არისტოფანე: ღურბლები

არისტოფანე

ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი

მოქმედნი პირნი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე, მისი ძე.
ქ ს ა ნ თ ი ა, მსახური.
ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე ს მ ო ს წ ა ვ ლ ე ე ბ ი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე.
ტ ყ უ ი ლ ი.
პ ა ს ი ა.
ა მ ი ნ ი ა.
ო ც დ ა ო თ ხ ი ქ ა ლ ი ს ა გ ა ნ – ღრუბლებისაგან შემდგარი გუნდი.

სცენაზე ორი სახლია: სტრეფსიადესი და სოკრატესი.
სტრეფსიადეს მევალეები. }

ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, ვაი!
ზევსო, მეუფეო, რა ღამე დამდგარა
დაუსრულებელი! აღარ გათენდება?
რამდენი ხანია, მამალმა იყივლა,
5 მსახურნი ხვრინავენ – უწინ სხვა დრო იყო!
წყეულიმც იყავი, ომო, შენს გამოა,
მსახურთა ცემაც რომ აღარ შემიძლია.
(მიუთითებს შვილზე, რომელსაც იქვე სძინავს)
ამ კეთილ ყმაწვილკაცს არც გაუღვიძია,
სძინავს და აფუჭებს ჰაერს არხეინად,
10 თანაც ხუთ საბანში არის გახვეული.
ასეა? მაშ, ჩვენაც დავწვეთ და ვიძინოთ.
(დაძინებას ცდილობს, მაგრამ ვერ ახერხებს)
ვაი, მე უბედურს რაღა დამაძინებს –
ხარჯები, ვალები, საჯინიბოები?
ამ ბრიყვის ბრალია. თმები მოუშვია,
15 ცხენით დაჯირითობს, ეტლსაც დააქროლებს.
ძილშიც კი აბოდებს ცხენებს; ვიღუპები, –
მთვარეს რომ მეოცე დღე მოჰყავს თავისი.
ვახში სულ იზრდება!
(მსახურს)
აანთე ლამპარი,
წიგნი მომიტანე, რათა წავიკითხო,
20 რამდენი მმართებს, და ვახშიც შევაჯამო.
(მსახურს მოაქვს ლამპარი და წიგნი.)
მაშ, ვნახოთ, რა მმართებს. ოცი მნა პასიას,
ცხენი რომ ვიყიდე, მახსოვს, ჯიშიანი.
რად არ დავითხარე თვალი მე უჯიშომ!
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ბოდავს)
25 ფილონ, ნუ ეშმაკობ, სწორად დაიჭირე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამ უბედურებამ კაცი მთლად დამღუპა,
– 5 –
ამ ჩემს შვილს ძილშიაც ცხენები აბოდებს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ძილში)
ეს რა გზით გაგექცა ეტლი საომარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა გზითაც მამაშენს ოჯახი დაექცა.
30 ეს იყო პასია, შემდეგი ვინ მოდის?
აჰა, ამინია – ეტლი და ბორბლები.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (ძილში)
ცხენი გაატარე, სახლთან მოიყვანე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ, ჩემო ძვირფასო, მამაც გაატარე;
ახლა ამ საქმესაც წავაგებ – ყველაფერს
35 ვახშად წაიღებენ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე (იღვიძებს)
ე¡, მამა, რა ხდება,
ნეტავ რას ბუზღუნებ და რა გაწრიალებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა და – დემარქოსი გამოძვრა, დამკბინა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაცალე, სულელო, ცოტა წავუძინო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, შენ დაიძინე. ვალი კი, იცოდე,
40 სულ შენ დაგემხობა მაგ თავზე, იცოდე.
ოხ!
ნეტავ დაიღუპოს ავი მაჭანკალი,
მე რომ გამირიგა მაშინ დედაშენი!
სოფელში ვიყავი, უტკბესად ვცხოვრობდი,
ტალახში და, სადაც მინდოდა, ვწვებოდი,
45 ზეთისხილს, თაფლს, ნახირს რა გამომილევდა.
თუმც თვითონ სოფლელი ვიყავ, ქალაქელი
მოვიყვანე, მერმე მეგაკლეს დისწული,
ზვიადი და კარგი ცხოვრების მოყვარე,
იგი მოვიყვანე, გვერდით მივუწექი
50 მთხლით, გოდრით და მატყლით მთლად აქოთებული;
– 6 –
მას სურდა მირონის, ზაფრანის,
ამბორის,ხარჯების, განცხრომის სურნელი.
თუმც, არ ზარმაცობდა – ქსოვდა დღენიადაგ.
მაშინ მოსასხამი ვუჩვენე და პირში
55 ვუთხარი, ამაოდ ქსოვ-მეთქი, დიაცო.
მ ს ა ხ უ რ ი
ზეთი აღარ არის ლამპარში, ბატონო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ლოთი ლამპარი გიყიდია ჩემთვის!
მოდი, აგატირო.
მ ს ა ხ უ რ ი
რად უნდა მატირო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმად, რომ ფითილი სქელი გაქვს ჩადგმული.
(თავისთვის)
60 და მერმე, როგორც კი ეს ძე შეგვეძინა,
მე და ჩემს მეუღლეს ძვირფასს სახელისთვის
მოგვიხდა ჩხუბები და დავიდარაბა;
რადგან მას უნდოდა სახელში «ჰიპოსი» –
ქსანთიპე, ქერიპე ანდა კალიპიდე,
65 მე მსურდა სახელი პაპის – ფიდონიდე.
მერმე კი მოვრიგდით, ერთად შევურჩიეთ
სახელი, დავარქვით ასე: ფიდიპიდე.
ცოლი აიყვანდა და ეფერებოდა:
«შენ რომ გაიზრდები, ეტლით გაქანდები,
70 როგორც ბიძაშენი მეგაკლე – ქსიტისით».
მე ვეუბნებოდი: «როცა გაიზრდები,
თხებს მთებში გარეკავ, როგორც მამაშენი».
მაგრამ მან ჩემს სიტყვებს როდი დაუჯერა,
ცხენებს გადააგო სულ ჩემი ქონება.
75 მთელი ეს ღამე რომ ვფიქრობდი, ერთი გზა
მოვძებნე ნაღდი და სწორედ შეუმცდარი.
თუკი დავარწმუნებ ამას, გადავრჩები.
ახლა კი როგორმე უნდა გავაღვიძო.
როგორ გავაღვიძო ნაზად? ფიდიპიდე,
80 ე¡, ფიდიპიდუკა!
– 7 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რაო, მამაჩემო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაკოცე და ხელი მომეცი მარჯვენა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
აჰა. და რა მოხდა?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მითხარი, გიყვარვარ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიცავ პოსეიდონს, ცხენოსან მეუფეს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, არ მიხსენო, შვილო, ცხენოსანი!
85 სწორედ ეგ ღმერთია ჩემი დამღუპველი.
თუ მართლა გიყვარვარ გულით, ეს მითხარი,
შვილო, დამიჯერებ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რას თუ დაგიჯერებ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენი ჩვეულება უნდა შეიცვალო
და უნდა წახვიდე, შვილო, სასწავლებლად.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
90 რაო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დამიჯერებ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიცავ დიონისეს,
მართლა დაგიჯერებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აქეთ მოიხედე.
თუ ხედავ ამ ჭიშკარს და ამ სახლს პატარას?
– 8 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვხედავ და რა მოხდა, მამა, ამიხსენი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს ბრძენთა სულების საფიქრალეთია,
95 აქ ცხოვრობს ის ხალხი, რომელიც ამტკიცებს,
ცა არის ღუმელი და ჩვენ ნახშირიო.
თუ ფულს გადაუხდი, უმალ გასწავლიან
იმგვარად ლაპარაკს, რომ გაიმარჯვებდი
ყოველგვარ საქმეში, მტყუანიც რომ იყო.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
100 ვინ არის ეს ხალხი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე ზუსტად არ ვიცი.
ნატიფი ხალხია, ბრძენი და კეთილი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ახ, ის საძაგლები, ვიცი, თაღლითები,
გაფითრებულები, მუდამ უხამურნი,
საბრალო სოკრატე, ან ის ქერეფონტი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
105 მოიცა, გაჩუმდი, სიბრიყვეს ნუ როშავ.
თუ მამისეული ქონება გადარდებს,
უნდა დაანებო თავი ცხენოსნობას.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
არა, დიონისეს ვფიცავ, ლეოგორას
ხოხბებიც რომ მომცე, მაგ საქმეს არ ვიზამ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
110 წადი, გევედრები, ძვირფასო არსებავ,
წადი და ისწავლე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა უნდა ვისწავლო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამბობენ, სიტყვა აქვთ მათ თურმე ორგვარი,
ერთი მართალი და მეორე ტყუილი,
– 9 –
ჰოდა, ამ ტყუილით თურმე გაიმარჯვებ
115 სუყველა საქმეში, მტყუანიც რომ იყო.
და თუკი იმ ტყუილ სიტყვასაც ისწავლი,
რაც ახლა ვალი მაქვს შენი მოხვეჭილი,
იქიდან ობოლსაც არვის გადავუხდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ო, ვერ დაგიჯერებ, ვერ დავენახები
120 ფერმკრთალ-გალეული ჩემს ამფსონ ცხენოსნებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, ვფიცავ დემეტრეს, ვერაფერს მიიღებთ
ვერც შენ, ვერც იორღა და ვეღარც სამფორა.
სახლიდან გაგაგდებ, ყორნებს წაუღიხარ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაგრამ ბიძაჩემი მეგაკლე უცხენოდ
125 მე აღარ დამტოვებს. გტოვებ და მივდივარ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ვეღარ გავუძლებ მე ასეთ დაცემას!
ვილოცებ ღმერთებზე და თვითონ ვისწავლი
რაიმეს იმ ხალხთან მათს საფიქრალეთში.
ოღონდ მე, მოხუცი, გამოლენჩებული
130 როგორღა ვისწავლი სიტყვის სინატიფეს?
(მიდის მეზობელ სახლთან)
კი, უნდა მივიდე. ზოზინი რას მარგებს,
ვერ დავაკაკუნებ? ბიჭო, ე¡, ბიჭიკო!
(აკაკუნებს)
გამოდის მ ო ს წ ა ვ ლ ე.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ყორნებს წაუღიხარ! ვინა ხარ, მითხარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე ვარ სტრეფსიადე, ფიდონის ნაგრამი.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
135 ვიღაც უმეცარი ყოფილხარ, ამგვარად
რომ დააბრახუნე კარზე, სულ ახლახან
ნაპოვნი ძვირფასი აზრი გამიწყვიტე.
– 10 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
უნდა მაპატიო, სოფლელი კაცი ვარ.
მითხარი, უდროოდ რა აზრი დაბადე?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
140 მხოლოდ მოსწავლეებს ვანდობთ ჩვენს ნააზრევს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, თქვი გაბედულად, მე სწორედ მოსწავლედ
მოვსულვარ, ძვირფასო, თქვენს საფიქრალეთში.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მაშ, გეტყვი, ოღონდ შენ არავის არ უთხრა.
ახლახან ქერეფონტს მოჰკითხა სოკრატემ,
145 რწყილი რა მანძილზე ხტებაო, ნეტავი,
– ის იყო, ქერეფონტს წარბზე უკბინა და
უმალვე სოკრატეს თავზე გადასკუპდა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, გაზომა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ძალიან კარგადაც!
ცვილი გაალღო და რწყილი მოიყვანა,
150 და ჩააყოფინა რწყილს ცვილში ფეხები,
ცვილი რომ გამაგრდა, რწყილსაც ფეხსაცმელი
გახადა და იმით გაზომა მანძილი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ზევს-მეუფეო, რა ღრმა აზრებია!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
და მაშინ რას იტყვი, როდესაც მოისმენ
155 სხვა აღმოჩენათა ამბებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა რაღაა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ერთხელ ქერეფონტმა ჰკითხა სფეტოსელმა
სოკრატეს, – მითხარი, კოღოზე რას მეტყვი,
თუ იცი, საჯდომით წუის თუ პირითო.
– 11 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, რა ბრძანა კოღოს თაობაზე?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
160 მან ბრძანა, რომ კოღოს მუცლის ღრუ ვიწრო აქვს
და რადგან თხელია, ჰაერი პირდაპირ
მიჰქრის ერთიანად საჯდომის ბოლოსკენ.
იქ კი სწორ ნაწლავთან ფრიად განიერი
ხვრელია და მასში მოჰშხუის ჰაერი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
165 კოღოს უკანალი საყვირი ყოფილა!
სამგზის ბედნიერო ნაწლავთა კვლევაში!
ან რა სასამართლო დააკლებს რაიმეს
მას, ვინც გარკვეულა კოღოს ნაწლავებში?!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
გუშინწინ დაჰკარგა აზრი უდიდესი –
170 სულ ხვლიკის ბრალია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ როგორ? – მითხარი!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მთვარის სვლას და ბრუნვას იკვლევდა სოკრატე
და პირდაღებული ზეცას ასცქეროდა,
როდესაც ზემოდან ხვლიკმა დაასკორა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიშ, ხვლიკო, სოკრატეს თუ გადმოასკორე!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
175 გუშინ კი, საღამოს, ვახშამი არ გვქონდა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაჰ! მერე საჭმელზე რა გამოიგონა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ჯერ მთელ მაგიდაზე ნაცარი დაყარა,
შამფური გაღუნა, ფარგლად იხმარა და…
მერმე პალესტრიდან ლაბადა აწაპნა.
– 12 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
180 და ამის მერე ჩვენ თალესი ვადიდოთ?
გამიღე, გამიღე ეგ საფიქრალეთი
და სწრაფად მაჩვენე ეგ თქვენი სოკრატე.
მეც მინდა, შეგირდად დავუდგე, გამიღე!
კარი იღება. გამოჩნდებიან მ ო ს წ ა ვ ლ ე ე ბ ი.
ვაიმე, ჰერაკლე! ეს რა მხეცებია?!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
185 თქვი, რამ გაგაკვირვა, რაო, ვინ არიან?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინ და ლაკონელნი, პილოსს შეპყრობილნი.
ოღონდაც, ყველანი მიწას რად უცქერენ?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ესენი ეძებენ, მიწისქვეშ რაცაა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ა, ხახვს დაეძებენ! მაგაზე ნუ დარდობთ,
190 მე ვიცი, დიდ-დიდი ხახვები საცაა.
და რას აკეთებენ წელში მოხრილები?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სწავლობენ წიაღის საიდუმლოებებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს უკანალი კი ცას რისთვის ასცქერის?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ახალი ხერხია ასტრონომიაში.
(მოაზროვნეებს)
195 მაშ, შედით ყველანი, მან არ დაგინახოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ არა, ჯერ არა! ცოტაც მოიცადონ,
მინდა ვესაუბრო მათ ჩემს საქმეებზე.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს არ შეიძლება! მათ აკრძალული აქვთ
ხანგრძლივად გამოსვლა და ყოფნა ჰაერზე.
– 13 –
სტრეფსიადე უცნაურ ნივთებს ათვალიერებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
200 ღმერთების სახელით, ეს რაა, მითხარი.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს – ასტრონომია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს რაა, ნეტავი?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
გეომეტრიაა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რა საჭიროა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
მიწის ასაზომად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მესმის, – სანაკვეთედ?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
არა – დედამიწის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგია, სახალხო
205 და გამოსადეგი მეცნიერებაა.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ესეც – დედამიწის გამოსახულება.
აი, აქ ათენია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ? არ მჯერა,
რადგან მანდ ჩამომსხდარ მსაჯულებს ვერ ვხედავ.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ეს კი ჭეშმარიტად ატიკის მხარეა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
210 სადღაა კიკინა და ჩემებურები?
– 14 –
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
იქვე იქნებიან. ეს კი ევბეაა,
რომელიც გრძლადაა შორს გადაჭიმული.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, ვიცი. ეგ ჩვენ და პერიკლემ გავჭიმეთ.
სპარტა კი სადღაა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სადაა? აი, აქ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
215 რა ახლოს ყოფილა! იქნებ მოისაზროთ
როგორმე აქედან შორს გადაიტანოთ.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
შეუძლებელია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაგრადაც ინანებთ.
(შემაღლებულ ადგილას სოკრატეს შეამჩნევს)
იქ კიდევ ვინღაა დაკიდულ კალათში?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
ის არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
«ის» ვინა?
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
სოკრატე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე!
220 მაშ, წადი, ახლავე მოუხმე სოკრატეს.
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
შენ თვითონ მოუხმე, მე არა მცალია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე!
ო, სოკრატუნიკო!
– 15 –
ს ო კ რ ა ტ ე
რად მიხმობ, მოკვდავო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ გთხოვ, ის მაუწყო, ახლა რას აკეთებ.
ს ო კ რ ა ტ ე
225 ჰაერში დავდივარ და ვფიქრობ მზის ირგვლივ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კალათში რა გინდა? ზევიდან დაჰყურებ
ღმერთებს? რა მიზეზით?
ს ო კ რ ა ტ ე
რადგან ვერასოდეს
წვდები ამაღლებულ საგანთა ბუნებას,
თუ არ ჩამოჰკიდებ აზრსა და გონებას
230 და მას არ შეურევ ჰაერს უნატიფესს.
მიწაზე რომ ვიყო და ისე ვუცქირო,
ვერაფერს განვჭვრიტავ, ძალა ხომ მიწისა
არ უშვებს თავისგან აზრის სინოტივეს.
სწორედ ამგვარი რამ მოსდის წყლის წიწმატსაც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
235 რას ამბობ?! იზიდავს
აზრი სინოტივეს წიწმატისაკენო?
ახლა კი ჩამოდი, ჩემო სოკრატუნა,
უნდა განმანათლო, ამისთვის მოვსულვარ.
ს ო კ რ ა ტ ე
რისთვის მოვსულვარო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე სწავლა მწყურია.
240 ვახში არ მასვენებს, მტანჯავენ სასტიკად
მევალეები და ქონებას მართმევენ.
ს ო კ რ ა ტ ე
საიდან დაგედო ამდენი ვალები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ცხენის ღორმუცელა სენი შემეყარა.
– 16 –
შენ კი შემასწავლე სიტყვა იმნაირი,
245 რომ არ დავუბრუნო ვალი მევალეებს.
კარგად გადაგიხდი, ღმერთებს გეფიცები.
ს ო კ რ ა ტ ე
ღმერთებს მეფიცები? ჯერ ერთი, ღმერთები
მეცნიერებაში არ არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ რაზე
იფიცებთ? რკინაზე – ბიზანტიონივით?
ს ო კ რ ა ტ ე
250 გინდა, ღვთაებრივის არსში ჩაგახედო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი მინდა, ღმერთმანი, ღმერთი თუ არსებობს.
ს ო კ რ ა ტ ე
და მერმე ღრუბლებსაც გინდა ესაუბრო,
ჩვენს ახალ ღვთაებებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი მინდა, ძალიან.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, ახლა მაგ წმინდა საწოლზე დაჯექი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
255 დავჯექი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი აიღე, აი, ეს
გვირგვინი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რად მინდა გვირგვინი, სოკრატე?
რა, ათამანტივით დამკლავთ და შემწირავთ?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, ზიარებას ვინაც კი გადაწყვეტს,
მათ ასე ვექცევით.
– 17 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რას გამოვრჩები?
ს ო კ რ ა ტ ე
260 გახდები ყბედი და ფქვილივით ნატიფი.
უძრავად იჯექი!
(ფქვილს აყრის)
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
თავს ვერ მოვიტყუებ!
თავზე თუ დამაყრი, ფქვილი კი გავხდები!
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა, მოხუცო, დუმილი გმართებს და ყურადღებით
მოსმენა ლოცვის.
(ლოცულობს)
ჩემო მეუფევ, განუზომელო ჰაერო, მიწას ზე მოქცეულო,
265 ელვარე ცაო, უზენაესო ღრუბლებო ელვის მტყორცნელნო
მაღლით,
თქვენ, დედოფლებო, ამაღლდით ახლა და გამოუჩნდით
თქვენს ფილოსოფოსს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჯერ არა, არა! ჯერ გავეხვიო ამაში; ვშიშობ, არ ჩავისველო,
რადგან სახლიდან ისე მოვდივარ, რომ ბეწვის ქუდი
არ დამიხურავს.
ს ო კ რ ა ტ ე
მოდით, ღრუბელნო, თქვენ, ღირსეულნო, მოდით, გვეჩვენეთ,
მეხთამტყორცნელნო!
270 წამოდით, თუნდაც თოვლით დაფარულ ოლიმპოს წმინდა
მწვერვალზე ისხდეთ,
თუნდ ოკეანის – მამის ზვირთებზე წმინდა გუნდებად
იყოთ ნიმფებთან,
თუნდაც ნილოსის შესართავს უსხდეთ და წყალს ხაპავდეთ
ოქროს ჭურჭელით,
თუნდ მეოტისის ჭაობთან იყოთ, თუნდაც მიმანტის
თოვლიან კლდესთან,
მაინც გვისმინეთ, მიიღეთ მსხვერპლი და გაიხარეთ
ჩვენი ლოცვებით.
– 18 –
პაროდოსი
შორიდან მოისმის ღ რ უ ბ ე ლ თ ა სიმღერა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
275 სტრ. მარად მედინო ღრუბელნო,
ნამიანნო და მსუბუქნო, მაღლა აღმოვხდეთ!
მამის ყრუდმგრგვინავ ოკეანიდან მაღალ
და ტყიან მთათა მწვერვალებისკენ
280 უნდა გავწიოთ, რათა
დავხედოთ შორი მწვერვალებიდან მაღლით
ნაყოფებს, მორწყულ და წმინდა მიწას
და გვესმას ღვთისთვის მიძღვნილ წყაროთა ხმები,
მოგუგუნე ზღვის დიადი ჩურჩული;
285 ხოლო ეთერის დაუმცხრალი თვალი ბრწყინავდეს
მზით მოელვარე სხივებში.
დავაგდოთ უმალ წვიმის ღრუბელი, ჩვენი
მარად უკვდავი სახე მივიღოთ, მიწას
290 შორით მჭვრეტელი თვალით დავხედოთ.
ს ო კ რ ა ტ ე
დიდო და წმინდა ღრუბლებო, ცხადად გსმენიათ თურმე ჩემი ძახილი.
(სტრეფსიადეს)
თუ გაიგონე ხმები და მასთან თავზარდამცემი გრიალი მეხის?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კიდეც ვაღმერთებ მრავალღირსეულ ღრუბლებს და მათი
გრიალისათვის
პასუხიც კი მაქვს გამზადებული, საჯდომს შიშისგან
სურს დაიგრგვინოს,
295 შეიძლება თუ არ შეიძლება, ვერ გავუძელი და ჩავისვარე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ნუ თამაშობ და ნუ მაიმუნობ, კაცო, უთავო კომიკოსივით!
ჩუმად, დადუმდი! მგონი ქალღმერთთა გუნდი ხელახლა
იწყებს სიმღერას.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. წვიმის მომტანნო ქალწულნო,
300 პალასის ქვეყნად მივიდეთ, მხარე ვაჟკაცი ხალხის
და საყვარელი კეკროფსის მიწა ვნახოთ.
იქ გამოუთქმელ სიწმინდეს სცემენ
– 19 –
პატივს, გაიღოს რათა
დღესასწაულზე ზიარებულთა სახლი,
305 ძღვენი მიეგოს ზეციურ ღმერთებს,
ცას მიბჯენილნი წმინდა ტაძარნი, კერპნი
და მსვლელობანი მარად ნეტართა,
გვირგვინოსანი ღმერთის წირვა და ნადიმები,
310 სულ, წლის ყველა დროს. როგორც კი
გაზაფხულდება, იქ ბრომიოსის წმინდა
ზეიმი დგება, გუნდი გუნდს უხმობს
და სალამურთა მუზა გუგუნებს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსის სახელით, მითხარი ერთი, ჩემო სოკრატე, ეს რა ხალხია,
315 ასე ზვიადად რომ გუგუნებენ? გმირი ქალები ხომ არ არიან?
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს ზეციური ღრუბლები გახლავს, მოცალე ხალხის
დიდნი ქალღმერთნი;
მათი წყალობით გვიჩნდება აზრი, მათ ვუმადლოდეთ
ლაპარაკს, ბოდვას,
სიტყვაუხვობას და თაღლითობას, ეშმაკობას და მატრაბაზობას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მართლაც, როგორც კი ისმინა მათი, სული ზეცისკენ
გაფრინდა ჩემი
320 და ახლა ცდილობს, ილაპარაკოს ნატიფად კვამლსა და
მისთანებზე;
მას სურს, აზრუკა მოიგერიოს და სიტყვას სიტყვით
გასცეს პასუხი;
მე მზად ვარ, თუკი ეს შეიძლება, მსურს მათი ცხადად
დანახვა უკვე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა აქედან შეხედე პარნესს. ხომ ხედავ უკვე, რომ ჩამოდიან
მშვიდად ისინი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სადა? მაჩვენე.
