. ამას რას ეძახი, მითხარი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ქათამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ბრწყინვალეა. ამას რას ეძახი?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ქათამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ერთნაირად ორივეს, სულელო?
850 მეტი არ გაბედო! ამას დაუძახო
უნდა «ქათამეა», იმას «ქათამოსი».
ფ ი დ ი პ ი დ ე
როგორ, «ქათამეა?» აი, ეს სიმართლე
ისწავლე, მამიკო, გოლიათებისგან?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვაც ბევრი ვისწავლე, მაგრამ ყველაფერი
855 წელთა სიმრავლისგან სულ გადამავიწყდა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
და ამას შესწირე შენი მოსასხამიც?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ კი არ შევწირე, ეგ «გადავიაზრე».
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ბრიყვო, ფეხსაცმელი მაინც რა უყავი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
პერიკლეს არ იყოს, «ხამდა და დავღუპე».
– 47 –
860 წამოდი, წამოდი, მამას დაუჯერე
და მერმე, თუ გინდა, შეცდი, მე რა მეთქმის!
ექვსი წლის იყავი, ძლივს რომ ბუტბუტებდი,
მოსამართლეობის ობოლი ავიღე,
იმით მაყიდინე ეტლი სათამაშო…
ფ ი დ ი პ ი დ ე
865 დრო რომ გამოხდება, ინანებ, იცოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მომწონს, რომ მიჯერებ.
(საფიქრალეთის კარს უკაკუნებს)
გამოდი, სოკრატე,
შენთან მოვიყვანე ეს ჩემი ვაჟკაცი,
ძლივს, ძლივს დავითანხმე.
გამოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ჯერ კიდევ ბალღია,
დაკიდულ კალათში ჯერ არ გამოცდილა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
870 მე მგონი, შენ თვითონ ჩამოეკიდები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ყორნებს წაუღიხარ! ლანძღავ მასწავლებელს?
ს ო კ რ ა ტ ე
ჩამოეკიდეო! რა ხამად გამოთქვა,
ფართოდ დაღებული პირით, რა ბრიყვულად?!
ამან აიცილოს უნდა სასამართლო,
875 უნდა დაამარცხოს მოსარჩელეები?
თუმცა ჰიპერბოლემ ტალანტად ისწავლა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ნუ ფიქრობ, ისწავლის, ჭკვიანი ბიჭია.
ეს სულაც პატარა ბავშვი ბრძანდებოდა,
სახლებს რომ ძერწავდა და გემებს ჩორკნიდა,
880 ტყავისგან პატარა ეტლებს აკეთებდა,
ხოლო ბროწეულის კანისგან – ბაყაყებს.
ამან რომ ორივე სიტყვა შეისწავლოს,
– 48 –
როგორც უკეთესი, ისე უარესი,
მტყუანიც რომ იყოს, მაინც გაიმარჯვებს.
885 სიმართლე თუ არა, ტყუილი ისწავლოს.
ს ო კ რ ა ტ ე
თვითონვე ისწავლოს ამ ორი სიტყვიდან,
მე უნდა დაგტოვოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს ერთი გახსოვდეს,
სიმართლე იოლად უნდა დაამარცხოს.
მეოთხე ეპისოდიონი
კალათებით, საბრძოლო მამლებივით შემოჰყავთ ს ი მ ა რ თ ლ ე და ტ ყ უ ი ლ ი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აქ გამობრძანდი და დაენახვე
890 ჩვენს მაყურებელს, რა თავხედიც ხარ.
ტ ყ უ ი ლ ი
გამოვბრძანდები, რაკი შენ გინდა
და დაგამარცხებ ორიოდ სიტყვით.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ოჰო! ვინა ხარ?
ტ ყ უ ი ლ ი
სიტყვა.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ტყუილი!
ტ ყ უ ი ლ ი
რომ დაგამარცხებ, ჩემზე იტყვიან,
895 ეს სჯობიაო.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ბრძნულს რაღას იზამ?
ტ ყ უ ი ლ ი
სულ ახალ-ახალ აზრებს მოგართმევთ.
– 49 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ჰო, ეგ აზრები ჰყვავიან ახლა
ამ სულელებში.
ტ ყ უ ი ლ ი
არა, ბრძენ ხალხში.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
გაგანადგურებ!
ტ ყ უ ი ლ ი
900 რას მიზამ, ერთი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სიმართლეს გეტყვი.
ტ ყ უ ი ლ ი
მე კი სანაცვლოდ პირში მოგახლი,
რომ არ არსებობს ქვეყნად სიმართლე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
არ არსებობსო?
ტ ყ უ ი ლ ი
აბა, სად არის?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ღმერთებთანაა.
ტ ყ უ ი ლ ი
მაშ, სიმართლე და სამართალია,
905 მამამისი რომ შებორკა ზევსმა?
მითხარი!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მოდის
უბედურება! ტაშტი მომეცით.
ტ ყ უ ი ლ ი
შე ჭკუასუსტო ბეხრეკო, შენა!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენ კი – გარყვნილო და უსირცხვილოვ!
– 50 –
ტ ყ უ ი ლ ი
910 რა? ვარდი ხარო?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ტაკიმასხარავ!
ტ ყ უ ი ლ ი
გვირგვინსაც მადგამ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
და მამისმკვლელო!
ტ ყ უ ი ლ ი
ოქროთი მფერავ და ვერც კი ხვდები.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მაგ «ოქროს» უწინ ტყვიას ვეძახდით!
ტ ყ უ ი ლ ი
ახლა ეგ ჩემთვის სამკაულია.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
915 რა თავხედი ხარ!
ტ ყ უ ი ლ ი
შენ კი ბებერი!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენს გამო სწავლა
არავის უნდა ყმაწვილკაცთაგან.
მალე გაიგებს მთელი ათენი,
რა სისულელეს ასწავლი ბავშვებს.
ტ ყ უ ი ლ ი
920 რა ბინძური ხარ!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენ ხომ «სუფთა» ხარ!
არ გახსოვს, ადრე რომ მათხოვრობდი,
ტელეფე ვარო, მისიელიო,
ჩანთიდან აზრებს
ამოიღებდი და იმათ ღრღნიდი?
– 51 –
ტ ყ უ ი ლ ი
925 ვაიმე, სიბრძნევ!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვაი, სიგიჟევ!
ტ ყ უ ი ლ ი
რაო, გაწუხებს?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვაი შენს ქალაქს,
რომელიც შენით
რყვნის და აფუჭებს ახალგაზრდობას!
ტ ყ უ ი ლ ი
(ფიდიპიდეზე მიუთითებს)
ასწავლი, რომ ხარ კრონოსის დროის?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
930 რად არ ვასწავლი, თუკი ხსნას ეძებს
და ლაყბობაზე არ კარგავს ჭკუას?
ტ ყ უ ი ლ ი
(ფიდიპიდეს)
აქ მო, ამან კი ჭკუა დაკარგოს.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
იტირებ, ხელიც რომ დააკარო!
ჩხუბობენ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შეწყვიტეთ ჩხუბი, ლანძღვა-გინება,
935 ჯობს, რომ გვიჩვენოთ,
უწინ რა იყო, ერთმა მოგვითხროს,
რას ასწავლიდა, მეორემ ბრძანოს,
ახლა რა არის, რომ მოგისმინოთ
ამან და თვითონ ამოგირჩიოთ.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მე თანახმა ვარ.
ტ ყ უ ი ლ ი
მეც თანახმა ვარ.
– 52 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
940 მაშ, ვინ დაიწყებს ახლა ლაპარაკს?
ტ ყ უ ი ლ ი
ამან დაიწყოს.
მას შემდეგ, რაც ეს ილაპარაკებს,
ახალი სიტყვით, ახალი აზრით
გავანადგურებ.
945 ბოლოს და ბოლოს, თუ იბუზღუნებს,
სახეს და თვალებს
კრაზანებივით ამოუჭამენ
ჩემი აზრები – დაიღუპება.
პირველი აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. 949 ახლა ამ ორმა უნდა გვაჩვენოს ბრწყინვალე
სიტყვით და აზრით, ბრძნული გამონათქვამებით,
რომელი უფრო მაგარი ბრძანდება სიტყვა-პასუხში.
955 სიბრძნე დიდ საფრთხეში გახლავთ ჩავარდნილი ახლა,
რადგან ჩემს მეგობრებს შორის უდიდესი შეჯიბრი იწყება.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(სიმართლეს)
ეპირ. ვინაც გვირგვინით შეამკე ძველთა კეთილი ზნე და კეთილი საქმე,
960 ხმა ამოიღე, როგორც გინდა და საკუთარ თავზე გვიამბე რამე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მაშ, მოგახსენებთ იმ ძველ აღზრდაზე, რომელიც იყო
ძველ დროებაში,
როცა ვამბობდი მხოლოდ სიმართლეს და მოკრძალება
მერქვა სახელად.
ჯერ ერთი, ვერსად გაიგონებდი ბავშვის ტირილის
ხმას ვერასოდეს,
მწყობრი ნაბიჯით გაუდგებოდნენ გზას მასწავლებელ
კითარისტისკენ,
965 ტანზე ჩაცმასაც ვერ გაბედავდნენ, თუნდ ხვავრიელად, უხვად ეთოვა.
ისიც სიმღერას შეასწავლიდა და გაისმოდა შეუჩერებლივ
«პალასი მძლავრი, ქალაქთმმუსვრელის», «შორს მიმავალი
ძახილის» ხმები,
აგუგუნებდნენ იმ ჰარმონიას, მათი მამები რასაც მღეროდნენ.
– 53 –
თუკი ვიღაცა ტაკიმასხარა იანცებდა და ხმას აურევდა,
970 ან დაიწყებდა, როგორც ფრინისი, სიმღერის განზრახ
დამახინჯებას,
დაიჭერდნენ და მაგრადაც სცემდნენ, როგორც მუზების
შეურაცხმყოფელს.
პალესტრაში რომ აღმოჩნდებოდნენ, ფეხებს ერთმანეთს
მიატყუპებდნენ
ჩვენი ბავშვები, რომ სარცხვინელი მათ უეცრად არ
გამოსჩენოდათ.
975 და მერმე, როცა წამოდგებოდნენ, ქვიშაზე კვალსაც არ
დატოვებდნენ,
რომ არ ეფიქრათ შეყვარებულებს მათი სხეულის სილამაზეზე.
რომელი ბავშვი გაბედავდა და ჭიპს ნელსაცხებლით დაიზილავდა!
ნაზად ჰყვაოდა ბავშვური ღინღლი, ვით გაზაფხულზე
ვაშლის ყვავილი.
ხმასაც არავინ არ ინაზებდა და კაცებს ისე არ მიმართავდა,
980 თავისთვის არვინ არ მაჭანკლობდა, თვალების ნაბვით არ დადიოდა;
სადილზე ბოლოკს ვერ მოჰკიდებდა ხელს უფროსების
დაუკითხავად,
ვეღარც ნიახურს ვერ აიღებდა, ვერც კამის გემოს ვერ გაიგებდა,
ვერც თევზს შეჭამდა, ვერც შაშვს დახრავდა, ვერც ფეხზე ფეხს
ვერ გადაიდებდა.
ტ ყ უ ი ლ ი
ო, ძველთაძველი დიპოლიები, კუტკალიებით სავსე ამბები,
985 კეკიდები და ბუფონიები…
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სწორედ ამათი მოშველიებით
დაავაჟკაცა ოდესღაც ჩემმა აღზრდამ მარათონს მებრძოლი ხალხი.
შენ კი რა ჰქენი? ახლანდელები სულ შეახვიე ქიტონებში და
პანათენეებს ვეღარ ვუყურებ, ფარს ასოს წინ რომ დააჭერინებ
და უსირცხვილოდ ასე აცეკვებ, ტრიტოგენიას არ ერიდები.
(ფიდიპიდეს)
990 აბა, დაფიქრდი, ჩემო ბიჭუნა, მე ამირჩიე, მართალი სიტყვა –
და შეიძულებ აგორის ხმაურს, არ გაიხედავ აბანოსაკენ.
რაც სირცხვილია, თავს აარიდებ, ხოლო დაცინვა
რისხვით აგანთებს,
როგორც კი უფროსს თვალს მოჰკრავ სადმე, წამოდგები და
ადგილს დაუთმობ.
– 54 –
მშობლებს სიტყვასაც არ შეუბრუნებ, და არც ურიგო საქმეს ჩაიდენ,
995 მერე სირცხვილსაც ღმერთად დაისვამ და ქანდაკებას
გამოუძერწავ,
ქალებსაც აღარ შეუვარდები და წინ პირღია არ დაუდგები,
კახპისგან ვაშლსაც აღარ აიღებ, რომ არ გაგიტყდეს
ხალხში სახელი.
მამასთან ხმასაც აღარ აუწევ და «ბებეროსაც» არ დაუძახებ,
არ შეურაცხყოფ მის ასაკს, ვინაც გამოგზარდა და კაცად გაქცია.
ტ ყ უ ი ლ ი
1000 ო, დიონისეს გაფიცებ, ბიჭო, არ დაუჯერო, თორემ, მერწმუნე,
დაემსგავსები დედიკოს ბიჭებს, ან ჰიპოკრატეს გოჭებს, იცოდე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
არა, ბრწყინვალე ბედი გექნება, ტკბილად იცხოვრებ გიმნასიონში.
აღარ ილაყბებ აგორაზე და უხეშ დაცინვას მხარს არ აუბამ,
არ გაერევი მრუდეშარიან, ბინძურტუტუცურ ბრიყვულ საქმეში;
1005 აკადემიის ჭალას ეწვევი, ზეთისხილებში გაინავარდებ
იქვე, გონიერ თანატოლებთან ერთად, შეგამკობს
ლერწმის გვირგვინი,
ირგვლივ იდგება ამო სურნელი, თეთრი ფოთლები დასცვივა ალვას
და გაზაფხული მოგიტანს შვებას, ჭადარი თელას
დაუწყებს ჩურჩულს.
თუ დამიჯერებ, ჩემო ბიჭუნა,
1010 თუკი გონებას აქეთ მომართავ,
მუდამ გექნება ბრწყინვალე მკერდი,
თეთრი კანი და დიდ-დიდი მხრები,
დიდი საჯდომი, პატარა ასო
და მოკლე ენა.
1015 ახლანდელებს თუ დაემსგავსები,
გაგიყვითლდება, იცოდე, კანი,
პატარა მხრები, პატარა მკერდი,
მცირე საჯდომი და დიდი ენა,
დიდი ასო და დიდი სიბრიყვე.
თავს დაირწმუნებ:
1020 სამარცხვინო რამ კარგი გახდება
და პირიქითაც.
ეს არ გეყოფა და ანტიმაქეს
გარყვნილებასაც კი შეისწავლი.
– 55 –
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1024 ანტ. მარადიული სიბრძნის მცველო სახელოვანო!
რა ტკბილად ჰყვავის შენს სიტყვებში სიბრძნის ყვავილი!
ბედნიერები იყვნენ, ვინც ძველ დროში ცხოვრობდნენ.
(ტყუილს)
1030 ბრწყინვალედ შეთხზე, მუზის მეპატრონევ, ახლა
რაიმე ახალი უნდა მოგვახსენო, გაჯობა ამ კაცმა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ანტეპირ. ახლა უნდა მოიფიქრო შთამბეჭდავი სიტყვები,
1035 თუ გინდა, რომ დაამარცხო, ხალხი არ გააცინო.
ტ ყ უ ი ლ ი
მე თვითონაც შიგნეული მეწვის, ისე მწყურია
მასთან დაპირისპირება და აზრების ამღვრევა.
ბრძენმა ხალხმა ხომ «ტყუილი» იმის გამო დამარქვა,
რომ პირველმა მოვიფიქრე კანონის და სიმართლის
1040 უარყოფა, ყველაფერზე მოფიქრება პასუხის.
ეს ხომ დიდი საქმე გახლავთ, მილიონი სტატერის –
აირჩიო ტყუილი და გაიმარჯვო ტყუილით.
(ფიდიპიდეს)
წეღან ტვინს რომ გილაყებდა, მაგის აღზრდას შეხედე:
აბანოს რომ დაემდურა, ცხელ წყალს გადაემტერა,
(სიმართლეს)
1045 რას ერჩოდი, რის გამოა, ცხელ წყალს რომ ემართლები?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
იმას ვერჩი, ბოროტია, და ანაზებს მამაკაცს.
ტ ყ უ ი ლ ი
აქ გაჩერდი! ხელში მყავხარ! ვერსად ვერ გამექცევი!
მიპასუხე, ზევსის რომელ ვაჟკაცს აღიარებდი
უმძლავრესად, თქვი, ვისა აქვს ტანჯვა გადატანილი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
1050 მე არავინ მიმაჩნია ჰერაკლეზე ძლიერად.
ტ ყ უ ი ლ ი
და «ჰერაკლეს წყაროც», ალბათ, გაგიგია, ცივია?
სიმამაცეს დაუწუნებ?
– 56 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აი, სწორედ ეს გახლავს,
სწორედ ასე ლაყბობენ და ასე ლაზღანდარობენ,
აბანოებს ავსებენ და პალესტრებში ვერ ნახავ.
ტ ყ უ ი ლ ი
1055 შენ აგორას აგინებ და მე კი ვაქებ. ჰომეროსს
რა რჯიდა, რომ დაგვიხატა აგორელი ნესტორი,
სიავე რამ ყოფილიყო, ამას ხომ არ იზამდა?
ახლა ენამჭევრობაც ვთქვათ, შენ ამბობ, არააო
მისი სწავლა საჭირო, მე ვამბობ, კია-მეთქი!
1060 კეთილგონიერებაო! – უდიდესი სიავე!
თუ გინახავს, რომ ოდესმე კეთილგონიერებით
ვინმე კარგი გამხდარიყოს, მითხარი და მომკალი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მოგახსენებ, პელევსმა ხომ გაინაღდა მახვილი?
ტ ყ უ ი ლ ი
მახვილიო? ეს რა დიდი სარგებელი უნახავს!
1065 აქ მელამპრე ჰიპერბოლემ რამდენიმე ტალანტი
მოიპოვა მრუდე სიტყვით, არათუ ეს მახვილი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
პელევსმა კი ცოლად ნაზი მოიყვანა თეტისი…
ტ ყ უ ი ლ ი
…რომელმაც ის მიატოვა, რადგან შენი პელევსი
მორცხვი იყო, არ უყვარდა ღამეების თენება,
1070 ხოლო ქალი გარყვნილი და შენ – რეგვენი ბრძანდები.
(ფიდიპიდეს)
დააკვირდი, მეგობარო, სიმართლე ხომ ყველაფერს
გაკარგვინებს, ყველაფერზე უარს არ გათქმევინებს? –
ბიჭებსაც და ქალებსაც და სმას და სიცილ-ხარხარსაც.
რა აზრი აქვს შენს სიცოცხლეს, თუ ესენი არ გექნა?
1075 ესეც ასე. მივაკითხოთ სულის მოთხოვნილებებს:
შეაცდინე, შეგიყვარა, მაგრამ გამოგიჭირეს,
დაიღუპე, რადგან ბრძნულად ლაპარაკი არ იცი.
მე მომენდე, გაიხარე, იცინე და იხტუნე,
ცოლთან თუ გამოგიჭირა, ქმარს მშვიდად აუხსენი,
– 57 –
1080 რომ არ მიგიყენებია მისთვის შეურაცხყოფა;
მერმე ზევსის მაგალითიც მოუყვანე, ქალებმა
ღმერთიც კი შეაცდინეს და შენ ხომ ღმერთი არა ხარ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
უკან ბოლოკს რომ შეჩრიან, თმებს რომ დააპუტავენ,
რაღას იტყვის, არ აცდება სქელსაჯდომიანობა.
ტ ყ უ ი ლ ი
1085 იყოს მერე, მიპასუხე, ცუდი რაა მაგაშიც?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
როგორ რაა?! უარესი რა უნდა დაემართოს?
ტ ყ უ ი ლ ი
ეს მითხარი, ამაშიც თუ დაგამარცხე, რას იზამ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სხვა რა მრჩება? – დავდუმდები.
ტ ყ უ ი ლ ი
აბა, ახლა მითხარი,
1090 მსაჯულებად ვინ არიან?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სქელსაჯდომიანები.
ტ ყ უ ი ლ ი
ტრაგიკოსნი ვინ არიან?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სქელსაჯდომიანები.
ტ ყ უ ი ლ ი
ხალხს ვინ მართავს? მიპასუხე!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მხოლოდ სქელი საჯდომი.
ტ ყ უ ი ლ ი
1095 ხომ მიხვდი, რომ მიჰქარავდი?
ჩვენი მაყურებლებიც
ნახე ერთი.
– 58 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვნახავ კიდეც!
(თვალს მოავლებს ამფითეატრს)
ტ ყ უ ი ლ ი
თქვი, რას ხედავ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აქაც უმრავლესობა
სქელსაჯდომიანებია.
1100 იმას ვიცნობ, იმასაც
და იმასაც, გრძელთმიანს.
ტ ყ უ ი ლ ი
რაღას იტყვი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მე დავმარცხდი. დამელოდეთ,
ძმებო ქვეშაფსიებო,
მოსასხამი გამომართვით,
გამოვრბივარ თქვენსკენ.
სიმართლე გარბის.
შემოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
1105 რას იტყვი, მოხუცო, ბიჭს უკან წაიყვან
თუ აქ დაგვიტოვებ კარგად აღსაზრდელად?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ურტყი და ასწავლე! გახსოვდეს, როგორმე
ისე გამოზარდე, ცალი ყბით საქმეს რომ
მიადგეს, მეორე ყბაც აუთამაშდეს
1110 უფრო სერიოზულ საქმის შესაჭმელად.
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ ეგ ნუ გადარდებს, ბრძენკაცად იქცევა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
(თავისთვის)
სახეგაყვითლებულ ბრძენკაცად, ღმერთმანი.
ტყუილს ფიდიპიდე სოკრატეს სახლში შეჰყავს.
– 59 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(სტრეფსიადეს)
წადი ახლა. მე მგონია, ამას მალე ინანებ.
1115 ჩვენ კი უნდა განვაცხადოთ, საჩუქრად რა მოელით
ჩვენს მსაჯულებს, თუკი ახლა გაგვამარჯვებინებენ:
ეს პირველი – გაზაფხულზე ყანებს რომ მიაკითხავთ,
ჯერ თქვენ გაგიწვიმდებათ და შემდეგ სხვებს, დანარჩენებს.
ჩვენზე იყოს თქვენი ბაღის და ვენახის შენახვაც,
1120 რომ გვალვამ არ გამოაშროს და წვიმამ არ დაალპოს.
ხოლო ვინმე თქვენთაგანი ღმერთებს თუ შეურაცხყოფს,
ღრუბელთაგან საშინელი საზღაური მოელის:
ვეღარც ნაყოფს ვერ მოიწევს, ვეღარც ღვინოს დაწურავს, –
ყურძენი და ზეთისხილი მწიფობას რომ დაიწყებს,
1125 მსხვილი სეტყვის შურდულებით დავესხმებით, იცოდეთ.
თუკი ვინმემ გადაწყვიტა გამოშრობა აგურის,
კრამიტს ისე დავულეწავთ, თიხა მწარედ ტიროდეს.
თუკი ქორწილს ჩაიფიქრებს მისი სანათესავო,
მთელი ღამე ისე დავცხებთ, მოვანატრებთ ეგვიპტეს,
1130 გირჩევნიათ, თავიდანვე გონივრულად განსაჯოთ.
მეხუთე ეპისოდიონი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(ტომრით ხელში გამოდის შინიდან)
მეხუთე, მეოთხე, მესამე, მეორე,
მერმე კი ის დღეა, ყველაზე მეტად რომ
მაშინებს, მაფიქრებს, მკლავს და მაცახცახებს, –
სავსემთვარეობის «ძველი და ახალი».
1135 ვისი ვალიცა მაქვს, ყველა დაიფიცებს,
რომ პრიტანს გადამცემს, დამღუპავს, დამაქცევს!
მე შევეხვეწები მშვიდად, ზომიერად:
«ერთხელაც მადროვე, ჩემო მეგობარო,
სხვა დროს გამომართვი», მაშინვე ყველანი
1140 გამომლანძღავენ და გამათახსირებენ,
დამემუქრებიან სასამართლოებით.
ახლა დამემუქრონ, აღარ მეშინია,
რაკი ფიდიპიდემ ისწავლა ტლიკინი.
ერთი, შევაღწიო ამ საფიქრალეთში.
(აკაკუნებს)
1145 ბიჭო, ბიჭო-მეთქი!
– 60 –
ს ო კ რ ა ტ ე
(კარებში გამოჩნდება)
სალამი, მოხუცო!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეც მოგესალმები. ჯერ ეს გამომართვი,
(ტომარას აძლევს)
როგორც მასწავლებელს გერგება, სოკრატე.
ჩემს შვილს თუ ასწავლე ის სიტყვა, წეღან რომ
აქ გამოიყვანე და ყველას გვაჩვენე?
ს ო კ რ ა ტ ე
1150 ვასწავლე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სიცრუევ, ყოველთ დედოფალო!
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა სასამართლოს შიში ნუ გექნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, მოწმეები პირში რომ დამიდგნენ?
ს ო კ რ ა ტ ე
რაც მეტი იქნება მოწმე, ის აჯობებს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დროა, სიხარულის ყიჟინა დავცე!
1155 იტირეთ, ობოლის ამწონნო,
იტირეთ, ჩემო ძველო ვალებო და ვალთა ვალებო,
აღარ მეშინია თქვენი, ვერაფერს დამაკლებთ!
ისეთი მეზრდება
1160 ამ სახლში ბიჭი,
ორლესული ენით მბრწყინავი,
ჩემი მებრძოლი, ოჯახის მხსნელი, მტერთა ზიანი,
მამისეული უბედურების იავარმქმნელი!
(სოკრატეს)
გაიქეცი და ჩემთან მოუხმე,
1165 შვილო, შვილო, გამოდი სახლიდან,
უსმინე მამაშენს.
– 61 –
გაფითრებული და გამხდარი ფ ი დ ი პ ი დ ე სოკრატეს თანხლებით გამოდის
სახლიდან.
ს ო კ რ ა ტ ე
აი, ეს კაციც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, მეგობარო, მეგობარო!
ს ო კ რ ა ტ ე
წაიყვანე და წადი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, შვილო!
1170 უი, ვაიმე!
როგორ მიხარია ამ ჩაყვითლებული
კანის გამოჩენა! ზედვე გაწერია,
რომ ახლა არავის არაფერს შეარჩენ,
იქით მიაწვები: «რაო, შენ რა ბრძანე?»
1175 გაღმა შედავების ოსტატის მზერა გაქვს,
სახეს კი გინათებს შუქი ატიკური.
მაშ, ახლა მიხსენი, უწინ რომ დამღუპე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რისი გეშინია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძველის და ახალის.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა დღეა ასეთი, «ძველი და ახალი?»
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1180 ის დღეა, პრიტანებს რომ უნდა გადამცენ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მომჩივანს ცუდი დღე უნდა დავაწიო,
ერთი დღე ორ დღედ რომ აქცია, იმისთვის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ?
– 62 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმას, რომ შეუძლებელია,
ვინმე ყმაწვილქალიც იყოს, დედაბერიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1185 ეს ხომ კანონია!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიქრობ, რომ კანონი
სწორად ვერ გაიგეს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ სწორი რაღაა?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სოლონმა ხალხისთვის ბევრი გააკეთა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა უნდა სოლონთან ამ ძველსა და ახალს?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეს დღე ხომ სოლონმა დანიშნა ვალების
1190 გასასტუმრებლად და საქმის გასარჩევად:
ახალმთვარეობას ირჩევა საქმენი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძველი რად უნდოდა?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმად, საყვარელო,
რომ მოსარჩლე და მისი მოპასუხე
ერთურთს შეხვედროდნენ შეთანხმებისათვის,
1195 შემდეგ მივიდოდნენ ახალმთვარეობას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სარჩელის საწინდარს რატომღა იღებენ
ძველსა და ახალ დღეს მოსამართლეები?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეგ ღორმუცელობის ამბავი იქნება –
უნდათ, რომ საწინდარს კბილი მოუსინჯონ,
1200 მთელი დღე სინჯავენ და ვერ ისვენებენ.
– 63 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგია.
(მაყურებელს)
რას სხედხართ, ბრიყვნო, უბედურნო?
ჩვენა ვართ ბრძენნი და თქვენ ქვები ბრძანდებით,
ქვები ხართ, ჯოგი ხართ და ამფორები ხართ.
ახლა საჭიროა, სიმღერა დავძახო
1205 ჩემზე და ჩემს შვილზე, ბედნიერებაზე:
«ნეტარო სტრეფსიადე,
თავად ბრძენი დაიბადე,
შვილიც ასე აღზარდე» –
ამას იმღერებენ ჩემი მეზობლები,
1210 ჩემი მეგობრები.
შური დაახრჩობთ, როცა გაიმარჯვებ სასამართლოში,
ახლა შემომყევი, გაგიმასპინძლდები კაცურად.
შინ შედიან.
მეექვსე ეპისოდიონი
პ ა ს ი ა
(შემოდის მოწმესთან ერთად)
მითხარი, კარგია, შენსას რომ სხვას მისცემ?
1215 არასდროს! არ ჯობდა, სულ რომ დამკარგვოდა
სირცხვილი, ამ საქმეს არ გავკარებოდი?
ხომ ხედავ, საკუთარ ფულისთვის მოვდივარ
და მოწმედ მყავხარ, რად მინდა, მითხარი,
მტრად გადავიკიდო კაცი ახლობელი?
1220 მაგრამ სამშობლოსაც არასდროს შევარცხვენ,
სანამ ცოცხალი ვარ.
(ყვირის)
სამართალს გადაგცემ
ძველსა და ახალზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(გამოდის. მოწმეს)
მოწმედ დამიდექი:
ორი დღე ახსენა. რა თანხას მოითხოვ?
– 64 –
პ ა ს ი ა
თორმეტ მნას. გასესხე, უნდა ვიყიდოო
1225 ცხენი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა? ცხენიო? ნუთუ დაგავიწყდა,
როგორ მეზიზღება ცხენიც, ცხენოსნობაც?
პ ა ს ი ა
ღმერთებს იფიცებდი, ფულს დაგიბრუნებო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი, მაგრამ არ ჰქონდა ჯერ ჩემს ფიდიპიდეს
ის სიტყვა ნასწავლი, დაუმარცხებელი.
პ ა ს ი ა
1230 მაშ, აღარ აპირებ ვალის დაბრუნებას?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა რისთვის გვინდოდა ეს ცოდნა, ნეტავი.
პ ა ს ი ა
ღმერთებს იფიცებდი და ახლა უარჰყოფ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ღმერთებს?
პ ა ს ი ა
ზევსს, ჰერმესს
და პოსეიდონსაც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კიდევ შეიძლება
1235 კაცმა დაიფიცოს სამი ობოლისთვის.
პ ა ს ი ა
როგორ არ გრცხვენია, შე დასაღუპავო?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(პასიას ათვალიერებს)
მარილით გაწმინდე, გაყიდე ტიკივით.
– 65 –
პ ა ს ი ა
კიდეც რომ დამცინის!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ექვს ქოეს ჩაიტევს.
პ ა ს ი ა
დიად ზევსს მოვუხმობ, ღმერთებს გეფიცები,
1240 ეს აღარ გაგივა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთებზე გავერთე,
ზევსის დაფიცებაც აცინებს მცოდნე ხალხს.
პ ა ს ი ა
იცოდე, ამაზეც პასუხს გაგებინებ,
პირდაპირ მითხარი, ფულს როდის იძლევი,
თუ სასამართლოში მოგიხმო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დამშვიდდი,
1245 რაკი შენ არ იშლი, პასუხსაც მიიღებ.
(შინ შედის)
პ ა ს ი ა
(მოწმეს)
რას ფიქრობ? რას იტყვი? მოგვცემს, მე მგონია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(ბრუნდება ვარცლით)
სად არის ის კაცი, ფულს რომ მოითხოვდა?
ეს რაა, მითხარი.
პ ა ს ი ა
რაა და ვარცლია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ასეთი ბრიყვი ხარ და ფულსაც მოითხოვ?
ვერც ერთი ობოლი ვერ დაიმსახურე,
რაკი «ვარცლს» ეძახი ჭეშმარიტ «ვარცელას».
– 66 –
პ ა ს ი ა
არ მომცემ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რატომღაც მე ასე მგონია.
ხომ არ აჩქარდები და ხომ არ მოუსვამ
ახლავე აქედან?
პ ა ს ი ა
მივდივარ. გაფრთხილებ,
1255 საწინდარს შევიტან, ან თავს არ ვიცოცხლებ!
პასია და მისი მოწმე გადიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მიაძახებს)
იმ ძველთან ერთად ხომ ახალსაც დაკარგავ,
თუმცა მე შენთვის ხომ ცუდი არ მინდოდა,
მაგრამ ამ ვარცელას ამბავმა დაგღუპა.
მეშვიდე ეპისოდიონი
შემოდის ა მ ი ნ ი ა .
ა მ ი ნ ი ა
იო, ვაიმე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაჰ!
1260 ვინ არის ეს კაცი, ასე რომ ქვითინებს,
კარკინეს, რა არის, დემონის ხმა რომ აქვს?
ა მ ი ნ ი ა
შენ გინდა იცოდე, ვინა ვარ? ღმერთებო,
რა უბედური ვარ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენს გზაზე იარე!
ა მ ი ნ ი ა
ო, განრისხებულო ჩემო ბედისწერავ,
1265 როგორ დამიმსხვრიე მე ეტლის ბორბლები!
– 67 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ბორბლებს სტირიხარ, რა გაგჭირვებია.
ა მ ი ნ ი ა
არა, ნუ დამცინი, უბრძანე შენს ვაჟკაცს,
ფული დამიბრუნოს; ისედაც საშინელ
დღეში ვარ! უთხარი, ფული დამიბრუნოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1270 რა ფულზე მეტყველებ?
ა მ ი ნ ი ა
ჩემგან რაც ისესხა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მართლაც რომ საშინელ დღეში ჩავარდნილხარ.
ა მ ი ნ ი ა
სწორედაც! ცხენიდან ვარ ჩამოვარდნილი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მიჰქარავ! ცხენიდან კი არა, ვირიდან.
ა მ ი ნ ი ა
მივქარავ კი არა, ფული მომიტანეთ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1275 თქვი, სრულ ჭკუაზე ხარ?
ა მ ი ნ ი ა
ეს კიდევ რას ნიშნავს?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აქ ტვინის შერყევის ამბავი იქნება.
ა მ ი ნ ი ა
ჰერმესს გეფიცები, თუ არ დამიბრუნებთ,
გიჩივლებთ, იცოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ბარემ ეს მითხარი,
შენ როგორ გგონია, წვიმა რომ წამოვა,
1280 ახალი წყალი აქვს ზევსს, თუ ჰელიოსი
– 68 –
ერთსა და იმავე სითხეს მიმოაქცევს?
ა მ ი ნ ი ა
არ ვიცი ეგა და ფეხებზე მკიდია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა რა პირით თხოულობ იმ ფულებს,
თუ არ გაგეგება უბრალო ამბების?
ა მ ი ნ ი ა
1285 ახლა თუ არა გაქვთ ის ფული, მომეცით
ვახში.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა მითხარი? – ეს ვახში რაღაა?
ა მ ი ნ ი ა
სხვა რაღა იქნება, ისაა, დღითიდღე
რაც ფული იზრდება და დრო რომ დადგება
სულ ბევრი გახდება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგად ლაპარაკობ.
1290 მაშ, შენ მიგაჩნია, ზღვა უფრო დიდია,
ვიდრე უწინ იყო?
ა მ ი ნ ი ა
არა, იგივეა.
მეტი ვერ იქნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, ახსენი,
როგორ არ იზრდება, როდესაც ამდენი
მდინარე ერთვის და შენ კი მიგაჩნია,
1295 რომ შენი პატარა ფული გაიზრდება?
თვითონ წაეთრევი ახლა ამ სახლიდან
თუ კეტი მოგართვა?
ა მ ი ნ ი ა
(მაყურებელს)
მოწმედ დამიდექით!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შეაბი, რას უცდი? გაჭენდი, სამფორა!
– 69 –
(ურტყამს)
ა მ ი ნ ი ა
რა თავხედობაა!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
გასწიე, გასწიე!
1300 თორემ ეს მოგხვდება, აჩუ, ამინია!
(ამინია გარბის)
გარბიხარ? მეწყინა. მინდოდა შემება
შენივე ბორბლები და წყვილად ცხენებიც.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. აი, ასეთია უსინდისობა,
ეს ბერიკაცი
1305 ცდილობს, ნასესხები
ფული შეირჩინოს.
შეუძლებელია, რომ დღესვე
თვითონ მას არ მოუხდეს რამე,
ამ ბრძენს იგივე თაღლითობა დაუბრუნდება,
1310 რაც წამოიწყო თვითონ,
უეცრად რაღაც უბედურება არ დაემართოს!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ვშიშობ, ბერიკაცი საცაა იპოვის,
რასაც ეძებდა:
მისივე ვაჟკაცი
ძალიან მაგარი
1315 მაგარ-მაგარი სიტყვების თქმაში,
აღზრდილი და გამობრძმედილი
ყველაზე უფრო უსამართლო გამოსვლებში,
მალე ისეთ რამესაც იტყვის,
1320 ნეტავი მუნჯი ყოფილიყოო, დასცდება მამამისს.
მერვე ეპისოდიონი
სახლიდან გამორბის ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე, რომელსაც ფ ი დ ი პ ი დ ე მოსდევს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, ვაიმე!
ვაი, მეზობლებო, ვაი, ახლობლებო,
– 70 –
მიშველეთ, მცემენ, ო, ნათესავებო!
ვაი მე უბედურს, ვაი! რას მიშვრები,
1325 საკუთარ მამას სცემ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახაც, მამას ვცემ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მაყურებელს)
ხედავთ? – აღიარებს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახ, ვაღიარებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, შე ავაზაკო, ბილწო, მამისმკვლელო!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მითხარი, მითხარი! სხვა რამეც დაურთე,
იცი, მიხარია მაგის გაგონება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1330 გარყვნილო!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეგ ჩემთვის ვარდის ტოლფასია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მამას სცემ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვამტკიცებ, სამართლიანადაც,
დიახაც, ვამტკიცებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, უსაზიზღრესო,
რა სამართალია მშობლის ხელყოფაში?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სიტყვაზე თუ მიდგა საქმე, დაგამარცხებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1335 როგორ დამამარცხებ?!
– 71 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ძალიან იოლად.
მითხარი, რომელი სიტყვით გსურს, მოგმართო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რომელი სიტყვითო?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ტყუილით? სიმართლით?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმიტომ გასწავლე, ბიჭო, ლაპარაკი
თავის დასაცავად სასამართლოებში,
1340 რომ ჩემთვის დაგეწყო ახსნა-განმარტება,
რა სასარგებლოა მამის ცემა-ტყეპა?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მე ასე მგონია, მაინც დაგარწმუნებ,
თუკი ყურადღებით მომისმენ, მამიკო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, ილაპარაკე, ვნახოთ, რას მობოდავ.
მეორე აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1345 ოდა ახლა, ბერიკაცო, უნდა მოიფიქრო,
როგორ დაამარცხებ,
ეს დარწმუნებული რომ არ ბრძანდებოდეს,
რას გაგიბედავდა?
რაკი გათავხედდა, რაღაცის იმედიც
1350 ექნება, მგონია.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეპირ. ჯერ გუნდს მოგვმართე, გვითხარი, რად ატყდა ჩხუბი,
რა იყო ამის მიზეზი, გაგვაგებინეთ ბარემ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლავე გეტყვით, რის გამოც ავტეხეთ ლანძღვა-გინება,
პირველად რაზე შევასკდით; სადილობისას იყო,
1355 რომ ვთხოვე, ლირა აეღო და დაემღერა მასზე
სიმონიდეს ეს სიმღერა – «როცა გაკრიჭეს ცხვარი»;
– 72 –
მან კი ამაზე მიბრძანა, რომ კითარაზე ახლა
არავინ უკრავს, ქეიფშიც აღარ მღერიან თურმე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაშინვე იყო საჭირო შენი მაგარი ცემა,
1360 ნადიმზე რომ მამღერებდი, შენი ჭრიჭინა ვიყავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შინაც ეს სიტყვა არ მითხრა?! ეს არ იკმარა, მერმე
სიმონიდეზეც გაბედა, რა პოეტია ეგო!
ეს სიტყვა რომ გავიგონე, ძლივს მოვითმინე მაშინ
და ვთხოვე, მირტი აეღო, რომ წაეკითხა ჩემთვის
1365 რამე ესქილესეული და მომახალა ამან:
«ესქილე ნაღდად პირველი პოეტი არის, როგორც
ხმაურიანი, მოლაყბე, თავსატეხების გიჟი».
როგორ გგონიათ, რა დღეში ჩავარდებოდა გული?
მე მაინც მოვითმინე და ასე ვუთხარი მაშინ –
1370 იყოს ახალი, ვინაც კი სიბრძნით სავსეა-მეთქი.
ევრიპიდედან ადგილი ამომირჩია უმალ,
როგორ წაბილწა უზნეო ძმამ სარეცელი დისა.
მაშინ კი ვერ მოვითმინე და თავს დავეცი კიდეც
საგინებელი სიტყვებით; სიტყვას წამოჰყვა სიტყვა,
1375 დიდხანს ვლანძღავდით ერთმანეთს, მერმე წამოდგა ეს და
დამარტყა, წამაქცია და ძვალ-რბილი გამიერთა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მითხარი, სწორი არა ვარ, თუ ევრიპიდეს არ თვლი
ყველაზე უფრო ბრძენ კაცად?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, ბრძენია იგი?
გეტყოდი, მაგრამ გამლახავ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სწორიც ვიქნები, ნაღდად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1380 როგორ თუ სწორი?! გაგზარდე, შემარცხვენელო მამის,
იმას ვფიქრობდი, გამეგო, რას ბუტბუტებდი ხოლმე,
«ნწ»-ს რომ იტყოდი, ვხვდებოდი და წყალს გასმევდი უმალ,
დედაო, როგორც იტყოდი, პური მომქონდა შენთვის,
– 73 –
კაკას რომ დაიძახებდი, გარეთ გამყავდი უცებ,
1385 რომ საქმეს მორჩენილიყავ… შენ კი მახრჩობდი მამას,
მე ვყვიროდი და ვბღაოდი,
გარეთ გაყვანას ვითხოვდი,
ვიხვეწებოდი შველას და
ასე, ამ ცემა-ტყეპაში
1390 აქ მაქნევინე კაკა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა მე მგონი, ყმაწვილებს გულები შეუხტათ,
ელიან, რას იტყვის.
თუკი დაამტკიცა, რომ რასაც აკეთებს,
სწორადაც აკეთებს,
მაშინ ბერიკაცებს ცერცვის მარცვლადაც არ
ჩაგვაგდებს არავინ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ანტეპირ. შემარყეველო ახალი, აგორებული სიტყვის,
მართლის მთქმელად რომ გიწამოთ, უნდა იმართლო თავი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა საამოა, სიმართლეს რომ გაეცნობი ახლოს,
1400 რომ შეგიძლია დადგენილ კანონს შეხედო ზიზღით!
აქამდე ცხენოსნობაზე თუ მიდგებოდა გული,
სიტყვას ისე ვერ ვიტყოდი, არ შევმცდარიყავ სადმე.
ახლა სულ სხვა დრო დამიდგა, მამამ შემიწყო ხელი
და მაზიარა მსჯელობებს, მაღალ და ნატიფ აზრებს,
1405 რომ გახლავთ დასჯა მამისა სამართლიანი საქმე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ცხენოსნობაზე იფიქრე; ის მირჩევნია ისევ,
ცხენებმა გამაღატაკოს, ვიდრე აქ შვილმა მცემოს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მართლა, რისი თქმა მინდოდა? შემაწყვეტინე სიტყვა…
ჰო, გამახსენდა, ბავშვი რომ ვიყავი, შენ თუ მცემდი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1410 კი გცემდი, რადგან სიკეთე მინდოდა შენთვის.
– 74 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ჰოდა,
მე რომ სიკეთე მინდოდეს, რატომ არ უნდა გცემო,
თუკი სიკეთის სურვილი ნიშნავს ცემას და ტყეპას?!
აბა, ეგ როგორ გავიგო: შენ დაუსჯელი დარჩე,
მე – ვისჯებოდე ყოველთვის? თავისუფალი არ ვარ?
1415 სულ ბავშვები რომ ტირიან, ერთიც იტიროს მამამ!
ეგ ბავშვის ამბავიაო, მეტყვი და განა ორგზის
ბავშვი არ არის მოხუცი, დაბერებული კაცი?
მოხუცებს ახალგაზრდებზე მეტიც კი უნდა მოხვდეთ,
რადგან მაგათი შეცდომა მთლად უსამართლო გახლავთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1420 ნეტა, ვის გაუგონია, ეს მოითმინოს მამამ?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვინაც ეს დააკანონა, ადამიანი იყო,
მან დაუმტკიცა წინაპრებს, რომ ბავშვი უნდა ცემო.
თუკი ასეა, დღეიდან ხომ შეიძლება, შვილებს
დავუკანონოთ, სანაცვლოდ ურტყან საკუთარ მამებს?
1425 რაც მოგვხვედრია მანამდე, ძველი კანონის დროში,
იმ ცემა-ტყეპას ერთბაშად გაპატიებდით კიდეც.
რა, მამალი არ გინახავს, ანდა ცხოველი რამე:
მამებს ისინიც ურტყამენ, რა განასხვავებთ ჩვენგან? –
მხოლოდ ის, დადგენილებებს ჩვენსავით რომ არ წერენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1430 ეს მიპასუხე, თუ მამალს უკვირდები და ბაძავ,
რად არა ქექავ ნაკელს და რატომ არ გძინავს ხეზე?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმიტომ, ჩემო ძვირფასო, რომ სოკრატეს არ უთქვამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენსავ თავს თუ უფრთხილდები, არ უნდა მცემო მაშინ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რატომ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმიტომ, რომ შენაც ბევრი მოგხვდება, როცა
1435 შეგეძინება შვილები.
– 75 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
თუ არ მეყოლა, მაშინ
შენი ცემა ხომ შემრჩება! შენ კი იცინე ჩემზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მაყურებელს)
თანატოლებო, მე მგონი, სწორია, რასაც ამბობს,
რა დაგვრჩენია სათქმელი, მაშ, დავეთანხმოთ კიდეც,
ჩვენი ხვედრია ქვითინი უსამართლობის გამო.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1440 ახლა სხვა აზრზეც ვიმსჯელოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სულ დავიღუპე, მგონი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იქნება ამან გიშველოს, შეგიმსუბუქოს ტანჯვა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაღაც კარგს ამბობ, ეტყობა. შემიმსუბუქე, მიდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დედაჩემსაც ვცემ, შენსავით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაო, რა ბრძანე, ბიჭო?!
რა ბოროტებას ამზადებს!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1445 და უსამართლო სიტყვით
თუ დაგიმტკიცე, რომ დედის
ცემა საჭირო გახლავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაღა დამრჩება?! ამას თუ
გაბედავ, მაშინ, იცოდე,
1450 შენც ბარათრონში მოგისვრი,
სოკრატეს მოგაყოლებ და
მაგ უსამართლო სიტყვასაც!
– 76 –
ექსოდოსი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(გუნდს)
ეს ყველაფერი ხომ თქვენგნით გადამხდა,
ღრუბლებო, თქვენა ხართ ყველაფრის მიზეზი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უკუღმართობისკენ თვითონ წაიყვანე
1455 საქმე და მიზეზიც შენ თვითონ ბრძანდები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, თავიდან რატომ არ მითხარით,
თუ – გამომიჭირეთ ბრიყვი ბერიკაცი?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ჩვენ ასე ვიქცევით ყოველთვის, როგორც კი
შევატყობთ, რომ ვინმეს აზრი უკეთური
1460 აწუხებს, ჩავაგდებთ უბედურებაში,
ღმერთების შიში და რიდი რომ ისწავლოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სამართლიანია შენი საქციელი,
არ იყო საჭირო, ვალად რაც ავიღე,
იმის არმიცემა და შენარჩუნება.
(ფიდიპიდეს)
1465 წამოდი, დავღუპოთ ჩვენი დამღუპველი
სოკრატე და მისი ყოველი მოსწავლე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მე ჩემს მასწავლებელს რა პირით დავღუპავ?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსს, ჩვენს წინაპართა ღმერთს ეცი პატივი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა ბრიყვი კაცი ხარ! რა ზევსი, რის ზევსი!
1470 ზევსი არ არსებობს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არსებობს.
– 77 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ტყუილია,
გრიგალი ბატონობს, ზევსი გააძევეს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსი არავის არ გაუძევებია,
თუმცა მაგაში ხომ მეც გამასულელეს,
როდესაც მაგ გრიგალს ღმერთად მივიჩნევდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1475 აქ დარჩი ახლა და მარტოკამ მიჰქარე.
(გადის).
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ მომატყუეს, როგორ შევიშალე,
როცა გავაძევე ნამდვილი ღმერთები!
(ორქესტრაზე მდგომ ქანდაკებას)
ჰერმეს, მეგობარო, შენ არ განმირისხდე,
მთლად ნუღარ დამღუპავ, არა,შემიწყალე,
1480 ლაყბობის ბრალია, ჭკუა რომ დავკარგე.
სჯობს, რამე მირჩიო, იქნებ სასამართლოს
გადავცე ისინი, ვუჩივლო თუ არა?
(ყურს უგდებს ქანდაკებას)
სწორია ეგ რჩევა, არ ღირს სასამართლო,
სჯობს, დაუყოვნებლივ სახლი გადავუწვა
1485 ემაგ მოლაყბეებს…
(მსახურს)
წამოდი, ქსანთია,
აიღე კიბე და თოხიც მოაყოლე,
მერმე საფიქრალეთს ჯიქურ მიადექი,
ლეწე სახურავი, თუ გიყვარს პატრონი,
თავზე ჩამოვამხოთ სახლი უწმინდურებს.
1490 ჰეი, ჩირაღდანი მოიტათ სასწრაფოდ!
მე დღესვე მივუზღავ სამართალს სოკრატეს
და მის მოსწავლეებს, ტუტუც მატრაბაზებს.
(ჩირაღდნიანად მიძვრება სახურავზე)
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
(ფანჯრიდან იხედება)
ვაიმე, ვაიმე!
– 78 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(სახურავზეა)
აბა, ჩირაღდანო, საქმეს შეუდექი!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
1495 ე¡, კაცო, რას შვრები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას უნდა ვშვრებოდე?
ამ ფიცრებს ნატიფად გავესაუბრები.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
(ფანჯრიდან)
ვინ არის, ვინ გვიწვავს სახლს, ვინ ტუტუცია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვისი მოსასხამიც თქვენ დაისაკუთრეთ.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
დაგვღუპავ, დაგვღუპავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეც სწორედ ეგ მინდა
1500 და იმედს ეს თოხი თუ არ გამიწბილებს,
არც გადმოვვარდები, არც კისერს მოვიტეხ.
ს ო კ რ ა ტ ე
(თავს გამოყოფს ფანჯრიდან)
ე¡, კაცო, რას შვრები ემანდ სახურავზე?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰაერში დავდივარ და მზეს განვიხილავ.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვაი მე უბედურს, დამახრჩობს ეს ბოლი!
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
1505 მე კი, უბედური, მწვადივით ვშიშხინებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რომ შეურაცხყოფდით ღმერთებს, რა გეგონათ,
მთვარის სავარძელს რომ უჭვრეტდით ყველანი!
(მსახურს)
– 79 –
დაიჭი, ესროლე, ურტყი, ღმერთები რომ
არაფრად ჩააგდეს, აღარ შეარჩინო!
საფიქრალეთი ინგრევა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
1510 მომყევით გარეთ, დღეს საკმარისად
ბევრი ვიშრომეთ გუნდში სუყველამ.
კ რ ა ზ ა ნ ე ბ ი
მოქმედნი პირნი
ს ო ს ი ა.
ქ ს ა ნ თ ი ა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი.
მ ო ხ უ ც კ რ ა ზ ა ნ ა თ ა გ უ ნ დ ი.
ბ ი ჭ ი.
ძ ა ღ ლ ი.
მ ე ი ნ ა ხ ე.
პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი.
ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ი ქ ა ლ ი.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი.
მ ო მ ჩ ი ვ ა ნ ნ ი.
მ ო წ მ ე.
მ ო ნ ე ბ ი.
კ ა რ კ ი ნ ე ს ვ ა ჟ ე ბ ი.