ს ო კ რ ა ტ ე
აგერ, მოდიან, მრავლად არიან,
– 20 –
325 დაბლობების და ჭალების თავზე. ვერ ხედავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვერა, რა ამბავია,
რატომ ვერ ვხედავ?
ს ო კ რ ა ტ ე
შემოსასვლელთან!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო, ახლა ვხედავ, ძლივს დავინახე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა ნამდვილად უნდა ხედავდე, თუ წირპლიანი
არ გაქვს თვალები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, ვხედავ, ვხედავ ღირსეულთ, მრავლად მოდიან
უკვე ისინი.
ს ო კ რ ა ტ ე
არ იცოდი, რომ ღმერთნი არიან და სხვა რაიმედ კი მიიჩნევდი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
330 მე არ ვიცოდი და მივიჩნევდი ნისლად და ნამად,
მჭვარტლად ყოველთვის.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, არ გცოდნია, სწორედ ღრუბლებმა რომ გამოზარდეს
ბევრი სოფისტი,
ბევრი მისანი, ბევრი ექიმი თითებზემრავალბეჭდებიანი,
დითირამბების ლექსისმთხზველები და ბევრი ყალბი
ვარსკვლავთმრიცხველი,
მათ გამოკვებეს ბევრი მოცლილი, რათა უმღერონ იმათ და აქონ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
335 ამად მღერიან «ნარნარა, სველი ღრუბლების მტრული შემოსევაო?»
«ასთავიანი ტიფონის თმები» და «გრიგალები ძალუმად მქროლნი?»
«ჰაეროვანნი და ნოტიონი, მოლივლივენი ცაში ფრინველნი»,
«წვიმიანნი და წყლით აღსავსენი?» – სამაგიეროდ, თავად ისინი
სიკეთის ნაყოფს – კეფალის ხორცს და შაშვის ხორცუკას
შეექცევიან.
– 21 –
ს ო კ რ ა ტ ე
340 შენ ფიქრობ, ასე არ უნდა ეთქვათ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ ის მითხარი, ამათ რა მოსდით,
თუკი ღრუბლები არიან, ქალებს რამ დაამსგავსათ ასე, მოკვდავებს?
ცაო, ასეთი არის ღრუბელი?
ს ო კ რ ა ტ ე
აბა, როგორი არის? – მითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზუსტად არ ვიცი, მაგრამ ისინი ცაში აფრენილ მატყლს მაგონებენ
უფრო, ღმერთმანი, ვიდრე ამ ქალებს! რამოდენა აქვთ, მაინც,
ცხვირები!
ს ო კ რ ა ტ ე
345 მაშ, მიპასუხე ამ ერთ კითხვაზეც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწრაფად მითხარი, რას მეკითხები.
ს ო კ რ ა ტ ე
ღრუბლებისათვის რომ შეგიხედავს, არ დაგინახავს
მათში კენტავრი
ანდა ავაზა, მგელი თუ ხარი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი დამინახავს, მერმე რა მოხდა?
ს ო კ რ ა ტ ე
მათ შეუძლიათ, ყველაფრად იქცნენ; ვინმე თმოსანი თუ დაინახეს,
ერთ-ერთი თმაგრძელ უსაქმურთაგან, ვთქვათ, ქსენოფანტის
ვაჟკაცი იყოს,
350 იმისი ვნების დაცინვის მიზნით უმალ კენტავრებს ემსგავსებიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვთქვათ, დაინახეს ჩვენი ხაზინის დამტაცებელი სიმონი, მერმე?
ს ო კ რ ა ტ ე
მისი ბუნების ნათელსაყოფად უმალვე მგლებად შეიცვლებიან.
– 22 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამიტომ იყო, ფარისდამგდები კლეონიმე რომ იცნეს ახლახან,
«მისი ბუნების ნათელსაყოფად» უმხდალეს ირმებს
რომ დაემსგავსნენ?
ს ო კ რ ა ტ ე
355 ხოლო სულ ბოლოს კლისთენე ნახეს და ამის გამო
იქცნენ ქალებად.
ორქესტრაზე შემოდის დიაცი ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი ს გუნდი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, გაიხარეთ თქვენ, დედოფლებო და თუკი გითქვამთ
ვინმესთვის სიტყვა,
მეც მომხედეთ და მითხარით რამე ცად აღვლენილი ხმით, მეუფენო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გაიხარე, ჭაღარა კაცო, შენ, მონადირევ ბრძნული სიტყვების.
(სოკრატეს)
უფაქიზესთა სისულელეთა ქურუმო, გვითხარ, რა გინდა ჩვენგან.
360 სხვას ჩვენ არავის ყურს არ ვუგდებდით ამჟამინდელი
ბრძენკაცებიდან,
მხოლოდ პროდიკეს, მისი გონების და სიბრძნის გამო
და მერმე შენაც,
რადგან ამაყად დადიხარ გზებზე და აქეთ-იქით აცეცებ თვალებს,
უხამურს ტანჯვა გხვდება მრავალი და მაინც ჩვენსკენ
მომართავ მზერას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, დედამიწავ, ეს რა ხმა იყო, რა ზვიადი და რა საკვირველი!
ს ო კ რ ა ტ ე
365 მხოლოდ ესენი არიან ღმერთნი, სხვა ყველაფერი სისულელეა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და ჩვენი ზევსი, გაფიცებ მიწას, ოლიმპიელი, ღმერთი არ არის?
ს ო კ რ ა ტ ე
რომელი ზევსი? რას როშავ, ნეტავ? ზევსი არ არის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაო, რას ამბობ?
– 23 –
აბა, საიდან ჩამოდის წვიმა? ჯერ, თუ კაცი ხარ, ეს ამიხსენი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ამ ღრუბლებიდან, რაღა თქმა უნდა; მე დაგიმტკიცებ ამას ახლავე.
370 აბა, ოდესმე თუ დაგინახავს, ღრუბლის გარეშე რომ იყოს წვიმა?
ზევსი რომ იყოს წვიმის გამრიგე, მოწმენდილ ციდან უნდა ეწვიმა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვფიცავ აპოლონს, ამ შენი სიტყვით გადამარწმუნე, თუმცა კი უწინ
მართლა მეგონა, მაღალი ზევსი წვიმას შარდავდა ციურ საცერში.
ასე თუ არის, ვინ ქუხს? – მითხარი. ჭექა-ქუხილის კი მეშინია.
ს ო კ რ ა ტ ე
375 სწორედ ამათგან მოდის ქუხილიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ ახერხებთ, უმამაცესნო?
ს ო კ რ ა ტ ე
როდესაც კარგად აივსებიან წყლებით, საოცრად დასივებულნი,
წვიმის წვეთებით გაჯერებულნი დედამიწისკენ მოისწრაფიან.
ეჯახებიან მერმე ერთმანეთს, ეხეთქებიან და გრიალებენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინ დააქანებს მათ აქეთ-იქით, ღრუბელთგამრიგე ზევსი ხომ არა?
ს ო კ რ ა ტ ე
380 ო, ზევსი არა! მხოლოდ გ რ ი გ ა ლ ი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, გრიგალი? ეს არ ვიცოდი,
რომ არ არსებობს ზევსი, მის ნაცვლად გრიგალი არის
თურმე მეუფე.
მაგრამ შენ ჯერაც არ გითქვამს ჩემთვის, საიდან მოდის
მეხი და გრგვინვა.
ს ო კ რ ა ტ ე
არ გისმენია ალბათ, გითხარი: გაჯერებული წვიმით, ღრუბლები
ეჯახებიან-მეთქი ერთმანეთს, ეხეთქებიან და გრიალებენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
385 აბა, ეს როგორ უნდა ვირწმუნო?
– 24 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მე დაგიმტკიცებ ამას ახლავე. –
დღესასწაულზე როცა წვნიანით ამოიყორავ მუცელს, მერმე ხომ
დაიბერება მთელი შიგანი და უეცრად ხომ აბუყბუყდება?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აპოლონს ვფიცავ, მართლაც ასეა, სულ იბერება და იბერება,
და როგორც მეხი, ისე ხმაურობს, ისე გრგვინავს და ისე გრიალებს;
390 ჯერ ნელა, იწყებს, ასე «ბუყ-ბუყ-ბუყ», მერმე კი იწყებს
«ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ»-ს,
მერმე კი, როცა რამეს ვაპირებ, სულ ქუხს და გრგვინავს
«ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ-ბუყ!»
ს ო კ რ ა ტ ე
თუკი შენ შენი პატარა მუცლით ასე გრგვინავ და ასე ხმაურობ,
წარმოიდგინე ერთი, უსაზღვრო ჰაერი როგორ დაიგრუხუნებს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ამის გამოა, ხშირად მუცელზე ასე ამბობენ, დაიჭექაო;
395 მაგრამ შენ უნდა ამიხსნა ახლა, საიდან ჩნდება ელვარე ელვა,
რომელიც ხშირად კაცს დაეცემა, ამობუგავს და
ცოცხლად დაფერფლავს?
ცხადია, ელვა ზევსის ხელშია – სასჯელი ფიცის გატეხვისათვის.
ს ო კ რ ა ტ ე
მერედა როგორ მოხდა, შე ბრიყვო, მართლა კრონოსის
ჟამის ბეხრეკო,
ფიცის გატეხვა თუკი ისჯება, რომ არ დანაცრა ელვამ სიმონი,
400 ან კლეონიმე, ანდა თეორე? ხომ წამდაუწუმ ცრუდ იფიცებენ!
არა, მისსავე ტაძარს დაეცა და აგერ, ჩვენთან ახლოს, სუნიონს.
მუხებს ხომ ერჩის? ახლა არ მითხრა, დაარღვიესო მუხებმაც ფიცი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ მე არ ვიცი… შენ, შეიძლება, მართალიც იყო. ელვა რაღაა?
ს ო კ რ ა ტ ე
რაა და როცა მშრალი ჰაერი ზევით აიწევს და თავის თავში
405 ჩაიკეტება, ბუშტისმაგვარად გაიბერება, ვეღარ გაუძლებს,
გასკდება, შემდეგ გამოიჭრება გარეთ სტვენით და გრგვინვა-გრიალით
და ასე, თავის თავზე დაწოლით თვითონ ანათებს იგი თავისთავს.
– 25 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, ბოლო დიასიებზე მეც ამნაირი რამ დამემართა.
ნათესავისთვის მინდოდა კუჭი შემეწვა, გაჭრა კი დამავიწყდა;
410 გაიბერა და მერმე თავისით გასკდა უეცრად და შიგ თვალებში
შემომაყარა სიბინძურე და სახე დამიწვა იმ დასაწვავმა.
ს ო კ რ ა ტ ე
ადამიანო, მოსულხარ ჩვენთან, რომ შეისწავლო მაღალი სიბრძნე,
რათა ათენსა და საბერძნეთში უბედნიერეს კაცად შეგრაცხონ;
თუ არ გიმტყუნებს მეხსიერება, გულმოდგინება და მოთმინება,
415 თუკი არ დაგღლის ნიადაგ შრომა, სიარული და ძილნაკლულობა,
და თუკი ყინვა ვერას დაგაკლებს და ვერც შიმშილი ვერ დაგაჩოქებს,
მოერიდები გიმნასიონსაც, ღვინოსაც და სხვა სისულელეებს,
ამნაირ ყოფას საუკეთესოდ მიიჩნევ, როგორც ჭკვიანს შეჰფერის, –
ყველგან მიაღწევ შენ გამარჯვებას: საქმეში, სჯაში, პაექრობაში.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
420 მე მოთმინებას, დარდს და საზრუნავს, უძილობას და მომჭირნეობას,
ნიადაგ შრომას მუხლჩაუხრელად, – მიჩვეული ვარ დიდი ხანია.
მხოლოდ ეს თუა შენი პირობა, ჩემი იმედი გქონდეს, სოკრატე.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, დღეის იქით გეცოდინება, რომ არ არსებობს არც ერთი ღმერთი,
იმ სამის გარდა, რაც ჩვენთანაა – ქ ა ო ს ი, ე ნ ა
და ეს ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
425 სხვებს მე დღეიდან ხმასაც არ გავცემ, ღმერთებს ჩირადაც
აღარ ჩავაგდებ,
მსხვერპლს არ შევწირავ და არც ზედაშეს აღარ წავუქცევ,
არც მუშკ-ამბრს ვუკმევ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, გვითხარი, რა გსურს, მოხუცო? უარს ვერაფრით
ვეღარ გაკადრებთ,
რაკი გვირწმუნე, ღმერთებად გვცანი, ცდილობ შეიცნო
ჭეშმარიტება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, დედოფლებო, მე სულ პატარა რამე მჭირდება, რომ ლაპარაკში
430 ყველას ვაჯობო და ამ საქმეში ჩამოვიტოვო ყველა ბერძენი.
– 26 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თუ ამას ითხოვ, მიიღებ კიდეც. ამიერიდან შენს მოსაზრებას
ყველაზე დიდი წონა ექნება და გაიმარჯვებ ყველა კრებაზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე არ მჭირდება უზარმაზარი იდეები და მოსაზრებები,
მინდა, კანონი რომ შევაქციო და გავაცურო მევალეები.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
435 მიიღებ, რასაც ასე ესწრაფვი; მართლაც არაფერს
დიდს არ მოითხოვ.
ნურაფრის დარდი ნუღარ გექნება და ჩვენს მსახურებს
ენდე უშიშრად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა გზა არცა მაქვს, უნდა მოგენდოთ, სანამ დამახრჩობს
ეს გაჭირვება,
სანამ დამაქცევს ვალი, ცხენები ჯიშიანი და უჯიშოები.
ახლა, როგორც სურთ, ისე მომექცნენ;
440 ჰა, მომინდვია ჩემი სხეული –
მცემეთ, მომკალით შიმშილ-წყურვილით,
მომსპეთ, გამყინეთ, ტყავი გამაძრეთ!
თუ დავუძვერი ვალებს, მიძახოს
ხალხმა, რაიც კი მოესურვება:
445 თავხედი, ყბედი, ურცხვი, ტუტუცი,
საძაგელი და ქოსატყუილა,
ყბის ამქცევი და ქვეყნის დამქცევი,
კანონის ჭია, თაღლითი, ფლიდი,
მატრაბაზი და აუტანელი,
450 ეშმაკი, ქლესა, გამოქექილი
და ღორმუცელა.
– ასე მიწოდონ, ოღონდ მასწავლეთ.
ახლა, რაცა გსურთ, ის გამიკეთეთ,
დემეტრეს ვფიცავ,
455 თუ საჭიროა, სიბრძნის მოყვარულთ
ჩემგან კუპატი დააკეპინეთ.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვაჟკაცობა ჰქონია მას,
სულდიდი და მზადმყოფია!
– 27 –
(სტრეფსიადეს) იცოდე,
460 თუ განათლდი, მოკვდავ ხალხში განგეთქმება სახელი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ვირწმუნო?
ს ო კ რ ა ტ ე
მთელი დრო ჩემთან გაატარე, –
კაცთ შორის ყველაზე უფრო შესაშური
ცხოვრებით იცხოვრებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
465 ამას ოდესმე მოვესწრები?
ს ო კ რ ა ტ ე
მაგაზე მეტსაც მოესწრები,
შენთან მოვლენ და
დაგისხდებიან;
ისინი შენგან მოითხოვენ
470 შველას და რჩევას,
როცა ექნებათ საქმეები
სასამართლოში.
ყველა ჩათვლის, რომ
მხოლოდ შენ ძალგიძს,
475 შესაფერისი რჩევა რამ მისცე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, მიიღე ეს ბერიკაცი და შეასწავლე, რასაც აპირებ,
რომ შეასწავლო, გამოჰკითხე და აზრის სიცხადე
გამოუცადე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი საკუთარ თავზე საუბარი
მოგიწევს, როგორც კი გავიგებ, ვინცა ხარ,
480 უმალ მოგიყენებ ახალ მანქანებას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ბრძანე? კოშკივით მიპირებ აღებას?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, გამოკითხვა უნდა ჩაგიტარო,
რათა შეგიმოწმო შენ მეხსიერება.
– 28 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ ორნაირი მაქვს: ვინმეს თუ ვასესხე,
485 მახსოვს და არ მახსოვს, თვითონ თუ ვისესხე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ისე, ლაპარაკი როგორ გეხერხება?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვალზე უარის თქმა მშვენივრად გამომდის.
ს ო კ რ ა ტ ე
სწავლას თუ შეიძლებ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენ ნუ გედარდება.
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ, ამაღლებულის შესახებ ერთ სიბრძნეს
490 გესვრი პირდაპირ და უნდა დაიჭირო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და მერმე მაგ სიბრძნეს ძაღლივით შევსანსლავ?
ს ო კ რ ა ტ ე
არა, უვიცია ეს კაცი, ველური.
ვშიშობ, ბერიკაცო, ცემა არ დაგჭირდეს.
ვინმემ რომ მიგბეგვოს, რას იზამ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დავაცლი,
495 ცოტასაც მოვითმენ, მოწმეებს მოვუხმობ,
სასამართლოშიაც მივალ და ვუჩივლებ.
ს ო კ რ ა ტ ე
აბა, გაიხადე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რამე დაგიშავე?
ს ო კ რ ა ტ ე
აქ მხოლოდ შიშვლები შედიან, იცოდე.
– 29 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე რა, გასაჩხრეკად ხომ არ შემოვდივარ?!
ს ო კ რ ა ტ ე
500 მოეშვი მიქარვას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლა ეს მითხარი,
თუკი მოვინდომებ და კარგად ვისწავლი,
შენს მოსწავლეთაგან ვის დავემსგავსები?
ს ო კ რ ა ტ ე
სულმთლად ქერეფონტის იერი გექნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აბა, სანახევროდ მოვმკვდარვარ საწყალი.
ს ო კ რ ა ტ ე
505 მორჩი ლაყბობას და უკან გამომყევი,
ჩქარა, ნუ აყოვნებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, ჯერ ჩამიდე
ხელში თაფლისკვერი! ისე მეშინია
შემოსვლის, როგორც რომ ჰადესში ჩავარდნის.
ს ო კ რ ა ტ ე
ჰე, რას იწურები სახლის წინ? შემოდი!
სოკრატე და სტრეფსიადე საფიქრალეთში შედიან.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
510 მაშ, წადი და გაიხარე
სიმამაცის გამო.
ბედნიერება მიეცეს
ამ კაცს, რამეთუ დაიძრა
ასაკის სიღრმეებისკენ
515 და სურს, ახალი იდეით
აივსოს სულის სალარო
– 30 –
და ეზიაროს სიბრძნეს.
მაყურებლებო, მსურს, გულწრფელად გაგესაუბროთ.
ჩემს აღმზრდელს ვფიცავ, დიონისეს, სიმართლეს გეტყვით.
520 მე თქვენ მგონიხართ გონიერი მაყურებლები, –
ეს კომედია ჭკვიანური არის, იცოდეთ,
მე უკეთესი არაფერი დამიწერია.
ის უკვე ადრეც სიყვარულით გაგასინჯვინეთ,
ბევრი ვიშრომე, მაგრამ ბრიყვთა გამოისობით
525 დამარცხებული დავრჩი მაინც. – არ ვიყავ ღირსი!
სირცხვილი თქვენი, ბრძენო ხალხო, ვისთვის დავშვერი!
ბოლომდე მაინც ვერ გაგწირეთ, ჩემო კარგებო,
მე თქვენ მიყვარხართ და თქვენგანაც ხშირად მსმენია
ქება-დიდება «ჭკუისა» და «გარყვნილებისთვის».
530 მე ხომ ქალწული ვიყავი და მშობიარობის
ნება არ მქონდა, მაინც ვშობე, ბავშვი ვიღაცამ
აიყვანა და თქვენ გაზარდეთ კეთილშობილად;
თქვენგან მივიღე ერთგულება და სიყვარული.
მოვიდა ჩემი კომედია ელექტრასავით:
535 მოვიდა, ეძებს, ეგებ შეხვდეს ბრძენ მაყურებლებს;
იცნობს, როგორც კი დაინახავს, ძმის თმის კულულებს.
იგი ზნეობით წმინდა არის, თავადაც ხედავთ:
ტყავის ფალოსი ხომ არავის არა ჰკიდია,
რომელიც თავში წითელია, ბავშვებს აცინებს;
540 ეს კომედია არ დასცინის მელოტებს, კორდაქსს
აქ არ ცეკვავენ, არც მოხუცი არ დარბის ჯოხით,
ცემით და ტყეპით რომ შენიღბოს ცუდი ხუმრობა;
არავინ დაძრწის მაშხალიანი, არავინ ბღავის,
არა, ის მხოლოდ თავისსავე სიტყვებს ენდობა.
545 მეც, ამოდენა პოეტი ვარ, არ მომიშვია
თმები და თქვენი მოტყუება არც კი მიცდია –
სცენაზე მუდამ ახალ-ახალ იდეებს გაწვდით,
არც ერთი არ ჰგავს ერთმანეთს და ყველა სწორია.
როცა კლეონი ზეობდა, მაშინ მას მუცელში
550 ვურტყამდი ფეხებს და დავინდე, როცა წაიქცა.
ამათ კი ერთხელ ჰიპერბოლემ მისცა საბაბი, –
ფეხქვეშ გაიგეს ის საწყალიც და დედამისიც.
ყველას დაასწრო ევპოლისმა თავის «გარყვნილით»,
მე გამძარცვა და წამიხდინა მთელი «მხედრები»,
555 შიგ დედაბერიც შეათრია კორდაქსისათვის,
– 31 –
რომელიც შექმნა ფრინიქემ და ურჩხულმა შთანთქა.
მერმე ჰერმიპე მოუბრუნდა ამ ჰიპერბოლეს…
ახლაც ყველანი თავს ესხმიან კვლავ ჰიპერბოლეს,
რომ უბადრუკად მიემსგავსონ ჩემს სურათ-ხატებს.
560 ვისაც აცინებს უნიჭოთა ეს სისულელე,
ის ჩემს ქმნილებებს ვერ გაიგებს. ვინაც გაიგებს,
მას კი გონიერ მოაზროვნედ ჩათვლის მერმისი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ოდა ღმერთთაგან ზეცის გამგებელს,
დიდ ზევსს, მეუფეს, გუნდისკენ, –
565 ჩემსკენ მოვუხმობ პირველად.
სამთითის მპყრობელ პოსეიდონს,
დედამიწისა და მარილიან ზღვის შემარყეველს
უსასტიკესს;
ჩვენს სახელოვან მამასაც, წმინდა ეთერს,
570 ყველაფრისთვის სიცოცხლის მიმნიჭებელს,
ცხენთა მეუფეს, რომელიც
ბრწყინვალე სხივით ანათებს
მთელს დედამიწას, – უდიდესი არის ღმერთთათვის
და მოკვდავთათვის ეს ღვთაება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
575 ეპირ. თქვენ მოგმართავთ, მაყურებლებს, მოგვაპყარით გონება.
არაფრად რომ არ ჩაგვაგდეთ, ახლა გკიცხავთ ამისთვის.
ყველა ღმერთზე უფრო მეტად ამ ქალაქზე ჩვენ ვზრუნავთ,
თქვენ კი მსხვერპლსაც არ გვწირავთ და ზედაშესაც
არ გვიქცევთ.
ჩვენ ხომ გიცავთ! თუკი ვინმეს მოუნდება ლაშქრობა
580 უგუნურად, მაშინ ვქუხვართ და წვიმასაც დავუშვებთ.
ღმერთებისთვის საძულველი როცა პაფლაგონელი
აირჩიეთ მხედართმთავრად, ჩვენ წარბები შევკარით,
საშინელი საქმე ვქენით, ვიელვეთ და ვიქუხეთ.
მთვარემ თვისი გზა დააგდო, მზემ თავისი ფითილი
585 გადამალა და გიბრძანათ, ამას ვერ ეღირსებით,
სანამ თქვენთან სტრატეგოსად იქნებაო კლეონი.