უსიტყვოდ. }
პროლოგი
ორქესტრას სიღრმეში დგას ფილოკლეონის სახლი; სახურავს სანადირო ბადე აქვს
შემოხვეული. კარის ორივე მხარეს სძინავთ მსახურებს: ს ო ს ი ა ს ა და ქ ს ა ნ თ ი ა ს.
სახურავზე სძინავს ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ს.
ს ო ს ი ა
(იღვიძებს)
ე¡, შენ, რა მოგდის, საბრალო ქსანთია?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღამის ცვლის შეწყვეტის შესწავლას ვაპირებ.
ს ო ს ი ა
მაშ, ფერდებს მოუტან დიდ უბედურებას.
არ გახსოვს, თუ როგორ ნადირს ვყარაულობთ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
5 ძილშიაც არ მაცლი მაგის დავიწყებას?
ს ო ს ი ა
მაშ, მიდი, გარეკე. ჩვენს შორის დარჩეს და
ძილის სიტკბოება მეც მაწევს თვალებზე.
(რული ეკიდება)
ქ ს ა ნ თ ი ა
(იღვიძებს და სოსიას უყვირის)
რას შვრები, გაგიჟდი თუ გაკორიბანტდი?
ს ო ს ი ა
ძილი მომეკიდა საბაძიოსისგან.
ქ ს ა ნ თ ი ა
10 ეტყობა, პატივს სცემ იმავ საბაძიოსს,
რომელსაც მეც ვიცნობ; ახლახან დამეცა
თავისჩამქინდვრელი ძილი სპარსელივით
და ვნახე სიზმარი სწორედ საოცარი.
– 82 –
ს ო ს ი ა
მეც ვნახე ისეთი, – უწინ არც მინახავს.
15 ჯერ შენსას მოჰყევი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მესიზმრა არწივი
დიდი, ჩამოფრინდა თითქოს აგორაზე
და ბასრი ჭანგებით ფარი მოიტაცა
სპილენძით ნაჭედი და ცისკენ წაიღო,
მერმე კი დააგდო ფარი კლეონიმემ.
ს ო ს ი ა
20 ოჰ, ეს კლეონიმე ხომ გამოცანაა!
ვინმეს შეუძლია, სუფრაზე იკითხოს,
«ერთი ცხოველია, მიწაზეც დააგდო,
ცაშიც და ზღვაშიაც ფარი, ვინ იქნება?»
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე, მითხარი, რა უბედურებას
25 მომიტანს ასეთი სიზმარი?
ს ო ს ი ა
ნუ ღელავ,
ცუდი არაფერი მოხდება, ღმერთმანი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
სასტიკი რამაა, კაცი რომ იარაღს
დააგდებს! შენიც თქვი.
ს ო ს ი ა
დიდი სიზმარია
და სულ სახელმწიფოს ხომალდს შეეხება.
ქ ს ა ნ თ ი ა
30 სასწრაფოდ მოჰყევი მაგ ამბის ხერხემალს.
ს ო ს ი ა
ჯერ იყო, მეზმანა, რომ პნიქსზე ვიყავი,
ცხვრები დამსხდარიყვნენ და კრებას მართავდნენ,
ჯოხები ეკავათ, ეცვათ ლაბადები;
მერმე დამესიზმრა, ცხვრებს სიტყვით მიმართა
35 ყოველთა შთამნთქმელმა ვეშაპმა, რომელსაც
– 83 –
ცეცხლმოკიდებული ღორის ხმა აღმოხდა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ტყუი!
ს ო ს ი ა
რა, რა მოხდა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
შეწყვიტე, არა თქვა!
ამყრალდა სიზმარი დამპალი ტყავივით!
ს ო ს ი ა
მერმე საზიზღარმა ვეშაპმა სასწორით
40 ქონი აგვიწონა ხარისა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე!
ცდილობს საზიზღარი, ხალხი გაგვითიშოს.
ს ო ს ი ა
მერმე დამესიზმრა მის ახლოს თეორე,
მიწაზე იჯდა და ყორნის თავს არხევდა;
აქ ალკიბიადემ ენა მომიჩლიქა,
45 «ველ ხედავ, თეოლეს ყოლანის თავი აქვს».
ქ ს ა ნ თ ი ა
სწორად მოუჩლიქავს ეს ალკიბიადეს.
ს ო ს ი ა
განა უცნაური არ არის, თეორე
ყორნად რომ ქცეულა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კარგია.
ს ო ს ი ა
ეს როგორ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კაცად არ ვარგოდა, ყორნად გადაიქცა.
50 ეს ხომ მიგვანიშნებს, რომ ამაღლებული
ჩვენ აქ დაგვტოვებს და გასწევს ყორნებისკენ.
– 84 –
ს ო ს ი ა
და ახლა არ მოგცემ ორ ობოლს, ძვირფასო,
სიზმარი რომ ასე სწორად ამიხსენი?
ქ ს ა ნ თ ი ა
(მაყურებელს)
ბარემ მაყურებელს მოვუთხრობ ამ ამბავს.
55 ჯერ კი, შესავლისთვის, ორ სიტყვას ვიტყოდი:
რაიმე დიდ ამბავს ჩემგან არ ელოდოთ,
ანდა მეგარიდან მოპარულ ხუმრობებს;
ჩვენთან არ იქნება გოდრებით კაკლების
მაყურებლებისთვის მსროლელი მონები
60 და არც უსადილოდ შთენილი ჰერაკლე,
არც გამწარებული ისევ ევრიპიდე
და თუკი კლეონი გაბრწყინდა, ამისთვის
ამ კაცს მიტოტოსში არ ავზელთ ხელახლა.
ჩვენ გვაქვს გონივრული პატარა ამბავი,
65 მაყურებლისათვის კარგად გასაგები,
არა ტეტიური, – ბრძნული კომედია.
ჩვენა ვართ მონები, გვყავს დიდი ბატონი,
აგერ, სახურავზე რომ ძინავს, ისაა.
ჩვენ ახლა მამამისს უნდა ვუდარაჯოთ –
70 შინ გვყავს ჩაკეტილი და გარეთ არ ვუშვებთ.
იმ კაცს უცნაური სენი სჭირს, რომელსაც
ვერავინ მიხვდება, ეჭვსაც ვერ აიღებს,
ჩვენგან თუ გაიგებს, მაშ, გამოიცანით.
(თითით მიანიშნებს მაყურებლებზე)
აჰა, ამინია, პროპანეს ძე ამბობს,
75 კამათლის ტყვეაო; არ არის მართალი,
საკუთარ მაგალითს ეყრდნობა, ღმერთმანი,
თუმცა «ტყვეობაში» არის დასაწყისი.
აი, ეუბნება სოსია დერიკლეს,
სასმელის ტყვეაო; როგორ გეკადრებათ?!
80 – ეგ პატიოსანი კაცების სენია.
აგერ, ნიკოსტრატე ამბობს, რომ ნამდვილად
აწუხებს ბერიკაცს სტუმრის სიყვარული.
არა, ნიკოსტრატე, ძაღლზე დავიფიცებ,
სტუმრის სიყვარულით არ გადარეულა.
85 ამაოდ ირჯებით, თქვენ ვერ გამოიცნობთ.
– 85 –
თუკი გსურთ, გაიგოთ, დადუმდით ყველანი,
თვითონ მოგახსენებთ, რა სენიც აწუხებს:
ტყვეა სასამართლოს, მაგაზე გიჟდება,
მოსამართლეობა სულსაც ურჩევნია.
90 და პირველ რიგში თუ ვერ დაჯდა, ქვითინებს.
ღამით ნატამალსაც ვერ ხედავს სიზმრისა:
თუ ოდნავ მოხუჭა თვალები, გონება
მაინც კლეფსიდრასთან დაქრის ღამ-ღამობით;
თან კენჭის ჭერასაც ისე მიეჩვია,
95 დილით რომ ადგება, თითებით თითქოსდა
ახალმთვარეობას მიუკმევს საკმეველს.
ღმერთმანი, რომ შეხვდეს სადმე დაწერილი
«ეს პერილამპეს ძეს, დემოსს გაუმარჯოს!»
მივა და მიაწერს: «კემოსს გაუმარჯოს!»
100 საღამოს იყივლა მისმა მამალმა და
ძალიან გაბრაზდა, გვიან მაღვიძებსო,
მოპასუხეთაგან ფული აიღოო.
ვახშამს რომ მორჩება, ემბადებს მოითხოვს,
პირდაპირ იქ მიდის და იქვე იძინებს,
105 ბოძზე მიკრულია იქ ხამანწკასავით.
ბრაზით ანთებული ყველას გრძელ ხაზს უსვამს
და სახლში ბრუნდება ბოროტი ზუზუნით,
ფრჩხილები სულ ცვილით აქვს ამოვსებული.
ისე ეშინია, კენჭი არ დააკლდეს,
110 მთელი სანაპირო მოიწყო ოჯახში.
ასე ეწვალება… ჭკუას თუ ასწავლი,
სულ უფრო ცოფდება. ამიტომ ვდარაჯობთ,
ბოქლომით ჩავკეტეთ, რომ ვერ გამოვიდეს.
ეს მისი შვილი კი ამ სენს სულ ვერ იტანს.
115 ჯერ იყო, სიტყვებით ცდილობდა მოხუცის
ჭკუაზე მოყვანას, მამა, არ გინდაო
ეს მოსასხამიო; ხომ არ დაუჯერა!
მერმე კი განბანა… მაინც ვერ დაოკდა!
შემდეგ კი განწმინდა. ეს კიდევ წამოხტა,
120 გავარდა და საქმის გარჩევა დაიწყო.
როცა ზიარებით ვერაფერს ვერ გახდა,
ეგინას მიადგა, მამა შეიპყრო და
ღამით დააწვინა ღმერთ ასკლეპიოსთან,
ის კი სასამართლოს კარებთან აღმოჩნდა.
– 86 –
125 ეს იყო და შემდეგ აღარსად არ ვუშვებთ,
ის მაინც გამორბის წყლის სადინარიდან
და ნახვრეტებიდან; რაც ხვრელი ვიპოვეთ,
ყველა ამოვავსეთ მერმე ძველმანებით.
მაინც ვერ დაწყნარდა, ლურსმნები ჩაარჭო
130 კედელში და გარეთ გამოსვლას ლამობდა.
ჩვენ წინა ოთახი ბადით გადავხურეთ
და ახლა ვდარაჯობთ, არ გამოგვეპაროს.
ფილოკლეონია მოხუცის სახელი,
ბდელიკლეონი კი – იმისი ვაჟისა,
135 ზვიადმოფრუტუნე ზნის ბერიკაცია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იღვიძებს. სახურავიდან)
ქსანთია, სოსია, ხომ არ ჩაგეძინათ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე!
ს ო ს ი ა
რა მოხდა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ბატონი იღვიძებს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, რომელიმემ აქ ამოირბინოს,
რადგან მამაჩემი სამზარეულოში
140 თაგვივით დაძრწის და გასასვლელს დაეძებს,
ნახეთ, არ გამოძვრეს რამე ნახვრეტიდან.
(სოსია შინ შედის. ქსანთიას)
კარებს მიაწექი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაწვები, ბატონო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთო, პოსეიდონ! საკვამურს შეხედეთ!
(საკვამურიდან თავს ამოჰყოფს ბდელიკლეონი)
შენ ე¡, ვინა ხარ?
– 87 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კვამლი ვარ, მოვბოლავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
145 კვამლიო? რომელი შეშისა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ლეღვისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, ყველაზე მაგარი კვამლია.
ჩაბრუნდი ახლავე! აქ ხუფი სად არის?
გითხარი, ჩაბრუნდი!
(ხვრელს ხუფავს)
აქ მარგილს დავადებ,
ახლა კი სხვა ხრიკი მოძებნე რაიმე.
150 არავინ არ არის ჩემსავით ბედკრული,
დღეიდან მიწოდეთ მე ვაჟი კვამლისა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
აჰა, კარს აწვება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაგრად მიეყრდენი,
კარგად, ვაჟკაცურად! ახლავე ჩამოვალ.
საკეტს უთვალთვალე, ბოქლომს უდარაჯე,
155 უფრთხილდი, უეცრად რაზა არ გადაღრღნას.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კარს უკან)
ნეტავი, რას ფიქრობთ, გარეთ რომ არ მიშვებთ,
ხომ გადაურჩება სასჯელს დრაკონტიდე!
ქ ს ა ნ თ ი ა
რა, ვერ გადაიტან ამას?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვერასოდეს!
დელფოს სამისნოს რომ მივმართე, მიბრძანეს,
160 თუკი გადაგირჩა ვინმე, გახმებიო.
– 88 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
მფარველო აპოლონ, რა ორაკულია!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოდი, გევედრები, გამიშვი, არ გავსკდე!
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვფიცავ პოსეიდონს, არა, ფილოკლეონ!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ამ ბადეს, იცოდე, კბილებით გადავღრღნი!
ქ ს ა ნ თ ი ა
165 სადა გაქვს კბილები?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი მე უბედურს!
როგორ ჩაგაძაღლო? მომეცით მახვილი,
ანდა მოსამართლის სასჯელის ფირფიტა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(შემოდის)
კიდევ ბოროტებას აპირებს ეს კაცი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა, ღმერთმანი. მინდა, რომ გავყიდო
170 ვირი, მივაყიდო თავისი კურტანიც, –
ახალი მთვარეა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ერთი ეს მითხარი,
თვითონ ვერ გავყიდი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ჩემსავით ვერ შეძლებ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, უკეთაც.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, გამოიყვანე.
– 89 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
რა ჩანაფიქრია, რა ეშმაკობაა
175 თავის დასახსნელად!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხი არ ჩაუვა,
რაკი მივუხვდით და სიფხიზლეს არ ვკარგავთ.
მე ახლა შევალ და ვირსაც გამოვიყვან,
რათა ბერიკაცი ისევ არ გამოძვრეს.
(შედის და გამოჰყავს მოყროყინე ვირი)
ნეტავ რას ყროყინებ? არ გინდა, გაგყიდო?
180 იარე! რას ხვნეში, შემთხვევით ოდისევსს
ხომ არ დაატარებ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღმერთმანი, ატარებს
ვიღაცას, ქვემოდან მალულად დაკიდულს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იხრება)
რას ამბობ? შევხედო! ეს კიდევ რაღაა?
ვინა ხარ, მითხარი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
«არვინ» ვარ, ღმერთმანი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
185 არვინ? სადაური?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ითაკეს მკვიდრი ვარ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ, «არვინ», იცოდე, არვინ გაგახარებს!
(ქსანთიას)
სწრაფად შეათრიე. ეს უსაზიზღრესი
ვირს როგორ შეუძვრა, რომ გაპარულიყო!
ეს გაფუჭებული, მართლა ვირიშვილი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
190 ნებით არ გამიშვებთ? ბრძოლას გაგიმართავთ.
– 90 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც რას გვიჩივი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას? – «ვირის ჩრდილობას».
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თაღლითი კაცი ხარ, ვირი და თავხედი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს მე ვარ თაღლითი? მე საუკეთესო
ვაჟკაცი გახლავარ! თვითონვე მიხვდები,
195 როდესაც მიიღებ ჩემს მემკვიდრეობას.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ქსანთიას)
ეს ვირიც, ის ვირიც ერთად შეათრიე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოსამართლეებო, კლეონ, მომეშველეთ!
ქსანთია ბერიკაცის სახლში შეათრევს და სწრაფად ბრუნდება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
შიგნიდან იყვირე, კარი ჩაგიკეტე.
(ქსანთიას)
ახლა ამ კარებთან ქვები დაუყარე,
200 რაზაც ჩარაზე და ბოქლომიც დაადე,
ამ მორზე ზემოდან კასრიც ჩამოადე,
მიდი, მოაგორე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
(კარებთან საქმიანობს)
ვაი მე უბედურს!
საიდან დამეცა თავზე ეს ნაგავი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თაგვი იქნებოდა ზემოდან.
ქ ს ა ნ თ ი ა
თაგვიო?
– 91 –
205 საიდან?
(ზემოთ იხედება)
ღმერთმანი, ზემოთ არ ამძვრალა?!
კრამიტზე შემჯდარა ჩვენი მოსამართლე!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
კაცი კი არა და ბეღურა ყოფილა!
ახლა გაფრინდება, ბადე სად აგდია?
ქშ, უკან, ქშ, ქშ, ქშ!
(ბერიკაცი ქრება)
ღმერთმანი, მერჩივნა,
210 სხვისთვის მედარაჯა, თუნდაც სკიონესთვის.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ახლა კი, მას შემდეგ, რაც ის გავაძევეთ
და მტკიცედ დავრწმუნდით, რომ ვერ გაგვექცევა,
თუნდ წვეთი ძილისა ვერ დავიმსახურეთ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერმე, საძაგელო, ახლავე არ მოვლენ
215 მოსამართლეები, რომ გარეთ მოუხმონ
მამაჩემს?
ქ ს ა ნ თ ი ა
რას ამბობ, არც გათენებულა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, დღეს კიდევ გვიან გაიღვიძეს,
სულ შუაღამისას იცოდნენ გამოსვლა,
ლამპრებს მოათრევდნენ და ძლივს ღიღინებდნენ
220 სიდონოსაამოფრინიქოსიმღერებს,
მაგით მოუხმობდნენ.
ქ ს ა ნ თ ი ა
საჭირო თუ იქნა,
მაშინვე ხელს ვტაცებ ამ ქვებს და დავუშენ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, საძაგელო, ამ ბერიკაცების
ტომს ვინ განარისხებს, ბუდეს კრაზანების!
225 წელსქვემოთ ჰკიდიათ ნესტარი და იმით
– 92 –
მწარედ დაგნესტრავენ; ხტიან, ეცემიან
ისე დაუნდობლად, როგორც ნაპერწკლები.
ქ ს ა ნ თ ი ა
დარდი ნუ გექნება, ქვები აქ მქონდეს და
მაგ მოსამართლეებს დავუშლი ბუდეებს.
მსახურებსა და ბდელიკლეონს კარებთან ძინავთ. ჩნდება გრძელ მოსასხამებში
გახვეული, ხელჯოხიანი ბერიკაცების გუნდი. მათ მოჰყვებიან ბიჭები, რომლებსაც
ოდნავ მბჟუტავი ჩირაღდნები მოაქვთ.
პაროდოსი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
230 ნუ დაყოვნდები, კომია, სწრაფად იარე, მძლავრად.
ძაღლის ქამარი იყავი, არ ყოვნდებოდი უწინ,
ახლა კი ისე დაეცი, რომ ქარინადეც გასწრებს.
თანამოსამართლეთაგან საუკეთესო ხალხო,
სად არის სტრიმოდორე და ევერგიდე და ქაბეს?
235 აქა ვართ, ვინც კი გადავრჩით იმ სიყმაწვილის შემდეგ,
როდესაც ბიზანტიონში ერთად ვიყავით ყველა.
გახსოვს, მე და შენ მცველებად რომ დაგვაყენეს ღამით
და მეფუნთუშეს მოვპარეთ ერთი ნახმარი ქვიჯა,
მერმე დავჩეხეთ და იგი მწვანილთან ერთად ვხარშეთ?
240 აბა, ვიჩქაროთ, კაცებო, რადგან ლაქესის საქმე
ირჩევა, თურმე ჰქონია მთელი სკა ფულით სავსე.
გუშინ ხომ ჩვენმა მფარველმა კლეონმა გვითხრა, დროზე
მოვსულიყავით, გვქონოდა სამი დღისათვის ბრაზი,
რომ მისი უსამართლობა მძიმედ დავსაჯოთ. აბა,
245 ვიჩქაროთ, ჩემო ტოლებო, არ დაგვათენდეს თავზე.
ვიაროთ, ყველა კუნჭული კი გავანათოთ ლამპრით,
არ წამოვედოთ რაიმეს, არ მოვიტეხოთ ფეხი.
ბ ი ჭ ი
მამიკო, მამა, გუბეა! ფრთხილად, არ ჩავარდე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ფიჩხი აიღე, ნაწვისი ლამპარს მოაცილე.
ბ ი ჭ ი
250 ფიჩხი რად მინდა? თითითაც კარგად მოვაცილებ.
– 93 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს ვინ გასწავლა, თითებით ფითილს შეეხო?
ისედაც ძლივს გვიშოვია ზეთი, უგუნურო!
შენ ალბათ ზეთის სიძვირე სულ არ გენაღვლება!
(ცემს)
ბ ი ჭ ი
ღმერთმანი, ისევ მუშტებით ჭკუას თუ გვასწავლით,
255 ჩავაქრობთ ლამპრებს, სახლში მარტონი დაბრუნდებით;
თქვენ სიბნელეში დაგტოვებთ, იარეთ უჩვენოდ
ერთი გუბეც არ გამოგრჩეთ, თქვე ყურყუმელებო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ცემა არ უნდა გიკვირდეს, უკეთესებსაც ვსჯი.
ოჰ, ლიამპალი შემომხვდა და ფეხი ჩავკარი.
(ათვალიერებს)
260 კიდევ ოთხი დღე იწვიმებს, უფალი წყალს ისევ
ჩამოღვრის აუცილებლად, კი, წვიმა იქნება.
იმიტომაა ლამპრებზე ეს სოკოს ნამწვისი:
თუ დაინახე, იცოდე, რომ წვიმა იქნება.
თუმცა ნაყოფსაც სჭირდება, ადრე არ დამწიფდეს,
265 წვიმა უხდება, წვიმა და ნელი ბორეასი.
(უახლოვდება ფილოკლეონის სახლს)
ეს მოსამართლე სად არის, ამ სახლში რომ ცხოვრობს?
ნეტავ, რატომ არ გამოდის ჩვენი გუნდისაკენ?
უწინ ხომ დაძახებაც კი არ დასჭირდებოდა,
პირველი გამოდიოდა, რამეს ფრინიქედან
270 სჭექდა, სიმღერა უყვარდა. აქ დავდგეთ, კაცებო
და მას სიმღერით მოვუხმოთ, იქნებ გაიგონოს
ჩვენი სიმღერა, გამოვიდეს, იქნებ, შინიდან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³ სტრ. ნეტავ რა მოხდა, ბერიკაცი რატომ არა ჩანს ამ
კარების წინ,
რატომ არ გვპასუხობს?
თუ ემბადები დაკარგა,
275 ან სიბნელეში წაიქცა
და მოიტეხა ფეხი?
ბერიკაცია, ვინ იცის,
სულ გაუსივდა კიდეც!
– 94 –
თიაქარი აქვს იქნებ?
ის ხომ ყველაზე სასტიკი იყო ჩვენში:
ვერ მოალბობდა ვერავინ,
ვინმე თუ შეევედრებოდა,
თვალს შეავლებდა, ეტყოდა,
280 «ტყუილად წყალს ნუ ნაყავ».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³ ანტ. ეს გუშინდელი ბრალდებულის საქმის გულისთვის ხომ
არ იქნება,
ნეტავი, ნაწყენი?
მოგვატყუა და დაგვიძვრა,
ათენის მეგობარი ვარ,
დამსახურება მაქვსო.
ალბათ, ამაზე გამწარდა,
ეგ ხომ ისეთი კაცია,
285 სულ აუწევდა სიცხე.
აბა, ძვირფასო, ნუღარ იდარდებ მაგას,
საკუთარ თავსაც ნუ შეჭამ –
დიდი ვინმეა მოსული,
ბრწყინვალე ბრალდებულია.
თრაკიის საქმე ხომ გახსოვს?
ეს ჩავსვით თიხის ქვაბში.
(ფილოკლეონი არ ჩანს)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
290 მიდი, იარე, ბიჭო.
ბ ი ჭ ი
³³ სტრ. მერმე, მომისმენ, მამიკო,
რამე რომ გთხოვო, ძვირფასო?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მოგისმენ, ჩემო ბიჭუნავ,
შენ, ალბათ, გინდა რაიმე
295 გიყიდო, მგონი, მიგიხვდი,
რა, სათამაშო კოჭები?
ბ ი ჭ ი
ლეღვის ჩირს ხომ ვერ მიყიდი?
უკეთესია.
– 95 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ო, არა,
მაგას ვერაფრით გიყიდი.
ბ ი ჭ ი
ღმერთმანი, მაშინ არ გამოგყვებით აწი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
300 ძვირფასო, ამ ჩემი გასამრჯელოთი
თვითონ ძლივს მიდგას სული,
ფქვილი და შეშა მიჭირს და
საიდან მოგცემ ლეღვს?
ბ ი ჭ ი
³³ ანტ. აბა, მამიკო, მითხარი,
არქონტმა სასამართლო რომ
305 აღარ დანიშნოს, საიდან
უნდა ვიშოვოთ საუზმე?
თუ არის რამე იმედი,
მშივრები რომ არ დავრჩეთ?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა გამახსენე! ვაიმე,
310 აღარც კი ვიცი, ღმერთმანი,
რანაირია სადილი.
ბ ი ჭ ი
დედავ, ძვირფასო, შენ ამისათვის მშობე?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არ ამაცილებ, ღმერთო, ამ საზრუნავს?
ბ ი ჭ ი
ჩემო ქისავ, ცარიელო ქისავ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი დ ა ბ ი ჭ ი
315 კვნესაღა დაგვრჩა, ვაიმე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ფანჯარაში გამოჩნდება)
გული მაწუხებს, ძმებო!
დიდი ხანია, გისმენთ
– 96 –
ამ ნახვრეტიდან.
ო, ვეღარ ვმღერი,
რა ვქნა უბედურმა?
მყარაულობენ, რადგანაც
320 კარგა ხანია, წამოსვლა
მინდა, რომ სასამართლოში
ვინმეს მოვუკლა გული.
ყოვლადძლიერო ზევსო,
ღმერთო, უმალვე კვამლად მაქციე
325 ან პროქსენიდეს, ან სელოსის
ვაჟად, ცრუვაზი რომაა.
გთხოვ, ეს სიკეთე მიყო,
მაცილო ტანჯვა.
ნუ გამაწამებ, ელვით დამფერფლე,
330 მერმე ამიღე, სული შთამბერე,
ძმრიან მარილწყალში ჩამაგდე.
ან კენჭად მაქციე, რომლითაც
ჩვენში ხმებს ითვლიან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³³³ სტრ. ვინ არის, რომ გაკავებს,
ჩაგიკეტა კარები?
335 შენს მეგობრებს გვითხარი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინ არის და ჩემი ვაჟი. ოღონდ თქვენ არ იყვიროთ,
აქ ბრძანდება, ახლა ძინავს, ჩუმად ილაპარაკეთ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა მიზეზი მოუნახავს, ამას როგორ გიბედავს?
რაო, რა თქვა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
340 ნებას არ მრთავს, ბოროტება ჩავიდინო, სანაცვლოდ
მზადაა, რომ მაქეიფოს, მე რა მექეიფება!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(მუშტით ემუქრება მძინარე ბდელიკლეონს)
არა, როგორ გაბედა ამ
დემოლოგოკლეონმა?!
343 ალბათ, ყმაწვილკაცებზე
– 97 –
მოახსენე სიმართლე?
ამას ვერ გაგიბედავდა,
345 შეთქმული რომ არ იყოს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ამის შემდეგ დროა, ეძებო რამე ახალი აზრი, ძვირფასო,
რაიმე ხერხი, რომელიც ახლა საპყრობილედან გამოგვიყვანდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა მოვიფიქრო ახლა ასეთი? თქვენც იფიქრეთ, მეც ხელს
არ დავაკლებ,
ისე დიდია ჩემი სურვილი, რომ ფირფიტებთან მოვხვდე ამ დილას.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
350 როგორ, არ არის რაიმე ხვრელი, რომ გაგებურღა იგი შიგნიდან?
მერმე იოლად გამოძვრებოდი რამე ძონძებში ოდისევსივით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაგმანულია ხვრელი ყოველი, ასე რომ კოღოც ვერ გამოძვრება,
რაღაც სხვა უნდა ვეძებოთ ახლა, ხვრელზე აღარ ღირს ფიქრი,
ძვირფასო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ გაიხსენე, ლაშქრად ვიყავით, შამფურები რომ ავწაპნეთ,
შემდეგ
355 როგორ გადმოხტი კედელზე სწრაფად, როცა ნაქსოსი ავიღეთ,
გახსოვს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ არ მახსოვს! მაგრამ გაიგე, ახლა ხომ სულ სხვა ვითარებაა,
მაშინ ჭაბუკი ვიყავი, ძალაც მქონდა, ქურდობაც შემეძლო მაშინ
და არც არავინ მყარაულობდა,
კარგად დავრბოდი, ახლა სულ სხვაა,
360 გასასვლელები გაჭედილია,
იარაღშია ჩამჯდარი ხალხი,
ამათგან ორნი დგანან კარებთან,
თითქოს კვერნა ვარ, ხორცი ავწაპნე,
364 ისე მელიან იქ შამფურებით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³³³ ანტ. არა, ჩემო ფუტკარო,
მოიფიქრე რაიმე,
– 98 –
უკვე დილა თენდება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სხვას მე რაღას მოვიფიქრებ, ბადე უნდა გადავღრღნა,
დიქტინამ კი მაპატიოს მერმე ბადის ამბავი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
დიადია კაცი, როცა ელტვის თავისუფლებას!
370 ყბა შემართე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ბადეს ღრღნის)
გადაღრღნილი გახლავთ ბადე, ხმა, ხმა არ გამაგონოთ,
ფრთხილად, ფრთხილად, ბდელიკლეონს უცებ
არ გაეღვიძოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ნურაფრის ნუ გეშინია,
ამ კაცმა თუ გაიღვიძა,
375 საკუთარ გულს ვაკბენინებ,
მერმე მაგრად ვარბენინებ, –
დააფასოს ღმერთების
გადაწყვეტილებები.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
380 მაშ, დაამაგრე თოკი სარკმელზე და ჩამოეშვი ამ თოკით მერმე,
დიოპითესის სულით აღივსე და განიდევნე სულიდან შიში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშინ რას იზამთ, რომ გაგვიგონ და თევზივით მაღლა
ამაპრწიალონ,
შინ რომ ძაღლივით შემაგდონ, მაშინ რას იზამთ-მეთქი?
ესეც მითხარით!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
გეტყვით: დაგიცავთ და მუხისმაგვარ სულს გამოვიხმობთ
მერმე ყველანი,
შენ რომ ვერავინ ვეღარ შეგიპყროს, აი, რას ვიზამთ,
ასე ვიტყოდით.
– 99 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
385 დაგიჯერებთ და ჩამოვეშვები, მაგრამ რაიმე თუ მომივიდა,
თქვენ წამიყვანეთ, სასამართლოსთან დამასვენეთ და
იქ დამიტირეთ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ ნურაფრისა ნუ გეშინია და გაბედულად ჩამოდი ახლა,
მაგრამ მანამდე ჩვენს მამისეულ ღმერთებზე მაინც უნდა ილოცო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეუფე ლიკოს, ო, მეზობელო, გმირო, ჩემსავით რომ გიხარია
390 სასამართლოში ჩივილი მუდამ და ბრალდებულთა
მწარე ცრემლები.
აქაც ცრემლების ხათრით დასახლდი, მათი სიმწარის
დანახვა გიყვარს,
ერთადერთი ხარ გმირებში, ვისაც მტირალის გვერდით
ყოფნა გახარებს,
შემიწყალე და მიხსენი ახლა მე, მეზობელი შენი, სანაცვლოდ
შენს წნულ ღობესთან არ მოვშარდავ და მეტიც, ჰაერსაც
არ გაგიფუჭებ.
ბდელიკლეონს ეღვიძება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ქსანთიას უყვირის)
395 ნუ გძინავს!
ქ ს ა ნ თ ი ა
რაო?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაღაც ხმა მესმის.
ხომ არ მიძვრება?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ო, არა, ჩადის,
თოკზე ჰკიდია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს მივარდება)
უსაზიზღრესო!
– 100 –
(ქსანთიას)
მეორე მხრიდან შტოები ურტყი,
უკანვე აძვრეს ნაცემ-ნაგვემი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი ქვემოდან უბიძგებს, ქსანთია ზემოდან ურტყამს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
400 წელს სასამართლო ვისაც გექნებათ,
მიშველეთ, ქერემონ და ფერედიპნე!
მიხსენით, თორემ შინ შემათრევენ.
(თოკს ხელს უშვებს და მიწაზე ხტება)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
³´ სტრ. რას ვაყოვნებთ, რას ვაყოვნებთ?! რისხვა გამოვაჩინოთ,
405 რისხვა უუსაშინლესი, გვაცოფებენ კრაზანებს!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აბა იგი, აბა იგი,
მრისხანების ნესტარი მოვამზადოთ უბასრესი.
(მოსასხამებს იხდიან და ნესტრებს გამოაჩენენ. ბიჭებს)
უსწრაფესად შეაგროვეთ ჩვენი მოსასხამები და
გაიქეცით, ეს ამბავი მიუტანეთ კლეონს.
410 უთხარით, რომ წამოვიდეს
მოღალატე დაგვისაჯოს,
სიკვდილი აქვს მისასჯელი,
რადგან სიტყვა შემოაქვს,
სასამართლო არ არისო საჭირო.
ბავშვები მოსასხამებს იღებენ და გარბიან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
415 მომისმინეთ, ძვირფასებო და შეწყვიტეთ ყვირილი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არა, ზეცას გავაგონებთ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც არ გამოვუშვებ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს ხომ საშინელებაა, ცხადი ტირანიაა!
– 101 –
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ქალაქო და თეორევ, ღმერთთათვის საძულველო,
სხვებო, წინ რომ მიგვიძღვით, მლიქვნელებო, ქურდებო!
ქ ს ა ნ თ ი ა
420 რა ნესტრები ჰკიდიათ, ვეღარ ხედავ, ბატონო?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
სწორედ მაგით დამიღუპეს გორგიასის ფილიპე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენაც ამით გაგამწარებთ! მიტრიალდით ყველანი
და ნესტრები წამოსწიეთ, მერმე თავზე დავესხათ,
ბრაზითა და რისხვით სავსე, შეკრულები მძვინვარედ,
425 რომ გაიგოს, კრაზანების გუნდი რანაირია!
(უტევენ)
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღმერთო, როგორ მეშინია, ბრძოლის თავიც არა მაქვს,
ემაგ ნესტრებს როცა ვხედავ, სული მძვრება შიშისგან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოუშვი ეგ კაცი! არა? მოგენატრება
კუს ბაკანი, იცოდე. შევუტიოთ, ბიჭებო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
430 თანამოსამართლეებო, სასტიკო კრაზანებო,
უკანალზე დაეტაკეთ, გაამწარეთ, დანესტრეთ,
ნაწილმა კი შეუტიოს თითებსა და თვალებზე!
(გაქცევას ცდილობს)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მიდას, ფრიქს და მასინტია, დაიჭირეთ ეს კაცი
და არაფრით არ გაუშვათ, ხელი მაგრად ჩასჭიდეთ,
(მონები შემორბიან და ბერიკაცს იჭერენ)
435 თორემ ხუნდი არ აგცდებათ, ჭამა არ გეღირსებათ.
(გუნდს)
მე უწინაც ხომ მსმენია ლეღვის ფოთლის შრიალი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თუკი მაგას არ გაუშვებ, შეგერჭობა რაღაცა.
– 102 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მონებისაგან თავს ვერ ითავისუფლებს)
კეკროპ, გმირო მეუფეო, დრაკონტიდო ფეხებით,
როგორ ითმენ, რომ შემიპყრეს ვიღაც ბარბაროსებმა,
440 ამათ ოთხ-ოთხს ვატირებდი ხოლმე სასამართლოში!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ხომ მიხვდება ახლა ყველა, რა ძნელია სიბერე!
ო, მძიმეა! ეს მონები ახლა ბატონს იჭერენ
და არც ახსოვთ, სულ არ ახსოვთ, ალბათ, ძველი ამბები.
ეს ხომ მათთვის ყიდულობდა ტყაპუჭსაც და ქუდებსაც,
445 არც ტუნიკას დააკლებდა, ზამთარში კი აცმევდა
ფეხზე თბილად, აქაოდა, ვინმე არ გაცივდესო,
ამათ ფეხზე რომ ზრუნავდა, ამათ ფეხზე ჰკიდიათ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ერთ-ერთ მონას)
ხელი მიშვი, ბინძურო და საზიზღარო ცხოველო,
აღარ გახსოვს, – დაგიჭირე, ყურძენი რომ მომპარე,
450 ზეთისხილთან მიგიყვანე, ტყავი კარგად გაგაძრე,
ვინმეს რომ შეშურდებოდა? უმადური ყოფილხარ.
აბა, ახლა ხელი მიშვით, სანამ შვილი მოსულა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ამისათვის დაისჯებით, გიზღავთ სამაგიეროს,
დიდი დრო არ დაგჭირდებათ, რომ გაიგოთ, როგორი
455 ხასიათის არის ხალხი მკაცრი, სამართლიანი.
შემორბის ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი და ქ ს ა ნ თ ი ა ს ჯოხს აძლევს, ხოლო ერთ-ერთ მონას –
ანთებულ ჩირაღდანს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ურტყი, ურტყი ქსანთია და კრაზანები გაჰყარე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ასეც ვშვრები.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მეორე მონას)
შენაც კვამლით გამოდენე ესენი.
– 103 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
აბა, სწრაფად, ყორნებისკენ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჯოხი, ჯოხი სდრუზე მას!
(მეორე მონას)
შენ ესქინეც მიუმატე, კვამლი მეტი იქნება.
ბერიკაცები უკან იხევენ.
ქ ს ა ნ თ ი ა
460 ხომ ვიცოდი, საბოლოოდ მაინც მოგერეოდით!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
³´ ანტ. მგონია, რომ მაგათ მაინც ვეღარ გავაძევებდით,
რომ ფილოკლეს სიმღერები შეესანსლათ მანამდე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
განა ცხადზე უცხადესი არ არის, რომ
ტირანია
465 ჩუმად შემოპარულა?
საძაგელო და თაღლითო, გრძელთმიანო ამინია,
ნუთუ ფიქრობ, გაგვიუქმო დადგენილი კანონი,
თუ რაიმე საბაბი გაქვს,
გონივრული მტკიცება გაქვს,
470 როცა მარტო მართავ ქალაქს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ნუთუ აღარ შეიძლება, ეგ ღრიალი შეწყვიტოთ,
რომ დავიწყოთ შეთანხმება და მოლაპარაკება?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რაზე მოგელაპარაკო, მონარქიის დამქაშო?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
475 ბრასიდასის კაცი ხარ, ფოჩიანი გვირგვინით
დადიხარ და, ღმერთმანი, წვერსაც აღარ იპარსავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩემთვის უფრო იოლია, უარი ვთქვა მამაზე,
ვიდრე ამ ბოროტებასთან დღე და ღამე ვიომო.
– 104 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
480 ჯერ სადა ხარ! შენი საქმე ჯერაც არ დაწყებულა,
ახლა კიდევ ჩამოგიყრით სიტყვას, სამი ქენიკის,
ჯერ არ გიჭირს არაფერი, მაშინ ნახე, როდესაც
ბრალმდებელი გამოვა და გამხელს შეთქმულებაში.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, ღმერთებიც აღარა გწამთ, თავს აღარ დამანებებთ?!
485 თუ მთელი დღე უნდა მირტყათ? იქნებ დადგენილია?!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სანამ ჩემგან რაიმე რჩება კიდევ, ვერასდროს
ვერ დავუშვებ, რომ იდგე ტირანიის გზაზე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თქვენთვის ყველგან ტირანია ანდა შეთქმულებაა,
სულ ერთია, რა საქმეა, დიდია თუ მცირეა;
490 რახანია, ტირანიის ხსენებაც კი არ არის!
მაინც დაფასებულია, როგორც კარგი სათალი
და ბაზარშიც წამდაუწუმ ახსენებენ მის სახელს.
თუ ქორჭილას ყიდულობ და წვრილი თევზი არ გინდა,
მაშინ მისი გამყიდველი ცხარედ წამოიძახებს:
495 «მაგ ქორჭილას რომ ყიდულობ, ტირანია არ არის?!»
თუკი პრასის ყიდვა გინდა სარდინისთვის საკაზმად,
მემწვანილე ქალი ცერად გადმოგხედავს, მოგახლის:
«რაო, პრასას რომ მოითხოვ, ტირანობა მოგინდა?
იქნებ გინდა, რომ ათენმა საკაზმები მოგართვას?»
ქ ს ა ნ თ ი ა
500 მეც გუშინ რომ შუადღისას კახპასთან ვბრძანდებოდი,
ცხენის პოზა ვუბრძანე და გამიბრაზდა სასტიკად,
შენ ჰიპიას ტირანიის დამყარება გინდაო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
სულ ამას არ იძახიან? ახლა მე რომ მომინდა
მამაჩემის გადარჩენა ამ ბოროტი სენისგან,
505 ადრიანადსასამართლოსმიმავალიზნისაგან,
ღირსეულად რომ იცხოვროს, – უკვე ბრალი მედება,
რომ მე ვაწყობ შეთქმულებას, ტირანიას ვამყარებ.
– 105 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სწორიცაა, კი, ღმერთმანი! ჩიტის რძეზეც არ გავცვლი
იმ ცხოვრებას, შენ რომ გინდა მომაცილო ბოროტად.
510 არც სკაროსი გამახარებს, არც გველთევზა მინდება,
შემაჭამა პროცესუკა, მოთუშული ქოთანში!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
იმიტომ, რომ მიეჩვიე ტკბობას ამ საქმეებით;
მაგრამ თუკი დადუმდები, ყურადღებით მომისმენ,
მე მგონია, დაგიმტკიცებ, ყველაფერში რომ ცდები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
515 ვცდები, როცა ვასამართლებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ო, რა სასაცილო ხარ!
ვეღარც ხვდები, რომ დაგცინის ხალხი, რადგან მონა ხარ,
ჰო, მონა ხარ, არც კი იცი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, მონა მიწოდე,
როცა მე ვარ მბრძანებელი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, – მონა-მორჩილი.
შენ გგონია, რომ მბრძანებლობ. აბა, ერთი მითხარი,
520 რა პატივი გაქვს ასეთი, საბერძნეთს რომ ატყავებ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეტად დიდი.
(გუნდზე მიუთითებს)
მსაჯულები იყვნენ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
იყვნენ, ბატონო.
(მონებს)
გამოუშვით!
მონები ხელს უშვებენ ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ერთი, ხმალიც გამომიტანეთ,
ამ კამათში თუ დავმარცხდი, დავეგები მაგ ხმალზე.
– 106 –
ერთ-ერთ მონას ხმალი მოაქვს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(გუნდზე მიუთითებს)
და ამათი ბოლო სიტყვა რომ აღარ მოგეწონოს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
525 არასოდეს დამელიოს… გასამრჯელო, ბატონო.
აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ფილოკლეონს)
ოდა შენ რომ ჩვენი სკოლიდან ხარ,
უნდა გვითხრა ისეთები,
დაამტკიცო იოლად…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(გუნდს აწყვეტინებს, მონებს მიმართავს)
538 …მე კი, რასაც იტყვის იგი, უნდა დავიმახსოვრო,
529 ჩასაწერად ვინმემ ყუთი სწრაფად გამომირბენინოს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(აგრძელებს)
…რომ ამ ყმაწვილს კი არ ჰგავხარ,
ისე კი არ ლაპარაკობ,
რადგან ხედავ, თუ რა ბრძოლა
უნდა გადაიხადო
535 და თუ ფხიზლად არ იქნები,
დამარცხება მოგელის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ბდელიკლეონს)
530 ხედავ, როგორ მამხნევებენ, დამარცხება მოგელისო?
539 რა მოხდება თუკი მართლა გაიმარჯვა სიტყვაში?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
540 ჩათვალე, რომ ბერიკაცებს
აზრი დაგვეკარგება,
თითით საჩვენებელნი
შევიქნებით ქუჩებში,
– 107 –
შტოებს დაატარებენ ეგ
545 ფიცის ნიჟარებიო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გევალება ჩვენი მეფობა დაიცვა ახლა მძიმე კამათში
და ამისათვის გამოიყენო ბერძნული ენის მთელი სიმდიდრე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეპირ. მე მივადგები სათქმელს პირდაპირ და დავამტკიცებ
დასაწყისიდან,
რომ მმართველობა ჩვენი არაფრით არც ერთ მეფობას
არ ჩამორჩება.
550 მართლაც, რა არის ახლა ისეთი, რომ მოსამართლის
ბედს აღემატოს?
ვინ ცხოვრობს უფრო დიდი განცხრომით, ვისა აქვს ასე
ტკბილი სიბერე?
მე ლოგინიდან რომ წამოვდგები, უკვე მელიან სასამართლოში
დიდ-დიდნი კაცნი, მაღალ-მაღალნი; დამინახავენ, ჩამომართმევენ
ხელებს, რომლებიც მიჩვეულია ხალხის ქონების ნაზად ქურდობას.
555 იხრებიან და მევედრებიან, საბრალო ხმებით მეაჯებიან:
«მამავ, ძვირფასო, შემიბრალებდე, თუკი ოდესმე შენც გიქურდია,
თანამდებობა როცა გეჭირა ანდა ლაშქარს თუ ამარაგებდი.»
ხომ ჩემს სახელსაც არ ახსენებდნენ, მოსამართლე
რომ არ ვყოფილიყავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იწერს)
ამ მთხოვნელების ამბავს ახლავე ჩავიწერ, კიდევ გამომადგება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
560 რისხვას რომ ოდნავ დამიოკებენ გამუდმებული ხვეწნა-მუდარით,
შიგნით შევდივარ, და თუმც შევპირდი, მერმე არაფერს აღარ ვუკეთებ.
არა! ვუსმენ და იმითი ვხარობ, სულ გამართლებას რომ მოითხოვენ
და გამწარებით მერმე ერთმანეთს ეჯიბრებიან მლიქვნელობაში.
დადგება კაცი და წამოიწყებს ტირილს საკუთარ სიღარიბეზე,
565 სხვა შემომჩივლებს სხვაგვარ გასაჭირს, მაგრამ ჩემს ქვა გულს
რაღა მოალბობს!
მერმე დაიწყებს ზღაპრის მოყოლას ანდა ეზოპეს დაესესხება.
ზოგი დაიწყებს ვინმეს დაცინვას, რომ გამაღიმოს
და შემარბილოს.
– 108 –
რომ შეატყობენ, ეს ყველაფერი ჩემს გულს არაფრით არ ეკარება,
შემომიყვანენ პატარა ბავშვებს და იმათ საწყლად აატირებენ,
570 რომ მათი მამა, მათი მამიკო, მათი კარგი და ბრძენი მამიკო,
როგორც ღვთაებას, მე მევედრება, მძიმე სასჯელი რომ ავარიდო.
«თუკი გახარებს კრავის კიკინი, ამ ბიჭის ხმაზე აგიჩვილდება
გული და გოჭის ჭყვიტინს თუ ელი, ამ გოგოს ნათქვამს
დაუგდე ყური.»
და ჩვენაც მაშინ მის სასარგებლოდ სხვისკენ მივუშვებთ
რისხვის მდინარეს.
575 განა არ არის დიდი ამბავი სხვისი სიმდიდრის გათახსირება?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბარემ ამასაც ჩავიწერ ახლა, «სხვისი სიმდიდრის გათახსირებას.»
ისიც მითხარი, რა სარგებლობა მოგაქვს, საბერძნეთს
როგორღა მართავ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როდესაც ბიჭებს შემოგვიყვანენ შესამოწმებლად, იმათ ვუყურებთ
და თუ ეაგრეს მოუცდა ფეხი, მანამდე ვეღარ გადაგვირჩება,
580 სანამდე კარგად შერჩეულ ნაწყვეტს არ წაგვიკითხავს
ჩვენ «ნიობედან».
ან თუკი ჩვენთან, სასამართლოში ვინმე ფლეიტისტს ექნება საქმე,
ისე ვერ წავა, მადლობის ნიშნად თუ ექსოდოსი არ შეგვისრულა.
თუ სიკვდილის წინ მამამ ანდერძით მისი მემკვიდრე,
ვთქვათ, ქალიშვილი
ვინმე ახლობელ კაცს ჩააბარა, ჩვენ ჯანდაბაში ვაგზავნით ანდერძს
585 და ნიჟარასაც, რომელიც ირგვლივ შემოხვევია ანდერძის ბეჭედს;
ქალს კი, ძვირფასო, იმას მივუგდებთ, რასაც გამოგვთხოვს
ხვეწნა-მუდარით.
ვინმეს ანგარიშს ჩვენ არ ვაბარებთ, ეს სხვას არავის არ შეუძლია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაც ჩამოთვალე, იმათგან მხოლოდ ამ ბოლოთი ხარ
შენ ბედნიერი,
მაგრამ ერთადერთ მემკვიდრეს ანდერძს რომ გაუყალბებ,
სამართალია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
590 თუ დიდი საქმე გამოუჩნდება საბჭოს და თვითონ
ვეღარ გადაწყვეტს,
– 109 –
დამნაშავეებს დადგენილებით ჩვენ გადმოგვცემენ,
მოსამართლეებს,
და ევათლე თუ კოლაკონიმე, სახელგანთქმული დეზერტირები
ამღერდებიან, არ გიღალატებთ, ხალხის გულისთვის
თავს გავწირავთო.
ანდა ავიღოთ სახალხო კრება; იქ ხომ ვერავინ ვერ გაიმარჯვებს,
595 თუ არ მოითხოვს, რომ სასამართლო უნდა დავშალოთ
დაუყოვნებლივ.
თვითონ კლეონიც, რომელიც ახლა ყვირის და ბღავის,
ყველაფერს მუსრავს,
ჩვენ კი არ გვებრძვის, არამედ გვიცავს, ახლა გვიზის და
ბუზებს გვაცილებს.
შენ მამისათვის ასეთი რამე არასოდეს არ გიკეთებია.
ახლა ავიღოთ თუნდაც თეორე, ევფემიდესაც არ ჩამორჩება
600 კაცი და მაინც ჩვარი უჭირავს, რომ ფეხსაცმლიდან
მტვერი გვიწმინდოს.
აი, ასეთი არის სიკეთე, რომელსაც გინდა, რომ მომაცილო.
როცა მიმტკიცებ, რომ სასამართლო მონობაა და ქვემდებარება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ლაპარაკით ხომ იჯერე გული, მაინც დაკარგავ ძალაუფლებას
და გამოჩნდება, რომ ხარ საჯდომი, გამოწმენდაში
გამარჯვებული.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
605 ახლა კი გეტყვი, რაც ყველაფერზე საამოა და მნიშვნელოვანი –
შინ რომ მოვდივარ, ხელფასი მომაქვს, მესალმებიან მაშინ ყველანი,
რადგან არა ვარ ხელცარიელი და ფული მომაქვს. ჯერ ხომ ასული
მომეფერება, ფეხებს დამბანს და ნელსაცხებლითაც
ნაზად დამზილავს,
სულ მეფერება, «ჩემო მამიკო», რომ ტრიობოლი დამტყუოს ბოლოს.
610 ხოლო ცოლიკო მელამუნება, ფუნთუშასავით პური გამოაქვს,
დამიჯდება და საჭმელს მაძალებს, ეს მიირთვი და ის იგემეო.
როგორ გგონია, ცუდი საქმეა და ეს ძალიან არ გამახარებს?
შენი იმედი ხომ არ მექნება და შენი ბრიყვი მოურავისა,
რომ დამწყევლოს და გამათახსიროს, ერთი სადილი თუ მოვითხოვე?
615 აი, ეს არის «ბოროტის დაცვა» და «ისართაგან მფარველი ფარი.»
ღვინოს არ მისხამ, რომ დავლიო და ეს «ვირი» თვითონ გამოვიტანე.
(სამოსიდან ღვინის ჭურჭელს ამოაძვრენს)
ღვინით სავსეა, ახლა დავისხამ, მოიცა, პირი დავაღებინო,
– 110 –
რომ დაიგრგვინოს შენს საწყალ თასზე და გაგიფუჭოს
მძლავრად ჰაერი.
620 მაშ, ეს არ არის ძალაუფლება, ზევსის მეფობის სადარებელი?
რაღა მიკლია ზევსამდე, ბიჭო?
როცა ჩვენ ვღელავთ, როცა ვბობოქრობთ,
ყველა გამვლელი ამას არ ამბობს:
«როგორ გრიალებს ეს სასამართლო,
625 ზევსო, მეუფევ!»
მე რომ ვიელვებ, მდიდრები ტუჩებს
აწკლაპუნებენ და ჩაისვრიან,
შიშით ცახცახებს საბრალო ხალხი.
აგერ, შენც ჩემი შიშით კანკალებ,
ვფიცავ დემეტრეს, ჩემი შიში გაქვს,
630 მე კი არაფრის არ მეშინია!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა არასოდეს არ მინახავს,
ვინმეს ასე გონივრულად,
ნათლად ელაპარაკოს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არა, მაგას რა ეგონა, ხელს არ შევუშლიდი და
იმას ვერ დავუმტკიცებდი, რომ ვარ მასზე ძლიერი?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ყველაფერი განიხილა,
არაფერი არ გამორჩა,
რომ ვუსმენდი, ვხარობდი.