თქვენ კი მაინც აირჩიეთ… ალბათ, მართალს ამბობენ,
რომ სიბრიყვე დაეუფლა ამ ქალაქს და ღმერთები
თქვენს შეცდომებს წამდაუწუმ აქცევენო სიკეთედ;
– 32 –
590 ეს რომ მართლაც ასე არის, დაგიმტკიცებთ იოლად:
თუკი ამხელთ თაღლით კლეონს, ქურდობაში დაიჭერთ
და მექრთამე არამზადის კისერს ხუნდებს დაადებთ,
რაც კი ძველი ცოდვა გადევთ, იმავწამსვე ისინი
ქალაქისთვის სასარგებლო რამედ გადაიქცევა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
595 ანტოდა შენც შეეწიე, ფოიბოს,
დელოსის მკვიდრო, კინთიის
მაღალ მწვერვალის მპყრობელო;
600 შენ გაქვს სასახლე ეფესოსის,
იქ ლიდიელი ქალწულები თავს გევლებიან,
ბედნიერო;
შენაც მოდი, დედოფალო, ჩვენებურო,
შენ, ქალაქის მეუფეო, ათენა;
შენც, პარნასოსის მფლობელო,
ფიჭვების გამნათებელო,
ბაკხი ქალების წინამძღოლო სწორუპოვარო,
შენ, მხიარულო დიონისე!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტეპირ. სწორედ ახლა, როცა აქეთ ვაპირებდი წამოსვლას,
გზად შემოგვხვდა ბადრი მთვარე, დაგვაბარა მოგვეძღვნა
გამარჯობა ათენისთვის, მოკავშირეებისთვის.
610 მერმე ბრძანა, გავბრაზდიო, თქვენგან დავიტანჯეო,
თუმცა ყველას გეხმარებით საქმით, არა სიტყვითო.
ჯერ ხომ თვეში ჩირაღდნისას დრაქმაზე მეტს გიზოგავთ,
საღამოს ხომ ამას ამბობთ, შინისკენ მიმავალნი:
«არ იყიდო ჩირაღდანი, ბიჭო, მთვარის შუქია».
615 მთვარე ამბობს: «მე ყველაფერს რიგიანად ვაკეთებ,
თქვენ კი დღეებს ცუდად მართავთ, თქვენ კი ურევთ
ყველაფერს»;
«ამას გარდა», – მითხრა მთვარემ, «ღმერთნი გადავიკიდე,
ბრაზდებიან, რადგან მუდამ შინ უმსხვერპლოდ მიდიან
და დათქმულ დროს ვერასოდეს ნახულობენ ზეიმებს;
620 თქვენ კი მსხვერპლის შეწირვის წილ სასამართლოს
აჩაღებთ.
ხშირად, როცა ჩვენ, ღმერთები, მგლოვიარედ ვმარხულობთ,
როცა მწარედ დავტირივართ მემნონს ანდა სარპედონს,
– 33 –
მაშინ გვწირავთ სწორედ ღვინოს და სიცილსაც კი ბედავთ.
ამიტომაც, წელს რომ თქვენი ჰიპერბოლე დანიშნეთ,
625 ჩვენ გვირგვინი ჩამოვართვით; უკეთ ეცოდინება,
რომ დღეთა რიგს ცხოვრებაში მხოლოდ მთვარე განაგებს».
პირველი ეპისოდიონი
შემოდის ს ო კ რ ა ტ ე, უკან მოჰყვება ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვფიცავ ამოსუნთქვას, ქაოსს და ჰაერსაც,
ასეთი ტეტია კაცი არ მინახავს,
არც – ასე უვიცი, ბრიყვი, გულმავიწყი!
630 რაღაც ეშმაკობას სწავლობდა, მეგონა
და სულ დაივიწყა, სანამ დაისწავლა.
გარეთ გამოვუხმობ ახლა, სინათლეზე.
სად ხარ, სტრეფსიადე? ლოგინით გამოდი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ლოგინს არ მითმობენ ეს ბაღლინჯოები.
ს ო კ რ ა ტ ე
635 იჩქარე, გამოდი, მისმინე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მოვედი.
ს ო კ რ ა ტ ე
მითხარი, რა გინდა ახლა აითვისო
ისეთი, რაც დღემდე არ შეგისწავლია?
რა გინდა, მეტრი თუ რიტმი და სიტყვები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეტრი შემასწავლე, თორემ მეალაფემ
640 ორიოდ ქენიკით მაინც მომატყუა.
ს ო კ რ ა ტ ე
მე ეგ არ მიკითხავს. რომელი საზომი
მოგწონს, ტეტრამეტრი გიჯობს თუ ტრიმეტრი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე მგონი, ჩარექი სუყველას სჯობია.
– 34 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
თუ გინდა, დავდოთ სანაძლეო,
645 ჩარექი სწორედ რომ გახლავს ტეტრამეტრი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ყორნებს წაუღიხარ, ჩლუნგო, უსწავლელო!
ეგებ აჯობოს, რომ რიტმი შეისწავლო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, რა თავში ვიხალო ეგ რიტმი?
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს დაგეხმარება ურთიერთობაში,
650 იმწუთას გაიგებ, რომელი რიტმია,
ენოპლიისა თუ დაქტილის მიხედვით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დაქტილის მიხედვით? – ეგ ვიცი.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვიბრძანე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დაქტილი რა არის, თითი არ ბრძანდება?
თითი კი ვიცოდი უკვე ჩვილობაშიც.
ს ო კ რ ა ტ ე
655 ბრიყვი ხარ, რეგვენი!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, უბედურო,
ამათი შესწავლა არ მინდა!
ს ო კ რ ა ტ ე
მაშ რისი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძალიან მჭირდება ტყუილის შესწავლა.
– 35 –
ს ო კ რ ა ტ ე
მაგრამ მანამდე ხომ სხვაც უნდა ისწავლო,
თუნდაც მამრობითი სქესის გამოცნობა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
660 მაგაზე ადვილი რა არის, ბატონო! –
ეს ცხვარი, ხარიო, თხა, ძაღლი, ქათამი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ხომ ხედავ, რა მოგდის? ქათამს ხომ დედალსაც
ეძახი, მამალსაც ქათმად მისახელებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ?
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ არ თქვი ძაღლი და ქათამი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
665 ვფიცავ პოსეიდონს! აბა, რა ვუწოდო?
ს ო კ რ ა ტ ე
დედალს – ქათამეა, მამალს – ქათამოსი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მომწონს «ქათამეა», ჰაერს გეფიცები:
აი, ამ ნასწავლი სიბრძნისთვის, გპირდები,
ვარცლსაც კი აგივსებ ფქვილით სულ პირთამდე.
ს ო კ რ ა ტ ე
670 ვარცლი რომ გამოთქვი ახლა მამრობითად,
ხომ მდედრობითია!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, მამრობითად
გამოვთქვი მე «ვარცლი?»
ს ო კ რ ა ტ ე
სწორედაც! გამოთქვი,
როგორც «კლეონიმე».
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს როგორ? მითხარი.
– 36 –
ს ო კ რ ა ტ ე
ერთგვარად გამოგდის ვარცლიც, კლეონიმეც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
675 მაგრამ კლეონიმეს ვარცლი არ ჰქონია,
ცომსაც მრგვალ ქვიჯაში ზელდა გამუდმებით…
მაშ, როგორ ვუწოდო?
ს ო კ რ ა ტ ე
როგორ და სოსტრატეს
როგორც მოუხმობდი: «ვარცელა» უწოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს მდედრობითია?
ს ო კ რ ა ტ ე
რა საკითხავია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
680 იქნება «ვარცელა», როგორც «კლეონიმე».
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა სახელებით უნდა გაარჩიო
შენ მამრობითებიც და მდედრობითებიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიცი, მდედრობითი რაცაა.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ლისილა, კილინა, მირა, დემეტრია.
ს ო კ რ ა ტ ე
685 და მამრობითები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ათიათასია:
თუნდაც ფილოქსენე, ანდა ამინია.
ს ო კ რ ა ტ ე
შე ბრიყვო, ესენი მამრობითებია?!
– 37 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რატომაც არაო?
ს ო კ რ ა ტ ე
ე¡, რას მეუბნები?!
აბა, ამინია რომ შეგხვდეს, რას ეტყვი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
690 როგორ თუ რას ვეტყვი – აქეთ, ამინია!
ს ო კ რ ა ტ ე
ხომ ხედავ, ქალივით მოუხმობ «მამრობითს».
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორიც ვარ, ღმერთმანი, ჯარში არ მსახურობს.
რად მინდა, ვისწავლო, რაც იცის სუყველამ?
ს ო კ რ ა ტ ე
ო, არა, ღმერთმანი, დაწექი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
და რა ვქნა?
ს ო კ რ ა ტ ე
695 რამე მოიფიქრე იმ შენს საქმეთაგან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, გევედრები, ამაზე არ მინდა,
მომეცი ნებართვა, მიწაზე ვიფიქრო.
ს ო კ რ ა ტ ე
ეს არ შეიძლება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, მე ბედკრული
ვუხდი გადასახადს დიდ-დიდ ბაღლინჯოებს.
სოკრატე საფიქრალეთში შედის, სტრეფსიადე წვება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
700 სტრ. იფიქრე კარგად, თავს დაუკვირდი, საკუთარ აზრებს
თავი მოაბი
სასწრაფოდ. თუკი გაგიჭირდება,
მეორე ფეხზე
– 38 –
705 გადაიტანე აზრი, თვალს კი ძილს ნუ მიაკარებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, ვაიმე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა გჭირს, რა გაწამებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დავიღუპე უბედური,
710 საგებლიდან კორინთელნი გამოძვრნენ და დამკბინეს.
დამიგლიჯეს ფერდები,
სული ამომაცალეს,
დამიქაჩეს კვერცხები,
გამომთხარეს საჯდომი,
715 დავიღუპე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უკვე ხომ ძალიან არ გტკივა?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა არ მტკივა?! როცა ჩემი
ფულიც გაქრა, ფერიც გაქრა,
სულიც გაქრა, ხამლიც გაქრა
720 და ამ უბედურებისგან
ძილიც გაქრა, რულიც გაქრა
ცოტაც კიდევ – მეც გავქრები.
მეორე ეპისოდიონი
საფიქრალეთიდან გამოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ ეი, რას შვრები? არ ფიქრობ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე? ვფიქრობ,
ვფიცავ პოესიდონს.
ს ო კ რ ა ტ ე
და რა მოიფიქრე?
– 39 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
725 რაც გადამარჩენდა ბაღლინჯოებისგან.
ს ო კ რ ა ტ ე
წადი, დაიკარგე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
უკვე დავიკარგე.
ს ო კ რ ა ტ ე
აქ რას მენაზები! კარგად გაეხვიე.
მზაკვრული გონებით უნდა გამოძებნო
რამე ეშმაკობა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვინღა ჩამომიგდებს
730 ამ ტყავში რაიმე ეშმაკურ ნააზრევს?
პაუზა.
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა კი დავხედო ერთი, რას აკეთებს.
რა, გძინავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მე? არა, აპოლონს ვფიცავარ.
ს ო კ რ ა ტ ე
გაქვს რამე?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთმანი, არა.
ს ო კ რ ა ტ ე
არაფერი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არა, თუ არ ჩავთვლით ასოს მარჯვენაში.
ს ო კ რ ა ტ ე
735 ისევ გაეხვიე, რამე მოიფიქრე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაზე მოვიფიქრო? მითხარი, სოკრატე.
– 40 –
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ თვითონ რაც გინდა, იმაზე იფიქრე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ათასჯერ გითხარი, ვალის ამბავია,
ვალების გადახდა არ მინდა, სოკრატე.
ს ო კ რ ა ტ ე
740 მიდი, გაეხვიე და ისევ ჩაღრმავდი
ფიქრებში; დაშალე საქმე ნაწილებად
და ისე განსაჯე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, რა მეშველება!
ს ო კ რ ა ტ ე
დამშვიდდი. აზრებში თუკი გაიხლართე
თავი დაანებე, მოშორდი; ხელახლა
745 უნდა დაუბრუნდე და აწონ-დაწონო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატე, ძვირფასო!
ს ო კ რ ა ტ ე
რას იტყვი, მოხუცო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვახშზე მომივიდა აზრი უმზაკვრესი.
ს ო კ რ ა ტ ე
კარგია, გვაჩვენე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აბა, შეაფასე:
ვინმე ჯადოქარი, ვთქვათ, თესალიელი
750 რომ მოვისყიდო და მთვარე მოვიტაცოთ,
მრგვალ სკივრში ჩავაგდო, ასე გადავმალო
ძვირფას სარკესავით და ვუყარაულო?
ს ო კ რ ა ტ ე
რას მოგცემს?
– 41 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ თუ რას მომცემს, სოკრატე?!
მთვარე არასოდეს აღარ ამოვა და
755 ვალს არ გადავიხდი.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვითომ რატომაო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვახში ხომ თვეობით იზრდება, ამიტომ.
ს ო კ რ ა ტ ე
კარგია! ახლა ეს ამბავიც მიბრძანე:
თუ ხუთტალანტიან სარჩელს შეიტანენ,
როგორ აირიდებ თავიდან, მითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
760 როგორ? ეგ არ ვიცი, უნდა მოვიფიქრო.
ს ო კ რ ა ტ ე
დიდი ტვინის ჭყლეტაც არ ვარგა, იცოდე,
მიუშვი გონება, ჰაერში ავიდეს
ფეხზე ძაფგამობმულ ოქროს ხოჭოსავით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვიცი, სასამართლო როგორც ავიცილო,
765 შენც მოგეწონება ეს გზა.
ს ო კ რ ა ტ ე
რომელია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
წამლის გამყიდველთან იმ ქვას ხომ შევიძენ,
ლამაზი რომაა, ბრჭყვიალა, რომლითაც
ცეცხლი აინთება?
ს ო კ რ ა ტ ე
ცეცხლის ქვას გულისხმობ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორედაც. რას იტყვი, ეგ რომ ავიღო და
770 გადაწყვეტილებას როცა ჩაიწერენ,
– 42 –
გვერდზე გადამდგარმა სხივი დავიჭირო,
ამოვწვა, რაცაა ჩემზე ჩაწერილი?
ს ო კ რ ა ტ ე
ბრძნულია, ქარიტებს ვფიცავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მიხარია,
რომ ხუთი ტალანტის საქმე მოვიხსენი.
ს ო კ რ ა ტ ე
775 მაშ ახლა ამასაც გაეცი პასუხი:
თავს როგორ დაიძვრენ სასამართლოსაგან,
თუ დამნაშავე ხარ და მოწმეც არა გყავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძალიან იოლად.
ს ო კ რ ა ტ ე
გვითხარი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლავე:
როცა უკანასკნელ საქმეს გაარჩევენ,
780 მე გავიქცევი და თავსაც ჩამოვიხრჩობ.
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ, ღმერთებს გეფიცები,
მკვდრისგან ხომ ვერავინ მოითხოვს სამართალს?!
ს ო კ რ ა ტ ე
მიჰქარავ! წაბრძანდი, მე შენ ვერ გასწავლი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთების სახელით, ნუ იზამ სოკრატე!
ს ო კ რ ა ტ ე
785 როგორ თუ ნუ ვიზამ, ყველაფერს ივიწყებ!
დღეს რა გაქვს ნასწავლი, პირველი რა იყო?
– 43 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰო მართლაც, პირველი რა იყო, პირველი…
რაშიაც ფქვილს ზელენ, ის იყო? პირველი…
ვაიმე, რა იყო?
ს ო კ რ ა ტ ე
ყორნებს წაუღიხარ,
790 უგულმავიწყესო, ბრიყვო ბერიკაცო!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაი, მე უბედურს რაღა მეშველება?!
ვერა, ვერ ვისწავლე ეს ენის ტრიალი!
რამე ჭკვიანური მირჩიეთ, ღრუბლებო!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
გვისმინე, მოხუცო: ჩვენ ამას გირჩევდით,
795 შვილი გეყოლება უკვე წამოზრდილი,
ის გამოაგზავნე, შენს ნაცვლად ისწავლოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი, კი მყავს ვაჟკაცი კარგი და კეთილი,
მაგრამ რა გავაწყო, სწავლა რომ არ უნდა?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენც უთმენ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგი და მაგარი ბიჭია,
800 თუმცა დედამისის შვილია, რას ვიზამ?
წავალ, გამოვგზავნი. თუკი არ ისურვა,
სხვა რაღა დამრჩება? – სახლიდან გავაგდებ.
(სორკატეს)
შინ შედი, ცოტა ხანს უნდა დამელოდო.
სტრეფსიადე გადის.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(სოკრატეს)
805 ანტ. თუ ხვდები, რამდენ სიკეთეს იღებ ჩვენგან, ღმერთთაგან,
ღრუბელთაგან?
ხომ ყველაფერი მზადაა ახლა,
რასაც ინებებ!
– 44 –
810 ხომ გააგიჟე ეს კაცი ნაღდად და აურიე ტვინი?
რაკი დააბი, გაკრიჭე კიდეც!
უნდა იჩქარო,
ასეთმა საქმემ
შეტრიალება იცის უკუღმა.
მესამე ეპისოდიონი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე და ფ ი დ ი პ ი დ ე სახლიდან გამოდიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, ნისლს გეფიცები, აქ ვეღარ დარჩები,
815 წადი მეგაკლესთან, სვეტები შეჭამე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვაი, უბედურო, ეს რა დაგმართნია,
ჭკუაზე არა ხარ, ვფიცავ ოლიმპიელს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ოლიმპიელიო! ღმერთო, რა ბრიყვია!
ამოდენაა და ზევსი სწამს ჯერ კიდევ!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
820 ნეტავ, რა გაცინებს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწორედ ეგ მაცინებს,
ბავშვი რომ ბრძანდები და გჯერა ზღაპრების.
ერთი, აქ მობრძანდი, გაიგე ამბები,
ისეთებს გაიგებ, რომ კაცი გახდები,
ოღონდ ეს არავის არ უთხრა, იცოდე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
825 მოვედი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლახან ზევსი დაიფიცე?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახ, დავიფიცე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სწავლა სიკეთეა!
– 45 –
ზევსი არ არსებობს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაშ, ვინღა არსებობს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
გრიგალი, რომელმაც ზევსი გააძევა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ნეტავ, რას მიჰქარავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იცოდე, ასეა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
830 ვინ თქვა ეს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სოკრატემ ბრძანა, მელოსელმა
და რწყილის გზა-კვალის მცოდნე ქერეფონტმა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
შენ ასეთ გიჟებთან მოხვდი და იჯერებ
მაგ ცოფიანების ბჟუტურს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
წესიერად!
ცუდი არაფერი არ მითხრა მაგ ხალხზე,
835 ხალხს ტვინი ასკდება! მომჭირნეობისგან
თმებსაც არ იკრეჭენ, აღარც ნელსაცხებელს
იცხებენ, უარი უთხრეს აბანოსაც.
შენ კი ჩემს ცხოვრებას ხაზი გადაუსვი.
სასწრაფოდ მიბრძანდი და რამე ისწავლე!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
840 მაგათგან რაიმე წესიერს ვისწავლი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაგათაგან ისწავლი, რაც სიბრძნე არსებობს.
გაიგებ, ბრიყვი რომ ბრძანდები, უგნური.
აბა, მომიცადე, ახლავე გამოვალ.
სახლში შედის.
– 46 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
(თავისთვის)
სულ გაგიჟებულა, რაღა მეშველება!
845 ჯერ სასამართლოში მივიდე პირდაპირ,
თუ ჯობს, მეკუბოვეს მოვუხმო, ნეტავი?
სახლიდან გამოდის ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე და დედალ-მამალი ქათამი გამოჰყავს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ ვნახოთ. ამას რას ეძახი, მითხარი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ქათამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ბრწყინვალეა. ამას რას ეძახი?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ქათამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ერთნაირად ორივეს, სულელო?
850 მეტი არ გაბედო! ამას დაუძახო
უნდა «ქათამეა», იმას «ქათამოსი».
ფ ი დ ი პ ი დ ე
როგორ, «ქათამეა?» აი, ეს სიმართლე
ისწავლე, მამიკო, გოლიათებისგან?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვაც ბევრი ვისწავლე, მაგრამ ყველაფერი
855 წელთა სიმრავლისგან სულ გადამავიწყდა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
და ამას შესწირე შენი მოსასხამიც?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეგ კი არ შევწირე, ეგ «გადავიაზრე».
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ბრიყვო, ფეხსაცმელი მაინც რა უყავი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
პერიკლეს არ იყოს, «ხამდა და დავღუპე».
– 47 –
860 წამოდი, წამოდი, მამას დაუჯერე
და მერმე, თუ გინდა, შეცდი, მე რა მეთქმის!
ექვსი წლის იყავი, ძლივს რომ ბუტბუტებდი,
მოსამართლეობის ობოლი ავიღე,
იმით მაყიდინე ეტლი სათამაშო…
ფ ი დ ი პ ი დ ე
865 დრო რომ გამოხდება, ინანებ, იცოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მომწონს, რომ მიჯერებ.
(საფიქრალეთის კარს უკაკუნებს)
გამოდი, სოკრატე,
შენთან მოვიყვანე ეს ჩემი ვაჟკაცი,
ძლივს, ძლივს დავითანხმე.
გამოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
ჯერ კიდევ ბალღია,
დაკიდულ კალათში ჯერ არ გამოცდილა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
870 მე მგონი, შენ თვითონ ჩამოეკიდები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ყორნებს წაუღიხარ! ლანძღავ მასწავლებელს?
ს ო კ რ ა ტ ე
ჩამოეკიდეო! რა ხამად გამოთქვა,
ფართოდ დაღებული პირით, რა ბრიყვულად?!
ამან აიცილოს უნდა სასამართლო,
875 უნდა დაამარცხოს მოსარჩელეები?
თუმცა ჰიპერბოლემ ტალანტად ისწავლა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ნუ ფიქრობ, ისწავლის, ჭკვიანი ბიჭია.
ეს სულაც პატარა ბავშვი ბრძანდებოდა,
სახლებს რომ ძერწავდა და გემებს ჩორკნიდა,
880 ტყავისგან პატარა ეტლებს აკეთებდა,
ხოლო ბროწეულის კანისგან – ბაყაყებს.
ამან რომ ორივე სიტყვა შეისწავლოს,
– 48 –
როგორც უკეთესი, ისე უარესი,
მტყუანიც რომ იყოს, მაინც გაიმარჯვებს.
885 სიმართლე თუ არა, ტყუილი ისწავლოს.
ს ო კ რ ა ტ ე
თვითონვე ისწავლოს ამ ორი სიტყვიდან,
მე უნდა დაგტოვოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ეს ერთი გახსოვდეს,
სიმართლე იოლად უნდა დაამარცხოს.
მეოთხე ეპისოდიონი
კალათებით, საბრძოლო მამლებივით შემოჰყავთ ს ი მ ა რ თ ლ ე და ტ ყ უ ი ლ ი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აქ გამობრძანდი და დაენახვე
890 ჩვენს მაყურებელს, რა თავხედიც ხარ.
ტ ყ უ ი ლ ი
გამოვბრძანდები, რაკი შენ გინდა
და დაგამარცხებ ორიოდ სიტყვით.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ოჰო! ვინა ხარ?
ტ ყ უ ი ლ ი
სიტყვა.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ტყუილი!
ტ ყ უ ი ლ ი
რომ დაგამარცხებ, ჩემზე იტყვიან,
895 ეს სჯობიაო.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ბრძნულს რაღას იზამ?
ტ ყ უ ი ლ ი
სულ ახალ-ახალ აზრებს მოგართმევთ.
– 49 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ჰო, ეგ აზრები ჰყვავიან ახლა
ამ სულელებში.
ტ ყ უ ი ლ ი
არა, ბრძენ ხალხში.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
გაგანადგურებ!
ტ ყ უ ი ლ ი
900 რას მიზამ, ერთი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სიმართლეს გეტყვი.
ტ ყ უ ი ლ ი
მე კი სანაცვლოდ პირში მოგახლი,
რომ არ არსებობს ქვეყნად სიმართლე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
არ არსებობსო?
ტ ყ უ ი ლ ი
აბა, სად არის?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ღმერთებთანაა.
ტ ყ უ ი ლ ი
მაშ, სიმართლე და სამართალია,
905 მამამისი რომ შებორკა ზევსმა?
მითხარი!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მოდის
უბედურება! ტაშტი მომეცით.
ტ ყ უ ი ლ ი
შე ჭკუასუსტო ბეხრეკო, შენა!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენ კი – გარყვნილო და უსირცხვილოვ!
– 50 –
ტ ყ უ ი ლ ი
910 რა? ვარდი ხარო?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ტაკიმასხარავ!
ტ ყ უ ი ლ ი
გვირგვინსაც მადგამ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
და მამისმკვლელო!
ტ ყ უ ი ლ ი
ოქროთი მფერავ და ვერც კი ხვდები.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მაგ «ოქროს» უწინ ტყვიას ვეძახდით!
ტ ყ უ ი ლ ი
ახლა ეგ ჩემთვის სამკაულია.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
915 რა თავხედი ხარ!
ტ ყ უ ი ლ ი
შენ კი ბებერი!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენს გამო სწავლა
არავის უნდა ყმაწვილკაცთაგან.