თითქოს ვმოსამართლეობდი
ნეტართა კუნძულებზე,
640 ისე ძლიერ მომეწონა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნახეთ, ხელებს როგორა შლის, თავს სრულებით
ვეღარ ფლობს!
(ბდელიკლეონს)
დღესვე, დღესვე გასაროზგის იერს მიგაღებინებ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ბდელიკლეონს)
ყოველგვარი ეშმაკობა
– 111 –
უნდა მოაგვირისტო;
645 თუ გსურს, თავი დაიძვრინო;
ჩემი რისხვის დაცხრობა
ძალზე ძნელი საქმეა,
თუ ვინმე არ მიჯერებს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უნდა მოვძებნო ახლა წისქვილი, რამე ახალი და გამართული,
რომ მრისხანება დავფქვა იმაზე, თუ ვერაფერი ვერ უპასუხე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
650 ანტეპირ. კომიკოსების გარჯაზე უფრო ძნელი და მძიმე გახლავთ ის შრომა,
რაც საჭიროა, რომ სახელმწიფო ძველი სენისგან გადაარჩინო;
მაგრამ მამაო ზევსო, კრონიდო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აქ არ ახსენო მამის სახელი,
თუკი სასწრაფოდ ვერ დამიმტკიცებ, რომ მე ნამდვილად
მონა გახლავარ.
ამას ვერაფრით ვერ გადავიტან, შიგნეულიც რომ არ მომიწიოს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
655 ახლა მისმინე, ჩემო მამიკო და გამიხსენი სულ ოდნავ შუბლი.
ჯერ სულ უბრალოდ გამოითვალე, არა კენჭებით, ისე, თითებით,
რა გვაქვს საერთო შემოსავალი ჩვენ მოკავშირე ქალაქებიდან.
ამას დაურთე ცალკე და ერთად შემდეგ სუყველა გადასახადი,
სარჩელის ფული, მაღაროები, ნავსადგურები, კონფისკაცია,
660 სულ რომ შევკრიბოთ, იქნება, ასე, ორი ათასი ტალანტი ფულად.
ახლა გადადე მოსამართლეთა მთელი წლიური შემოსავალი,
ექვსი ათასი მოსამართლისთვის, მეტი არასდროს
ხომ არ გვყოლია,
სულ რომ ავიღოთ, ეს გასამრჯელო ასორმოცდაათ
ტალანტს შეადგენს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(გაოგნებული)
როგორ, საერთო შემოსავლიდან ჩვენ მეათედიც არ მოგვიწია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
665 ზევსს გეფიცები, ნამდვილად არა.
– 112 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
და დანარჩენი ფული სად მიდის?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეგ ფული მიდის მასთან, ვინც ამბობს: «არ ვუღალატებ
ხალხს არასოდეს,
მუდამ ვიბრძოლებ მისი გულისთვის». შენ კი, ძვირფასო,
პირს დააღებ და
ამ დაპირებით გადარეული იმას აირჩევ აუცილებლად.
მაგათი საქმე მხოლოდ ისაა, ფული წაართვან მოკავშირეებს,
670 თან თითო ჯერზე ორმოცდაათი ტალანტი უნდათ, ნაკლები არა.
უღრიალებენ: «გადასახადი გადაგვიხადეთ, სანამ ვიგრგვინეთ.»
შენ კი იმითაც კმაყოფილი ხარ, ნამუსრევი თუ შეგხვდა, საბრალოვ.
რომ გაუგიათ მოკავშირეებს, რა ნაგავია, აქ რომ ურნიდან
ღებულობს საკვებს და არასოდეს აღარაფერი არ გააჩნია,
675 მაშინ ჩაგთვალეს კონოსის კენჭად, ხოლო ამათთვის
მოაქვთ და მოაქვთ
ქოთნები, ღვინო, ფარდაგი, ყველი, თაფლი, სესამა, თასი, ბალიში,
გვირგვინები და სამკაულები, ფიალები და საწვიმარები,
შენ კი, ამათზე ვინაც მბრძანებლობ, თუმც ტანჯვა ნახე
ხმელეთზეც, ზღვაზეც,
ნივრის კბილსაც კი არვინ მოგიგდებს, თევზს საწებელი
რომ გაუკეთო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
680 კი, სიმართლეა, გუშინ არ იყო, ნივრისათვის რომ ევქარიდესთან
გავუშვი კაცი? რაკი ასეა, ჩემს მონობაზეც მითხარი რამე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
განა არ არის მართლა მონობა, ყველა ესენი რომ სათავეში
ბრძანდებიან და სულ არაფერში მაღალ ხელფასსაც
რომ იჯიბავენ?
ვინმემ თუ მოგცა სამი ობოლი, ის გიხარია, თუმცა მაგათთვის
685 წყალზეც იცურე, ხმელზეც იბრძოლე, ქალაქს იღებდი
და დაიტანჯე.
მიუხედავად ამისა, მაინც მაგათ ნებაზე უნდა იარო,
შენთან რომ მოვა ის ახალგაზრდა, ქერეასის ძე, მამათმავალი,
არა, ნაზად რომ მოარხევს სხეულს და იპრანჭება დედაკაცივით
და მოგახსენებს, რომ სასამართლო დადგენილია ამ დროისთვისო,
690 «ვინც ნიშნის შემდეგ მოვა, ტრიობოლს ვერ მიიღებსო»,
– 113 –
დაგემუქრება,
თვითონ კი, როგორც სინეგოროსი, დრაქმასაც იღებს,
თუნდ იგვიანოს.
მაგას რა უნდა? თანამზრახველად ვინმე კოლეგას გამოიჭერს და
ბრალდებულთაგან ვინმე თუ მისცემს რაიმეს, საქმეც გაიჩარხება.
მხერხავებივით ექაჩებიან: ერთი თავისკენ, მეორე უშვებს.
695 შენ კი გადამხდელს ელოდები და ვერაფერს ხვდები
პირდაღებული.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, ამას მე, მე მიბედავენ?! სული შემიძრა შენმა ნათქვამმა,
ო, შენ არ იცი, რა დღეში მაგდებ! ტვინი ამემღვრა, მე მიბედავენ?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ხომ შეგეძლო, ყოფილიყავი მდიდარი, როგორც სხვები არიან,
მაგრამ გატყუებს ის, ვინაც ხალხის გულის მოგებას კარგად ახერხებს;
700 შენ ხარ მრავალი პოლისის მეფე პონტოდან ვიდრე სარდინიამდე,
მაგრამ საცოდავ ხელფასს ვერ გასცდი, ისიც წვეთ-წვეთად
უნდა მიიღო,
როგორც რამ ზეთი, რომ გაიჟღინთო და შიმშილისგან
სულ არ გამოხმე.
ეს იმათ უნდათ, ღარიბი იყო და რატომ უნდათ, ახლავე გეტყვი:
რომ შენ იოლად იცნო გამწვრთნელი, როცა დაგისტვენს
შენი პატრონი.
705 მტერს რომ მიგაქსევს, თავს ველურივით უნდა დაეცე
ნაშიმშილარი.
ხალხისთვის კარგი ბედი რომ ნდომოდათ, ამას იოლად მიაღწევდნენ:
გადასახადს ხომ ამჟამად გვიხდის ათასზე მეტი დიდი ქალაქი,
თითოეულს რომ ებრძანოს, ოცი კაცის საკვებზე მაინც იზრუნოს,
ოცი ათასი მოქალაქე ხომ სრულ განცხრომაში ინებივრებდა,
710 თავზე საყრელად ხომ ექნებოდა რძე და კარაქი,
თაფლი, გვირგვინი,
რაც ღირსეული განცხრომა გახლავს, ჯილდოდ აძლევენ
მარათონისთვის.
ახლა კი თითქოს ზეთისხილს კრეფდეთ, იმას მიჰყვები,
ვინც გადაგიხდით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა მომივიდა? ხელი გამიხმა და გამიშეშდა მოულოდნელად,
დავუძლურდი და ძალი არ შემწევს, ხელში მახვილი
– 114 –
რომ დავიჭირო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
715 მაგრამ როგორც კი შეშინდებიან, უმალ ევბეას შეგპირდებიან
და აღგითქვამენ, რომ ორმოცდაათ მედიმნ ხორბალსაც
მოაყოლებენ,
მაგრამ არაფერს აღარ გაძლევენ! ახლა არ იყო, ხუთი მედიმნი
ძლივს რომ მიიღე, უცხოელივით; ქენიკი ქერიც
ძლივს გამოლალე.
ამიტომ მყავდი სულ ჩაკეტილი,
720 რამე გეჭამა მსურდა და მათთვის
პირდაბჩენილს რომ აღარ გეცქირა.
ახლა მომთხოვე, რაც გაგიხარდეს,
ყველაფერს მოგცემ,
ოღონდ სამართლის… რძეს ნუ მოითხოვ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
725 რაღა თქმა უნდა, ბრძენმა გვიბრძანა: «ორივე მხარეს
უნდა უსმინო,
მერმე განსაჯო», რადგან ახლა შენ, შენ მეჩვენები
გამარჯვებულად.
და რაკი რისხვა დაგვიცხრა ყველას, ამ ჯოხებს დავყრით
ახლა ყველანი.
(ფილოკლეონს)
შენ კი მისმინე, ჩემი ასაკის კაცი ხარ, კარგად დამიგდე ყური…
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. …უგუნური ნუ იქნები, დაუჯერე.
730 ჯიუტი და შეუვალი ნუ იქნები.
ნეტავ ჩემზე იზრუნებდეს ნათესავი,
ნეტავ ჭკუა დამარიგოს ვინმემ.
ცხადია, რომ ვიღაც ღმერთი გეხმარება,
თანაგიდგას საქმეში,
735 რა თქმა უნდა, კარგს გიკეთებს;
მაშ, მიიღე საჩუქარი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მე მას არაფერს აღარ მოვაკლებ,
და რაც ერგება, ერთად მივართმევ,
ჰქონდეს ბურღულიც და მოსასხამიც,
– 115 –
ჰყავდეს მეძავი, რომ დაუსრისოს
740 ასო და წელი.
მაგრამ ხომ ხედავთ, ხმასაც არ იღებს!
არ შეუძლია, რომ გამახაროს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. შეიგნო, რომ იმ სიგიჟის დრო წავიდა.
სულ ახლახან მიხვდა თვითონ, თავისთავად,
745 ყველაფერი უსუსური შეცდომა რომ ყოფილა,
ნანობს, რომ არ გიჯერებდა უწინ.
ახლა, ალბათ, შენს სიტყვებსაც მიენდობა,
გონიერი გახდება და
ზნესაც გამოისწორებს,
დაგიჯერებს ყველაფერში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი, ვაიმე!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, რა გაყვირებს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
750 ამას ნურაფერს ნუ შემპირდები!
მე გული მაინც იქით მიმიწევს,
სადაც მომიხმობს მაცნე: «მიეცით
ხმა და აბრძანდით!»
ავდგებოდი და მერმე ურნაში
755 კენჭს ჩავაგდებდი უკანასკნელი.
იჩქარე, სულო… სადღაა სული?
წავიდა ჩრდილი… ჰერაკლეს ვფიცავ,
როცა ვიქნები კვლავ მოსამართლე,
ქურდი კლეონი ვერ გაიხარებს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
760 მამავ, დამიჯერე, ღმერთების სახელით!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა გსურს, დაგიჯერო? ერთი რამ არ მთხოვო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც?
– 116 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მსაჯულობა. ჰადესმა განმსაჯოს,
ეგ რომ დავიჯერო, არა, არც მომთხოვო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაკი ვერ ეშვები მოსამართლეობას,
765 იქ მაინც ნუ წახვალ, სახლში დაბრძანდი და
არჩიე, ბატონო, მსახურთა საქმენი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს როგორ? რას ბოდავ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
როგორ და როგორც იქ.
თუკი კარს გაგიღებს მოახლე ფარულად,
შენ ბრძნულად მიუსჯი ჯარიმის გადახდას;
770 ასე აკეთებდი იქაც, რა თქმა უნდა.
მგონი, უკეთესიც იქნება: ამოვა
მზე განთიადისას, შენ მზეზე იქნები,
თოვლი თუ მოვიდა, ბუხარს მიუჯდები,
თუკი გაგიწვიმდა, სახლში შებრძანდები,
775 არც დაგვიანების არ შეგეშინდება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არ მომწონს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჰო, კიდევ: ვინმე ორატორი
სათქმელს გრძლად თუ იტყვის, არ გადაიღლები
და, რაც მთავარია, შიმშილსაც არ იგრძნობ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას ამბობ, როგორღა გავარჩევ საქმეებს,
780 თუ ამასობაში ჭამა-სმას შევყევი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბევრად უკეთესად! ნათქვამიც ხომაა,
თუკი მოსამართლეს მოწმე მოატყუებს,
საქმის დაღეჭვაში გაიგებ სიმართლეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგი, დამარწმუნე; მაგრამ რომ არ გითქვამს,
– 117 –
785 ხელფასს ვინ მომიგდებს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ვინ და მე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგია,
რომ მარტო მივიღებ, ზიარი არც მინდა.
აგერ, ლისისტრატემ რა მიყო, ტუტუცმა! –
ჩვენ ერთად მივიღეთ დრაქმა გასამრჯელოდ,
წავიდა ბაზარში დასახურდავებლად
790 და სამი ნაგლეჯი მომიგდო ტყავისა;
მე პირში ვიტაცე, ფული მეგონა და,
გული ამერია და ამოვარწყიე.
მაშინვე ვუჩივლე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერედა რა ბრძანა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბრძანა, შენ კუჭი ხომ მამლის გაქვს, ამიტომ
795 იმ ფულსაც იოლად მოინელებდიო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხომ ხედავ, ამაშიც მოიგებ, ძვირფასო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნამდვილად მოვიგებ. აბა, რას აპირებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე შინიდან მოვიტან ყველაფერს.
(გადის)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
შეხედე, რა ხდება! ახდა ორაკული!
800 მართლაც, გამიგია, ათენელებიო
სახლში გაარჩევენ დიდ-დიდ საქმეებსო,
პირდაპირ სახლებში აიშენებენო
სასამართლოებსო, ყველა თავ-თავისსო,
როგორც ჰეკატესთვის ნიშას, კარების წინ.
– 118 –
შემოდის ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი მსახურებთან ერთად, რომლებსაც შემოაქვთ მაყალი,
ქოთანი, მამალი, თასები, ლიკოსის გამოსახულება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
805 ამაზე რას იტყვი? აი, მოვიტანე,
რაც კი საჭიროა, სხვაც ბევრი რამაა.
ეს ღამის ქოთანი, იქნება დაგჭირდეს,
ამას დაგიკიდებ კედელზე ახლავე.
(ჰკიდებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს კარგი საქმეა, ფრიად სასარგებლო,
810 ბრძნულად გიპოვნია მოხუცის წამალი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ცეცხლზე შედგმულია ოსპის შეჭამადი,
შეხვრიპე, თუ გინდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგი ამბავია,
სიცხეც რომ დამაცხრეს, ხელფასი მექნება,
აქვე დავრჩები და შეჭამადს მივირთმევ.
815 კი მაგრამ, მამალი რისთვის მომიყვანე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
საქმის განხილვისას თუ ჩაგეძინება,
ამან რომ იყივლოს და გამოგაღვიძოს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთი რამ მაკლია, სხვა ყველაფერია,
ლიკოსი მომართვით, თუკი შეიძლება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
820 აქ გახლავს ლიკოსი თავის ბატონითურთ.
(აძლევს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გმირო მეუფეო, რა საშინელი ხარ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ისევე, როგორც რომ ჩვენი კლეონიმე.
– 119 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მართლაც, გმირია და არა აქვს იარაღი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, დაჯექი და იწყე სასამართლო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
825 შენ მიდი, მოუხმე, ვზივარ, რახანია!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
რა საქმე ჯობია, ახლა შევთავაზო?
მსახურებს რამე ხომ არ ჩაუდენიათ?
(ხმამაღლა)
თრატამ ამასწინათ ქოთანი დაგვიწვა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოიცა, შეწყვიტე! კინაღამ დამღუპე!
830 მითხარი, სად არის ჩემი ბარიერი,
ეს ხომ სასამართლოს წმინდა ნაწილია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მართლაც რომ არ არის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე თვითონ მოვძებნი,
აი, გავიქცევი, ვიპოვი რაიმეს.
გარბის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა მძიმე რამ არის, თურმე, ჩვეულება!
ქ ს ა ნ თ ი ა
(შემორბის)
835 ყორნებს წაუღიხარ! ეს ახლა ძაღლია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა ხდება, მითხარი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ახლახან ლაბესმა,
ძაღლმა, მოიტაცა სამზარეულოში
– 120 –
ყველის ნაჭერი და შეჭამა კიდევაც.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამაზე ექნება ახლა სასამართლო
840 მამაჩემს, ბრალმდებლად უნდა გამოხვიდე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მე არა! მეორე ძაღლმა თქვა, ბრალმდებლად
დავდგები, თუ ვინმე საჩივარს აღძრავსო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
წადი, მოიყვანე ორივე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მივდივარ.
ქ ს ა ნ თ ი ა გადის. შემოდის ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი წნულით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს რაა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაა და ჰესტიას წნულია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
845 ქალღმერთი გაძარცვე?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ხდება იმისთვის,
რომ «გავანადგურო ვინმე ჰესტიასგან.»
ჰა, შემოიყვანეთ, სასჯელი მწყურია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე მოვიტან დაფას და ჩხირებსაც.
გადის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მოუთმენლად)
როგორ აგვიანებ და დროს მაკარგვინებ!
850 მე მხოლოდ მიწაზე ხაზს გავატარებდი.
– 121 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(შემოდის ჩხირებითა და დაფით)
აი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაუძახე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გავიგოთ, ვინაა
დღეს ჩვენთან პირველი.
(დაფას უყურებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ ვიტანჯები!
ურნების მოტანა ხომ დამვიწყებია!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მოიცა, რას შვრები?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ურნისთვის გავრბივარ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
855 არ გინდა, თასები გვაქვს და ეს გვეყოფა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგია. გვქონია უკვე ყველაფერი,
თითქმის ყველაფერი, გარდა კლეფსიდრისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ღამის ქოთანზე მიუთითებს)
აბა ეს რა არის, კლეფსიდრა არაა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოგიმზადებია კარგად ყველაფერი.
860 სასწრაფოდ შინიდან ცეცხლი მოიტანეთ,
ცეცხლი, საკმეველი და მირტის ტოტები,
რათა ჯერ მოვუხმოთ ღმერთებს უზენაესს.
მსახურებს ყველაფერი მოაქვთ. ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი მსხვერპლშეწირვისათვის
ემზადება, ხოლო მსახურები სცენას სასამართლოს მაგვარად აწყობენ.
– 122 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ჩვენ კი ზედაშე უნდა დავღვაროთ,
ლოცვა-კურთხევით
865 კეთილი სიტყვა უნდა გიბრძანოთ,
რადგან ომიდან და კამათიდან
ღირსეულად ხართ გამოსულები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ჯერ მოწიწება და დუმილი დამკვიდრდეს!
ფოიბოს აპოლონ, კეთილად წავიდეს
870 ის საქმე, რომელსაც
ეს კაცი თავისი კარის წინ ეწევა.
ყველას გამოგვადგეს მერმე მაგალითად,
გვაცილე შეცდომა,
იეიე, პეან!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
875 ჩემი წინკარის მფარველო, ღმერთო და მეზობელო
აგიევს ჩემო,
მბრძანებელო და უფალო ჩვენო, გადამირჩინე მამა,
ბატონო,
იხსენი იგი მძვინვარე ზნისგან, ნუღარ იქნება მკაცრი,
სასტიკი
და მის პატარა სულს შეურიე ანტიკირული თაფლი, მეუფევ.
ნეტავ, დღეიდან გაგვიხდებოდეს
იგი კეთილი
880 და ბრალმდებლებზე მეტად უყვარდეს
ბრალდებულები,
ცრემლი მოადგეს, თუკი ვინმე შეევედრება,
შეწყვიტოს მტრული კათცმოძულება,
ამოიგლიჯოს ბრიყვული სისხლიდან
ჭინჭარი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
885 ლოცვას ვუერთდებით, ვაპირებთ, ვიმღეროთ
იმაზე, რაც ბრძანე, გარდაქმნის ამბებზე.
კეთილად განვეწყვეთ შენდამი, როდესაც
გავიგეთ, რომ შენ ხარ
ხალხის მოყვარული, როგორც სხვა არავინ
– 123 –
890 ახალგაზრდათაგან.
პირველი ეპისოდიონი
მსახურებს ორი ძაღლი შემოჰყავთ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თავმჯდომარეობს)
ვინმე ხომ არ დარჩა გარეთ მოსამართლე?
საქმე თუ დაიწყო, ვეღარ შემოვუშვებთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბრალი ვის ედება?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ძაღლზე მიუთითებს)
ამას.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაისჯება!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
უსმინეთ ბრალდებას: «ბრალს კიდათენელი
895 ძაღლი დებს ექსონელ ლაბესს იმაზედ, რომ
მან სიცილიური ყველი შესანსლა და
ნამდვილად ღირსია ლეღვის ბორკილისა.»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუკი დაუმტკიცდა, ძაღლურად მოკვდება!
სასამართლოსთან მოჰყავთ ძაღლი ლ ა ბ ე ს ი .
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აი, ბრალდებული ლაბესი ესაა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
900 რა საზიზღარია, ჰო, გამოხედვაც კი
ქურდული ჰქონია, კბილებს აკრაჭუნებს!
ახლა, მოსარჩელე სად არის, მითხარით.
ძ ა ღ ლ ი
ჰავ, ჰავ, ჰავ!
– 124 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აქ არის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეორე ლაბესი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
კარგად ყეფს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ქოთნებსაც კარგად ამოლოკავს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
905 დადუმდი, დაჯექი!
(ძაღლს)
გამოდი სიტყვაში.
ძ ა ღ ლ ი შემაღლებულზე ადის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
ახლა კი შეჭამადს დავისხამ, შევსანსლავ.
(ჭამს)
ძ ა ღ ლ ი
ისმინეთ ბრალდება, რომელიც დავდე მე,
ბატონო მსაჯულნო, ამ ძაღლს და მამაძაღლს.
მძიმეა, მძიმეა ეს დანაშაული!
910 ამან დაითრია ყველის ნაჭერი და
ჩაისიცილივა, მუცელი გაივსო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ზევსს ვფიცავ, სრულიად ნათელი საქმეა,
ბრალდებულს ყველისგან კიდეც აბოყინებს,
საძაგელს.
ძ ა ღ ლ ი
მე წილი რომ ვთხოვე, არ მომცა.
915 ეს ახლა რამეში თქვენ გამოგადგებათ,
თუ მე, ძაღლს, მისნაირს, ყველიც კი არ მომცა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნამდვილად! ჩემთვისაც რომ არ მოუცია!
– 125 –
ამ შეჭამადივით ცხელ-ცხელი კაცია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით, ნუ განსჯი, სანამდე
920 ორივე მხარეს არ მოუსმენ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ძვირფასო,
საქმე თუ ცხადია, რას უნდა ვუსმინო?
ძ ა ღ ლ ი
ამას ნუ დატოვებთ დაუსჯელს, ეს არის
ძაღლთაგან ყველაზე უფრო მარტომჭმელი,
ამან ქვასანაყის ირგვლივ იცურა და
925 ქალაქებიდანაც ქერქი გამოჭამა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე ქერქიც არა მაქვს, ქოთნის დასაგმანი!
ძ ა ღ ლ ი
უნდა დაისაჯოს, რადგან ვერასოდეს
ერთად ვერ იქნება ორი ქურდბაცაცა.
თუ გინდათ, შემდგომში ცუდად არ ვიყეფო,
930 ან თუ არ გინდათ, რომ სულ აღარ ვიყეფო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაიმე, ვაიმე!
რამდენ რაიმეში ედება ბრალი მას!
რად უნდა ძიება, ქურდია ეს კაცი.
ასეა, მამალო? კიო, თვალს მიშვრება.
935 აბა, თესმოთეტო, მომართვი ქოთანი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თვითონ ჩამოიღე, მე ვუხმობ მოწმეებს.
აბა, მოწმეებო: ჯამო, ქვასანაყო,
დანავ და ღუმელო, ქოთანო, ყველანი
მობრძანდით, ვინცა ხართ გამოძახებულნი.
მსახურებს დასახელებული ნივთები შემოაქვთ.
– 126 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
940 შენ კიდევ შარდავ და ჯერაც არ დამჯდარხარ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ჯდება და ბრალდებულზე მიუთითებს)
მე კი მოვათავე, ეს კი აქ ჩაისვრის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, აღარ მოიშლი საწყალ ბრალდებულთა
სიძულვილს? რა არის, კბილებით გიჭირავს?
(ლაბესს)
ამოდი, როგორმე თავი დაიცავი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
945 მე ასე მგონია, სათქმელი არა აქვს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, მე მგონია, მაგას მოუვიდა
ის, რაც თუკიდიდეს მოუხდა, ხომ გახსოვს, –
უეცრად ბრალდებულს ყბა რომ გაუხევდა?
(ლაბესს)
გადი და მე თვითონ დაგიცავ, საბრალოვ.
(ბრალდებულის ადგილს იკავებს)
950 ძალიან ძნელია, ცილს რომ დაგწამებენ,
იმ ძაღლის დაცვა, თუმც მე მაინც ვაპირებ,
რადგან კეთილია და მგლების მდევნელი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აჯობებდა, გეთქვა, ქურდი და შეთქმული.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
საუკეთესოა დღევანდელ ძაღლთაგან,
955 ვინც ახლა დიდ ჯოგებს უდგას სათავეში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მერედა რად ვარგა, ყველი თუ შეჭამა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
როგორ თუ არ ვარგა? კარებს ხომ იცავს და
შენი გულისათვის რას არ გააკეთებს!
– 127 –
კითარას არ უკრავს, უნდა აპატიო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
960 მაგას აჯობებდა, წერა არ სცოდნოდა,
რომ თავდასაცავი სიტყვა არ ეწერა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ყური დაუგდე, კარგო, ჩემს მოწმეებს.
აბრძანდი, დანავ, და ხმამაღლა გვითხარი,
შენ ხომ იმ დროისთვის მმართველი იყავი:
965 დაჭერი თუ არა მაშინ ყველაფერი?
ამბობს, დავჭერითო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ცოცხალი ტყუილი!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ძვირფასო, ტანჯულნი უნდა შეიბრალო.