მალე გაიგებს მთელი ათენი,
რა სისულელეს ასწავლი ბავშვებს.
ტ ყ უ ი ლ ი
920 რა ბინძური ხარ!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
შენ ხომ «სუფთა» ხარ!
არ გახსოვს, ადრე რომ მათხოვრობდი,
ტელეფე ვარო, მისიელიო,
ჩანთიდან აზრებს
ამოიღებდი და იმათ ღრღნიდი?
– 51 –
ტ ყ უ ი ლ ი
925 ვაიმე, სიბრძნევ!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვაი, სიგიჟევ!
ტ ყ უ ი ლ ი
რაო, გაწუხებს?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვაი შენს ქალაქს,
რომელიც შენით
რყვნის და აფუჭებს ახალგაზრდობას!
ტ ყ უ ი ლ ი
(ფიდიპიდეზე მიუთითებს)
ასწავლი, რომ ხარ კრონოსის დროის?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
930 რად არ ვასწავლი, თუკი ხსნას ეძებს
და ლაყბობაზე არ კარგავს ჭკუას?
ტ ყ უ ი ლ ი
(ფიდიპიდეს)
აქ მო, ამან კი ჭკუა დაკარგოს.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
იტირებ, ხელიც რომ დააკარო!
ჩხუბობენ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შეწყვიტეთ ჩხუბი, ლანძღვა-გინება,
935 ჯობს, რომ გვიჩვენოთ,
უწინ რა იყო, ერთმა მოგვითხროს,
რას ასწავლიდა, მეორემ ბრძანოს,
ახლა რა არის, რომ მოგისმინოთ
ამან და თვითონ ამოგირჩიოთ.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მე თანახმა ვარ.
ტ ყ უ ი ლ ი
მეც თანახმა ვარ.
– 52 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
940 მაშ, ვინ დაიწყებს ახლა ლაპარაკს?
ტ ყ უ ი ლ ი
ამან დაიწყოს.
მას შემდეგ, რაც ეს ილაპარაკებს,
ახალი სიტყვით, ახალი აზრით
გავანადგურებ.
945 ბოლოს და ბოლოს, თუ იბუზღუნებს,
სახეს და თვალებს
კრაზანებივით ამოუჭამენ
ჩემი აზრები – დაიღუპება.
პირველი აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. 949 ახლა ამ ორმა უნდა გვაჩვენოს ბრწყინვალე
სიტყვით და აზრით, ბრძნული გამონათქვამებით,
რომელი უფრო მაგარი ბრძანდება სიტყვა-პასუხში.
955 სიბრძნე დიდ საფრთხეში გახლავთ ჩავარდნილი ახლა,
რადგან ჩემს მეგობრებს შორის უდიდესი შეჯიბრი იწყება.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(სიმართლეს)
ეპირ. ვინაც გვირგვინით შეამკე ძველთა კეთილი ზნე და კეთილი საქმე,
960 ხმა ამოიღე, როგორც გინდა და საკუთარ თავზე გვიამბე რამე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მაშ, მოგახსენებთ იმ ძველ აღზრდაზე, რომელიც იყო
ძველ დროებაში,
როცა ვამბობდი მხოლოდ სიმართლეს და მოკრძალება
მერქვა სახელად.
ჯერ ერთი, ვერსად გაიგონებდი ბავშვის ტირილის
ხმას ვერასოდეს,
მწყობრი ნაბიჯით გაუდგებოდნენ გზას მასწავლებელ
კითარისტისკენ,
965 ტანზე ჩაცმასაც ვერ გაბედავდნენ, თუნდ ხვავრიელად, უხვად ეთოვა.
ისიც სიმღერას შეასწავლიდა და გაისმოდა შეუჩერებლივ
«პალასი მძლავრი, ქალაქთმმუსვრელის», «შორს მიმავალი
ძახილის» ხმები,
აგუგუნებდნენ იმ ჰარმონიას, მათი მამები რასაც მღეროდნენ.
– 53 –
თუკი ვიღაცა ტაკიმასხარა იანცებდა და ხმას აურევდა,
970 ან დაიწყებდა, როგორც ფრინისი, სიმღერის განზრახ
დამახინჯებას,
დაიჭერდნენ და მაგრადაც სცემდნენ, როგორც მუზების
შეურაცხმყოფელს.
პალესტრაში რომ აღმოჩნდებოდნენ, ფეხებს ერთმანეთს
მიატყუპებდნენ
ჩვენი ბავშვები, რომ სარცხვინელი მათ უეცრად არ
გამოსჩენოდათ.
975 და მერმე, როცა წამოდგებოდნენ, ქვიშაზე კვალსაც არ
დატოვებდნენ,
რომ არ ეფიქრათ შეყვარებულებს მათი სხეულის სილამაზეზე.
რომელი ბავშვი გაბედავდა და ჭიპს ნელსაცხებლით დაიზილავდა!
ნაზად ჰყვაოდა ბავშვური ღინღლი, ვით გაზაფხულზე
ვაშლის ყვავილი.
ხმასაც არავინ არ ინაზებდა და კაცებს ისე არ მიმართავდა,
980 თავისთვის არვინ არ მაჭანკლობდა, თვალების ნაბვით არ დადიოდა;
სადილზე ბოლოკს ვერ მოჰკიდებდა ხელს უფროსების
დაუკითხავად,
ვეღარც ნიახურს ვერ აიღებდა, ვერც კამის გემოს ვერ გაიგებდა,
ვერც თევზს შეჭამდა, ვერც შაშვს დახრავდა, ვერც ფეხზე ფეხს
ვერ გადაიდებდა.
ტ ყ უ ი ლ ი
ო, ძველთაძველი დიპოლიები, კუტკალიებით სავსე ამბები,
985 კეკიდები და ბუფონიები…
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სწორედ ამათი მოშველიებით
დაავაჟკაცა ოდესღაც ჩემმა აღზრდამ მარათონს მებრძოლი ხალხი.
შენ კი რა ჰქენი? ახლანდელები სულ შეახვიე ქიტონებში და
პანათენეებს ვეღარ ვუყურებ, ფარს ასოს წინ რომ დააჭერინებ
და უსირცხვილოდ ასე აცეკვებ, ტრიტოგენიას არ ერიდები.
(ფიდიპიდეს)
990 აბა, დაფიქრდი, ჩემო ბიჭუნა, მე ამირჩიე, მართალი სიტყვა –
და შეიძულებ აგორის ხმაურს, არ გაიხედავ აბანოსაკენ.
რაც სირცხვილია, თავს აარიდებ, ხოლო დაცინვა
რისხვით აგანთებს,
როგორც კი უფროსს თვალს მოჰკრავ სადმე, წამოდგები და
ადგილს დაუთმობ.
– 54 –
მშობლებს სიტყვასაც არ შეუბრუნებ, და არც ურიგო საქმეს ჩაიდენ,
995 მერე სირცხვილსაც ღმერთად დაისვამ და ქანდაკებას
გამოუძერწავ,
ქალებსაც აღარ შეუვარდები და წინ პირღია არ დაუდგები,
კახპისგან ვაშლსაც აღარ აიღებ, რომ არ გაგიტყდეს
ხალხში სახელი.
მამასთან ხმასაც აღარ აუწევ და «ბებეროსაც» არ დაუძახებ,
არ შეურაცხყოფ მის ასაკს, ვინაც გამოგზარდა და კაცად გაქცია.
ტ ყ უ ი ლ ი
1000 ო, დიონისეს გაფიცებ, ბიჭო, არ დაუჯერო, თორემ, მერწმუნე,
დაემსგავსები დედიკოს ბიჭებს, ან ჰიპოკრატეს გოჭებს, იცოდე.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
არა, ბრწყინვალე ბედი გექნება, ტკბილად იცხოვრებ გიმნასიონში.
აღარ ილაყბებ აგორაზე და უხეშ დაცინვას მხარს არ აუბამ,
არ გაერევი მრუდეშარიან, ბინძურტუტუცურ ბრიყვულ საქმეში;
1005 აკადემიის ჭალას ეწვევი, ზეთისხილებში გაინავარდებ
იქვე, გონიერ თანატოლებთან ერთად, შეგამკობს
ლერწმის გვირგვინი,
ირგვლივ იდგება ამო სურნელი, თეთრი ფოთლები დასცვივა ალვას
და გაზაფხული მოგიტანს შვებას, ჭადარი თელას
დაუწყებს ჩურჩულს.
თუ დამიჯერებ, ჩემო ბიჭუნა,
1010 თუკი გონებას აქეთ მომართავ,
მუდამ გექნება ბრწყინვალე მკერდი,
თეთრი კანი და დიდ-დიდი მხრები,
დიდი საჯდომი, პატარა ასო
და მოკლე ენა.
1015 ახლანდელებს თუ დაემსგავსები,
გაგიყვითლდება, იცოდე, კანი,
პატარა მხრები, პატარა მკერდი,
მცირე საჯდომი და დიდი ენა,
დიდი ასო და დიდი სიბრიყვე.
თავს დაირწმუნებ:
1020 სამარცხვინო რამ კარგი გახდება
და პირიქითაც.
ეს არ გეყოფა და ანტიმაქეს
გარყვნილებასაც კი შეისწავლი.
– 55 –
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1024 ანტ. მარადიული სიბრძნის მცველო სახელოვანო!
რა ტკბილად ჰყვავის შენს სიტყვებში სიბრძნის ყვავილი!
ბედნიერები იყვნენ, ვინც ძველ დროში ცხოვრობდნენ.
(ტყუილს)
1030 ბრწყინვალედ შეთხზე, მუზის მეპატრონევ, ახლა
რაიმე ახალი უნდა მოგვახსენო, გაჯობა ამ კაცმა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ანტეპირ. ახლა უნდა მოიფიქრო შთამბეჭდავი სიტყვები,
1035 თუ გინდა, რომ დაამარცხო, ხალხი არ გააცინო.
ტ ყ უ ი ლ ი
მე თვითონაც შიგნეული მეწვის, ისე მწყურია
მასთან დაპირისპირება და აზრების ამღვრევა.
ბრძენმა ხალხმა ხომ «ტყუილი» იმის გამო დამარქვა,
რომ პირველმა მოვიფიქრე კანონის და სიმართლის
1040 უარყოფა, ყველაფერზე მოფიქრება პასუხის.
ეს ხომ დიდი საქმე გახლავთ, მილიონი სტატერის –
აირჩიო ტყუილი და გაიმარჯვო ტყუილით.
(ფიდიპიდეს)
წეღან ტვინს რომ გილაყებდა, მაგის აღზრდას შეხედე:
აბანოს რომ დაემდურა, ცხელ წყალს გადაემტერა,
(სიმართლეს)
1045 რას ერჩოდი, რის გამოა, ცხელ წყალს რომ ემართლები?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
იმას ვერჩი, ბოროტია, და ანაზებს მამაკაცს.
ტ ყ უ ი ლ ი
აქ გაჩერდი! ხელში მყავხარ! ვერსად ვერ გამექცევი!
მიპასუხე, ზევსის რომელ ვაჟკაცს აღიარებდი
უმძლავრესად, თქვი, ვისა აქვს ტანჯვა გადატანილი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
1050 მე არავინ მიმაჩნია ჰერაკლეზე ძლიერად.
ტ ყ უ ი ლ ი
და «ჰერაკლეს წყაროც», ალბათ, გაგიგია, ცივია?
სიმამაცეს დაუწუნებ?
– 56 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აი, სწორედ ეს გახლავს,
სწორედ ასე ლაყბობენ და ასე ლაზღანდარობენ,
აბანოებს ავსებენ და პალესტრებში ვერ ნახავ.
ტ ყ უ ი ლ ი
1055 შენ აგორას აგინებ და მე კი ვაქებ. ჰომეროსს
რა რჯიდა, რომ დაგვიხატა აგორელი ნესტორი,
სიავე რამ ყოფილიყო, ამას ხომ არ იზამდა?
ახლა ენამჭევრობაც ვთქვათ, შენ ამბობ, არააო
მისი სწავლა საჭირო, მე ვამბობ, კია-მეთქი!
1060 კეთილგონიერებაო! – უდიდესი სიავე!
თუ გინახავს, რომ ოდესმე კეთილგონიერებით
ვინმე კარგი გამხდარიყოს, მითხარი და მომკალი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მოგახსენებ, პელევსმა ხომ გაინაღდა მახვილი?
ტ ყ უ ი ლ ი
მახვილიო? ეს რა დიდი სარგებელი უნახავს!
1065 აქ მელამპრე ჰიპერბოლემ რამდენიმე ტალანტი
მოიპოვა მრუდე სიტყვით, არათუ ეს მახვილი.
ს ი მ ა რ თ ლ ე
პელევსმა კი ცოლად ნაზი მოიყვანა თეტისი…
ტ ყ უ ი ლ ი
…რომელმაც ის მიატოვა, რადგან შენი პელევსი
მორცხვი იყო, არ უყვარდა ღამეების თენება,
1070 ხოლო ქალი გარყვნილი და შენ – რეგვენი ბრძანდები.
(ფიდიპიდეს)
დააკვირდი, მეგობარო, სიმართლე ხომ ყველაფერს
გაკარგვინებს, ყველაფერზე უარს არ გათქმევინებს? –
ბიჭებსაც და ქალებსაც და სმას და სიცილ-ხარხარსაც.
რა აზრი აქვს შენს სიცოცხლეს, თუ ესენი არ გექნა?
1075 ესეც ასე. მივაკითხოთ სულის მოთხოვნილებებს:
შეაცდინე, შეგიყვარა, მაგრამ გამოგიჭირეს,
დაიღუპე, რადგან ბრძნულად ლაპარაკი არ იცი.
მე მომენდე, გაიხარე, იცინე და იხტუნე,
ცოლთან თუ გამოგიჭირა, ქმარს მშვიდად აუხსენი,
– 57 –
1080 რომ არ მიგიყენებია მისთვის შეურაცხყოფა;
მერმე ზევსის მაგალითიც მოუყვანე, ქალებმა
ღმერთიც კი შეაცდინეს და შენ ხომ ღმერთი არა ხარ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
უკან ბოლოკს რომ შეჩრიან, თმებს რომ დააპუტავენ,
რაღას იტყვის, არ აცდება სქელსაჯდომიანობა.
ტ ყ უ ი ლ ი
1085 იყოს მერე, მიპასუხე, ცუდი რაა მაგაშიც?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
როგორ რაა?! უარესი რა უნდა დაემართოს?
ტ ყ უ ი ლ ი
ეს მითხარი, ამაშიც თუ დაგამარცხე, რას იზამ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სხვა რა მრჩება? – დავდუმდები.
ტ ყ უ ი ლ ი
აბა, ახლა მითხარი,
1090 მსაჯულებად ვინ არიან?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სქელსაჯდომიანები.
ტ ყ უ ი ლ ი
ტრაგიკოსნი ვინ არიან?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
სქელსაჯდომიანები.
ტ ყ უ ი ლ ი
ხალხს ვინ მართავს? მიპასუხე!
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მხოლოდ სქელი საჯდომი.
ტ ყ უ ი ლ ი
1095 ხომ მიხვდი, რომ მიჰქარავდი?
ჩვენი მაყურებლებიც
ნახე ერთი.
– 58 –
ს ი მ ა რ თ ლ ე
ვნახავ კიდეც!
(თვალს მოავლებს ამფითეატრს)
ტ ყ უ ი ლ ი
თქვი, რას ხედავ?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
აქაც უმრავლესობა
სქელსაჯდომიანებია.
1100 იმას ვიცნობ, იმასაც
და იმასაც, გრძელთმიანს.
ტ ყ უ ი ლ ი
რაღას იტყვი?
ს ი მ ა რ თ ლ ე
მე დავმარცხდი. დამელოდეთ,
ძმებო ქვეშაფსიებო,
მოსასხამი გამომართვით,
გამოვრბივარ თქვენსკენ.
სიმართლე გარბის.
შემოდის ს ო კ რ ა ტ ე.
ს ო კ რ ა ტ ე
1105 რას იტყვი, მოხუცო, ბიჭს უკან წაიყვან
თუ აქ დაგვიტოვებ კარგად აღსაზრდელად?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ურტყი და ასწავლე! გახსოვდეს, როგორმე
ისე გამოზარდე, ცალი ყბით საქმეს რომ
მიადგეს, მეორე ყბაც აუთამაშდეს
1110 უფრო სერიოზულ საქმის შესაჭმელად.
ს ო კ რ ა ტ ე
შენ ეგ ნუ გადარდებს, ბრძენკაცად იქცევა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
(თავისთვის)
სახეგაყვითლებულ ბრძენკაცად, ღმერთმანი.
ტყუილს ფიდიპიდე სოკრატეს სახლში შეჰყავს.
– 59 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(სტრეფსიადეს)
წადი ახლა. მე მგონია, ამას მალე ინანებ.
1115 ჩვენ კი უნდა განვაცხადოთ, საჩუქრად რა მოელით
ჩვენს მსაჯულებს, თუკი ახლა გაგვამარჯვებინებენ:
ეს პირველი – გაზაფხულზე ყანებს რომ მიაკითხავთ,
ჯერ თქვენ გაგიწვიმდებათ და შემდეგ სხვებს, დანარჩენებს.
ჩვენზე იყოს თქვენი ბაღის და ვენახის შენახვაც,
1120 რომ გვალვამ არ გამოაშროს და წვიმამ არ დაალპოს.
ხოლო ვინმე თქვენთაგანი ღმერთებს თუ შეურაცხყოფს,
ღრუბელთაგან საშინელი საზღაური მოელის:
ვეღარც ნაყოფს ვერ მოიწევს, ვეღარც ღვინოს დაწურავს, –
ყურძენი და ზეთისხილი მწიფობას რომ დაიწყებს,
1125 მსხვილი სეტყვის შურდულებით დავესხმებით, იცოდეთ.
თუკი ვინმემ გადაწყვიტა გამოშრობა აგურის,
კრამიტს ისე დავულეწავთ, თიხა მწარედ ტიროდეს.
თუკი ქორწილს ჩაიფიქრებს მისი სანათესავო,
მთელი ღამე ისე დავცხებთ, მოვანატრებთ ეგვიპტეს,
1130 გირჩევნიათ, თავიდანვე გონივრულად განსაჯოთ.
მეხუთე ეპისოდიონი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(ტომრით ხელში გამოდის შინიდან)
მეხუთე, მეოთხე, მესამე, მეორე,
მერმე კი ის დღეა, ყველაზე მეტად რომ
მაშინებს, მაფიქრებს, მკლავს და მაცახცახებს, –
სავსემთვარეობის «ძველი და ახალი».
1135 ვისი ვალიცა მაქვს, ყველა დაიფიცებს,
რომ პრიტანს გადამცემს, დამღუპავს, დამაქცევს!
მე შევეხვეწები მშვიდად, ზომიერად:
«ერთხელაც მადროვე, ჩემო მეგობარო,
სხვა დროს გამომართვი», მაშინვე ყველანი
1140 გამომლანძღავენ და გამათახსირებენ,
დამემუქრებიან სასამართლოებით.
ახლა დამემუქრონ, აღარ მეშინია,
რაკი ფიდიპიდემ ისწავლა ტლიკინი.
ერთი, შევაღწიო ამ საფიქრალეთში.
(აკაკუნებს)
1145 ბიჭო, ბიჭო-მეთქი!
– 60 –
ს ო კ რ ა ტ ე
(კარებში გამოჩნდება)
სალამი, მოხუცო!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეც მოგესალმები. ჯერ ეს გამომართვი,
(ტომარას აძლევს)
როგორც მასწავლებელს გერგება, სოკრატე.
ჩემს შვილს თუ ასწავლე ის სიტყვა, წეღან რომ
აქ გამოიყვანე და ყველას გვაჩვენე?
ს ო კ რ ა ტ ე
1150 ვასწავლე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სიცრუევ, ყოველთ დედოფალო!
ს ო კ რ ა ტ ე
ახლა სასამართლოს შიში ნუ გექნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, მოწმეები პირში რომ დამიდგნენ?
ს ო კ რ ა ტ ე
რაც მეტი იქნება მოწმე, ის აჯობებს!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დროა, სიხარულის ყიჟინა დავცე!
1155 იტირეთ, ობოლის ამწონნო,
იტირეთ, ჩემო ძველო ვალებო და ვალთა ვალებო,
აღარ მეშინია თქვენი, ვერაფერს დამაკლებთ!
ისეთი მეზრდება
1160 ამ სახლში ბიჭი,
ორლესული ენით მბრწყინავი,
ჩემი მებრძოლი, ოჯახის მხსნელი, მტერთა ზიანი,
მამისეული უბედურების იავარმქმნელი!
(სოკრატეს)
გაიქეცი და ჩემთან მოუხმე,
1165 შვილო, შვილო, გამოდი სახლიდან,
უსმინე მამაშენს.
– 61 –
გაფითრებული და გამხდარი ფ ი დ ი პ ი დ ე სოკრატეს თანხლებით გამოდის
სახლიდან.
ს ო კ რ ა ტ ე
აი, ეს კაციც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, მეგობარო, მეგობარო!
ს ო კ რ ა ტ ე
წაიყვანე და წადი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, შვილო!
1170 უი, ვაიმე!
როგორ მიხარია ამ ჩაყვითლებული
კანის გამოჩენა! ზედვე გაწერია,
რომ ახლა არავის არაფერს შეარჩენ,
იქით მიაწვები: «რაო, შენ რა ბრძანე?»
1175 გაღმა შედავების ოსტატის მზერა გაქვს,
სახეს კი გინათებს შუქი ატიკური.
მაშ, ახლა მიხსენი, უწინ რომ დამღუპე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რისი გეშინია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძველის და ახალის.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა დღეა ასეთი, «ძველი და ახალი?»
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1180 ის დღეა, პრიტანებს რომ უნდა გადამცენ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მომჩივანს ცუდი დღე უნდა დავაწიო,
ერთი დღე ორ დღედ რომ აქცია, იმისთვის.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას ამბობ?
– 62 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმას, რომ შეუძლებელია,
ვინმე ყმაწვილქალიც იყოს, დედაბერიც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1185 ეს ხომ კანონია!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვფიქრობ, რომ კანონი
სწორად ვერ გაიგეს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ სწორი რაღაა?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სოლონმა ხალხისთვის ბევრი გააკეთა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა უნდა სოლონთან ამ ძველსა და ახალს?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეს დღე ხომ სოლონმა დანიშნა ვალების
1190 გასასტუმრებლად და საქმის გასარჩევად:
ახალმთვარეობას ირჩევა საქმენი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ძველი რად უნდოდა?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმად, საყვარელო,
რომ მოსარჩლე და მისი მოპასუხე
ერთურთს შეხვედროდნენ შეთანხმებისათვის,
1195 შემდეგ მივიდოდნენ ახალმთვარეობას.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სარჩელის საწინდარს რატომღა იღებენ
ძველსა და ახალ დღეს მოსამართლეები?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეგ ღორმუცელობის ამბავი იქნება –
უნდათ, რომ საწინდარს კბილი მოუსინჯონ,
1200 მთელი დღე სინჯავენ და ვერ ისვენებენ.
– 63 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგია.
(მაყურებელს)
რას სხედხართ, ბრიყვნო, უბედურნო?
ჩვენა ვართ ბრძენნი და თქვენ ქვები ბრძანდებით,
ქვები ხართ, ჯოგი ხართ და ამფორები ხართ.
ახლა საჭიროა, სიმღერა დავძახო
1205 ჩემზე და ჩემს შვილზე, ბედნიერებაზე:
«ნეტარო სტრეფსიადე,
თავად ბრძენი დაიბადე,
შვილიც ასე აღზარდე» –
ამას იმღერებენ ჩემი მეზობლები,
1210 ჩემი მეგობრები.
შური დაახრჩობთ, როცა გაიმარჯვებ სასამართლოში,
ახლა შემომყევი, გაგიმასპინძლდები კაცურად.
შინ შედიან.
მეექვსე ეპისოდიონი
პ ა ს ი ა
(შემოდის მოწმესთან ერთად)
მითხარი, კარგია, შენსას რომ სხვას მისცემ?
1215 არასდროს! არ ჯობდა, სულ რომ დამკარგვოდა
სირცხვილი, ამ საქმეს არ გავკარებოდი?
ხომ ხედავ, საკუთარ ფულისთვის მოვდივარ
და მოწმედ მყავხარ, რად მინდა, მითხარი,
მტრად გადავიკიდო კაცი ახლობელი?
1220 მაგრამ სამშობლოსაც არასდროს შევარცხვენ,
სანამ ცოცხალი ვარ.
(ყვირის)
სამართალს გადაგცემ
ძველსა და ახალზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(გამოდის. მოწმეს)
მოწმედ დამიდექი:
ორი დღე ახსენა. რა თანხას მოითხოვ?
– 64 –
პ ა ს ი ა
თორმეტ მნას. გასესხე, უნდა ვიყიდოო
1225 ცხენი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა? ცხენიო? ნუთუ დაგავიწყდა,
როგორ მეზიზღება ცხენიც, ცხენოსნობაც?
პ ა ს ი ა
ღმერთებს იფიცებდი, ფულს დაგიბრუნებო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კი, მაგრამ არ ჰქონდა ჯერ ჩემს ფიდიპიდეს
ის სიტყვა ნასწავლი, დაუმარცხებელი.
პ ა ს ი ა
1230 მაშ, აღარ აპირებ ვალის დაბრუნებას?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სხვა რისთვის გვინდოდა ეს ცოდნა, ნეტავი.
პ ა ს ი ა
ღმერთებს იფიცებდი და ახლა უარჰყოფ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ღმერთებს?
პ ა ს ი ა
ზევსს, ჰერმესს
და პოსეიდონსაც.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კიდევ შეიძლება
1235 კაცმა დაიფიცოს სამი ობოლისთვის.
პ ა ს ი ა
როგორ არ გრცხვენია, შე დასაღუპავო?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(პასიას ათვალიერებს)
მარილით გაწმინდე, გაყიდე ტიკივით.
– 65 –
პ ა ს ი ა
კიდეც რომ დამცინის!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ექვს ქოეს ჩაიტევს.
პ ა ს ი ა
დიად ზევსს მოვუხმობ, ღმერთებს გეფიცები,
1240 ეს აღარ გაგივა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ღმერთებზე გავერთე,
ზევსის დაფიცებაც აცინებს მცოდნე ხალხს.
პ ა ს ი ა
იცოდე, ამაზეც პასუხს გაგებინებ,
პირდაპირ მითხარი, ფულს როდის იძლევი,
თუ სასამართლოში მოგიხმო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
დამშვიდდი,
1245 რაკი შენ არ იშლი, პასუხსაც მიიღებ.
(შინ შედის)
პ ა ს ი ა
(მოწმეს)
რას ფიქრობ? რას იტყვი? მოგვცემს, მე მგონია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(ბრუნდება ვარცლით)
სად არის ის კაცი, ფულს რომ მოითხოვდა?
ეს რაა, მითხარი.
პ ა ს ი ა
რაა და ვარცლია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ასეთი ბრიყვი ხარ და ფულსაც მოითხოვ?
ვერც ერთი ობოლი ვერ დაიმსახურე,
რაკი «ვარცლს» ეძახი ჭეშმარიტ «ვარცელას».
– 66 –
პ ა ს ი ა
არ მომცემ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რატომღაც მე ასე მგონია.
ხომ არ აჩქარდები და ხომ არ მოუსვამ
ახლავე აქედან?
პ ა ს ი ა
მივდივარ. გაფრთხილებ,
1255 საწინდარს შევიტან, ან თავს არ ვიცოცხლებ!
პასია და მისი მოწმე გადიან.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მიაძახებს)
იმ ძველთან ერთად ხომ ახალსაც დაკარგავ,
თუმცა მე შენთვის ხომ ცუდი არ მინდოდა,
მაგრამ ამ ვარცელას ამბავმა დაგღუპა.
მეშვიდე ეპისოდიონი
შემოდის ა მ ი ნ ი ა .
ა მ ი ნ ი ა
იო, ვაიმე!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაჰ!
1260 ვინ არის ეს კაცი, ასე რომ ქვითინებს,
კარკინეს, რა არის, დემონის ხმა რომ აქვს?
ა მ ი ნ ი ა
შენ გინდა იცოდე, ვინა ვარ? ღმერთებო,
რა უბედური ვარ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენს გზაზე იარე!
ა მ ი ნ ი ა
ო, განრისხებულო ჩემო ბედისწერავ,
1265 როგორ დამიმსხვრიე მე ეტლის ბორბლები!
– 67 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა ბორბლებს სტირიხარ, რა გაგჭირვებია.
ა მ ი ნ ი ა
არა, ნუ დამცინი, უბრძანე შენს ვაჟკაცს,
ფული დამიბრუნოს; ისედაც საშინელ
დღეში ვარ! უთხარი, ფული დამიბრუნოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1270 რა ფულზე მეტყველებ?
ა მ ი ნ ი ა
ჩემგან რაც ისესხა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მართლაც რომ საშინელ დღეში ჩავარდნილხარ.
ა მ ი ნ ი ა
სწორედაც! ცხენიდან ვარ ჩამოვარდნილი.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მიჰქარავ! ცხენიდან კი არა, ვირიდან.
ა მ ი ნ ი ა
მივქარავ კი არა, ფული მომიტანეთ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1275 თქვი, სრულ ჭკუაზე ხარ?
ა მ ი ნ ი ა
ეს კიდევ რას ნიშნავს?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
აქ ტვინის შერყევის ამბავი იქნება.
ა მ ი ნ ი ა
ჰერმესს გეფიცები, თუ არ დამიბრუნებთ,
გიჩივლებთ, იცოდე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ბარემ ეს მითხარი,
შენ როგორ გგონია, წვიმა რომ წამოვა,
1280 ახალი წყალი აქვს ზევსს, თუ ჰელიოსი
– 68 –
ერთსა და იმავე სითხეს მიმოაქცევს?
ა მ ი ნ ი ა
არ ვიცი ეგა და ფეხებზე მკიდია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა რა პირით თხოულობ იმ ფულებს,
თუ არ გაგეგება უბრალო ამბების?
ა მ ი ნ ი ა
1285 ახლა თუ არა გაქვთ ის ფული, მომეცით
ვახში.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რა მითხარი? – ეს ვახში რაღაა?
ა მ ი ნ ი ა
სხვა რაღა იქნება, ისაა, დღითიდღე
რაც ფული იზრდება და დრო რომ დადგება
სულ ბევრი გახდება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
კარგად ლაპარაკობ.
1290 მაშ, შენ მიგაჩნია, ზღვა უფრო დიდია,
ვიდრე უწინ იყო?
ა მ ი ნ ი ა
არა, იგივეა.
მეტი ვერ იქნება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, ახსენი,
როგორ არ იზრდება, როდესაც ამდენი
მდინარე ერთვის და შენ კი მიგაჩნია,
1295 რომ შენი პატარა ფული გაიზრდება?
თვითონ წაეთრევი ახლა ამ სახლიდან
თუ კეტი მოგართვა?
ა მ ი ნ ი ა
(მაყურებელს)
მოწმედ დამიდექით!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შეაბი, რას უცდი? გაჭენდი, სამფორა!
– 69 –
(ურტყამს)
ა მ ი ნ ი ა
რა თავხედობაა!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
გასწიე, გასწიე!
1300 თორემ ეს მოგხვდება, აჩუ, ამინია!
(ამინია გარბის)
გარბიხარ? მეწყინა. მინდოდა შემება
შენივე ბორბლები და წყვილად ცხენებიც.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. აი, ასეთია უსინდისობა,
ეს ბერიკაცი
1305 ცდილობს, ნასესხები
ფული შეირჩინოს.
შეუძლებელია, რომ დღესვე
თვითონ მას არ მოუხდეს რამე,
ამ ბრძენს იგივე თაღლითობა დაუბრუნდება,
1310 რაც წამოიწყო თვითონ,
უეცრად რაღაც უბედურება არ დაემართოს!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ვშიშობ, ბერიკაცი საცაა იპოვის,
რასაც ეძებდა:
მისივე ვაჟკაცი
ძალიან მაგარი
1315 მაგარ-მაგარი სიტყვების თქმაში,
აღზრდილი და გამობრძმედილი
ყველაზე უფრო უსამართლო გამოსვლებში,
მალე ისეთ რამესაც იტყვის,
1320 ნეტავი მუნჯი ყოფილიყოო, დასცდება მამამისს.
მერვე ეპისოდიონი
სახლიდან გამორბის ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე, რომელსაც ფ ი დ ი პ ი დ ე მოსდევს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვაიმე, ვაიმე!
ვაი, მეზობლებო, ვაი, ახლობლებო,
– 70 –
მიშველეთ, მცემენ, ო, ნათესავებო!
ვაი მე უბედურს, ვაი! რას მიშვრები,
1325 საკუთარ მამას სცემ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახაც, მამას ვცემ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მაყურებელს)
ხედავთ? – აღიარებს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დიახ, ვაღიარებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, შე ავაზაკო, ბილწო, მამისმკვლელო!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მითხარი, მითხარი! სხვა რამეც დაურთე,
იცი, მიხარია მაგის გაგონება.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1330 გარყვნილო!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ეგ ჩემთვის ვარდის ტოლფასია.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მამას სცემ?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვამტკიცებ, სამართლიანადაც,
დიახაც, ვამტკიცებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ო, უსაზიზღრესო,
რა სამართალია მშობლის ხელყოფაში?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სიტყვაზე თუ მიდგა საქმე, დაგამარცხებ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1335 როგორ დამამარცხებ?!
– 71 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ძალიან იოლად.
მითხარი, რომელი სიტყვით გსურს, მოგმართო?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რომელი სიტყვითო?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ტყუილით? სიმართლით?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმიტომ გასწავლე, ბიჭო, ლაპარაკი
თავის დასაცავად სასამართლოებში,
1340 რომ ჩემთვის დაგეწყო ახსნა-განმარტება,
რა სასარგებლოა მამის ცემა-ტყეპა?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მე ასე მგონია, მაინც დაგარწმუნებ,
თუკი ყურადღებით მომისმენ, მამიკო.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მაშ, ილაპარაკე, ვნახოთ, რას მობოდავ.
მეორე აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1345 ოდა ახლა, ბერიკაცო, უნდა მოიფიქრო,
როგორ დაამარცხებ,
ეს დარწმუნებული რომ არ ბრძანდებოდეს,
რას გაგიბედავდა?
რაკი გათავხედდა, რაღაცის იმედიც
1350 ექნება, მგონია.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეპირ. ჯერ გუნდს მოგვმართე, გვითხარი, რად ატყდა ჩხუბი,
რა იყო ამის მიზეზი, გაგვაგებინეთ ბარემ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ახლავე გეტყვით, რის გამოც ავტეხეთ ლანძღვა-გინება,
პირველად რაზე შევასკდით; სადილობისას იყო,
1355 რომ ვთხოვე, ლირა აეღო და დაემღერა მასზე
სიმონიდეს ეს სიმღერა – «როცა გაკრიჭეს ცხვარი»;
– 72 –
მან კი ამაზე მიბრძანა, რომ კითარაზე ახლა
არავინ უკრავს, ქეიფშიც აღარ მღერიან თურმე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მაშინვე იყო საჭირო შენი მაგარი ცემა,
1360 ნადიმზე რომ მამღერებდი, შენი ჭრიჭინა ვიყავ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შინაც ეს სიტყვა არ მითხრა?! ეს არ იკმარა, მერმე
სიმონიდეზეც გაბედა, რა პოეტია ეგო!
ეს სიტყვა რომ გავიგონე, ძლივს მოვითმინე მაშინ
და ვთხოვე, მირტი აეღო, რომ წაეკითხა ჩემთვის
1365 რამე ესქილესეული და მომახალა ამან:
«ესქილე ნაღდად პირველი პოეტი არის, როგორც
ხმაურიანი, მოლაყბე, თავსატეხების გიჟი».
როგორ გგონიათ, რა დღეში ჩავარდებოდა გული?
მე მაინც მოვითმინე და ასე ვუთხარი მაშინ –
1370 იყოს ახალი, ვინაც კი სიბრძნით სავსეა-მეთქი.
ევრიპიდედან ადგილი ამომირჩია უმალ,
როგორ წაბილწა უზნეო ძმამ სარეცელი დისა.
მაშინ კი ვერ მოვითმინე და თავს დავეცი კიდეც
საგინებელი სიტყვებით; სიტყვას წამოჰყვა სიტყვა,
1375 დიდხანს ვლანძღავდით ერთმანეთს, მერმე წამოდგა ეს და
დამარტყა, წამაქცია და ძვალ-რბილი გამიერთა.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მითხარი, სწორი არა ვარ, თუ ევრიპიდეს არ თვლი
ყველაზე უფრო ბრძენ კაცად?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ, ბრძენია იგი?
გეტყოდი, მაგრამ გამლახავ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
სწორიც ვიქნები, ნაღდად.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1380 როგორ თუ სწორი?! გაგზარდე, შემარცხვენელო მამის,
იმას ვფიქრობდი, გამეგო, რას ბუტბუტებდი ხოლმე,
«ნწ»-ს რომ იტყოდი, ვხვდებოდი და წყალს გასმევდი უმალ,
დედაო, როგორც იტყოდი, პური მომქონდა შენთვის,
– 73 –
კაკას რომ დაიძახებდი, გარეთ გამყავდი უცებ,
1385 რომ საქმეს მორჩენილიყავ… შენ კი მახრჩობდი მამას,
მე ვყვიროდი და ვბღაოდი,
გარეთ გაყვანას ვითხოვდი,
ვიხვეწებოდი შველას და
ასე, ამ ცემა-ტყეპაში
1390 აქ მაქნევინე კაკა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა მე მგონი, ყმაწვილებს გულები შეუხტათ,
ელიან, რას იტყვის.
თუკი დაამტკიცა, რომ რასაც აკეთებს,
სწორადაც აკეთებს,
მაშინ ბერიკაცებს ცერცვის მარცვლადაც არ
ჩაგვაგდებს არავინ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ანტეპირ. შემარყეველო ახალი, აგორებული სიტყვის,
მართლის მთქმელად რომ გიწამოთ, უნდა იმართლო თავი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა საამოა, სიმართლეს რომ გაეცნობი ახლოს,
1400 რომ შეგიძლია დადგენილ კანონს შეხედო ზიზღით!
აქამდე ცხენოსნობაზე თუ მიდგებოდა გული,
სიტყვას ისე ვერ ვიტყოდი, არ შევმცდარიყავ სადმე.
ახლა სულ სხვა დრო დამიდგა, მამამ შემიწყო ხელი
და მაზიარა მსჯელობებს, მაღალ და ნატიფ აზრებს,
1405 რომ გახლავთ დასჯა მამისა სამართლიანი საქმე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ცხენოსნობაზე იფიქრე; ის მირჩევნია ისევ,
ცხენებმა გამაღატაკოს, ვიდრე აქ შვილმა მცემოს.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მართლა, რისი თქმა მინდოდა? შემაწყვეტინე სიტყვა…
ჰო, გამახსენდა, ბავშვი რომ ვიყავი, შენ თუ მცემდი?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1410 კი გცემდი, რადგან სიკეთე მინდოდა შენთვის.
– 74 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ჰოდა,
მე რომ სიკეთე მინდოდეს, რატომ არ უნდა გცემო,
თუკი სიკეთის სურვილი ნიშნავს ცემას და ტყეპას?!
აბა, ეგ როგორ გავიგო: შენ დაუსჯელი დარჩე,
მე – ვისჯებოდე ყოველთვის? თავისუფალი არ ვარ?
1415 სულ ბავშვები რომ ტირიან, ერთიც იტიროს მამამ!
ეგ ბავშვის ამბავიაო, მეტყვი და განა ორგზის
ბავშვი არ არის მოხუცი, დაბერებული კაცი?
მოხუცებს ახალგაზრდებზე მეტიც კი უნდა მოხვდეთ,
რადგან მაგათი შეცდომა მთლად უსამართლო გახლავთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1420 ნეტა, ვის გაუგონია, ეს მოითმინოს მამამ?!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ვინაც ეს დააკანონა, ადამიანი იყო,
მან დაუმტკიცა წინაპრებს, რომ ბავშვი უნდა ცემო.
თუკი ასეა, დღეიდან ხომ შეიძლება, შვილებს
დავუკანონოთ, სანაცვლოდ ურტყან საკუთარ მამებს?
1425 რაც მოგვხვედრია მანამდე, ძველი კანონის დროში,
იმ ცემა-ტყეპას ერთბაშად გაპატიებდით კიდეც.
რა, მამალი არ გინახავს, ანდა ცხოველი რამე:
მამებს ისინიც ურტყამენ, რა განასხვავებთ ჩვენგან? –
მხოლოდ ის, დადგენილებებს ჩვენსავით რომ არ წერენ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
1430 ეს მიპასუხე, თუ მამალს უკვირდები და ბაძავ,
რად არა ქექავ ნაკელს და რატომ არ გძინავს ხეზე?
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იმიტომ, ჩემო ძვირფასო, რომ სოკრატეს არ უთქვამს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
შენსავ თავს თუ უფრთხილდები, არ უნდა მცემო მაშინ.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რატომ?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
იმიტომ, რომ შენაც ბევრი მოგხვდება, როცა
1435 შეგეძინება შვილები.
– 75 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
თუ არ მეყოლა, მაშინ
შენი ცემა ხომ შემრჩება! შენ კი იცინე ჩემზე.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(მაყურებელს)
თანატოლებო, მე მგონი, სწორია, რასაც ამბობს,
რა დაგვრჩენია სათქმელი, მაშ, დავეთანხმოთ კიდეც,
ჩვენი ხვედრია ქვითინი უსამართლობის გამო.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1440 ახლა სხვა აზრზეც ვიმსჯელოთ.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სულ დავიღუპე, მგონი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
იქნება ამან გიშველოს, შეგიმსუბუქოს ტანჯვა.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაღაც კარგს ამბობ, ეტყობა. შემიმსუბუქე, მიდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
დედაჩემსაც ვცემ, შენსავით.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაო, რა ბრძანე, ბიჭო?!
რა ბოროტებას ამზადებს!
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1445 და უსამართლო სიტყვით
თუ დაგიმტკიცე, რომ დედის
ცემა საჭირო გახლავს?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რაღა დამრჩება?! ამას თუ
გაბედავ, მაშინ, იცოდე,
1450 შენც ბარათრონში მოგისვრი,
სოკრატეს მოგაყოლებ და
მაგ უსამართლო სიტყვასაც!
– 76 –
ექსოდოსი
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(გუნდს)
ეს ყველაფერი ხომ თქვენგნით გადამხდა,
ღრუბლებო, თქვენა ხართ ყველაფრის მიზეზი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უკუღმართობისკენ თვითონ წაიყვანე
1455 საქმე და მიზეზიც შენ თვითონ ბრძანდები.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მერედა, თავიდან რატომ არ მითხარით,
თუ – გამომიჭირეთ ბრიყვი ბერიკაცი?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ჩვენ ასე ვიქცევით ყოველთვის, როგორც კი
შევატყობთ, რომ ვინმეს აზრი უკეთური
1460 აწუხებს, ჩავაგდებთ უბედურებაში,
ღმერთების შიში და რიდი რომ ისწავლოს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
სამართლიანია შენი საქციელი,
არ იყო საჭირო, ვალად რაც ავიღე,
იმის არმიცემა და შენარჩუნება.
(ფიდიპიდეს)
1465 წამოდი, დავღუპოთ ჩვენი დამღუპველი
სოკრატე და მისი ყოველი მოსწავლე.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
მე ჩემს მასწავლებელს რა პირით დავღუპავ?!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსს, ჩვენს წინაპართა ღმერთს ეცი პატივი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
რა ბრიყვი კაცი ხარ! რა ზევსი, რის ზევსი!
1470 ზევსი არ არსებობს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
არსებობს.
– 77 –
ფ ი დ ი პ ი დ ე
ტყუილია,
გრიგალი ბატონობს, ზევსი გააძევეს.
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ზევსი არავის არ გაუძევებია,
თუმცა მაგაში ხომ მეც გამასულელეს,
როდესაც მაგ გრიგალს ღმერთად მივიჩნევდი.
ფ ი დ ი პ ი დ ე
1475 აქ დარჩი ახლა და მარტოკამ მიჰქარე.
(გადის).
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
როგორ მომატყუეს, როგორ შევიშალე,
როცა გავაძევე ნამდვილი ღმერთები!
(ორქესტრაზე მდგომ ქანდაკებას)
ჰერმეს, მეგობარო, შენ არ განმირისხდე,
მთლად ნუღარ დამღუპავ, არა,შემიწყალე,
1480 ლაყბობის ბრალია, ჭკუა რომ დავკარგე.
სჯობს, რამე მირჩიო, იქნებ სასამართლოს
გადავცე ისინი, ვუჩივლო თუ არა?
(ყურს უგდებს ქანდაკებას)
სწორია ეგ რჩევა, არ ღირს სასამართლო,
სჯობს, დაუყოვნებლივ სახლი გადავუწვა
1485 ემაგ მოლაყბეებს…
(მსახურს)
წამოდი, ქსანთია,
აიღე კიბე და თოხიც მოაყოლე,
მერმე საფიქრალეთს ჯიქურ მიადექი,
ლეწე სახურავი, თუ გიყვარს პატრონი,
თავზე ჩამოვამხოთ სახლი უწმინდურებს.
1490 ჰეი, ჩირაღდანი მოიტათ სასწრაფოდ!
მე დღესვე მივუზღავ სამართალს სოკრატეს
და მის მოსწავლეებს, ტუტუც მატრაბაზებს.
(ჩირაღდნიანად მიძვრება სახურავზე)
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
(ფანჯრიდან იხედება)
ვაიმე, ვაიმე!
– 78 –
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
(სახურავზეა)
აბა, ჩირაღდანო, საქმეს შეუდექი!
მ ო ს წ ა ვ ლ ე
1495 ე¡, კაცო, რას შვრები?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რას უნდა ვშვრებოდე?
ამ ფიცრებს ნატიფად გავესაუბრები.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
(ფანჯრიდან)
ვინ არის, ვინ გვიწვავს სახლს, ვინ ტუტუცია?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ვისი მოსასხამიც თქვენ დაისაკუთრეთ.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
დაგვღუპავ, დაგვღუპავ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
მეც სწორედ ეგ მინდა
1500 და იმედს ეს თოხი თუ არ გამიწბილებს,
არც გადმოვვარდები, არც კისერს მოვიტეხ.
ს ო კ რ ა ტ ე
(თავს გამოყოფს ფანჯრიდან)
ე¡, კაცო, რას შვრები ემანდ სახურავზე?
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
ჰაერში დავდივარ და მზეს განვიხილავ.
ს ო კ რ ა ტ ე
ვაი მე უბედურს, დამახრჩობს ეს ბოლი!
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი
1505 მე კი, უბედური, მწვადივით ვშიშხინებ!
ს ტ რ ე ფ ს ი ა დ ე
რომ შეურაცხყოფდით ღმერთებს, რა გეგონათ,
მთვარის სავარძელს რომ უჭვრეტდით ყველანი!
(მსახურს)
– 79 –
დაიჭი, ესროლე, ურტყი, ღმერთები რომ
არაფრად ჩააგდეს, აღარ შეარჩინო!
საფიქრალეთი ინგრევა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
1510 მომყევით გარეთ, დღეს საკმარისად
ბევრი ვიშრომეთ გუნდში სუყველამ.
კ რ ა ზ ა ნ ე ბ ი
მოქმედნი პირნი
ს ო ს ი ა.
ქ ს ა ნ თ ი ა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი.
მ ო ხ უ ც კ რ ა ზ ა ნ ა თ ა გ უ ნ დ ი.
ბ ი ჭ ი.
ძ ა ღ ლ ი.
მ ე ი ნ ა ხ ე.
პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი.
ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ი ქ ა ლ ი.
ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი.
მ ო მ ჩ ი ვ ა ნ ნ ი.
მ ო წ მ ე.
მ ო ნ ე ბ ი.
კ ა რ კ ი ნ ე ს ვ ა ჟ ე ბ ი.
უსიტყვოდ. }
პროლოგი
ორქესტრას სიღრმეში დგას ფილოკლეონის სახლი; სახურავს სანადირო ბადე აქვს
შემოხვეული. კარის ორივე მხარეს სძინავთ მსახურებს: ს ო ს ი ა ს ა და ქ ს ა ნ თ ი ა ს.
სახურავზე სძინავს ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ს.
ს ო ს ი ა
(იღვიძებს)
ე¡, შენ, რა მოგდის, საბრალო ქსანთია?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღამის ცვლის შეწყვეტის შესწავლას ვაპირებ.
ს ო ს ი ა
მაშ, ფერდებს მოუტან დიდ უბედურებას.
არ გახსოვს, თუ როგორ ნადირს ვყარაულობთ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
5 ძილშიაც არ მაცლი მაგის დავიწყებას?
ს ო ს ი ა
მაშ, მიდი, გარეკე. ჩვენს შორის დარჩეს და
ძილის სიტკბოება მეც მაწევს თვალებზე.
(რული ეკიდება)
ქ ს ა ნ თ ი ა
(იღვიძებს და სოსიას უყვირის)
რას შვრები, გაგიჟდი თუ გაკორიბანტდი?
ს ო ს ი ა
ძილი მომეკიდა საბაძიოსისგან.