ლაბესს რომ უყურებ, სულ თევზის თავები
უწევს შესაჭმელად და კიდევ ეკლები.
(კიდათენელ ძაღლზე მიუთითებს)
970 ეს კი, ვიღაცაა, სახლს იცავს მარტოდენ.
მოელის, სახლში ვინ რას შემოიტანს და
იმისგან მოითხოვს წილს; კბენს, თუ არ მისცეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
უბედურებაა! თითქოსდა ვრბილდები!
ბრაზი გადამდის და თან ვრწმუნდებისავით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
975 მამავ, გევედრები, ძაღლი შეიბრალე,
სულ ნუღარ დაღუპავ, ბავშვები სადაა?
(შემოჰყავთ ლეკვები)
მოდით, უბედურნო და წკმუტუნ-წკმუტუნით
ითხოვეთ, ევედრეთ, იქვითინ-იტირეთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თანაგრძნობით)
ჩამოდი, ჩამოდი, ჩამოდი!
– 128 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩამოვალ,
980 თუმცა ამ «ჩამოდიმ» ბევრი მოატყუა,
მაინც დაგიჯერებ, ჩამოვალ, ძვირფასო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ცრემლებს იწმენდს)
ყორნებმა წამიღოს! ჭამა რა ცუდია,
მალე ავტირდები და ასე მგონია,
ეს იმის ბრალია, ჭამით რომ გამოვსკდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
985 გამართლებულია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ტონს იცვლის)
ძნელი სათქმელია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, მიიქეცი უკეთესობისკენ,
ეს კენჭი აიღე და ბოლო ურნაში
ჩააგდე და ამით გაათავისუფლე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(დგება)
არა, კითარაზე არ ვუკრავ, ძვირფასო!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ხელს ჰკიდებს მამამისს)
990 მაშ, შემოვუაროთ ურნებს, მამაჩემო.
თასების ირგვლივ დადიან.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სად არის პირველი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ბოლოზე მიუთითებს)
ესაა.
– 129 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კენჭს აგდებს)
აქ ვაგდებ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მაყურებელს)
შეცდა, გაამართლა მისდაუნებურად.
მე კენჭებს ამოვყრი.
(თასებს აბრუნებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
და რა შედეგია?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თითქოსდა კენჭებს ითვლის)
ახლავე გავიგებთ. გამართლებულია!
(ფილოკლეონი ეცემა)
995 ო, მამა, რა მოგდის? წყალი მოიტანეთ!
(მსახურებს წყალი მოაქვთ)
თავი წამოსწიე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(გრძნობაზე მოდის)
მითხარი, ნამდვილად
გამართლებულია?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ზევსს ვფიცავ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე მოვკვდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დარდი ნუ გექნება, კარგო, წამოდექი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ჩემს თავს უბედურს როგორ ვაპატიო?
1000 კაცი გავამართლე! ახლა რა მომივა?
მრავალღირსეულო ღმერთებო, შემინდეთ!
მე ის უნებლიედ შემომესამართლა.
– 130 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ნურას იდარდებ, ჩემს ხელში იქნები,
გექნება სმა-ჭამა და წასვლა-წამოსვლა,
1005 სადილი, ნადიმი, სანახაობები,
რომ შენი სიბერე ტკბილად გაატარო,
რომ ვეღარ დაგცინოს ავმა ჰიპერბოლემ,
მომყევი, შევიდეთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
იყოს, თუ ასეა.
შინ შედიან. მსახიობებს სცენიდან გააქვთ სასამართლოს მოწყობილობა.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(მამა-შვილს)
მაშ, ახლა წადით გახარებულნი.
(მაყურებელს)
1010 ამასობაში კი მირიადნო,
აურაცხელნო,
მასზე იზრუნეთ, რაც აქ ითქმება,
ის უნაყოფოდ ნუ დაეცემა
მიწას.
თუმცა ეს მოსდის ბრიყვ მაყურებელს
და თქვენ არაფრით არ გემუქრებათ.
1015 აქ ყურადღებით იყავი, ხალხო, თუ მართლა გიყვარს ჭეშმარიტება,
რადგან ჩემს პოეტს ახლა სურს, მაგრად გაკიცხოს ჩვენი
მაყურებელი.
ამბობს, მომექცნენ უსამართლოდო, სიკეთე სულ არ დამიფასესო;
ზოგი სიკეთე ცხადად კი არა, შეფარვით მაქვსო მე ნაკეთები,
როცა პოეტებს მივაბაძინე ევრიკლესეულ მისნობისათვის,
1020 სხვების მუცლებში შევაღწიე და კომედიები შევუღვარეო
და ამის შემდეგ ცხადად ჩავიგდე საფრთხეში თავი მე თვითონაო,
როდესაც არა სხვისი მუზების ბაგით დავიწყე მეტყველებაო…
ამაღლებულმა, პატივდებულმა, როგორც არავინ
ყოფილა თქვენგან,
მე მივაღწიე მაღალ მწვერვალებს და მაინც, მაინც არ
ვქედმაღლობო,
– 131 –
1025 არც პალესტრებში მე არ დავრბივარ ნორჩი ბიჭების
საცდუნებლადო,
არც ვინმეს თხოვნას ვაკმაყოფილებ, კომედიაში გამოვუყვანო
სატრფო ბიჭიო, რადგან მე მაქვსო ამის შესახებ სწორი აზრიო,
მუზებს, რომლებსაც მე ყურს ვუგდებო, მაჭანკლობას ვერ
დავაკისრებო.
როგორც კი გუნდი ჩავიგდე ხელში, ადამიანებს კი არ დავეცი
1030 თავს, მე ჰერაკლეს საკადრი რისხვით თავს დავაცხერი
უდიდეს ხალხსო
და მამაცურად წინ დავუდექი სულ თავიდანვე
თვითონ კბილბასრსო,
რომელიც კინას უუსაშინლეს სხივებს ასხივებს თვალებიდანო,
ირგვლივ კი, თურმე, დასაღუპავი ასი მლიქვნელის ენა ულოკავს
თავსო; ჰქონია ხმა ჩანჩქერივით, დამღუპველია მასთან შეხვედრა –
1035 სელაპის თავი, ლამიას წინა და უკანალი კი აქლემისა.
მე ეს ურჩხული რომ დავინახე, არც შევშინდი და ვერც მომისყიდეს,
თქვენი გულისთვის ახლაც ვიბრძვიო, ასე გიბრძანათ ჩემმა პოეტმა.
ამბობს, შარშან მე თავს დავეციო ციებასაც და ცხელებასაცო,
რამაც მამები დაგვიხრჩო ღამით და დაგვიწამა პაპის პაპები;
1040 რაც ლოგინებში მოგიძვრებოდათ, თუ საზოგადო საქმეს ოდნავაც
აარიდებდით თავს, შეთითხნიდნენ საქმეს, გიხმობდნენ
სასამართლოში,
ბევრი თქვენგანი, შიშით აღძრული უმალ გარბოდა
პოლემარქოსთან.
ეს ბოროტება რომ აგაცილათ, ჩვენი მხარე რომ გაწმინდა, სწორედ
მას უღალატეთ შარშან, როდესაც თავის უახლეს
აზრებს გითესდათ.
1045 თქვენ ეს აზრები ვერ შეიცანით და არც აცალეთ აღმოცენება.
როცა ზედაშეს სწირავს პოეტი, მაშინ იფიცებს დიონისესაც,
რომ არასოდეს არვის სმენია იმაზე უფრო კარგი სიტყვები.
თვენ შეირცხვინეთ თავი, როდესაც ამ ამბავს მაშინ
ვერ მიხვდით თვითონ…
ხოლო პოეტი მცოდნეთა მიერ იმისთვის ხომ არ გაიკიცხება,
1050 რომ მეტოქეებს ისე გაუსწრო, იმედის ეტლიც კი დაელეწა.
მომავალში კი, კეთილო ხალხო,
ის პოეტები, ვინაც ცდილობენ,
სიახლის ძებნას შესწირონ თავი,
უფრო გიყვარდეთ და დააფასეთ,
1055 მათი აზრები კი შეინახეთ
– 132 –
და ზანდუკებში ვაშლებთან ერთად
ჩააწყვეთ. ამას თუ გააკეთებთ,
ერთ წელიწადში თქვენი სამოსი
გონივრულობით გაიჟღინთება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1060 ოდა ოჰ, ოდესღაც ხომ გუნდებში ტოლს არავის ვუდებდით
და ბრძოლებშიც ვვარგოდით,
სხვა თუ არა, ამაში ხომ ვაჟკაცები ვიყავით!
იყო უწინ, ოდესღაც…
დრო წავიდა, გედის ფრთაზე უფრო თეთრი
1065 დაგვიტოვა თმები.
თუმცა დავრჩით ნარჩენები,
ჭაბუკური ძალა გვინდა,
რადგან ვთვლით, რომ ეს სიბერე
გახლავთ ბევრად უკეთესი
ბევრი ბიჭის კულულსა და
1070 გავასქელობაზედაც.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ეპირ. თუკი ვინმე თქვენგანს, ჩვენო კარგო მაყურებელო,
უკვირს, როცა ხედავს, რომ მაქვს წელი ავი კრაზანის
და აფიქრებს, თუ რას ნიშნავს ამოდენა ნესტარი,
მე იოლად აღმოვუფხვრი განათლების ხარვეზებს.
1075 ჩვენ, ვისაც ეს ნესტრები გვაქვს დაკიდულნი, გახლავართ
ერთადერთნი ატიკელნი, ნაღდი ავტოხთონები,
მოდგმა კეთილშობილი და მოდგმა უმამაცესი,
ვინც დაიცვა ეს ქალაქი ბარბაროსებისაგან,
როცა კვამლით გვავსებდნენ და გადაბუგვას გვიქადდნენ,
1080 როს უნდოდათ, დაერბიათ კრაზანის ბუდეები.
უმალ ფარი ვიფარეთ და შუბით შევიარაღდით,
მძაფრი რისხვით აღვივსეთ და მძიმე ომი გავმართეთ,
კაცი კაცთან დადგა მაშინ, ტუჩი მრისხანებისგან
დაიკბინა, ისრებისგან ცას ვერ დაინახავდი.
1085 შეგვეწივნენ ღმერთები და საღამოსთვის ვაოტეთ,
რაკი სწორედ ზედ ბრძოლის წინ ლაშქარს ბუმ გადუფრინა.
დავედევნეთ, დავუნესტრეთ ტომრებივით შარვლები,
გარბოდნენ და ჩვენც ნესტრებით ყბებს და წარბებს ვწვდებოდით;
კარგად დაგვიმახსოვრეს და ახლა ბარბაროსებში
– 133 –
1090 სიმამაცის ნიმუშია ატიკური კრაზანა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა იმიტომ, რომ საშინელი ვიყავი და არაფრის,
არაფრის მეშინოდა!
მივაწექი ხომალდებით, გავაქციე ლაჩრები.
იმიტომ, რომ ჩვენ მაშინ
1095 არ ვფიქრობდით ლამაზ-ლამაზ ტირადებზე
და არც მაბეზღრობაზე.
ჩვენი ფიქრი ეს იყო, ვინ
იქნებოდა უკეთესი
მენიჩბე და უამრავი
ქალაქიც ჩვენ ავიღეთ.
1100 გადასახადს ჩვენ გვიხდიან,
ესენი რომ იპარავენ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტეპირ. კარგად თუ დაგვაკვირდებით, აღმოაჩენთ უმალვე,
რომ ზნითა და ცხოვრებით მართლაც ვგავართ კრაზანებს.
ჯერ ერთი, ხომ არ არსებობს სულიერი, ამაზე
1105 უფრო მძიმე ხასიათის, უფრო აუტანელი!
ამას გარდა, სხვა რამითაც ვემსგავსებით კრაზანებს:
ტყუილად ხომ არ იქნება, გუნდად რომ ვიკრიბებით,
ბუდეს ვიქმნით არქონტთან და ბუდეს ვიქმნით თერთმეტთან,
ზოგი ოდეონშია და ზოგი კედლებს აწყდება,
1110 ზუზუნებენ, თავი ყველას დაუხრია მიწისკენ,
როგორც მატლებს, ფიჭაში რომ დაძვრებიან უაზროდ.
სარჩოს შოვნაზე თუ მიდგა საქმე, აქაც რა გვიჭირს,
ვისაც ვნახავთ, დავნესტრავთ და სარჩოც არ მოგვაკლდება;
მაგრამ მუქთამჭამელებიც არ გვაკლია, მამლები,
1115 ნესტარი არ გააჩნიათ, ხელისგაუნძრევლად რომ
მიირთმევენ, რაც ჩვენ დიდი გარჯის ფასი გვიჯდება.
ესაა, რომ არ გვასვენებს, ომში ვინც არ ყოფილა,
ის ხალხია, ჩვენს ხელფასს რომ ახრამუნებს, ქვეყნისთვის
რომ არც შუბი, არც ნიჩაბი ხელში არ აუღია.
1120 მომავალში, მე ვთვლი, უნდა მოქმედებდეს კანონი:
ნესტარი არ გაგაჩნია? – ვერ მიიღებ ტრიობოლს.
– 134 –
მეორე ეპისოდიონი
შემოდიან ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი და ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი; ფილოკლეონს დაფლეთილი
მოსასხამი და ძველი ფეხსაცმელი აცვია. ბატონებს მოჰყვებათ მონა, რომელსაც ახალი
მოსასხამი და ფეხსაცმელი მოაქვს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავის მოსასხამზე მიუთითებს)
სანამ ცოცხალი ვარ, ამას არ გავიხდი,
მტერთან დარჩენილი ამან არ დამიხსნა,
თავზე რომ დაგვეცა დიდი ბორეასი?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ახალ მოსასხამს აწვდის)
1125 შენ, მგონი, არც გინდა, სიკეთე მიიღო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა, ღმერთმანი, ეგ სულ არ მჭირდება,
ჩემი მოსასხამი თევზით რომ დავსვარე,
მაუდის მთელავის ვალიც კი დავიდე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ხომ მომაბარე თავი სამუდამოდ,
1130 რომ მეკეთებინა სიკეთე ნიადაგ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა გინდა, მითხარი!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეგ გაიხადე და
ძვირფასი სამოსი მოისხი ახლავე.
(ძალად აცმევს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღირს კი, გააჩინო შვილები, გაზარდო,
რომ მერმე დაგახრჩონ ამ ჩემი ვაჟივით?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1135 მოეშვი ლაყბობას. აიღე, ჩაიცვი.
– 135 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მოსასხამს უყურებს)
ღმერთების სახელით, ეს რა ოხრობაა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს გახლავს პერსისი ანუ კავნაკესი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე კიმეტიდური ტყაპუჭი მეგონა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა გასაკვირია, შენ ხომ არ ყოფილხარ
1140 სარდეში, რომ გეცნო. რას იტყვი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი,
ვერც ახლა ვიცანი, თუმცა მეჩვენება,
მორიქეს ტანსაცმელს წააგავს რაღაცით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს ეკბატანაში გახლავს მოქსოვილი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ფოჩებზე მიუთითებს)
რა, ეკბატანაში ფაშვისგან მოქსოვეს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1145 რას ამბობ, ძვირფასო? ბარბაროსები ხომ
ამას აკეთებენ დიდი დანახარჯით, –
სულ ცოტა, ტალანტი მატყლი წავიდოდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, უნდა ეწოდოს «მატყლისდამღუპველი»,
არა კავნაკესი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გაჩერდი, ძვირფასო,
1150 როდესაც გაცმევენ.
– 136 –
(ცდილობს, მოასხას)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი მე უბედურს!
არ შემომასუნთქა სითბო საძაგელმა?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩაიცვამ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაგრამ საყვარელო…
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუ გინდა, პირდაპირ ღუმელი ჩამაცვი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე ჩაგაცმევ, ძვირფასო.
(აცმევს. მონას)
შენ წადი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ახალ, თბილ მოსასხამში)
1155 ჩანგალიც მოიტა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩანგალი რად გინდა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
იმით ამომიღებ, როცა ჩავიშლები.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ეგ ჯღანებიც სწრაფად გაიხადე
და «ლაკონურები» ჩაიცვი ახლავე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გინდა, დავიღუპო თავი და ჩავიცვა
1160 მტრული სახელმწიფოს მტრული ფეხსაცმელი?
– 137 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხი ჩაჰყავი და მტკიცედ გაიარე
ამ «ლაკონურებით.»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ცალ ფეხსაცმელს იცვამს)
უსამართლობაა,
ეს ხომ მტრის მიწაზე ფეხის დადგმასა ჰგავს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, ახლა მეორეც.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არა, არასოდეს!
1165 ამ ფეხზე სპარტელთა მოძულე თითი მაქვს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
უნდა გააკეთო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა უბედური ვარ,
კაცი სიბერეში ფეხსაც ვერ ვიყინავ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩაიცვი ერთი და მერმე მედიდურად
გაივლ-გამოივლი მდიდარი კაცივით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მედიდურად დადის)
1170 აბა, დააკვირდი გავლა-გამოვლას და
მითხარი, ვის ვგავარ ახლა სიარულით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ძირმაგარაზე რომ ნიორს დაადებენ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ოჰ, ერთი სული მაქვს, გავაც გავიქნიო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლა შევამოწმოთ, რას ილაპარაკებ,
1175 როცა განათლებულ ხალხში აღმოჩნდები.
– 138 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაღაცას.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც რას?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სათქმელი ბევრია,
აი, ლამიამ რომ ბუთქა დაჭერისას,
კორდოპიონმა რომ დედამისს…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არ გვინდა
ეგ ძველი ზღაპრები, რამე ჭკვიანური
1180 უნდა თქვა, უბრალო, საყოველდიღურო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მიგიხვდი. ყველაზე უფრო უბრალოა,
სინდიოფალა და თაგვი რომ იყვნენ და…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
«ბნელო, უმეცარო», უთხრა თეოგენემ
მენაგვეს, როდესაც ლანძღავდა, «თაგვსა და
1185 სინდიოფალაზე აპირებ ლაპარაკს?»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, რა ოხრობაზე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ო, დიდ-დიდ ამბებზე,
ვთქვათ, როგორ წაბრძანდი წელს თამაშობებზე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მერედა, ოდესმე სადმე კი ვყოფილვარ?
პაროსზე ვეგდე და იქაც ორ ობოლად.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1190 და უნდა ჩაურთო ისე, სხვათა შორის,
რომ ეფუდიონი კარგად ჭიდაობდა,
მოხუცი კი არის და ჭაღაროსანი,
მაგრამ მას ფერდები, მკლავები, მუცელი
რკინისებური აქვს.
– 139 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შეწყვიტე სიბრიყვე!
1195 ვინ აჭიდავებდა იქ რკინის ჯავშანით?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბრძენი, ჩვეულებრივ, ასე ლაპარაკობს.
მაშ, ესეც მითხარი, ნადიმზე რომ მოხვდე,
სტუმრებს რას ეტყოდი, ყმაწვილკაცობიდან
რას გაიხსენებდი ყველაზე ვაჟკაცურს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1200 ყველაზე ვაჟკაცურს? ყმაწვილკაცობიდან? –
ერგასიონთან რომ პალო მოვიპარე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მღუპავ? რა პალოო? თქვი, რომ ნადირობდი
ტახსა და კურდღელზე, ანდა ჩირაღდნებით
დარბოდი… ირჩიე, რაც სახალისოა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1205 კი, კი, გამახსენდა მართლა სახალისო.
ერთხელ ფაილოსმა მაგრად მაგინა და
მე სასამართლოში საქმე გავურჩიე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არ ვარგა, შეწყვიტე! ერთი, წამოწექი,
ისწავლე სუფრაზე მოქცევის წესები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1210 პირდაპირ წამოვწვე?
(წვება)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, წესიერად!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, გადავბრუნდე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, არა-მეთქი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, როგორ?
– 140 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მუხლები გაშალე და როგორც
ათლეტი, მსუბუქად მიწექ ხალიჩაზე.
მერმე კი შეაქე ბრინჯაოს ჭურჭელი,
1215 ჭერი შეისწავლე, ნოხი შეამჩნიე.
წყალი ხელებისთვის. მაგიდა შემოაქვთ.
ვსადილობთ. ხელს ვიწმენდთ. შევწირავთ ზედაშეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით, ჩვენ ძილში ვქეიფობთ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფლეიტამ ნიშანი მოგვცა, ნადიმობენ
1220 თეორე, ესქინე, ფანოსი, კლეონი,
ვიღაც უცხოელიც, ძე აკესტორისა.
ამათთან აჰყვები სუფრულს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა თქმა უნდა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მართლა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვით ვერავინ დიაკრიელთაგან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე გავიგებ. ვთქვათ, მე ვარ კლეონი,
1225 ვმღერი «ჰარმოდიოსს»; აბა, შენ ამყევი.
(მღერის)
«არასოდეს არ შობილა ათენში…»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(აგრძელებს)
…მსგავსი თაღლითი და ქურდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამას იმღერებ და ქოქოლას დაგაყრის,
ღრიალით აგიკლებს, თან გაგანადგურებს
1230 და სულ გაგაძევებს ქვეყნიდან.
– 141 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუ მართლა
მაგით დამემუქრა, მე ახალს ვუმღერებ:
«კაცო, რომელიც
დიდს დაეძებ ძალაუფლებას,
საცაა დააქცევ
1235 სახელმწიფოს, უკვე ირყევა.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხელი თუ ჩასჭიდა თეორემ კლეონს და
ასეთი სიმღერა თუკი წამოიწყო:
«ადმეტე უნდა გახსოვდეს, ძმაო, და ხალხი გიყვარდეს?»
ამას რას მიუგებ პასუხად?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ლირიკულს:
1240 «მელაკუდობა არ ვარგა,
ყველას მეგობრად ვერ დაუდგები.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერმე გააგრძელებს ბრძენი მუსიკოსი –
ესქინე, ცნობილი სელოსის ვაჟკაცი:
1245 «ფული და ცხოვრება
მე, კლიტაგორასა
და თესალიელებს!»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
«…ოხრად გაგვიფლანგავს შენცა და მეც.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამაში ძალიან მაგარი ყოფილხარ.
1250 სადილზე ვეწვიოთ ახლა ფილოკტემონს.
(მსახურს)
შენ, ბიჭო კროისოს, სადილი მოიტა.
(ფილოკლეონს)
გამოვთვერი კაცურად!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ შეიძლება!
სმა ბოროტებაა. კარების მტვრევა და
სხვა დავიდარაბა ღვინისგან არ ხდება?
– 142 –
1255 ამიტომ არ გვხდება ჯარიმა ნასვამზე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, თუ წესიერ ხალხში აღმოჩნდები.
დაზარალებულთან მიხვალ, მოუყვები
რამეს სასაცილოს, რამეს ეზოპედან,
ანდა სიბარიტულს, რაც რამ გისწავლია
1260 ნადიმზე, მიიყვან საქმეს სიცილამდე,
ისიც გაიცინებს და თავს დაგანებებს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბევრი სასაცილო რამ უნდა ვისწავლო,
რომ არსად ჯარიმა არ გადავიხადო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ნურაფერი ნუღარ დაგაყოვნებს.
გადიან. მონა კალათით მიჰყვება.
მცირე პარაბასისი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1265 ოდა თავი ხშირად ჩამითვლია
გამჭრიახ არსებად და
ბრიყვად კი არასოდეს.
ამინიას, სელოსის ძეს,
კრობილოსის ნაშიერს,
მაინც ვერ შევედრები,
შიმშილისგან უხმებოდა
კუჭი ანტიფონტივით.
1270 ხილს ვინ მიაშავებდა!
მერმე ელჩად გაგზავნეს
კაცი ფარსალოსში და
იქაური ღატაკები
გაიხადა მეგობრად
თავად უღატაკესმა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
1275 ავტომენე, ბედნიერი კაცი ხარ,
ეპირ. რა ხელმარჯვე ვაჟკაცები დაზარდე!
ერთია და საყვარელი კაცია,
– 143 –
კითარაზე უკრავს გასაგიჟებლად!
მეორე ხომ მსახიობი კაცია!
1280 მესამე კი, არიფრადე, ბრძენია,
შენ ხომ თვითონ დაიფიცე, არვისგან
უსწავლია, თვითონ დაეუფლაო
ენის ტრიალს კახპა დედაკაცებთან.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ კლეონი
1285 მომაწვა და უკან დამახევინა,
მანამდე კი ამირია ცხოვრება.
მე ავყვირდი, ხალხი კი ახარხარდა,
ჩემი დარდი აღარ ჰქონდათ, უნდოდათ,
გაეგოთ, ხუმრობას თუ ვაპირებ.
1290 ეს რომ ვნახე, მეც უკან დავიხიე,
მაგრამ იქნებ სურომ ვაზსაც აჯობოს.
მესამე ეპისოდიონი
ბაზრის მოედანი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
(შემორბის ყვირილით, გვერდებზე ხელს იკიდებს)
რა ბედნიერია კუ ტყავის ბაკანით,
სამგზის ბედნიერი დაჯავშნულ გვერდებით!
რა წინდახედული ყოფილხართ, კუებო,
1295 მაგარი ზურგი გაქვთ, დარტყმას რომ აიტანს!
მე კი დავიღუპე მაგრად გაროზგილი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ, ბიჭო, რა მოხდა? მოხუციც რომ იყო,
«ბიჭოთი» მოგმართავ, თუ გაილახები.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ჩვენმა ბერიკაცმა მაგრად აურია,
1300 ის იყო სტუმრებში ყველაზე შემთვრალი;
იყვნენ ლისისტრატე, ჰიპილე, ლიკონი,
თუფრასტე – ფრინიქეს მთელი ძმაკაცობა.
– 144 –
ჩვენმა თავხედობით სუყველას «აჯობა».
ჯერ იყო, მუცელი რომ ამოიყორა,
1305 დაიწყო ხტუნვა და უაზრო ჭიხვინი,
ვირი ხომ გინახავს ქერით გაბერილი.
მერმე მე მიმპერტყა სულ «ბიჭოს» ძახილით.
ეს რომ დაინახა, უთხრა ლისისტრატემ:
«მაგონებ, მოხუცო, მთხლეს მაღლა ამოსულს,
1310 ვირს აცუნდრუკებულს და ბზეზე გაქცეულს.»
ეწყინა ბერიკაცს და უთხრა სანაცვლოდ:
«შენ თვითონ კალიას ჰგავხარ, ლისისტრატე
და ძოძნებშემოცლილ სთენელეს, საბრალოს.»