ქ ს ა ნ თ ი ა
10 ეტყობა, პატივს სცემ იმავ საბაძიოსს,
რომელსაც მეც ვიცნობ; ახლახან დამეცა
თავისჩამქინდვრელი ძილი სპარსელივით
და ვნახე სიზმარი სწორედ საოცარი.
– 82 –
ს ო ს ი ა
მეც ვნახე ისეთი, – უწინ არც მინახავს.
15 ჯერ შენსას მოჰყევი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მესიზმრა არწივი
დიდი, ჩამოფრინდა თითქოს აგორაზე
და ბასრი ჭანგებით ფარი მოიტაცა
სპილენძით ნაჭედი და ცისკენ წაიღო,
მერმე კი დააგდო ფარი კლეონიმემ.
ს ო ს ი ა
20 ოჰ, ეს კლეონიმე ხომ გამოცანაა!
ვინმეს შეუძლია, სუფრაზე იკითხოს,
«ერთი ცხოველია, მიწაზეც დააგდო,
ცაშიც და ზღვაშიაც ფარი, ვინ იქნება?»
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე, მითხარი, რა უბედურებას
25 მომიტანს ასეთი სიზმარი?
ს ო ს ი ა
ნუ ღელავ,
ცუდი არაფერი მოხდება, ღმერთმანი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
სასტიკი რამაა, კაცი რომ იარაღს
დააგდებს! შენიც თქვი.
ს ო ს ი ა
დიდი სიზმარია
და სულ სახელმწიფოს ხომალდს შეეხება.
ქ ს ა ნ თ ი ა
30 სასწრაფოდ მოჰყევი მაგ ამბის ხერხემალს.
ს ო ს ი ა
ჯერ იყო, მეზმანა, რომ პნიქსზე ვიყავი,
ცხვრები დამსხდარიყვნენ და კრებას მართავდნენ,
ჯოხები ეკავათ, ეცვათ ლაბადები;
მერმე დამესიზმრა, ცხვრებს სიტყვით მიმართა
35 ყოველთა შთამნთქმელმა ვეშაპმა, რომელსაც
– 83 –
ცეცხლმოკიდებული ღორის ხმა აღმოხდა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ტყუი!
ს ო ს ი ა
რა, რა მოხდა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
შეწყვიტე, არა თქვა!
ამყრალდა სიზმარი დამპალი ტყავივით!
ს ო ს ი ა
მერმე საზიზღარმა ვეშაპმა სასწორით
40 ქონი აგვიწონა ხარისა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე!
ცდილობს საზიზღარი, ხალხი გაგვითიშოს.
ს ო ს ი ა
მერმე დამესიზმრა მის ახლოს თეორე,
მიწაზე იჯდა და ყორნის თავს არხევდა;
აქ ალკიბიადემ ენა მომიჩლიქა,
45 «ველ ხედავ, თეოლეს ყოლანის თავი აქვს».
ქ ს ა ნ თ ი ა
სწორად მოუჩლიქავს ეს ალკიბიადეს.
ს ო ს ი ა
განა უცნაური არ არის, თეორე
ყორნად რომ ქცეულა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კარგია.
ს ო ს ი ა
ეს როგორ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კაცად არ ვარგოდა, ყორნად გადაიქცა.
50 ეს ხომ მიგვანიშნებს, რომ ამაღლებული
ჩვენ აქ დაგვტოვებს და გასწევს ყორნებისკენ.
– 84 –
ს ო ს ი ა
და ახლა არ მოგცემ ორ ობოლს, ძვირფასო,
სიზმარი რომ ასე სწორად ამიხსენი?
ქ ს ა ნ თ ი ა
(მაყურებელს)
ბარემ მაყურებელს მოვუთხრობ ამ ამბავს.
55 ჯერ კი, შესავლისთვის, ორ სიტყვას ვიტყოდი:
რაიმე დიდ ამბავს ჩემგან არ ელოდოთ,
ანდა მეგარიდან მოპარულ ხუმრობებს;
ჩვენთან არ იქნება გოდრებით კაკლების
მაყურებლებისთვის მსროლელი მონები
60 და არც უსადილოდ შთენილი ჰერაკლე,
არც გამწარებული ისევ ევრიპიდე
და თუკი კლეონი გაბრწყინდა, ამისთვის
ამ კაცს მიტოტოსში არ ავზელთ ხელახლა.
ჩვენ გვაქვს გონივრული პატარა ამბავი,
65 მაყურებლისათვის კარგად გასაგები,
არა ტეტიური, – ბრძნული კომედია.
ჩვენა ვართ მონები, გვყავს დიდი ბატონი,
აგერ, სახურავზე რომ ძინავს, ისაა.
ჩვენ ახლა მამამისს უნდა ვუდარაჯოთ –
70 შინ გვყავს ჩაკეტილი და გარეთ არ ვუშვებთ.
იმ კაცს უცნაური სენი სჭირს, რომელსაც
ვერავინ მიხვდება, ეჭვსაც ვერ აიღებს,
ჩვენგან თუ გაიგებს, მაშ, გამოიცანით.
(თითით მიანიშნებს მაყურებლებზე)
აჰა, ამინია, პროპანეს ძე ამბობს,
75 კამათლის ტყვეაო; არ არის მართალი,
საკუთარ მაგალითს ეყრდნობა, ღმერთმანი,
თუმცა «ტყვეობაში» არის დასაწყისი.
აი, ეუბნება სოსია დერიკლეს,
სასმელის ტყვეაო; როგორ გეკადრებათ?!
80 – ეგ პატიოსანი კაცების სენია.
აგერ, ნიკოსტრატე ამბობს, რომ ნამდვილად
აწუხებს ბერიკაცს სტუმრის სიყვარული.
არა, ნიკოსტრატე, ძაღლზე დავიფიცებ,
სტუმრის სიყვარულით არ გადარეულა.
85 ამაოდ ირჯებით, თქვენ ვერ გამოიცნობთ.
– 85 –
თუკი გსურთ, გაიგოთ, დადუმდით ყველანი,
თვითონ მოგახსენებთ, რა სენიც აწუხებს:
ტყვეა სასამართლოს, მაგაზე გიჟდება,
მოსამართლეობა სულსაც ურჩევნია.
90 და პირველ რიგში თუ ვერ დაჯდა, ქვითინებს.
ღამით ნატამალსაც ვერ ხედავს სიზმრისა:
თუ ოდნავ მოხუჭა თვალები, გონება
მაინც კლეფსიდრასთან დაქრის ღამ-ღამობით;
თან კენჭის ჭერასაც ისე მიეჩვია,
95 დილით რომ ადგება, თითებით თითქოსდა
ახალმთვარეობას მიუკმევს საკმეველს.
ღმერთმანი, რომ შეხვდეს სადმე დაწერილი
«ეს პერილამპეს ძეს, დემოსს გაუმარჯოს!»
მივა და მიაწერს: «კემოსს გაუმარჯოს!»
100 საღამოს იყივლა მისმა მამალმა და
ძალიან გაბრაზდა, გვიან მაღვიძებსო,
მოპასუხეთაგან ფული აიღოო.
ვახშამს რომ მორჩება, ემბადებს მოითხოვს,
პირდაპირ იქ მიდის და იქვე იძინებს,
105 ბოძზე მიკრულია იქ ხამანწკასავით.
ბრაზით ანთებული ყველას გრძელ ხაზს უსვამს
და სახლში ბრუნდება ბოროტი ზუზუნით,
ფრჩხილები სულ ცვილით აქვს ამოვსებული.
ისე ეშინია, კენჭი არ დააკლდეს,
110 მთელი სანაპირო მოიწყო ოჯახში.
ასე ეწვალება… ჭკუას თუ ასწავლი,
სულ უფრო ცოფდება. ამიტომ ვდარაჯობთ,
ბოქლომით ჩავკეტეთ, რომ ვერ გამოვიდეს.
ეს მისი შვილი კი ამ სენს სულ ვერ იტანს.
115 ჯერ იყო, სიტყვებით ცდილობდა მოხუცის
ჭკუაზე მოყვანას, მამა, არ გინდაო
ეს მოსასხამიო; ხომ არ დაუჯერა!
მერმე კი განბანა… მაინც ვერ დაოკდა!
შემდეგ კი განწმინდა. ეს კიდევ წამოხტა,
120 გავარდა და საქმის გარჩევა დაიწყო.
როცა ზიარებით ვერაფერს ვერ გახდა,
ეგინას მიადგა, მამა შეიპყრო და
ღამით დააწვინა ღმერთ ასკლეპიოსთან,
ის კი სასამართლოს კარებთან აღმოჩნდა.
– 86 –
125 ეს იყო და შემდეგ აღარსად არ ვუშვებთ,
ის მაინც გამორბის წყლის სადინარიდან
და ნახვრეტებიდან; რაც ხვრელი ვიპოვეთ,
ყველა ამოვავსეთ მერმე ძველმანებით.
მაინც ვერ დაწყნარდა, ლურსმნები ჩაარჭო
130 კედელში და გარეთ გამოსვლას ლამობდა.
ჩვენ წინა ოთახი ბადით გადავხურეთ
და ახლა ვდარაჯობთ, არ გამოგვეპაროს.
ფილოკლეონია მოხუცის სახელი,
ბდელიკლეონი კი – იმისი ვაჟისა,
135 ზვიადმოფრუტუნე ზნის ბერიკაცია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იღვიძებს. სახურავიდან)
ქსანთია, სოსია, ხომ არ ჩაგეძინათ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაიმე!
ს ო ს ი ა
რა მოხდა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ბატონი იღვიძებს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, რომელიმემ აქ ამოირბინოს,
რადგან მამაჩემი სამზარეულოში
140 თაგვივით დაძრწის და გასასვლელს დაეძებს,
ნახეთ, არ გამოძვრეს რამე ნახვრეტიდან.
(სოსია შინ შედის. ქსანთიას)
კარებს მიაწექი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვაწვები, ბატონო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთო, პოსეიდონ! საკვამურს შეხედეთ!
(საკვამურიდან თავს ამოჰყოფს ბდელიკლეონი)
შენ ე¡, ვინა ხარ?
– 87 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კვამლი ვარ, მოვბოლავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
145 კვამლიო? რომელი შეშისა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ლეღვისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, ყველაზე მაგარი კვამლია.
ჩაბრუნდი ახლავე! აქ ხუფი სად არის?
გითხარი, ჩაბრუნდი!
(ხვრელს ხუფავს)
აქ მარგილს დავადებ,
ახლა კი სხვა ხრიკი მოძებნე რაიმე.
150 არავინ არ არის ჩემსავით ბედკრული,
დღეიდან მიწოდეთ მე ვაჟი კვამლისა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
აჰა, კარს აწვება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაგრად მიეყრდენი,
კარგად, ვაჟკაცურად! ახლავე ჩამოვალ.
საკეტს უთვალთვალე, ბოქლომს უდარაჯე,
155 უფრთხილდი, უეცრად რაზა არ გადაღრღნას.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კარს უკან)
ნეტავი, რას ფიქრობთ, გარეთ რომ არ მიშვებთ,
ხომ გადაურჩება სასჯელს დრაკონტიდე!
ქ ს ა ნ თ ი ა
რა, ვერ გადაიტან ამას?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვერასოდეს!
დელფოს სამისნოს რომ მივმართე, მიბრძანეს,
160 თუკი გადაგირჩა ვინმე, გახმებიო.
– 88 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
მფარველო აპოლონ, რა ორაკულია!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოდი, გევედრები, გამიშვი, არ გავსკდე!
ქ ს ა ნ თ ი ა
ვფიცავ პოსეიდონს, არა, ფილოკლეონ!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ამ ბადეს, იცოდე, კბილებით გადავღრღნი!
ქ ს ა ნ თ ი ა
165 სადა გაქვს კბილები?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი მე უბედურს!
როგორ ჩაგაძაღლო? მომეცით მახვილი,
ანდა მოსამართლის სასჯელის ფირფიტა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(შემოდის)
კიდევ ბოროტებას აპირებს ეს კაცი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა, ღმერთმანი. მინდა, რომ გავყიდო
170 ვირი, მივაყიდო თავისი კურტანიც, –
ახალი მთვარეა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ერთი ეს მითხარი,
თვითონ ვერ გავყიდი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ჩემსავით ვერ შეძლებ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, უკეთაც.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, გამოიყვანე.
– 89 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
რა ჩანაფიქრია, რა ეშმაკობაა
175 თავის დასახსნელად!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხი არ ჩაუვა,
რაკი მივუხვდით და სიფხიზლეს არ ვკარგავთ.
მე ახლა შევალ და ვირსაც გამოვიყვან,
რათა ბერიკაცი ისევ არ გამოძვრეს.
(შედის და გამოჰყავს მოყროყინე ვირი)
ნეტავ რას ყროყინებ? არ გინდა, გაგყიდო?
180 იარე! რას ხვნეში, შემთხვევით ოდისევსს
ხომ არ დაატარებ?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღმერთმანი, ატარებს
ვიღაცას, ქვემოდან მალულად დაკიდულს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იხრება)
რას ამბობ? შევხედო! ეს კიდევ რაღაა?
ვინა ხარ, მითხარი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
«არვინ» ვარ, ღმერთმანი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
185 არვინ? სადაური?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ითაკეს მკვიდრი ვარ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ, «არვინ», იცოდე, არვინ გაგახარებს!
(ქსანთიას)
სწრაფად შეათრიე. ეს უსაზიზღრესი
ვირს როგორ შეუძვრა, რომ გაპარულიყო!
ეს გაფუჭებული, მართლა ვირიშვილი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
190 ნებით არ გამიშვებთ? ბრძოლას გაგიმართავთ.
– 90 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც რას გვიჩივი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას? – «ვირის ჩრდილობას».
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თაღლითი კაცი ხარ, ვირი და თავხედი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს მე ვარ თაღლითი? მე საუკეთესო
ვაჟკაცი გახლავარ! თვითონვე მიხვდები,
195 როდესაც მიიღებ ჩემს მემკვიდრეობას.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ქსანთიას)
ეს ვირიც, ის ვირიც ერთად შეათრიე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოსამართლეებო, კლეონ, მომეშველეთ!
ქსანთია ბერიკაცის სახლში შეათრევს და სწრაფად ბრუნდება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
შიგნიდან იყვირე, კარი ჩაგიკეტე.
(ქსანთიას)
ახლა ამ კარებთან ქვები დაუყარე,
200 რაზაც ჩარაზე და ბოქლომიც დაადე,
ამ მორზე ზემოდან კასრიც ჩამოადე,
მიდი, მოაგორე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
(კარებთან საქმიანობს)
ვაი მე უბედურს!
საიდან დამეცა თავზე ეს ნაგავი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თაგვი იქნებოდა ზემოდან.
ქ ს ა ნ თ ი ა
თაგვიო?
– 91 –
205 საიდან?
(ზემოთ იხედება)
ღმერთმანი, ზემოთ არ ამძვრალა?!
კრამიტზე შემჯდარა ჩვენი მოსამართლე!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
კაცი კი არა და ბეღურა ყოფილა!
ახლა გაფრინდება, ბადე სად აგდია?
ქშ, უკან, ქშ, ქშ, ქშ!
(ბერიკაცი ქრება)
ღმერთმანი, მერჩივნა,
210 სხვისთვის მედარაჯა, თუნდაც სკიონესთვის.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ახლა კი, მას შემდეგ, რაც ის გავაძევეთ
და მტკიცედ დავრწმუნდით, რომ ვერ გაგვექცევა,
თუნდ წვეთი ძილისა ვერ დავიმსახურეთ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერმე, საძაგელო, ახლავე არ მოვლენ
215 მოსამართლეები, რომ გარეთ მოუხმონ
მამაჩემს?
ქ ს ა ნ თ ი ა
რას ამბობ, არც გათენებულა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, დღეს კიდევ გვიან გაიღვიძეს,
სულ შუაღამისას იცოდნენ გამოსვლა,
ლამპრებს მოათრევდნენ და ძლივს ღიღინებდნენ
220 სიდონოსაამოფრინიქოსიმღერებს,
მაგით მოუხმობდნენ.
ქ ს ა ნ თ ი ა
საჭირო თუ იქნა,
მაშინვე ხელს ვტაცებ ამ ქვებს და დავუშენ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, საძაგელო, ამ ბერიკაცების
ტომს ვინ განარისხებს, ბუდეს კრაზანების!
225 წელსქვემოთ ჰკიდიათ ნესტარი და იმით
– 92 –
მწარედ დაგნესტრავენ; ხტიან, ეცემიან
ისე დაუნდობლად, როგორც ნაპერწკლები.
ქ ს ა ნ თ ი ა
დარდი ნუ გექნება, ქვები აქ მქონდეს და
მაგ მოსამართლეებს დავუშლი ბუდეებს.
მსახურებსა და ბდელიკლეონს კარებთან ძინავთ. ჩნდება გრძელ მოსასხამებში
გახვეული, ხელჯოხიანი ბერიკაცების გუნდი. მათ მოჰყვებიან ბიჭები, რომლებსაც
ოდნავ მბჟუტავი ჩირაღდნები მოაქვთ.
პაროდოსი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
230 ნუ დაყოვნდები, კომია, სწრაფად იარე, მძლავრად.
ძაღლის ქამარი იყავი, არ ყოვნდებოდი უწინ,
ახლა კი ისე დაეცი, რომ ქარინადეც გასწრებს.
თანამოსამართლეთაგან საუკეთესო ხალხო,
სად არის სტრიმოდორე და ევერგიდე და ქაბეს?
235 აქა ვართ, ვინც კი გადავრჩით იმ სიყმაწვილის შემდეგ,
როდესაც ბიზანტიონში ერთად ვიყავით ყველა.
გახსოვს, მე და შენ მცველებად რომ დაგვაყენეს ღამით
და მეფუნთუშეს მოვპარეთ ერთი ნახმარი ქვიჯა,
მერმე დავჩეხეთ და იგი მწვანილთან ერთად ვხარშეთ?
240 აბა, ვიჩქაროთ, კაცებო, რადგან ლაქესის საქმე
ირჩევა, თურმე ჰქონია მთელი სკა ფულით სავსე.
გუშინ ხომ ჩვენმა მფარველმა კლეონმა გვითხრა, დროზე
მოვსულიყავით, გვქონოდა სამი დღისათვის ბრაზი,
რომ მისი უსამართლობა მძიმედ დავსაჯოთ. აბა,
245 ვიჩქაროთ, ჩემო ტოლებო, არ დაგვათენდეს თავზე.
ვიაროთ, ყველა კუნჭული კი გავანათოთ ლამპრით,
არ წამოვედოთ რაიმეს, არ მოვიტეხოთ ფეხი.
ბ ი ჭ ი
მამიკო, მამა, გუბეა! ფრთხილად, არ ჩავარდე!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ფიჩხი აიღე, ნაწვისი ლამპარს მოაცილე.
ბ ი ჭ ი
250 ფიჩხი რად მინდა? თითითაც კარგად მოვაცილებ.
– 93 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს ვინ გასწავლა, თითებით ფითილს შეეხო?
ისედაც ძლივს გვიშოვია ზეთი, უგუნურო!
შენ ალბათ ზეთის სიძვირე სულ არ გენაღვლება!
(ცემს)
ბ ი ჭ ი
ღმერთმანი, ისევ მუშტებით ჭკუას თუ გვასწავლით,
255 ჩავაქრობთ ლამპრებს, სახლში მარტონი დაბრუნდებით;
თქვენ სიბნელეში დაგტოვებთ, იარეთ უჩვენოდ
ერთი გუბეც არ გამოგრჩეთ, თქვე ყურყუმელებო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ცემა არ უნდა გიკვირდეს, უკეთესებსაც ვსჯი.
ოჰ, ლიამპალი შემომხვდა და ფეხი ჩავკარი.
(ათვალიერებს)
260 კიდევ ოთხი დღე იწვიმებს, უფალი წყალს ისევ
ჩამოღვრის აუცილებლად, კი, წვიმა იქნება.
იმიტომაა ლამპრებზე ეს სოკოს ნამწვისი:
თუ დაინახე, იცოდე, რომ წვიმა იქნება.
თუმცა ნაყოფსაც სჭირდება, ადრე არ დამწიფდეს,
265 წვიმა უხდება, წვიმა და ნელი ბორეასი.
(უახლოვდება ფილოკლეონის სახლს)
ეს მოსამართლე სად არის, ამ სახლში რომ ცხოვრობს?
ნეტავ, რატომ არ გამოდის ჩვენი გუნდისაკენ?
უწინ ხომ დაძახებაც კი არ დასჭირდებოდა,
პირველი გამოდიოდა, რამეს ფრინიქედან
270 სჭექდა, სიმღერა უყვარდა. აქ დავდგეთ, კაცებო
და მას სიმღერით მოვუხმოთ, იქნებ გაიგონოს
ჩვენი სიმღერა, გამოვიდეს, იქნებ, შინიდან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³ სტრ. ნეტავ რა მოხდა, ბერიკაცი რატომ არა ჩანს ამ
კარების წინ,
რატომ არ გვპასუხობს?
თუ ემბადები დაკარგა,
275 ან სიბნელეში წაიქცა
და მოიტეხა ფეხი?
ბერიკაცია, ვინ იცის,
სულ გაუსივდა კიდეც!
– 94 –
თიაქარი აქვს იქნებ?
ის ხომ ყველაზე სასტიკი იყო ჩვენში:
ვერ მოალბობდა ვერავინ,
ვინმე თუ შეევედრებოდა,
თვალს შეავლებდა, ეტყოდა,
280 «ტყუილად წყალს ნუ ნაყავ».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³ ანტ. ეს გუშინდელი ბრალდებულის საქმის გულისთვის ხომ
არ იქნება,
ნეტავი, ნაწყენი?
მოგვატყუა და დაგვიძვრა,
ათენის მეგობარი ვარ,
დამსახურება მაქვსო.
ალბათ, ამაზე გამწარდა,
ეგ ხომ ისეთი კაცია,
285 სულ აუწევდა სიცხე.
აბა, ძვირფასო, ნუღარ იდარდებ მაგას,
საკუთარ თავსაც ნუ შეჭამ –
დიდი ვინმეა მოსული,
ბრწყინვალე ბრალდებულია.
თრაკიის საქმე ხომ გახსოვს?
ეს ჩავსვით თიხის ქვაბში.
(ფილოკლეონი არ ჩანს)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
290 მიდი, იარე, ბიჭო.
ბ ი ჭ ი
³³ სტრ. მერმე, მომისმენ, მამიკო,
რამე რომ გთხოვო, ძვირფასო?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მოგისმენ, ჩემო ბიჭუნავ,
შენ, ალბათ, გინდა რაიმე
295 გიყიდო, მგონი, მიგიხვდი,
რა, სათამაშო კოჭები?
ბ ი ჭ ი
ლეღვის ჩირს ხომ ვერ მიყიდი?
უკეთესია.
– 95 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ო, არა,
მაგას ვერაფრით გიყიდი.
ბ ი ჭ ი
ღმერთმანი, მაშინ არ გამოგყვებით აწი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
300 ძვირფასო, ამ ჩემი გასამრჯელოთი
თვითონ ძლივს მიდგას სული,
ფქვილი და შეშა მიჭირს და
საიდან მოგცემ ლეღვს?
ბ ი ჭ ი
³³ ანტ. აბა, მამიკო, მითხარი,
არქონტმა სასამართლო რომ
305 აღარ დანიშნოს, საიდან
უნდა ვიშოვოთ საუზმე?
თუ არის რამე იმედი,
მშივრები რომ არ დავრჩეთ?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა გამახსენე! ვაიმე,
310 აღარც კი ვიცი, ღმერთმანი,
რანაირია სადილი.
ბ ი ჭ ი
დედავ, ძვირფასო, შენ ამისათვის მშობე?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არ ამაცილებ, ღმერთო, ამ საზრუნავს?
ბ ი ჭ ი
ჩემო ქისავ, ცარიელო ქისავ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი დ ა ბ ი ჭ ი
315 კვნესაღა დაგვრჩა, ვაიმე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ფანჯარაში გამოჩნდება)
გული მაწუხებს, ძმებო!
დიდი ხანია, გისმენთ
– 96 –
ამ ნახვრეტიდან.
ო, ვეღარ ვმღერი,
რა ვქნა უბედურმა?
მყარაულობენ, რადგანაც
320 კარგა ხანია, წამოსვლა
მინდა, რომ სასამართლოში
ვინმეს მოვუკლა გული.
ყოვლადძლიერო ზევსო,
ღმერთო, უმალვე კვამლად მაქციე
325 ან პროქსენიდეს, ან სელოსის
ვაჟად, ცრუვაზი რომაა.
გთხოვ, ეს სიკეთე მიყო,
მაცილო ტანჯვა.
ნუ გამაწამებ, ელვით დამფერფლე,
330 მერმე ამიღე, სული შთამბერე,
ძმრიან მარილწყალში ჩამაგდე.
ან კენჭად მაქციე, რომლითაც
ჩვენში ხმებს ითვლიან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³³³ სტრ. ვინ არის, რომ გაკავებს,
ჩაგიკეტა კარები?
335 შენს მეგობრებს გვითხარი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინ არის და ჩემი ვაჟი. ოღონდ თქვენ არ იყვიროთ,
აქ ბრძანდება, ახლა ძინავს, ჩუმად ილაპარაკეთ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რა მიზეზი მოუნახავს, ამას როგორ გიბედავს?
რაო, რა თქვა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
340 ნებას არ მრთავს, ბოროტება ჩავიდინო, სანაცვლოდ
მზადაა, რომ მაქეიფოს, მე რა მექეიფება!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(მუშტით ემუქრება მძინარე ბდელიკლეონს)
არა, როგორ გაბედა ამ
დემოლოგოკლეონმა?!
343 ალბათ, ყმაწვილკაცებზე
– 97 –
მოახსენე სიმართლე?
ამას ვერ გაგიბედავდა,
345 შეთქმული რომ არ იყოს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ამის შემდეგ დროა, ეძებო რამე ახალი აზრი, ძვირფასო,
რაიმე ხერხი, რომელიც ახლა საპყრობილედან გამოგვიყვანდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა მოვიფიქრო ახლა ასეთი? თქვენც იფიქრეთ, მეც ხელს
არ დავაკლებ,
ისე დიდია ჩემი სურვილი, რომ ფირფიტებთან მოვხვდე ამ დილას.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
350 როგორ, არ არის რაიმე ხვრელი, რომ გაგებურღა იგი შიგნიდან?
მერმე იოლად გამოძვრებოდი რამე ძონძებში ოდისევსივით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაგმანულია ხვრელი ყოველი, ასე რომ კოღოც ვერ გამოძვრება,
რაღაც სხვა უნდა ვეძებოთ ახლა, ხვრელზე აღარ ღირს ფიქრი,
ძვირფასო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ გაიხსენე, ლაშქრად ვიყავით, შამფურები რომ ავწაპნეთ,
შემდეგ
355 როგორ გადმოხტი კედელზე სწრაფად, როცა ნაქსოსი ავიღეთ,
გახსოვს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ არ მახსოვს! მაგრამ გაიგე, ახლა ხომ სულ სხვა ვითარებაა,
მაშინ ჭაბუკი ვიყავი, ძალაც მქონდა, ქურდობაც შემეძლო მაშინ
და არც არავინ მყარაულობდა,
კარგად დავრბოდი, ახლა სულ სხვაა,
360 გასასვლელები გაჭედილია,
იარაღშია ჩამჯდარი ხალხი,
ამათგან ორნი დგანან კარებთან,
თითქოს კვერნა ვარ, ხორცი ავწაპნე,
364 ისე მელიან იქ შამფურებით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
³³³ ანტ. არა, ჩემო ფუტკარო,
მოიფიქრე რაიმე,
– 98 –
უკვე დილა თენდება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სხვას მე რაღას მოვიფიქრებ, ბადე უნდა გადავღრღნა,
დიქტინამ კი მაპატიოს მერმე ბადის ამბავი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
დიადია კაცი, როცა ელტვის თავისუფლებას!
370 ყბა შემართე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ბადეს ღრღნის)
გადაღრღნილი გახლავთ ბადე, ხმა, ხმა არ გამაგონოთ,
ფრთხილად, ფრთხილად, ბდელიკლეონს უცებ
არ გაეღვიძოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ნურაფრის ნუ გეშინია,
ამ კაცმა თუ გაიღვიძა,
375 საკუთარ გულს ვაკბენინებ,
მერმე მაგრად ვარბენინებ, –
დააფასოს ღმერთების
გადაწყვეტილებები.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
380 მაშ, დაამაგრე თოკი სარკმელზე და ჩამოეშვი ამ თოკით მერმე,
დიოპითესის სულით აღივსე და განიდევნე სულიდან შიში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშინ რას იზამთ, რომ გაგვიგონ და თევზივით მაღლა
ამაპრწიალონ,
შინ რომ ძაღლივით შემაგდონ, მაშინ რას იზამთ-მეთქი?
ესეც მითხარით!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
გეტყვით: დაგიცავთ და მუხისმაგვარ სულს გამოვიხმობთ
მერმე ყველანი,
შენ რომ ვერავინ ვეღარ შეგიპყროს, აი, რას ვიზამთ,
ასე ვიტყოდით.
– 99 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
385 დაგიჯერებთ და ჩამოვეშვები, მაგრამ რაიმე თუ მომივიდა,
თქვენ წამიყვანეთ, სასამართლოსთან დამასვენეთ და
იქ დამიტირეთ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ ნურაფრისა ნუ გეშინია და გაბედულად ჩამოდი ახლა,
მაგრამ მანამდე ჩვენს მამისეულ ღმერთებზე მაინც უნდა ილოცო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეუფე ლიკოს, ო, მეზობელო, გმირო, ჩემსავით რომ გიხარია
390 სასამართლოში ჩივილი მუდამ და ბრალდებულთა
მწარე ცრემლები.
აქაც ცრემლების ხათრით დასახლდი, მათი სიმწარის
დანახვა გიყვარს,
ერთადერთი ხარ გმირებში, ვისაც მტირალის გვერდით
ყოფნა გახარებს,
შემიწყალე და მიხსენი ახლა მე, მეზობელი შენი, სანაცვლოდ
შენს წნულ ღობესთან არ მოვშარდავ და მეტიც, ჰაერსაც
არ გაგიფუჭებ.
ბდელიკლეონს ეღვიძება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ქსანთიას უყვირის)
395 ნუ გძინავს!
ქ ს ა ნ თ ი ა
რაო?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაღაც ხმა მესმის.
ხომ არ მიძვრება?
ქ ს ა ნ თ ი ა
ო, არა, ჩადის,
თოკზე ჰკიდია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს მივარდება)
უსაზიზღრესო!
– 100 –
(ქსანთიას)
მეორე მხრიდან შტოები ურტყი,
უკანვე აძვრეს ნაცემ-ნაგვემი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი ქვემოდან უბიძგებს, ქსანთია ზემოდან ურტყამს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
400 წელს სასამართლო ვისაც გექნებათ,
მიშველეთ, ქერემონ და ფერედიპნე!
მიხსენით, თორემ შინ შემათრევენ.
(თოკს ხელს უშვებს და მიწაზე ხტება)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
³´ სტრ. რას ვაყოვნებთ, რას ვაყოვნებთ?! რისხვა გამოვაჩინოთ,
405 რისხვა უუსაშინლესი, გვაცოფებენ კრაზანებს!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აბა იგი, აბა იგი,
მრისხანების ნესტარი მოვამზადოთ უბასრესი.
(მოსასხამებს იხდიან და ნესტრებს გამოაჩენენ. ბიჭებს)
უსწრაფესად შეაგროვეთ ჩვენი მოსასხამები და
გაიქეცით, ეს ამბავი მიუტანეთ კლეონს.
410 უთხარით, რომ წამოვიდეს
მოღალატე დაგვისაჯოს,
სიკვდილი აქვს მისასჯელი,
რადგან სიტყვა შემოაქვს,
სასამართლო არ არისო საჭირო.
ბავშვები მოსასხამებს იღებენ და გარბიან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
415 მომისმინეთ, ძვირფასებო და შეწყვიტეთ ყვირილი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არა, ზეცას გავაგონებთ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც არ გამოვუშვებ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს ხომ საშინელებაა, ცხადი ტირანიაა!
– 101 –
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ქალაქო და თეორევ, ღმერთთათვის საძულველო,
სხვებო, წინ რომ მიგვიძღვით, მლიქვნელებო, ქურდებო!
ქ ს ა ნ თ ი ა
420 რა ნესტრები ჰკიდიათ, ვეღარ ხედავ, ბატონო?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
სწორედ მაგით დამიღუპეს გორგიასის ფილიპე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენაც ამით გაგამწარებთ! მიტრიალდით ყველანი
და ნესტრები წამოსწიეთ, მერმე თავზე დავესხათ,
ბრაზითა და რისხვით სავსე, შეკრულები მძვინვარედ,
425 რომ გაიგოს, კრაზანების გუნდი რანაირია!
(უტევენ)
ქ ს ა ნ თ ი ა
ღმერთო, როგორ მეშინია, ბრძოლის თავიც არა მაქვს,
ემაგ ნესტრებს როცა ვხედავ, სული მძვრება შიშისგან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოუშვი ეგ კაცი! არა? მოგენატრება
კუს ბაკანი, იცოდე. შევუტიოთ, ბიჭებო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
430 თანამოსამართლეებო, სასტიკო კრაზანებო,
უკანალზე დაეტაკეთ, გაამწარეთ, დანესტრეთ,
ნაწილმა კი შეუტიოს თითებსა და თვალებზე!
(გაქცევას ცდილობს)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მიდას, ფრიქს და მასინტია, დაიჭირეთ ეს კაცი
და არაფრით არ გაუშვათ, ხელი მაგრად ჩასჭიდეთ,
(მონები შემორბიან და ბერიკაცს იჭერენ)
435 თორემ ხუნდი არ აგცდებათ, ჭამა არ გეღირსებათ.
(გუნდს)
მე უწინაც ხომ მსმენია ლეღვის ფოთლის შრიალი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თუკი მაგას არ გაუშვებ, შეგერჭობა რაღაცა.
– 102 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მონებისაგან თავს ვერ ითავისუფლებს)
კეკროპ, გმირო მეუფეო, დრაკონტიდო ფეხებით,
როგორ ითმენ, რომ შემიპყრეს ვიღაც ბარბაროსებმა,
440 ამათ ოთხ-ოთხს ვატირებდი ხოლმე სასამართლოში!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ხომ მიხვდება ახლა ყველა, რა ძნელია სიბერე!
ო, მძიმეა! ეს მონები ახლა ბატონს იჭერენ
და არც ახსოვთ, სულ არ ახსოვთ, ალბათ, ძველი ამბები.
ეს ხომ მათთვის ყიდულობდა ტყაპუჭსაც და ქუდებსაც,
445 არც ტუნიკას დააკლებდა, ზამთარში კი აცმევდა
ფეხზე თბილად, აქაოდა, ვინმე არ გაცივდესო,
ამათ ფეხზე რომ ზრუნავდა, ამათ ფეხზე ჰკიდიათ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ერთ-ერთ მონას)
ხელი მიშვი, ბინძურო და საზიზღარო ცხოველო,
აღარ გახსოვს, – დაგიჭირე, ყურძენი რომ მომპარე,
450 ზეთისხილთან მიგიყვანე, ტყავი კარგად გაგაძრე,
ვინმეს რომ შეშურდებოდა? უმადური ყოფილხარ.
აბა, ახლა ხელი მიშვით, სანამ შვილი მოსულა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ამისათვის დაისჯებით, გიზღავთ სამაგიეროს,
დიდი დრო არ დაგჭირდებათ, რომ გაიგოთ, როგორი
455 ხასიათის არის ხალხი მკაცრი, სამართლიანი.
შემორბის ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი და ქ ს ა ნ თ ი ა ს ჯოხს აძლევს, ხოლო ერთ-ერთ მონას –
ანთებულ ჩირაღდანს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ურტყი, ურტყი ქსანთია და კრაზანები გაჰყარე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ასეც ვშვრები.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მეორე მონას)
შენაც კვამლით გამოდენე ესენი.
– 103 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
აბა, სწრაფად, ყორნებისკენ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჯოხი, ჯოხი სდრუზე მას!
(მეორე მონას)
შენ ესქინეც მიუმატე, კვამლი მეტი იქნება.
ბერიკაცები უკან იხევენ.
ქ ს ა ნ თ ი ა
460 ხომ ვიცოდი, საბოლოოდ მაინც მოგერეოდით!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
³´ ანტ. მგონია, რომ მაგათ მაინც ვეღარ გავაძევებდით,
რომ ფილოკლეს სიმღერები შეესანსლათ მანამდე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
განა ცხადზე უცხადესი არ არის, რომ
ტირანია
465 ჩუმად შემოპარულა?
საძაგელო და თაღლითო, გრძელთმიანო ამინია,
ნუთუ ფიქრობ, გაგვიუქმო დადგენილი კანონი,
თუ რაიმე საბაბი გაქვს,
გონივრული მტკიცება გაქვს,
470 როცა მარტო მართავ ქალაქს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ნუთუ აღარ შეიძლება, ეგ ღრიალი შეწყვიტოთ,
რომ დავიწყოთ შეთანხმება და მოლაპარაკება?
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
რაზე მოგელაპარაკო, მონარქიის დამქაშო?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
475 ბრასიდასის კაცი ხარ, ფოჩიანი გვირგვინით
დადიხარ და, ღმერთმანი, წვერსაც აღარ იპარსავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩემთვის უფრო იოლია, უარი ვთქვა მამაზე,
ვიდრე ამ ბოროტებასთან დღე და ღამე ვიომო.
– 104 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
480 ჯერ სადა ხარ! შენი საქმე ჯერაც არ დაწყებულა,
ახლა კიდევ ჩამოგიყრით სიტყვას, სამი ქენიკის,
ჯერ არ გიჭირს არაფერი, მაშინ ნახე, როდესაც
ბრალმდებელი გამოვა და გამხელს შეთქმულებაში.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, ღმერთებიც აღარა გწამთ, თავს აღარ დამანებებთ?!
485 თუ მთელი დღე უნდა მირტყათ? იქნებ დადგენილია?!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სანამ ჩემგან რაიმე რჩება კიდევ, ვერასდროს
ვერ დავუშვებ, რომ იდგე ტირანიის გზაზე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თქვენთვის ყველგან ტირანია ანდა შეთქმულებაა,
სულ ერთია, რა საქმეა, დიდია თუ მცირეა;
490 რახანია, ტირანიის ხსენებაც კი არ არის!
მაინც დაფასებულია, როგორც კარგი სათალი
და ბაზარშიც წამდაუწუმ ახსენებენ მის სახელს.
თუ ქორჭილას ყიდულობ და წვრილი თევზი არ გინდა,
მაშინ მისი გამყიდველი ცხარედ წამოიძახებს:
495 «მაგ ქორჭილას რომ ყიდულობ, ტირანია არ არის?!»
თუკი პრასის ყიდვა გინდა სარდინისთვის საკაზმად,
მემწვანილე ქალი ცერად გადმოგხედავს, მოგახლის:
«რაო, პრასას რომ მოითხოვ, ტირანობა მოგინდა?
იქნებ გინდა, რომ ათენმა საკაზმები მოგართვას?»
ქ ს ა ნ თ ი ა
500 მეც გუშინ რომ შუადღისას კახპასთან ვბრძანდებოდი,
ცხენის პოზა ვუბრძანე და გამიბრაზდა სასტიკად,
შენ ჰიპიას ტირანიის დამყარება გინდაო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
სულ ამას არ იძახიან? ახლა მე რომ მომინდა
მამაჩემის გადარჩენა ამ ბოროტი სენისგან,
505 ადრიანადსასამართლოსმიმავალიზნისაგან,
ღირსეულად რომ იცხოვროს, – უკვე ბრალი მედება,
რომ მე ვაწყობ შეთქმულებას, ტირანიას ვამყარებ.
– 105 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სწორიცაა, კი, ღმერთმანი! ჩიტის რძეზეც არ გავცვლი
იმ ცხოვრებას, შენ რომ გინდა მომაცილო ბოროტად.
510 არც სკაროსი გამახარებს, არც გველთევზა მინდება,
შემაჭამა პროცესუკა, მოთუშული ქოთანში!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
იმიტომ, რომ მიეჩვიე ტკბობას ამ საქმეებით;
მაგრამ თუკი დადუმდები, ყურადღებით მომისმენ,
მე მგონია, დაგიმტკიცებ, ყველაფერში რომ ცდები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
515 ვცდები, როცა ვასამართლებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ო, რა სასაცილო ხარ!
ვეღარც ხვდები, რომ დაგცინის ხალხი, რადგან მონა ხარ,
ჰო, მონა ხარ, არც კი იცი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, მონა მიწოდე,
როცა მე ვარ მბრძანებელი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, – მონა-მორჩილი.
შენ გგონია, რომ მბრძანებლობ. აბა, ერთი მითხარი,
520 რა პატივი გაქვს ასეთი, საბერძნეთს რომ ატყავებ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეტად დიდი.
(გუნდზე მიუთითებს)
მსაჯულები იყვნენ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
იყვნენ, ბატონო.
(მონებს)
გამოუშვით!
მონები ხელს უშვებენ ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ერთი, ხმალიც გამომიტანეთ,
ამ კამათში თუ დავმარცხდი, დავეგები მაგ ხმალზე.
– 106 –
ერთ-ერთ მონას ხმალი მოაქვს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(გუნდზე მიუთითებს)
და ამათი ბოლო სიტყვა რომ აღარ მოგეწონოს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
525 არასოდეს დამელიოს… გასამრჯელო, ბატონო.
აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ფილოკლეონს)
ოდა შენ რომ ჩვენი სკოლიდან ხარ,
უნდა გვითხრა ისეთები,
დაამტკიცო იოლად…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(გუნდს აწყვეტინებს, მონებს მიმართავს)
538 …მე კი, რასაც იტყვის იგი, უნდა დავიმახსოვრო,
529 ჩასაწერად ვინმემ ყუთი სწრაფად გამომირბენინოს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(აგრძელებს)
…რომ ამ ყმაწვილს კი არ ჰგავხარ,
ისე კი არ ლაპარაკობ,
რადგან ხედავ, თუ რა ბრძოლა
უნდა გადაიხადო
535 და თუ ფხიზლად არ იქნები,
დამარცხება მოგელის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ბდელიკლეონს)
530 ხედავ, როგორ მამხნევებენ, დამარცხება მოგელისო?
539 რა მოხდება თუკი მართლა გაიმარჯვა სიტყვაში?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
540 ჩათვალე, რომ ბერიკაცებს
აზრი დაგვეკარგება,
თითით საჩვენებელნი
შევიქნებით ქუჩებში,
– 107 –
შტოებს დაატარებენ ეგ
545 ფიცის ნიჟარებიო.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გევალება ჩვენი მეფობა დაიცვა ახლა მძიმე კამათში
და ამისათვის გამოიყენო ბერძნული ენის მთელი სიმდიდრე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეპირ. მე მივადგები სათქმელს პირდაპირ და დავამტკიცებ
დასაწყისიდან,
რომ მმართველობა ჩვენი არაფრით არც ერთ მეფობას
არ ჩამორჩება.
550 მართლაც, რა არის ახლა ისეთი, რომ მოსამართლის
ბედს აღემატოს?
ვინ ცხოვრობს უფრო დიდი განცხრომით, ვისა აქვს ასე
ტკბილი სიბერე?
მე ლოგინიდან რომ წამოვდგები, უკვე მელიან სასამართლოში
დიდ-დიდნი კაცნი, მაღალ-მაღალნი; დამინახავენ, ჩამომართმევენ
ხელებს, რომლებიც მიჩვეულია ხალხის ქონების ნაზად ქურდობას.
555 იხრებიან და მევედრებიან, საბრალო ხმებით მეაჯებიან:
«მამავ, ძვირფასო, შემიბრალებდე, თუკი ოდესმე შენც გიქურდია,
თანამდებობა როცა გეჭირა ანდა ლაშქარს თუ ამარაგებდი.»
ხომ ჩემს სახელსაც არ ახსენებდნენ, მოსამართლე
რომ არ ვყოფილიყავ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(იწერს)
ამ მთხოვნელების ამბავს ახლავე ჩავიწერ, კიდევ გამომადგება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
560 რისხვას რომ ოდნავ დამიოკებენ გამუდმებული ხვეწნა-მუდარით,
შიგნით შევდივარ, და თუმც შევპირდი, მერმე არაფერს აღარ ვუკეთებ.
არა! ვუსმენ და იმითი ვხარობ, სულ გამართლებას რომ მოითხოვენ
და გამწარებით მერმე ერთმანეთს ეჯიბრებიან მლიქვნელობაში.
დადგება კაცი და წამოიწყებს ტირილს საკუთარ სიღარიბეზე,
565 სხვა შემომჩივლებს სხვაგვარ გასაჭირს, მაგრამ ჩემს ქვა გულს
რაღა მოალბობს!
მერმე დაიწყებს ზღაპრის მოყოლას ანდა ეზოპეს დაესესხება.
ზოგი დაიწყებს ვინმეს დაცინვას, რომ გამაღიმოს
და შემარბილოს.
– 108 –
რომ შეატყობენ, ეს ყველაფერი ჩემს გულს არაფრით არ ეკარება,
შემომიყვანენ პატარა ბავშვებს და იმათ საწყლად აატირებენ,
570 რომ მათი მამა, მათი მამიკო, მათი კარგი და ბრძენი მამიკო,
როგორც ღვთაებას, მე მევედრება, მძიმე სასჯელი რომ ავარიდო.
«თუკი გახარებს კრავის კიკინი, ამ ბიჭის ხმაზე აგიჩვილდება
გული და გოჭის ჭყვიტინს თუ ელი, ამ გოგოს ნათქვამს
დაუგდე ყური.»
და ჩვენაც მაშინ მის სასარგებლოდ სხვისკენ მივუშვებთ
რისხვის მდინარეს.
575 განა არ არის დიდი ამბავი სხვისი სიმდიდრის გათახსირება?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბარემ ამასაც ჩავიწერ ახლა, «სხვისი სიმდიდრის გათახსირებას.»
ისიც მითხარი, რა სარგებლობა მოგაქვს, საბერძნეთს
როგორღა მართავ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როდესაც ბიჭებს შემოგვიყვანენ შესამოწმებლად, იმათ ვუყურებთ
და თუ ეაგრეს მოუცდა ფეხი, მანამდე ვეღარ გადაგვირჩება,
580 სანამდე კარგად შერჩეულ ნაწყვეტს არ წაგვიკითხავს
ჩვენ «ნიობედან».
ან თუკი ჩვენთან, სასამართლოში ვინმე ფლეიტისტს ექნება საქმე,
ისე ვერ წავა, მადლობის ნიშნად თუ ექსოდოსი არ შეგვისრულა.
თუ სიკვდილის წინ მამამ ანდერძით მისი მემკვიდრე,
ვთქვათ, ქალიშვილი
ვინმე ახლობელ კაცს ჩააბარა, ჩვენ ჯანდაბაში ვაგზავნით ანდერძს
585 და ნიჟარასაც, რომელიც ირგვლივ შემოხვევია ანდერძის ბეჭედს;
ქალს კი, ძვირფასო, იმას მივუგდებთ, რასაც გამოგვთხოვს
ხვეწნა-მუდარით.
ვინმეს ანგარიშს ჩვენ არ ვაბარებთ, ეს სხვას არავის არ შეუძლია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაც ჩამოთვალე, იმათგან მხოლოდ ამ ბოლოთი ხარ
შენ ბედნიერი,
მაგრამ ერთადერთ მემკვიდრეს ანდერძს რომ გაუყალბებ,
სამართალია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
590 თუ დიდი საქმე გამოუჩნდება საბჭოს და თვითონ
ვეღარ გადაწყვეტს,
– 109 –
დამნაშავეებს დადგენილებით ჩვენ გადმოგვცემენ,
მოსამართლეებს,
და ევათლე თუ კოლაკონიმე, სახელგანთქმული დეზერტირები
ამღერდებიან, არ გიღალატებთ, ხალხის გულისთვის
თავს გავწირავთო.
ანდა ავიღოთ სახალხო კრება; იქ ხომ ვერავინ ვერ გაიმარჯვებს,
595 თუ არ მოითხოვს, რომ სასამართლო უნდა დავშალოთ
დაუყოვნებლივ.
თვითონ კლეონიც, რომელიც ახლა ყვირის და ბღავის,
ყველაფერს მუსრავს,
ჩვენ კი არ გვებრძვის, არამედ გვიცავს, ახლა გვიზის და
ბუზებს გვაცილებს.
შენ მამისათვის ასეთი რამე არასოდეს არ გიკეთებია.
ახლა ავიღოთ თუნდაც თეორე, ევფემიდესაც არ ჩამორჩება
600 კაცი და მაინც ჩვარი უჭირავს, რომ ფეხსაცმლიდან
მტვერი გვიწმინდოს.
აი, ასეთი არის სიკეთე, რომელსაც გინდა, რომ მომაცილო.