ყველამ გაიხარა, გარდა თუფრასტესი,
1315 თითქოს ღირსეული კაცი ყოფილიყოს.
მაშინ თუფრასტესაც მიადგა: «მითხარი,
აქ რას გვეჭიმები, რას გვედიდგულები,
მდიდრების მასხარავ, დამპალ-პარაზიტო?»
ასე დაუარა ყველას რიგრიგობით,
1320 დასცინა სუყველას, თან სიტყვებს ამბობდა
უაზროს, როყიოს, ბრიყვულს, უადგილოს.
კარგად რომ გამოთვრა, სახლში წამოვიდა,
გზაში ვინც შემოხვდა, თავში წაუთაქა.
აი, მობრძანდება სულ ბანცალ-ბანცალით…
1325 მე განზე გავდგები, სანამ მომხვდებოდეს.
ბანცალით შემოდის ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი, ჩირაღდანი უჭირავს და ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ
ქ ა ლ ს მოათრევს; მათ მოჰყვება ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი და მ ო მ ჩ ი ვ ა ნ თ ა ხროვა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შეწყვიტე! მიბრძანდით!
კვალდაკვალ თუ გამომყვება
ვინმე, მაგრად იტირებს!
თუ ახლა არ წაეთრევით,
1330 საძაგლებო, ამ ჩირაღდნით
გადაგბუგავთ სუყველას.
მ ე ი ნ ა ხ ე
ხვალ სასამართლოში მოხვალ და ყველასთან
პასუხს გაგებინებთ მაგ თავხედობისთვის.
ყველანი მოვალთ, რომ შენ გამოგიძახოთ.
– 145 –
(გადის.)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1335 ვაი, გამომიძახებენ!
ეგ ძველი ამბებია,
არ გამაგონოთ ეგ თქვენი
სასამართლო! ვაი!
(ფლეიტისტ ქალზე მიუთითებს)
მე ეს მომწონს! ძირს ურნები!
(ბრბოს)
1340 გამეცალეთ! მოსამართლე
სად ბრძანდება? მომშორდით!
(ბრბო იშლება, ფილოკლეონს ფლეიტისტი ქალი სცენაზე აჰყავს)
ამოდი, ამოდი, ოქროს ხოჭუნიავ,
ამ თოკს ჩაეჭიდე, აგერ რომ მკიდია,
ოღონდ გაუფრთხილდი, თოკი დამპალია,
თუმც ხელის შეხება სულ არ ეწყინება.
1345 მარჯვედ მოგიტაცე, როცა შენ სტუმრებთან
უკვე აპირებდი გალესბოსელებას.
ამ «თოკსაც» ეკუთვნის ამისთვის მადლობა;
მაგრამ შენ ამაზე სულ რომ არ იზრუნებ,
სულაც მოატყუებ და კიდეც დასცინებ,
1350 ეგ ვიცი, ასე ხომ სხვასაც მოქცევიხარ.
თუმცა, ცუდ ქალობას თუ არ გამოიჩენ,
როდესაც მოკვდება ჩემი ვაჟიშვილი,
დაგიხსნი და ხარჭად დაგისვამ, ლამაზო.
ახლა ვერ ვპატრონობ საკუთარ ქონებას,
1355 ჭაბუკი გახლავარ და მმეურვეობენ;
ვაჟი მითვალთვალებს, აუტანელია,
რწყილისგამტყავებელკვლიავისგამრჩევი.
ისიც კი აშინებს, უცებ არ გავირყვნა,
ჩემს გარდა არც ერთი მამა ხომ არა ჰყავს!
1360 მობრძანდა… შეხედე, აქეთკენ მოიწევს.
მოდი, ამ ჩირაღდანს ხელი დაავლე და
აი, აქ დადექი, რომ გავათამაშო,
როგორც მათამაშა ჩემს ზიარებამდე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეი, შენ, ბრიყვო და ყველაფრისსრესიავ,
– 146 –
1365 შე საკუბოვევ, რა გესიყვარულება?!
ვფიცავ დიდ აპოლონს, ეგ აღარ გაგივა!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გეტყობა, შეჭამდი მოთუშულ პროცესსაც.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს რა ხუმრობაა, სტუმრებს ფლეიტისტი
ქალი რომ მოსტაცე?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინ ფლეიტისტიო?
1370 შენ რა, საფლავიდან ამოხტი? რა გინდა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, ეგაა, შენს გვერდით დამდგარა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ჩირაღდანია, იწვის ღმერთებისთვის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, ჩირაღდანია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კი, დაღდასმულია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს შავი რაღაა, აქ რომ ამოსულა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1375 ეს ფისი იქნება, იწვის და გამოდის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მოაბრუნებს ფლეიტისტ ქალს)
ეს რაა, უკნიდან, არა უკანალი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს – ტოტი გამოდის ჩირაღდნის ტარიდან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რის ტოტი? რას ამბობ?
(ფლეიტისტ ქალს)
ერთი, აქ მობრძანდი.
– 147 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაო, რას აპირებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რასა და ავიღებ,
1380 წაგართმევ ახლავე, რაკი დამპალი ხარ
და არც შეგიძლია რამე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მომისმინე:
ერთხელ ოლიმპიურ თამაშებს ვუყურე,
იქ ეფუდიონმა მიბეგვა ასკონდა,
თუმცა იმ დროისთვის ბებერიც კი იყო,
1385 მაგრამ ახალგაზრდას ტოლი არ დაუდო;
შენც ფრთხილად იყავი, თვალებს გაუფრთხილდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთით, ოლიმპია კარგად გისწავლია.
შემოდის პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი, რომელსაც ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი მოჰყვება.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
(ქერეფონტს)
მოდი, დამეხმარე, ღმერთების სახელით.
აი, ეს კაცია ჩემი დამღუპველი:
1390 ჩირაღდანს იქნევდა და გადამიყარა
პურ-ფუნთუშეული ათი ობოლისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხედავ, რა გიქნია? დაგღუპავს ეგ შენი
სიმთვრალე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნუ დარდობ, საქმეს მოვაგვარებ
ახლავე ძველ-ძველი იგავ-არაკებით;
1395 ამ ქალთან საერთო ენას გამოვნახავ.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ორ ქალღმერთს ვფიცავარ, ანკილიონის და
სოსტრატეს ასულთან, ანუ მირტიასთან
პასუხს გაგებინებ იმ საქონლისათვის.
– 148 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ქალო, მომისმინე, არაკს მოგიყვები
1400 გასართობს.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ღმერთმანი, რა მეარაკება!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთხელ, ნასადილევს, საღამოს, ეზოპეს
თავხედმა და მთვრალმა ძუკნამ დაუყეფა.
მაშინ კი უბრძანა ეზოპემ, შე მართლა
ძუკნავ, ემაგ ყეფას, ხორბალი გეყიდა,
1405 ის არ გერჩივნაო, შე უპატრონოო?
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
დამცინი კიდევაც? მოგიხმობ, ვინცა ხარ,
ხვალვე სამართალში აგორანომებთან,
მოწმედ დამიდგება აგერ, ქერეფონტი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აბა, მომისმინე, რა გითხრა, ძვირფასო.
1410 როცა შეეჯიბრა ლასე სიმონიდეს,
უთქვამს, ყველაფერი ფეხზე მკიდიაო.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ნუთუ მართალია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შენ კი, ქერეფონტო,
ჩანს, მოწმედ უდგები ამ ქალს, ჩაყვითლებულს,
ინოს, ევრიპიდეს ფეხებზე გამობმულს.
პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი და ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი გადიან. შემოდიან
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი და მ ო წ მ ე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1415 კიდევ მომჩივანი გამოჩნდა, მე მგონი,
მოწმესაც მოათრევს, ცუდი ამბავია.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
ვაი მე უბედურს! გიხმობ სამართალში
შეურაცხყოფისთვის.
– 149 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით,
არ გინდა, მე თვითონ ვიხდი ჯარიმას და
1420 რასაც კი მოითხოვთ, მოგართმევთ ახლავე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე თვითონ მინდა, რომ მოველაპარაკო.
დიახ, ვაღიარებ, ვცემე, დავუშინე
ქვები მე სულელმა. აქ მოდი, ძვირფასო,
მინდა, მეგობრულად დავშორდეთ ერთმანეთს,
1425 ფული გამომართვი. რამდენი მოგართვა?
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
თვითონ თქვი, არ მინდა მაშინ სასამართლო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთხელ სიბარიტი თურმე ოთხთვალიდან
გადმოვარდნილა და თავი მიურტყია,
რაკი ცხენოსნობის არა ესმოდა რა.
1430 ამ დროს მეგობარი მისულა და უთქვამს:
რაიც გეხერხება, ის უნდა აკეთო.
შენაც გაიქეცი ახლა პიტალესთან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გიცნობ, მამაჩემო, ესა ხარ, რაცა ხარ.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
(მოწმეს)
შენ დაიმახსოვრე, რაც ჩვენ გვიპასუხა.
(წასვლას აპირებენ)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1435 მოიცა, ნუ ჩქარობ. ქალმა სიბარისში
დოქი დაამსხვრია…
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
(მოწმეს)
შენ მოწმე იქნები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დოქმა გამოძებნა მოწმე და უჩივლა.
– 150 –
ქალს უთქვამს, ვფიცავარ ქალწულ პერსეფონეს,
შენ მაგ მოწმეობას შეეშვა, სჯობია,
1440 რომ სადმე იშოვო კარგი არტახიო.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
იცინე, გიხმობენ ხვალ სასამართლოში.
(გადის მოწმესთან ერთად.)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დემეტრეს ვფიცავარ, აქ აღარ დავრჩები,
ახლა აგიღებ და…
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას შვრები?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რას ვშვრები?
ახლავე შეგიტან სახლში, მოწმეები
1445 ვეღარ აუდიან შენს მომჩივანთ უკვე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დელფოში ეზოპეს…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხზე არ მკიდია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
…დასწამეს, აპოლონს ია მოჰპარეო,
მან კი უპასუხა, რომ ხოჭო ნეხვისა…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დაგღუპავ მაგ ნეხვის ხოჭოებიანად!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1450 მშურს მოხუცის სიხარული.
რა დღეები დაუდგა!
რა ცხოვრება აქვს ნანახი!
ახლა გაბედნიერდება,
ჩავარდება
1455 დიდ ბედსა და განცხრომაში.
მაგრამ, მგონი, სულ არ უნდა.
ძნელი არის, უარი თქვა
– 151 –
საკუთარ ბუნებაზე;
თუმცა ბევრის ხვედრი არის,
1460 სხვის აზრს დაემორჩილოს და
ხასიათი შეიცვალოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ჩემგანაც და ბრძენთაგანაც
ქება დაიმსახურა
მამისმოყვარეობისა
1465 და სიბრძნის გულისათვის
ბიჭმა ფილოკლეონის.
ჯერ არავინ არ მინახავს
ასე ნაზი და ჭკვიანი,
აღფრთოვანებული ვარ!
1470 რაც კი უთხრა, ყველაფერი
გამსჭვალული იყო ზრუნვით,
რომ მშობელი საკუთარი
გამოესწორებინა.
ექსოდოსი
ქ ს ა ნ თ ი ა
(სახლიდან გამოდის)
ვიღაც დემონმა საქმე უცნაური
1475 შემოიტანა სახლში ნამდვილად.
მოხუცი, სმით რომ იჯერა გული,
ფლეიტის ხმაზე გადაირია,
მთელი ღამეა, ცეკვავს და ცეკვავს
სულ ძველ-ძველ ცეკვებს, თესპისისეულს;
1480 ამბობს, ნახეთო, რა უბადრუკნი
არიან ჩვენი ტრაგიკოსები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კარებში)
ვინ ზის კარებთან?
ქ ს ა ნ თ ი ა
მოდის ეს ჭირი.
– 152 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
განიხვნეს ბჭენი!
1485 შემოდის როკვა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
როკვა თუ ბოდვა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნეკნი იხრება,
გუგუნებს ნესტო
და მალა მღერის.
ქ ს ა ნ თ ი ა
შხამი დალიე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1490 მაგრად შეშინდა მაშინ ფრინიქე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
არ გადამთელო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ცახცახებს ცაში ფეხის აშვერით.
(ხტის)
ქ ს ა ნ თ ი ა
საჯდომი მოგიჩანს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შენსას მოუარე!
ჩემი სხეულის ყველა ნაწილი
1495 სწრაფად ტრიალებს მენჯის გარშემო.
ქ ს ა ნ თ ი ა
საბრალო, სულმთლად გაგიჟებულა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ახლა კი მოვუხმობ მოწინააღმდეგეთ.
ვინმე ტრაგიკოსი ცეკვით თუ იკვეხნის,
აქ გამობრძანდეს და ერთიც, შემეჯიბროს.
1500 არავინ არაა?
(შემოდის ტანდაბალი მოცეკვავე.)
– 153 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
მხოლოდ ეს ერთია.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინაა საბრალო?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კარკინეს ვაჟია
შუათანა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე მაგას ჩავყლაპავ, იცოდეთ,
სახეს გავუსივებ მუშტის ცეკვა-ცეკვით,
რიტმში ვერ ჩაჯდება!
შემოდის ახალი ჯ უ ჯ ა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მაგრამ, უბედურო,
1505 ესეც ტრაგიკოსი გახლავს, წეღანდელის
ძმაა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, საჭმელი არ შემომაკლდება.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ეს რა საჭმელია, ეს კიბორჩხალები!
კიდევ ვიღაცაა კარკინეს ვაჟთაგან.
შემოდის მესამე ჯ უ ჯ ა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს რაღა მოხოხავს, კიბო თუ ობობა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
1510 ამას რომ უყურებ, ოჯახში ყველაზე
პატარა კი არის, მაგრამ ტრაგიკოსობს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა ბედნიერი ხარ შვილებით, კარკინე!
ეს რა სიმრავლეა შენი ნარჩიტების!
უნდა ჩავიდე და შეჯიბრში ჩავება.
(ქსანთიას)
1515 როცა დავამარცხებ, კარგად დამიმწნილე.
– 154 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, ყველანი გადავდგეთ გვერდზე და დავუტოვოთ
ჩვენი ადგილი,
რათა შეიძლონ, რომ თავისუფლად გადაბზრიალდნენ
ცეკვა-თამაშით.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. სახელგანთქმულო ვაჟებო
ზღვათა მეუფისა,
1520 უდაბური ზღვის ნაპირთან
იცეკვეთ ყვითელ ქვიშაზე,
კირჩხიბის ძმებო.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. მაშ, აიქნიეთ ფეხები
ფრინიქესეულად!
1525 უნდა იხილოს ეგ თქვენი
ფეხები მაყურებელმა,
უნდა იხუვლოს!
გ უ ნ დ ი
დატრიალდი და დაირტყი მაგ მუცელზე ხელები.
1530 ფეხი ცისკენ აიშვირე, დაბზრიალდი სასწრაფოდ,
რადგან თვითონ ზღვის მეუფე მათი მამა მოძვრება,
ბედნიერი ამ თავისი კიბორჩხალა შვილებით.
აბა, ვისაც ცეკვა უყვარს, სასწრაფოდ აქ ამოდით,
ჩვენთან, სწრაფად; ეს ხომ დღემდე არავის არ უქნია,
1535 ვინმეს გუნდი კომიკოსთა ცეკვით რომ გაეყვანა.
გ უ ნ დ ი და მ ს ა ხ ი ო ბ ე ბ ი ცეკვა-ცეკვით გადიან.

კ ო მ ე ნ ტ ა რ ე ბ ი
ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი
კომედია დაიდგა ძვ. წ. 423 წელს დიდ დიონისიებზე და კომედიოგრაფოსთა ასპარეზო-
ბაში მესამე ადგილი დაიკავა. შემდგომში «ღრუბლების» წარუმატებლობით განაწყენე-
ბულმა არისტოფანემ, რომელსაც ეს კომედია თავის საუკეთესო ნაწარმოებად მიაჩნდა,
მისი გადაკეთება სცადა, მაგრამ, როგორც ჩანს, ეს საქმე ბოლომდე არ მიუყვანია და ამჟა-
მად უცნობია, დაიდგა თუ არა «ღრუბლების» მეორე რედაქცია, რომელმაც ჩვენამდე მო-
აღწია (პირველი რედაქციიდან უმნიშვნელო ფრაგმენტებია მოღწეული).
სტრ. 7. მსახურთა ცემაც რომ აღარ შემიძლია – ომიანობისას პატრონები დაშინებუ-
ლები იყვნენ, მონები მტრებთან არ გაქცეულიყვნენ ან არ დაებეზღებინათ ისინი.
სტრ. 21. მ ნ ა – ფულის ერთეული ათენში, 1200 დრაქმა.
სტრ. 46. მ ე გ ა კ ლ ე – ეს სახელი ხშირად გვხვდება ალკმეონიდების გვარში.
სტრ. 64. ქ ს ა ნ თ ი პ ე, ქ ე რ ი პ ე, კ ა ლ ი პ ი დ ე – თითოეული ამ სახელის მეორე ნა-
წილი შეიცავს «ჰიპო-» ძირს («ჰიპპოს» ცხენია): ცხენოსნობა არისტოკრატი ახალგაზ-
რდობის აუცილებელ გასართობს წარმოადგენდა.
სტრ. 96. ცა არის ღუმელი და ჩვენ ნახშირიო – აქ და სხვაგანაც არისტოფანე სოკრატეს
მიაწერს მუშაობას ნატურფილოსოფიაში, გეომეტრიაში, ლინგვისტიკასა და ა. შ., რასთა-
ნაც რეალურ სოკრატეს საქმე არასოდეს ჰქონია. ასევე არ ჰქონია ისტორიულ სოკრატეს
ფასიანი სასწავლებელი და არავისთვის უსწავლებია სასამართლო მჭევრმეტყველების
ელემენტები.
სტრ. 104. ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი – სოკრატეს ერთ-ერთი ყველაზე ახლობელი და ერთგული
მოწაფე.
სტრ. 108-109. …ლეოგორას გაზრდილი ხოხბებიც რომ მომცე… – ლეოგორა ორატორ
ანდოკიდეს მამა იყო. ხოხობი მაშინაც იშვიათ და ძვირფას ფრინველად ითვლებოდა.
სტრ. 156. ს ფ ე ტ ო ს ე ლ ი – სფეტოსი ატიკის ერთ-ერთი დემი იყო.
სტრ. 180. თ ა ლ ე ს ი – ძვ. წ. ´³³ საუკუნის ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი.
სტრ. 211. ე ვ ბ ე ა – უხვმოსავლიანი კუნძული ატიკის აღმოსავლეთით; პელოპონე-
სის ომის პირველ წლებში ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს გააცამტვერა პერიკლემ.
– 156 –
სტრ. 257. ა თ ა მ ა ნ ტ ი – ლეგენდარული გმირი. სოფოკლეს ამავე სახელწოდების
ტრაგედიაში მას თავი უნდა შეეწირა ზევსისათვის საკუთარი შვილების მიმართ ჩადე-
ნილი დანაშაულის გამო. ღვთისთვის შესაწირ არსებას გვირგვინით ამკობდნენ ხოლმე.
სტრ. 270. ო ლ ი მ პ ო (ო ლ ი მ პ ი, ო ლ ი მ პ ო ს ი) – საბერძნეთის ჩრდილოეთით,
თესალიაში მდებარე წმინდა მთა, უზენაესი ღმერთების ადგილსამყოფელი.
სტრ. 273. მ ე ო ტ ი ს ი ს ჭ ა ო ბ ი – მეოტისი თანამედროვე აზოვის ზღვაა. მ ი მ ა ნ –
ტ ი – მთაა მცირე აზიაში.
სტრ. 300. პ ა ლ ა ს ი ს ქ ვ ე ყ ა ნ ა – ატიკა.
სტრ. 301. კ ე კ რ ო პ ი ს მ ი წ ა – ათენი, რომლის დამაარსებლადაც ითვლებოდა ლე-
გენდარული კეკროპი.
სტრ. 323. პ ა რ ნ ე ს ი – მთათა ჯაჭვი ჩრდილოეთ ატიკაში.
სტრ. 335. შმდგ. – არისტოფანეს თანამედროვე დითირამბიკოსი და ტრაგიკოსი პოე-
ტების ღვლარჭნილი სტილის პაროდია.
სტრ. 348. ვ ი ნ მ ე თ მ ო ს ა ნ ი – იგულისხმება ლირიკოსი პოეტი იერონიმე, ქსენო-
ფონტის ძე.
სტრ. 361. პ რ ო დ ი კ ე – ძვ. წ. ´ საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი სოფისტი.
სტრ. 408. დ ი ა ს ი ე ბ ი – ზევსისადმი მიძღვნილი ძველებური დღესასწაული.
სტრ. 530. შმდგ. – იგულისხმება არისტოფანეს პირველი კომედია «მეინახენი», რო-
მელშიც გამოყვანილი იყო ორი ძმა; ისინი განასახიერებდნენ აღზრდის ორ სისტემას,
პატრიარქალურსა და მოდურს (კომედიამ მეტად უმნიშვნელო ფრაგმენტების სახით მო-
აღწია ჩვენამდე).
სტრ. 531-532. ბ ა ვ შ ვ ი ვ ა ღ ა ც ა მ ა ი ყ ვ ა ნ ა … – არისტოფანე შეახსენებს ათენელ
მაყურებელს, რომ თავის პირველ კომედიებს იგი სხვისი სახელით დგამდა.
სტრ. 534. მ ო ვ ი დ ა ჩ ე მ ი კ ო მ ე დ ი ა ე ლ ე ქ ტ რ ა ს ა ვ ი თ … – ესქილეს ტრაგე-
დია «ქოეფორებში» ელექტრა მამის საფლავზე ნაპოვნი თმის კულულის მიხედვით
ხვდება, რომ დაბრუნებულა მისი ძმა, ორესტე.
სტრ. 538. შმდგ. – ჩამოთვლილია ბალაგანური კომედიის ძირითადი ხერხები.
სტრ. 540. კორდაქსი – აღვირახსნილი როკვა.
სტრ. 551-552. ევპოლოსის კომედია «მარიკანტში» წარმოდგენილი იყო ბარბაროსი მო-
ნა ჰიპერბოლე და მისი გალოთებული დედა.
სტრ. 555-556. ფ რ ი ნ ი ქ ე დ ა ჰ ე რ მ ი პ ე – არისტოფანეს თანამედროვე კომედი-
ოგრაფოსები.
სტრ. 595-596. …ფ ო ი ბ ო ს, დ ე ლ ო ს ი ს მ კ ვ ი დ რ ო – კუნძული დელოსი იყო
ფოიბოსის (აპოლონის) კულტის ერთ-ერთი ცენტრი. კ ი ნ თ ი ა – მთაა ამ კუნძულზე.
სტრ. 598. ე ფ ე ს ო ს ი – არტემისის კულტის ცენტრი ლიდიაში.
სტრ. 603. პ ა რ ნ ა ს ო ს ი – მთა ცენტრალურ საბერძნეთში.
სტრ. 622. მ ე მ ნ ო ნ ი დ ა ს ა რ პ ე დ ო ნ ი – ლეგენდარული გმირები, ღვთისშვი-
ლები, რომლებიც ტროასთან დაიღუპნენ.
– 157 –
სტრ. 666. ძველბერძნულ ენაში ცალკე სიტყვები არ იყო «მამლისა» და «დედლის» აღ-
სანიშნავად.
სტრ. 830. …ს ო კ რ ა ტ ე მ ბ რ ძ ა ნ ა, მ ე ლ ო ს ე ლ მ ა – მელოსელი იყო არა სოკრა-
ტე, არამედ ფილოსოფოსი დიაგორა, ძვ. წ. ´ საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო თან-
მიმდევრული ათეისტი.
სტრ. 836-837. ა ღ ა რ ც ნ ე ლ ს ა ც ხ ე ბ ე ლ ს ი ს ვ ა მ ე ნ – ნელსაცხებლის წასმა სა-
ზოგადოდ მიღებული ჰიგიენური წესი იყო ძველ საბერძნეთში.
სტრ. 905. მ ა მ ა მ ი ს ი რ ო მ შ ე ბ ო რ კ ა ზ ე ვ ს მ ა … – ზევსმა ტახტიდან ჩამოაგ-
დო მამამისი კრონოსი და ტარტაროსში დაამწყვდია.
სტრ. 967. «პ ა ლ ა ს ი მ ძ ლ ა ვ რ ი, ქ ა ლ ა ქ თ მ მ უ ს ვ რ ე ლ ი» – ნაწყვეტი ჰიმნი-
დან, რომლის ავტორადაც მიიჩნევდნენ ძვ. წ. ´³ საუკუნის ლირიკოს პოეტ სტესიქორეს.
სტრ. 970. ფ რ ი ნ ი ს ი – ბერძენ-სპარსელთა ომების ეპოქის მიტილენელი კითარის-
ტი.
სტრ. 984. დ ი პ ო ლ ი ე ბ ი – მიწათმოქმედთა ძველი დღესასწაული. კ უ ტ კ ა ლ ი ე –
ბ ი – ათენელს ჩვევად ჰქონდათ გრძელი თმის ტარება, რომელსაც კუტკალიის ფორმის
აბზინდით იმაგრებდნენ ხოლმე.
სტრ. 985. კ ე კ ი დ ე – ნახევრადმითიური მომღერალი.
სტრ. 989. ტ რ ი ტ რ ო გ ე ნ ი ა – ათენა პაალსის ერთ-ერთი საკულტო სახელი.
სტრ. 1001. ჰ ი პ ო კ რ ა ტ ე ს გ ო ჭ ე ბ ი … – გადმოცემის მიხედვით, პერიკლეს ძმის-
წულ ჰიპოკრატეს ბრიყვი ვაჟები ჰყოლია.
სტრ. 1005. ა კ ა დ ე მ ი ი ს ჭ ა ლ ა – ჭალა ათენის გარეუბანში, რომელიც ატარებდა
მითოსური გმირის, აკადემოსის სახელს. შემდგომში პლატონმა აქ დააარსა თავისი სა-
ხელგანთქმული სკოლა.
სტრ. 1051. «ჰ ე რ ა კ ლ ე ს წ ყ ა რ ო» – თბილი წყლის წყარო თერმოპილეს ხეობაში.
გადმოცემის თანახმად იგი შეუქმნია ათენას, რომელსაც სურდა, დაესვენებინა გარჯით
გადაღლილი ჰერაკლე.
სტრ. 1956. ნ ე ს ტ ო რ ი – ჰომეროსის «ილიადის» ერთ-ერთი გმირი, ცნობილი თავი-
სი მჭევრმეტყველებით.
სტრ. 1063. …პ ე ლ ე ვ ს მ ა გ ა ი ნ ა ღ დ ა მ ა ხ ვ ი ლ ი – მითის მიხედვით პელევსი,
რომელმაც არ გაიზიარა თავისი მეგობრის ცოლის ვნება, ღმერთებმა დაასაჩუქრეს და
მას ზღვის ქალღმერთი თეტისი მიათხოვეს. ამ ქორწინებიდან იშვა უდიდესი ბერძენი
გმირი აქილევსი.
სტრ. 1131. მ ე ხ უ თ ე, მ ე ო თ ხ ე … – თვის მეორე ნახევარს ძველი ბერძნები უკუღმა
ითვლიდნენ.
სტრ. 1134. «ძ ვ ე ლ ი დ ა ა ხ ა ლ ი» (იგულისხმება «დღე») – ასე ეწოდებოდა თვის
ბოლო დღეს, რომელიც «ძველი» იყო გასული და «ახალი» – დამდეგი თვეების მიმართ.
სტრ. 1189. ს ო ლ ო ნ ი – ძვ. წ. ´³ საუკუნის ათენელი კანონმდებელი, სახელმწიფო
მოღვაწე და პოეტი.
– 158 –
სტრ. 1261. კ ა რ კ ი ნ ე – არისტოფანეს თანამედროვე ტრაგიკოსი პოეტი. რამდენიმე
ვაჟის (პოეტებისა და მსახიობების) მამა.
სტრ. 1264-1265. …ო, გ ა ნ რ ი ს ხ ე ბ უ ლ ო … – ნაწყვეტი კარკინეს ძმის, ქსენოკლეს
ჩვენამდე არმოღწეული ტრაგედიიდან.
სტრ. 1356. ს ი მ ო ნ ი დ ე – ძვ. წ. ´³-´ საუკუნის ძველი ბერძენი ლირიკოსი პოეტი.
სტრ. 1371. ე ვ რ ი პ ი დ ე დ ა ნ ა დ გ ი ლ ი ა მ ო მ ი რ ჩ ი ა უ მ ა ლ – იგულისხმება
ევრიპიდეს ტრაგედია «ეოლე», რომელშიც ტრაგიკოსმა ერთმანეთზე შეყვარებული და–
ძმა გამოიყვანა.
კ რ ა ზ ა ნ ე ბ ი
კომედია ვინმე ფილონიდეს სახელით დაიდგა არისტოფანეს სხვა კომედიასთან, «პროა-
გონთან» («წინასწარი შეჯიბრება») ერთად ლენეების დღესასწაულზე ძვ. წ. 422 წ. და მან
კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში პირველი ადგილი დაიკავა, «პროაგონი» მეორე ად-
გილზე გასულა.
სტრ. 8. გაკორიბანტდი… – კორიბანტები – ფრიგიელ ქალღმერთ კიბელეს ქურუმები.
სოსიას მოძრაობანი ქსანთიას აგონებს უცნაურ ცეკვას, რაც კიბელეს რიტუალის ნაწილი
იყო.
სტრ. 9. ს ა ბ ა ძ ი ო ს ი – ღვინის აღმოსავლური (ფრიგიულ-თრაკიული) ღმერთი.
სტრ. 31-38. სოსიას დაესიზმრა სახალხო კრება ათენში: ათენელებს მოკლე ლაბადები
ეცვათ და, ჩვეულებრივ, ჯოხით დადიოდნენ ხოლმე.
სტრ. 35. ყოველთა შთამნთქმელი ვეშაპი – კლეონი; ამიტომაა, რომ «სიზმარი ამყრალ-
და… ტყავით» (კლეონი მეტყავე იყო).
სტრ. 42. …მერმე დამესიზმრა მის ახლოს თეორე… – აქ ორიგინალში კალამბურია,
რომლის ადეკვატურად გადმოცემა თარგმანში ვერ შევძელით. ალკიბიადე «თეორეს»
(«ღვთისსახიანი») ნაცვლად ენამოჩლექით ამბობს «თეოლეს» («ღვთისმოძულე»), ხოლო
«კორაქსის» («ყორანი») ნაცვლად – «კოლაქსს» («მლიქვნელი»).
სტრ. 51. გასწევს ყორნებისკენ – ბერძნული გინება, დაახლოებით შეესატყვისება ჩვე-
ნებურს – «ეშმაკსაც წაუღია».
სტრ. 93. კ ლ ე ფ ს ი დ რ ა – წყლის საათი, რომლის საშუალებითაც სიტყვაში გამო-
სულს დროს უთვლიდნენ.
სტრ. 97. რომ შეხვდეს სადმე დაწერილი… – ათენში ჩვეულებად ჰქონდათ შეყვარებუ-
ლის სახლზე სატრფოს სახელის მიწერა.
სტრ. 98. დ ე მ ო ს ი, პ ე რ ი ლ ა მ პ ე ს ძ ე – ლამაზი ათენელი ყმაწვილი.
სტრ. 99. კ ე მ ო ს ი – ურნა, რომელშიც ხმის მიცემის დროს კენჭებს ყრიდნენ.
სტრ. 106. …ყველას გრძელ ხაზს უსვამს – ათენურ სასამართლოში სასჯელის ჩვეუ-
ლებრივი ზომა იყო ჯარიმა სახელმწიფოს სასარგებლოდ; ჯარიმის ზომას, როგორც წე-
სი, იქვე ადგენდა სასამართლო. მოსარჩელე და მოპასუხე (ან მისი დამცველი) ასახელებ-
– 159 –
დნენ ჯარიმის სავარაუდო თანხას. თუკი მოსამართლეები მინიმალურ თანხაზე შეთან-
ხმდებოდნენ, ცვილის დაფაზე მოკლე ხაზს გაუსვამდნენ, ხოლო თუ მაქსიმალურზე –
გრძელს.
სტრ. 111-112. ევრიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიის, «სთენებეას» პაროდია.
სტრ. 123. ა ს კ ლ ე პ ი ო ს ი – მკურნალობის ღმერთი; მისი სალოცავი იყო კუნძულ
ეგინაზე.
სტრ. 133-134. ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი – «კლეონის მოყვარული» და ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
– «კლეონის მოძულე» არისტოფანეს მიერ გამოგონილი, ე. წ. «მეტყველი» სახელებია.
სტრ. 145. კვამლიო? რომელი შეშისა? – ლეღვისა… – ლეღვის ბერძნული სახელწოდება
შედის კომპოზიტში «სიკოფანტი» («მაბეზღარი»). ამიტომაც ლეღვის კვამლი «ყველაზე
უფრო მძაფრია».
სტრ. 157. დ რ ა კ ო ნ ტ ი დ ე – ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე, შემდგომში (ძვ. წ.
404 წ.) «ოცდაათთა» ოლიგარქიული გადატრიალების მონაწილე.
სტრ. 181-185. ჰომეროსის «ოდისეას» ცნობილი ადგილის პაროდია.
სტრ. 191. «ვ ი რ ი ს ჩ რ დ ი ლ ო ბ ა » – ბერძნული ანდაზა, რომელიც უმიზნო კა-
მათს ახასიათებს.
სტრ. 210. ს კ ი ო ნ ე – ქალაქი ქალკიდიკაში, რომელიც მრავალი თვის განმავლობაში
ალყაში მოქცეული ჰყავდათ მკაცრი კლიმატით შეწუხებულ ათენელებს.
სტრ. 220. ს ი დ ო ნ ო ს ა ა მ ო ფ რ ი ნ ი ქ ო ს ი მ ღ ე რ ე ბ ი … – პოეტ ფრინიქეს ტრაგე-
დიაში «ფინიკიელი ქალები» ქალაქ სიდონის მკვიდრ ფინიკიელ ქალთაგან შემდგარი
გუნდი სალამინთან დაღუპულ ქმრებს დასტიროდა.
სტრ. 230-235. კ ო მ ი ა, ქ ა რ ი ნ ა დ ე, ს ტ რ ი მ ო დ ო რ ე, ე ვ ე რ გ ი დ ე, ქ ა ბ ე ს ი –
მამაკაცთა სახელებია.
სტრ. 236. როდესაც ბიზანტიონში ერთად ვიყავით ყველა – იგულისხმება ბიზანტიო-
ნის ალყა ძვ. წ. 478 წელს.
სტრ. 240. ლ ა ქ ე ს ი – ათენელი სტრატეგოსი, ხელმძღვანელობდა ძვ. წ. 427-426 წწ.
ექსპედიციას; 425 წ. თანამდებობიდან გადააყენეს და სამართალში მისცეს ღალატის
ბრალდებით.
სტრ. 280. ტყუილად წყალს ნუ ნაყავ – ორიგინალშია ბერძნული ადეკვატური იდიომა
«ქვას ნუ ხარშავ».
სტრ. 281-285. იგულისხმება კუნძულ სამოსის მცდელობები, თავი დაეღწია საზღვაო
კავშირისთვის.
სტრ. 288. თ რ ა კ ი ი ს ს ა ქ მ ე – ათენელები ფხიზლად იცავდნენ საკუთარ ინტერე-
სებს თრაკიაში, სადაც მსხვილი მიწათმფლობელები სპარტას თანაუგრძნობდნენ.
სტრ. 300. ამ ჩემი გასამრჯელოთი თვითონ ძლივს მიდგას სული – მოსამართლეებს
უხდიდნენ სამ ობოლს, რაც ყველაზე აუცილებელ საცხოვრებელ მინიმუმს წარმოად-
გენდა.
სტრ. 312-315. ევრიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიის, «თესევსის» პაროდია.
– 160 –
სტრ. 325-326. პ რ ო ქ ს ე ნ ი დ ე და ს ე ლ ო ს ი ს ვ ა ჟ ი ე ს ქ ი ნ ე ცნობილი იყვნენ
ათენში, როგორც ქარაფშუტა ბაქიები. არისტოფანე ამიტომაც ადარებს მათ კვამლს.
სტრ. 342. დ ე მ ო ლ ო გ ო კ ლ ე ო ნ ი – ბდელიკლეონის სახელის კომიკური გადაკე-
თება, რაც მას ახალ აზრს სძენს: «ქუჩის ორატორი».
სტრ. 355. როცა ნაქსოსი ავიღეთ… – მოხუცები იხსენებენ კიმონის ხელმძღვანელობით
ჩატარებულ ექსპედიციას ამბოხებული კუნძულის, ნაქსოსის წინააღმდეგ ძვ. წ. 464
წელს.
სტრ. 368. დ ი ქ ტ ი ნ ა – ანუ «ბადეთა მეუფე», ქალღმერთ არტემისის ეპითეტი.
სტრ. 381. დ ი ო პ ი თ ე ს ი – ეს საკუთარი სახელი ავტორს გამოყენებული აქვს მისი
ეტიმოლოგიის გათვალისწინებით («ზევსის მოიმედე»).
სტრ. 389. ლ ი კ ო ს ი – მგლისსახოვანი მითოსური არსება, სამართალწარმოების
მფარველი. მისი ქანდაკებები იდგა სასამართლოების შესასვლელში.
სტრ. 433. მ ი დ ა ს ი, ფ რ ი ქ ს ი, მ ა ს ი ნ ტ ი ა – მონათა სახელები.
სტრ. 436. «ლ ე ღ ვ ი ს ფ ო თ ლ ი ს შ რ ი ა ლ ი» – ლიტონი მუქარის აღმნიშვნელი
ანდაზა.
სტრ. 462. ფ ი ლ ო კ ლ ე – ღვლარჭნილი სტილითა და მძიმე ენით ცნობილი ტრაგი-
კოსი.
სტრ. 466. ა მ ი ნ ი ა – ეს სახელი საზოგადო გახდა სპარტის მომხრე არისტოკრატ-
თათვის.
სტრ. 475. ბ რ ა ს ი დ ა ს ი – სპარტელი მხედართმთავარი, იმ დროს თრაკიაში იბრძო-
და.
სტრ. 490. ტირანიის ხსენებაც კი არ არის – ათენში ტირანია დაამხეს ძვ. წ. 510 წ. გან-
დევნილმა ტირანმა ჰიპიამ ძვ. წ. ´ საუკუნის დასაწყისში სპარტელთა მხარდაჭერით ძა-
ლაუფლების დაბრუნება ვერ მოახერხა.
სტრ. 544. შტოებს დაატარებენ… – პანათენეების სადღესასწაულო მსვლელობის დროს
ბერიკაცებს ზეთისხილის რტოები ეჭირათ.
სტრ. 569. შემომიყვანენ პატარა ბავშვებს და იმათ საწყლად აატირებენ – ძველ საბერ-
ძნეთში საკმაოდ გავრცელებული ყოფილა მოსამართლეებზე ზემოქმედების ეს ხერხი.
სტრ. 578. როდესაც ბიჭებს შემოგვიყვანენ შესამოწმებლად… – ბიჭების აღრიცხვა სამ-
ხედროვალდებულთა სიაში შესაყვანად (ე. წ. «დოკიმასია») შედიოდა არა სასამართლოს,
არამედ ხუთასთა საბჭოს კომპეტენციაში.
სტრ. 579. ე ა გ რ ე – ტრაგიკული მსახიობი.
სტრ. 580. იგულისხმება ესქილეს ან სოფოკლეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედია
«ნიობე».
სტრ. 592. კ ო ლ ა კ ო ნ ი მ ე – სიტყვა «კოლაქსიდან» («მლიქვნელი») ნაწარმოები სახე-
ლი, მინიშნება კლეონიმეზე.
სტრ. 615. «ბ ო რ ო ტ ი ს დ ა ც ვ ა», «ი ს ა რ თ ა გ ა ნ მ ფ ა რ ვ ე ლ ი ფ ა რ ი» – ეპო-
სისთვის დამახასიათებელი გამოთქმები.
სტრ. 616. « ვ ი რ ი » – იგულისხმება ღვინის ჭურჭელი ორი გრძელი ყურით.
– 161 –
სტრ. 654. თუნდ მსხვერპლშეწირვას მომკვეთონ მკვლელი – მკვლელებს ერთმეოდათ
უფლება, მონაწილეობა მიეღოთ წმინდა რიტუალებსა და მსხვერპლშეწირვაში. აქ
მინიშნებაა მოკვლის მუქარაზე.
სტრ. 675. კ ო ნ ო ს ი – ათენელი კითარისტი, სოკრატეს მასწავლებელი.
სტრ. 680. ე ვ ქ ა რ ი დ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 687. ქ ე რ ე ა ს ი ს ძ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 707. გადასახადს ხომ ამჟამად გვიხდის ათასზე მეტი დიდი ქალაქი – ძლიერი გა-
დაჭარბებაა; საზღვაო კავშირში შედიოდა დაახლოებით ორასი ქალაქ-სახელმწიფო.
სტრ. 715. მაგრამ როგორც კი შეშინდებიან, ევბეას შეგპირდებიან – ევბეაზე, რომელიც
ძვ. წ. 445 წ. დაიპყრო პერიკლემ, უღატაკეს ათენელებს მიწის ნაკვეთები გამოეყოთ.
სტრ. 716. მ ე დ ი მ ნ ი – ზომა-წონის ერთეული, დაახლოებით 52 ლ.
სტრ. 750-757. ევრიპიდეს სტილის პაროდიაა, შდრ. მაგალითად, ევრიპიდეს ტანჯვა
«ჰიპოლიტოსში».
სტრ. 803 და შმდგ. ყოველ ათენურ სახლში იყო მცირე ნიშა ჰეკატეს ქანდაკებისათვის,
რომელიც, ბერძნების წარმოდგენით, ღამით სახლს იცავდა.
სტრ. 828. თ რ ა ტ ა – თრაკიელი მონაქალი.
სტრ. 844. ჰ ე ს ტ ი ა – კერის ქალღმერთი.
სტრ. 874. ი ე ი ე, პ ე ა ნ! – საკულტო ფორმულა ღმერთ აპოლონის სადიდებელი ჰიმ-
ნი «პეანიდან».
სტრ. 875. ა გ ი ე ვ ს ი – სიტყვა-სიტყვით, «ქუჩისა» – აპოლონის, როგორც სახლის
დღისით მფარველის, ეპითეტი. მისი ქანდაკება ან მისდამი მიძღვნილი სვეტი, ჩვეუ-
ლებრივ, სახლის წინ იდგმებოდა.
სტრ. 894-895. კ ი დ ა თ ე ნ ე ლ ი ძ ა ღ ლ ი – იგულისხმება კლეონი.
სტრ. 895. ე ქ ს ო ნ ე ლ ი ლ ა ბ ე ს ი – იგულისხმება სტრატეგოსი ლაქესი.
სტრ. 924. ქვასანაყის ირგვლივ იცურა… – იგულისხმება სიცილია, რომელსაც მისი
ფორმის გამო ძველები ქვასანაყს ადარებდნენ.
სტრ. 947. თ უ კ ი დ ი დ ე – იგულისხმება თუკიდიდე, არისტოკრატული ოპოზიციის
მეთაური პერიკლეს აღზევების პირველ წლებში.
სტრ. 959. «კითარას არ უკრავს» – ფრაზა ნასესხებია იონ ქიოსელის (დაახლ. ძვ. წ. 490-
422 წწ.) მოგონებებიდან და ეხება თემისტოკლეს, რომელსაც თავისი დროის შესაფერისი
სრული განათლება არ მიუღია, მაგრამ გამოჩენილი პოლიტიკური მოღვაწე კი გახდა.
სტრ. 1019. ე ვ რ ი კ ლ ე ს ე უ ლ ი მ ი ს ნ ო ბ ა – ევრიკლე ათენში ცნობილი წინას-
წარმეტყველი და «მუცლით მეზღაპრე» იყო.
სტრ. 1030. თავს დავაცხერი უდიდეს ხალხს… – არისტოფანე გვახსენებს თავის გამოს-
ვლებს კლეონის წინააღმდეგ ადრეულ კომედიებში – «ბაბილონელებსა» და «მხედრებ-
ში».
სტრ. 1035. ლ ა მ ი ა – საშინელი კაციჭამია ურჩხული.
სტრ. 1038. …შარშან მე თავს დავეციო ციებასაც და ცხელებასაცო – იგულისხმება
კომედია «ღრუბლები».
– 162 –
სტრ. 1042. პ ო ლ ე მ ა რ ქ ო ს ი – ათენელთა არქონტების კოლეგიის წევრი, ერთ-ერ-
თი უმაღლესი თანამდებობის პირი. მის კომპეტენციაში შედიოდა კერძო დავათა გარჩე-
ვაც.
სტრ. 1078-1088. იგულისხმება ბერძენ-სპარსელთა ომის მოვლენები. ძვ. წ. 480 წ. ქსერ-
ქსეს ლაშქარმა აიღო და გადაწვა ათენი. ბერძნებმა კი გამარჯვებას მიაღწიეს კუნძულ სა-
ლამინთან საზღვაო ბრძოლაში.
სტრ. 1100. გადასახადს ჩვენ გვიხდიან – იგულისხმება გადასახადი მოკავშირე ქალა-
ქებისაგან.
სტრ. 1108. ა რ ქ ო ნ ტ ი – უმაღლესი ადმინისტრაციული თანამდებობის პირთა კო-
ლეგიის წევრი; აქ იგულისხმება პირველი არქონტი, რომელსაც სახელმწიფო მნიშვნე-
ლობის სასამართლო საქმეები ებარა.
ბუდეს ვიქმნით თერთმეტთან… – თერთმეტკაციანი კოლეგია ზედამხედველობდა სა-
პატიმროებს და აკონტროლებდა პატიმართა მდგომარეობას; ამავე კოლეგიას სასამარ-
თლოში შეჰქონდა საქმეები სამოქალაქო უფლებების უკანონო გამოყენების შესახებ.
სტრ. 1109. ო დ ე ო ნ ი – მუსიკალური წარმოდგენებისთვის განკუთვნილი შენობა,
რომელიც აკროპოლისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობზე ააშენა პერიკლემ.
სტრ. 1124. ბ ო რ ე ა ს ი – ჩრდილოეთის ქარი.
სტრ. 1137. პ ე რ ს ი ს ი ანუ კ ა ვ ნ ა კ ე ს ი – თბილი ტანსაცმელი.
სტრ. 1138. კ ი მ ე ტ ი დ ე – ერთ-ერთი ატიკური დემი.
სტრ. 1140. ს ა რ დ ე – სპარსეთის სამეფოს მდიდარი ქალაქი.
სტრ. 1142. მ ო რ ი ქ ე, როგორც ეტყობა, სპარსეთში ერთ-ერთ ელჩად ყოფილა.
სტრ. 1158. «ლ ა კ ო ნ უ რ ე ბ ი» – სპარტული ფეხსაცმელი.
სტრ. 1178. კ ა რ დ ო პ ი ო ნ ი – უცნობი პირია.
სტრ. 1183. თ ე ო გ ე ნ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 1187-1189. თ ა მ ა შ ო ბ ე ბ ი – იგულისხმება წმინდა ელჩიონი, რომელიც ათენი-
დან საერთო-ბერძნულ დღესასწაულებზე მიემართებოდა. ფილოკლეონი კუნძულ პა-
როსზე ელჩად ვერ იქნებოდა, ჰოპლიტად უნდა ყოფილიყო, რისთვისაც დღიურ საგ-
ზალს მიიღებდა.
სტრ. 1191 და შმდგ. ე ფ უ დ ი ო ნ ი და ა ს კ ო ნ დ ა – ათლეტები, რომლებიც პანკრა-
ტიაში (ჭიდაობისა და კრივის ერთგვარი სინთეზი) გამოდიოდნენ.
სტრ. 1201. ე რ გ ა ს ი ო ნ ი – მიწათმოქმედის სახელი, სიტყვა-სიტყვით «მუყაითი
მშრომელი».
სტრ. 1220. თ ე ო რ ე, ე ს ქ ი ნ ე, ფ ა ნ ო ს ი – კლეონის მეგობრები.
სტრ. 1223. …ვით ვერავინ დიაკრიელთაგან. დ ი ა კ რ ი ა – მთიანი ოლქი ატიკაში; მი-
სი მკვიდრნი სახელგანთქმულნი იყვნენ მთელს საბერძნეთში, როგორც საუკეთესო მომ-
ღერლები. კომედიოგრაფოსს პაროდირებული აქვს ათენელთა ჩვეულება ნადიმებზე
სუფრულების, ე. წ. «სკოლიონების» მღერისა (თითოეული მეინახე თითო კუპლეტს მღე-
როდა).
– 163 –
სტრ. 1225. «ჰ ა რ მ ო დ ი ო ს ი» – ცნობილი სკოლიონი ტირანისმკვლელ ჰარმოდიოს-
ზე.
სტრ. 1232. კაცო, რომელიც დიდს დაეძებ ძალაუფლებას… – ძვ. წ. ´³ საუკუნის დიდი
ლირიკოსი პოეტის, ალკეოსის პაროდია.
სტრ. 1238. «ა დ მ ე ტ ე უ ნ დ ა გ ა ხ ს ო ვ დ ე ს …» – ცნობილი სუფრული სიმღერის
დასაწყისი. საუბარია ლეგენდარულ მეფე ადმეტეზე, რომელმაც თავისი მეუღლის, ალ-
კესტისის დაკრძალვის დღეს უმასპინძლა ჰერაკლეს და სტუმარს არაფრით შეამჩნევინა
თავისი დიდი უბედურება.
სტრ. 1250. ფ ი ლ ო კ ტ ე მ ო ნ ი – სქოლიასტის მიხედვით, ერთი გარყვნილი და ქეი-
ფის მოყვარული კაცი ყოფილა.
სტრ. 1259. …მოუყვები რამეს სასაცილოს, რამეს ეზოპედან, ანდა სიბარიტულს – სიბა-
რიტული იგავები ეზოპესეულისგან იმითაც განსხვავდებოდნენ, რომ მათში ადამიანები
მოქმედებდნენ.
სტრ. 1268. ა მ ი ნ ი ა, ს ე ლ ო ს ი ს ძ ე – კლეონის მომხრე.
სტრ. 1268. კ რ ო ბ ი ლ ო ს ი ს ნ ა შ ი ე რ ი – ე. ი. დიაცისმაგვარი: კრობილოსი მაღა-
ლი ვარცხნილობაა, რომელიც მოდაში იყო ძველ დროში.
სტრ. 1269. ა ნ ტ ი ფ ო ნ ტ ი – უცნობი პირი (არა სახელგანთქმული ორატორი ანტი-
ფონტი).
სტრ. 1271. ფ ა რ ს ა ლ ო ს ი – ქალაქი თესალიაში; ამინია აქ გაიგზავნა მოსახლეობის
ათენელთა მხარეზე გადმოსაბირებლად.
სტრ. 1285. უკან დამახევინა… – იგულისხმება სასამართლო პროცესი, რომელიც არის-
ტოფანეს წინააღმდეგ აღძრა კლეონმა «ბაბილონელების» დადგმის შემდეგ.
სტრ. 1302. ფ რ ი ნ ი ქ ე – თავაშვებულობით ცნობილი მსახიობი და მოცეკვავე.
სტრ. 1313. ს თ ე ნ ე ლ ე – უნიჭო ტრაგიკოსი პოეტი.
სტრ. 1363. როგორც მათამაშა ჩემს ზიარებამდე… – თავის «ზიარებას» ნადიმებისადმი
ფილოკლეონი სახუმაროდ ადარებს ნამდვილ ზიარებას მისტერიაში.
სტრ. 1397. მ ი რ ტ ი ა – ვაჭარი ქალის სახელია.
სტრ. 1410. ლ ა ს ე – ცნობილი ლირიკოსი პოეტი (ძვ. წ. ´³-´ სს.).
სტრ. 1414. ი ნ ო – ევრიპიდეს ერთ-ერთი ტრაგედიის პერსონაჟი. გონდაკარგული
ათამანტისაგან თავის დახსნის მიზნით კლდიდან ზღვაში გადახტა.
სტრ. 1479. თ ე ს პ ი ს ი – პირველი ათენელი ტრაგიკოსი პოეტი, რომლის მოღვაწეობა
ივარაუდება ძვ. წ. ´³ საუკუნის დასასრულისათვის.
სტრ. 1501. კ ა რ კ ი ნ ე – ბერძნულად ეს სახელი «კიბორჩხალას» ნიშნავს; აქედან მო-
დის კალამბურთა მთელი წყება, რაზეც აგებულია კომედიის ფინალი.

©თარგმანი და კომენტარები ლევან ბერძენიშვილისა, 2004
წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Grublebi%3B%20Krazanebi.pdf

About Mimos Finn

Mimos Finn is invisible
This entry was posted in დრამატურგია and tagged , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s