როცა მიმტკიცებ, რომ სასამართლო მონობაა და ქვემდებარება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ლაპარაკით ხომ იჯერე გული, მაინც დაკარგავ ძალაუფლებას
და გამოჩნდება, რომ ხარ საჯდომი, გამოწმენდაში
გამარჯვებული.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
605 ახლა კი გეტყვი, რაც ყველაფერზე საამოა და მნიშვნელოვანი –
შინ რომ მოვდივარ, ხელფასი მომაქვს, მესალმებიან მაშინ ყველანი,
რადგან არა ვარ ხელცარიელი და ფული მომაქვს. ჯერ ხომ ასული
მომეფერება, ფეხებს დამბანს და ნელსაცხებლითაც
ნაზად დამზილავს,
სულ მეფერება, «ჩემო მამიკო», რომ ტრიობოლი დამტყუოს ბოლოს.
610 ხოლო ცოლიკო მელამუნება, ფუნთუშასავით პური გამოაქვს,
დამიჯდება და საჭმელს მაძალებს, ეს მიირთვი და ის იგემეო.
როგორ გგონია, ცუდი საქმეა და ეს ძალიან არ გამახარებს?
შენი იმედი ხომ არ მექნება და შენი ბრიყვი მოურავისა,
რომ დამწყევლოს და გამათახსიროს, ერთი სადილი თუ მოვითხოვე?
615 აი, ეს არის «ბოროტის დაცვა» და «ისართაგან მფარველი ფარი.»
ღვინოს არ მისხამ, რომ დავლიო და ეს «ვირი» თვითონ გამოვიტანე.
(სამოსიდან ღვინის ჭურჭელს ამოაძვრენს)
ღვინით სავსეა, ახლა დავისხამ, მოიცა, პირი დავაღებინო,
– 110 –
რომ დაიგრგვინოს შენს საწყალ თასზე და გაგიფუჭოს
მძლავრად ჰაერი.
620 მაშ, ეს არ არის ძალაუფლება, ზევსის მეფობის სადარებელი?
რაღა მიკლია ზევსამდე, ბიჭო?
როცა ჩვენ ვღელავთ, როცა ვბობოქრობთ,
ყველა გამვლელი ამას არ ამბობს:
«როგორ გრიალებს ეს სასამართლო,
625 ზევსო, მეუფევ!»
მე რომ ვიელვებ, მდიდრები ტუჩებს
აწკლაპუნებენ და ჩაისვრიან,
შიშით ცახცახებს საბრალო ხალხი.
აგერ, შენც ჩემი შიშით კანკალებ,
ვფიცავ დემეტრეს, ჩემი შიში გაქვს,
630 მე კი არაფრის არ მეშინია!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა არასოდეს არ მინახავს,
ვინმეს ასე გონივრულად,
ნათლად ელაპარაკოს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არა, მაგას რა ეგონა, ხელს არ შევუშლიდი და
იმას ვერ დავუმტკიცებდი, რომ ვარ მასზე ძლიერი?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ყველაფერი განიხილა,
არაფერი არ გამორჩა,
რომ ვუსმენდი, ვხარობდი.
თითქოს ვმოსამართლეობდი
ნეტართა კუნძულებზე,
640 ისე ძლიერ მომეწონა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნახეთ, ხელებს როგორა შლის, თავს სრულებით
ვეღარ ფლობს!
(ბდელიკლეონს)
დღესვე, დღესვე გასაროზგის იერს მიგაღებინებ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ბდელიკლეონს)
ყოველგვარი ეშმაკობა
– 111 –
უნდა მოაგვირისტო;
645 თუ გსურს, თავი დაიძვრინო;
ჩემი რისხვის დაცხრობა
ძალზე ძნელი საქმეა,
თუ ვინმე არ მიჯერებს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
უნდა მოვძებნო ახლა წისქვილი, რამე ახალი და გამართული,
რომ მრისხანება დავფქვა იმაზე, თუ ვერაფერი ვერ უპასუხე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
650 ანტეპირ. კომიკოსების გარჯაზე უფრო ძნელი და მძიმე გახლავთ ის შრომა,
რაც საჭიროა, რომ სახელმწიფო ძველი სენისგან გადაარჩინო;
მაგრამ მამაო ზევსო, კრონიდო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აქ არ ახსენო მამის სახელი,
თუკი სასწრაფოდ ვერ დამიმტკიცებ, რომ მე ნამდვილად
მონა გახლავარ.
ამას ვერაფრით ვერ გადავიტან, შიგნეულიც რომ არ მომიწიოს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
655 ახლა მისმინე, ჩემო მამიკო და გამიხსენი სულ ოდნავ შუბლი.
ჯერ სულ უბრალოდ გამოითვალე, არა კენჭებით, ისე, თითებით,
რა გვაქვს საერთო შემოსავალი ჩვენ მოკავშირე ქალაქებიდან.
ამას დაურთე ცალკე და ერთად შემდეგ სუყველა გადასახადი,
სარჩელის ფული, მაღაროები, ნავსადგურები, კონფისკაცია,
660 სულ რომ შევკრიბოთ, იქნება, ასე, ორი ათასი ტალანტი ფულად.
ახლა გადადე მოსამართლეთა მთელი წლიური შემოსავალი,
ექვსი ათასი მოსამართლისთვის, მეტი არასდროს
ხომ არ გვყოლია,
სულ რომ ავიღოთ, ეს გასამრჯელო ასორმოცდაათ
ტალანტს შეადგენს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(გაოგნებული)
როგორ, საერთო შემოსავლიდან ჩვენ მეათედიც არ მოგვიწია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
665 ზევსს გეფიცები, ნამდვილად არა.
– 112 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
და დანარჩენი ფული სად მიდის?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეგ ფული მიდის მასთან, ვინც ამბობს: «არ ვუღალატებ
ხალხს არასოდეს,
მუდამ ვიბრძოლებ მისი გულისთვის». შენ კი, ძვირფასო,
პირს დააღებ და
ამ დაპირებით გადარეული იმას აირჩევ აუცილებლად.
მაგათი საქმე მხოლოდ ისაა, ფული წაართვან მოკავშირეებს,
670 თან თითო ჯერზე ორმოცდაათი ტალანტი უნდათ, ნაკლები არა.
უღრიალებენ: «გადასახადი გადაგვიხადეთ, სანამ ვიგრგვინეთ.»
შენ კი იმითაც კმაყოფილი ხარ, ნამუსრევი თუ შეგხვდა, საბრალოვ.
რომ გაუგიათ მოკავშირეებს, რა ნაგავია, აქ რომ ურნიდან
ღებულობს საკვებს და არასოდეს აღარაფერი არ გააჩნია,
675 მაშინ ჩაგთვალეს კონოსის კენჭად, ხოლო ამათთვის
მოაქვთ და მოაქვთ
ქოთნები, ღვინო, ფარდაგი, ყველი, თაფლი, სესამა, თასი, ბალიში,
გვირგვინები და სამკაულები, ფიალები და საწვიმარები,
შენ კი, ამათზე ვინაც მბრძანებლობ, თუმც ტანჯვა ნახე
ხმელეთზეც, ზღვაზეც,
ნივრის კბილსაც კი არვინ მოგიგდებს, თევზს საწებელი
რომ გაუკეთო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
680 კი, სიმართლეა, გუშინ არ იყო, ნივრისათვის რომ ევქარიდესთან
გავუშვი კაცი? რაკი ასეა, ჩემს მონობაზეც მითხარი რამე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
განა არ არის მართლა მონობა, ყველა ესენი რომ სათავეში
ბრძანდებიან და სულ არაფერში მაღალ ხელფასსაც
რომ იჯიბავენ?
ვინმემ თუ მოგცა სამი ობოლი, ის გიხარია, თუმცა მაგათთვის
685 წყალზეც იცურე, ხმელზეც იბრძოლე, ქალაქს იღებდი
და დაიტანჯე.
მიუხედავად ამისა, მაინც მაგათ ნებაზე უნდა იარო,
შენთან რომ მოვა ის ახალგაზრდა, ქერეასის ძე, მამათმავალი,
არა, ნაზად რომ მოარხევს სხეულს და იპრანჭება დედაკაცივით
და მოგახსენებს, რომ სასამართლო დადგენილია ამ დროისთვისო,
690 «ვინც ნიშნის შემდეგ მოვა, ტრიობოლს ვერ მიიღებსო»,
– 113 –
დაგემუქრება,
თვითონ კი, როგორც სინეგოროსი, დრაქმასაც იღებს,
თუნდ იგვიანოს.
მაგას რა უნდა? თანამზრახველად ვინმე კოლეგას გამოიჭერს და
ბრალდებულთაგან ვინმე თუ მისცემს რაიმეს, საქმეც გაიჩარხება.
მხერხავებივით ექაჩებიან: ერთი თავისკენ, მეორე უშვებს.
695 შენ კი გადამხდელს ელოდები და ვერაფერს ხვდები
პირდაღებული.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, ამას მე, მე მიბედავენ?! სული შემიძრა შენმა ნათქვამმა,
ო, შენ არ იცი, რა დღეში მაგდებ! ტვინი ამემღვრა, მე მიბედავენ?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ხომ შეგეძლო, ყოფილიყავი მდიდარი, როგორც სხვები არიან,
მაგრამ გატყუებს ის, ვინაც ხალხის გულის მოგებას კარგად ახერხებს;
700 შენ ხარ მრავალი პოლისის მეფე პონტოდან ვიდრე სარდინიამდე,
მაგრამ საცოდავ ხელფასს ვერ გასცდი, ისიც წვეთ-წვეთად
უნდა მიიღო,
როგორც რამ ზეთი, რომ გაიჟღინთო და შიმშილისგან
სულ არ გამოხმე.
ეს იმათ უნდათ, ღარიბი იყო და რატომ უნდათ, ახლავე გეტყვი:
რომ შენ იოლად იცნო გამწვრთნელი, როცა დაგისტვენს
შენი პატრონი.
705 მტერს რომ მიგაქსევს, თავს ველურივით უნდა დაეცე
ნაშიმშილარი.
ხალხისთვის კარგი ბედი რომ ნდომოდათ, ამას იოლად მიაღწევდნენ:
გადასახადს ხომ ამჟამად გვიხდის ათასზე მეტი დიდი ქალაქი,
თითოეულს რომ ებრძანოს, ოცი კაცის საკვებზე მაინც იზრუნოს,
ოცი ათასი მოქალაქე ხომ სრულ განცხრომაში ინებივრებდა,
710 თავზე საყრელად ხომ ექნებოდა რძე და კარაქი,
თაფლი, გვირგვინი,
რაც ღირსეული განცხრომა გახლავს, ჯილდოდ აძლევენ
მარათონისთვის.
ახლა კი თითქოს ზეთისხილს კრეფდეთ, იმას მიჰყვები,
ვინც გადაგიხდით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა მომივიდა? ხელი გამიხმა და გამიშეშდა მოულოდნელად,
დავუძლურდი და ძალი არ შემწევს, ხელში მახვილი
– 114 –
რომ დავიჭირო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
715 მაგრამ როგორც კი შეშინდებიან, უმალ ევბეას შეგპირდებიან
და აღგითქვამენ, რომ ორმოცდაათ მედიმნ ხორბალსაც
მოაყოლებენ,
მაგრამ არაფერს აღარ გაძლევენ! ახლა არ იყო, ხუთი მედიმნი
ძლივს რომ მიიღე, უცხოელივით; ქენიკი ქერიც
ძლივს გამოლალე.
ამიტომ მყავდი სულ ჩაკეტილი,
720 რამე გეჭამა მსურდა და მათთვის
პირდაბჩენილს რომ აღარ გეცქირა.
ახლა მომთხოვე, რაც გაგიხარდეს,
ყველაფერს მოგცემ,
ოღონდ სამართლის… რძეს ნუ მოითხოვ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
725 რაღა თქმა უნდა, ბრძენმა გვიბრძანა: «ორივე მხარეს
უნდა უსმინო,
მერმე განსაჯო», რადგან ახლა შენ, შენ მეჩვენები
გამარჯვებულად.
და რაკი რისხვა დაგვიცხრა ყველას, ამ ჯოხებს დავყრით
ახლა ყველანი.
(ფილოკლეონს)
შენ კი მისმინე, ჩემი ასაკის კაცი ხარ, კარგად დამიგდე ყური…
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. …უგუნური ნუ იქნები, დაუჯერე.
730 ჯიუტი და შეუვალი ნუ იქნები.
ნეტავ ჩემზე იზრუნებდეს ნათესავი,
ნეტავ ჭკუა დამარიგოს ვინმემ.
ცხადია, რომ ვიღაც ღმერთი გეხმარება,
თანაგიდგას საქმეში,
735 რა თქმა უნდა, კარგს გიკეთებს;
მაშ, მიიღე საჩუქარი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მე მას არაფერს აღარ მოვაკლებ,
და რაც ერგება, ერთად მივართმევ,
ჰქონდეს ბურღულიც და მოსასხამიც,
– 115 –
ჰყავდეს მეძავი, რომ დაუსრისოს
740 ასო და წელი.
მაგრამ ხომ ხედავთ, ხმასაც არ იღებს!
არ შეუძლია, რომ გამახაროს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. შეიგნო, რომ იმ სიგიჟის დრო წავიდა.
სულ ახლახან მიხვდა თვითონ, თავისთავად,
745 ყველაფერი უსუსური შეცდომა რომ ყოფილა,
ნანობს, რომ არ გიჯერებდა უწინ.
ახლა, ალბათ, შენს სიტყვებსაც მიენდობა,
გონიერი გახდება და
ზნესაც გამოისწორებს,
დაგიჯერებს ყველაფერში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი, ვაიმე!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, რა გაყვირებს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
750 ამას ნურაფერს ნუ შემპირდები!
მე გული მაინც იქით მიმიწევს,
სადაც მომიხმობს მაცნე: «მიეცით
ხმა და აბრძანდით!»
ავდგებოდი და მერმე ურნაში
755 კენჭს ჩავაგდებდი უკანასკნელი.
იჩქარე, სულო… სადღაა სული?
წავიდა ჩრდილი… ჰერაკლეს ვფიცავ,
როცა ვიქნები კვლავ მოსამართლე,
ქურდი კლეონი ვერ გაიხარებს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
760 მამავ, დამიჯერე, ღმერთების სახელით!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა გსურს, დაგიჯერო? ერთი რამ არ მთხოვო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც?
– 116 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მსაჯულობა. ჰადესმა განმსაჯოს,
ეგ რომ დავიჯერო, არა, არც მომთხოვო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რაკი ვერ ეშვები მოსამართლეობას,
765 იქ მაინც ნუ წახვალ, სახლში დაბრძანდი და
არჩიე, ბატონო, მსახურთა საქმენი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს როგორ? რას ბოდავ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
როგორ და როგორც იქ.
თუკი კარს გაგიღებს მოახლე ფარულად,
შენ ბრძნულად მიუსჯი ჯარიმის გადახდას;
770 ასე აკეთებდი იქაც, რა თქმა უნდა.
მგონი, უკეთესიც იქნება: ამოვა
მზე განთიადისას, შენ მზეზე იქნები,
თოვლი თუ მოვიდა, ბუხარს მიუჯდები,
თუკი გაგიწვიმდა, სახლში შებრძანდები,
775 არც დაგვიანების არ შეგეშინდება.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არ მომწონს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჰო, კიდევ: ვინმე ორატორი
სათქმელს გრძლად თუ იტყვის, არ გადაიღლები
და, რაც მთავარია, შიმშილსაც არ იგრძნობ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას ამბობ, როგორღა გავარჩევ საქმეებს,
780 თუ ამასობაში ჭამა-სმას შევყევი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბევრად უკეთესად! ნათქვამიც ხომაა,
თუკი მოსამართლეს მოწმე მოატყუებს,
საქმის დაღეჭვაში გაიგებ სიმართლეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგი, დამარწმუნე; მაგრამ რომ არ გითქვამს,
– 117 –
785 ხელფასს ვინ მომიგდებს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ვინ და მე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგია,
რომ მარტო მივიღებ, ზიარი არც მინდა.
აგერ, ლისისტრატემ რა მიყო, ტუტუცმა! –
ჩვენ ერთად მივიღეთ დრაქმა გასამრჯელოდ,
წავიდა ბაზარში დასახურდავებლად
790 და სამი ნაგლეჯი მომიგდო ტყავისა;
მე პირში ვიტაცე, ფული მეგონა და,
გული ამერია და ამოვარწყიე.
მაშინვე ვუჩივლე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერედა რა ბრძანა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბრძანა, შენ კუჭი ხომ მამლის გაქვს, ამიტომ
795 იმ ფულსაც იოლად მოინელებდიო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხომ ხედავ, ამაშიც მოიგებ, ძვირფასო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნამდვილად მოვიგებ. აბა, რას აპირებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე შინიდან მოვიტან ყველაფერს.
(გადის)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
შეხედე, რა ხდება! ახდა ორაკული!
800 მართლაც, გამიგია, ათენელებიო
სახლში გაარჩევენ დიდ-დიდ საქმეებსო,
პირდაპირ სახლებში აიშენებენო
სასამართლოებსო, ყველა თავ-თავისსო,
როგორც ჰეკატესთვის ნიშას, კარების წინ.
– 118 –
შემოდის ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი მსახურებთან ერთად, რომლებსაც შემოაქვთ მაყალი,
ქოთანი, მამალი, თასები, ლიკოსის გამოსახულება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
805 ამაზე რას იტყვი? აი, მოვიტანე,
რაც კი საჭიროა, სხვაც ბევრი რამაა.
ეს ღამის ქოთანი, იქნება დაგჭირდეს,
ამას დაგიკიდებ კედელზე ახლავე.
(ჰკიდებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს კარგი საქმეა, ფრიად სასარგებლო,
810 ბრძნულად გიპოვნია მოხუცის წამალი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ცეცხლზე შედგმულია ოსპის შეჭამადი,
შეხვრიპე, თუ გინდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგი ამბავია,
სიცხეც რომ დამაცხრეს, ხელფასი მექნება,
აქვე დავრჩები და შეჭამადს მივირთმევ.
815 კი მაგრამ, მამალი რისთვის მომიყვანე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
საქმის განხილვისას თუ ჩაგეძინება,
ამან რომ იყივლოს და გამოგაღვიძოს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთი რამ მაკლია, სხვა ყველაფერია,
ლიკოსი მომართვით, თუკი შეიძლება.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
820 აქ გახლავს ლიკოსი თავის ბატონითურთ.
(აძლევს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გმირო მეუფეო, რა საშინელი ხარ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ისევე, როგორც რომ ჩვენი კლეონიმე.
– 119 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მართლაც, გმირია და არა აქვს იარაღი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, დაჯექი და იწყე სასამართლო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
825 შენ მიდი, მოუხმე, ვზივარ, რახანია!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
რა საქმე ჯობია, ახლა შევთავაზო?
მსახურებს რამე ხომ არ ჩაუდენიათ?
(ხმამაღლა)
თრატამ ამასწინათ ქოთანი დაგვიწვა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოიცა, შეწყვიტე! კინაღამ დამღუპე!
830 მითხარი, სად არის ჩემი ბარიერი,
ეს ხომ სასამართლოს წმინდა ნაწილია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მართლაც რომ არ არის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე თვითონ მოვძებნი,
აი, გავიქცევი, ვიპოვი რაიმეს.
გარბის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა მძიმე რამ არის, თურმე, ჩვეულება!
ქ ს ა ნ თ ი ა
(შემორბის)
835 ყორნებს წაუღიხარ! ეს ახლა ძაღლია?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა ხდება, მითხარი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ახლახან ლაბესმა,
ძაღლმა, მოიტაცა სამზარეულოში
– 120 –
ყველის ნაჭერი და შეჭამა კიდევაც.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამაზე ექნება ახლა სასამართლო
840 მამაჩემს, ბრალმდებლად უნდა გამოხვიდე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მე არა! მეორე ძაღლმა თქვა, ბრალმდებლად
დავდგები, თუ ვინმე საჩივარს აღძრავსო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
წადი, მოიყვანე ორივე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მივდივარ.
ქ ს ა ნ თ ი ა გადის. შემოდის ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი წნულით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს რაა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაა და ჰესტიას წნულია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
845 ქალღმერთი გაძარცვე?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ხდება იმისთვის,
რომ «გავანადგურო ვინმე ჰესტიასგან.»
ჰა, შემოიყვანეთ, სასჯელი მწყურია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე მოვიტან დაფას და ჩხირებსაც.
გადის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მოუთმენლად)
როგორ აგვიანებ და დროს მაკარგვინებ!
850 მე მხოლოდ მიწაზე ხაზს გავატარებდი.
– 121 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(შემოდის ჩხირებითა და დაფით)
აი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაუძახე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გავიგოთ, ვინაა
დღეს ჩვენთან პირველი.
(დაფას უყურებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ ვიტანჯები!
ურნების მოტანა ხომ დამვიწყებია!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მოიცა, რას შვრები?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ურნისთვის გავრბივარ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
855 არ გინდა, თასები გვაქვს და ეს გვეყოფა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კარგია. გვქონია უკვე ყველაფერი,
თითქმის ყველაფერი, გარდა კლეფსიდრისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ღამის ქოთანზე მიუთითებს)
აბა ეს რა არის, კლეფსიდრა არაა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მოგიმზადებია კარგად ყველაფერი.
860 სასწრაფოდ შინიდან ცეცხლი მოიტანეთ,
ცეცხლი, საკმეველი და მირტის ტოტები,
რათა ჯერ მოვუხმოთ ღმერთებს უზენაესს.
მსახურებს ყველაფერი მოაქვთ. ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი მსხვერპლშეწირვისათვის
ემზადება, ხოლო მსახურები სცენას სასამართლოს მაგვარად აწყობენ.
– 122 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ჩვენ კი ზედაშე უნდა დავღვაროთ,
ლოცვა-კურთხევით
865 კეთილი სიტყვა უნდა გიბრძანოთ,
რადგან ომიდან და კამათიდან
ღირსეულად ხართ გამოსულები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ჯერ მოწიწება და დუმილი დამკვიდრდეს!
ფოიბოს აპოლონ, კეთილად წავიდეს
870 ის საქმე, რომელსაც
ეს კაცი თავისი კარის წინ ეწევა.
ყველას გამოგვადგეს მერმე მაგალითად,
გვაცილე შეცდომა,
იეიე, პეან!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
875 ჩემი წინკარის მფარველო, ღმერთო და მეზობელო
აგიევს ჩემო,
მბრძანებელო და უფალო ჩვენო, გადამირჩინე მამა,
ბატონო,
იხსენი იგი მძვინვარე ზნისგან, ნუღარ იქნება მკაცრი,
სასტიკი
და მის პატარა სულს შეურიე ანტიკირული თაფლი, მეუფევ.
ნეტავ, დღეიდან გაგვიხდებოდეს
იგი კეთილი
880 და ბრალმდებლებზე მეტად უყვარდეს
ბრალდებულები,
ცრემლი მოადგეს, თუკი ვინმე შეევედრება,
შეწყვიტოს მტრული კათცმოძულება,
ამოიგლიჯოს ბრიყვული სისხლიდან
ჭინჭარი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
885 ლოცვას ვუერთდებით, ვაპირებთ, ვიმღეროთ
იმაზე, რაც ბრძანე, გარდაქმნის ამბებზე.
კეთილად განვეწყვეთ შენდამი, როდესაც
გავიგეთ, რომ შენ ხარ
ხალხის მოყვარული, როგორც სხვა არავინ
– 123 –
890 ახალგაზრდათაგან.
პირველი ეპისოდიონი
მსახურებს ორი ძაღლი შემოჰყავთ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თავმჯდომარეობს)
ვინმე ხომ არ დარჩა გარეთ მოსამართლე?
საქმე თუ დაიწყო, ვეღარ შემოვუშვებთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბრალი ვის ედება?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ძაღლზე მიუთითებს)
ამას.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დაისჯება!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
უსმინეთ ბრალდებას: «ბრალს კიდათენელი
895 ძაღლი დებს ექსონელ ლაბესს იმაზედ, რომ
მან სიცილიური ყველი შესანსლა და
ნამდვილად ღირსია ლეღვის ბორკილისა.»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუკი დაუმტკიცდა, ძაღლურად მოკვდება!
სასამართლოსთან მოჰყავთ ძაღლი ლ ა ბ ე ს ი .
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აი, ბრალდებული ლაბესი ესაა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
900 რა საზიზღარია, ჰო, გამოხედვაც კი
ქურდული ჰქონია, კბილებს აკრაჭუნებს!
ახლა, მოსარჩელე სად არის, მითხარით.
ძ ა ღ ლ ი
ჰავ, ჰავ, ჰავ!
– 124 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აქ არის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მეორე ლაბესი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
კარგად ყეფს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ქოთნებსაც კარგად ამოლოკავს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
905 დადუმდი, დაჯექი!
(ძაღლს)
გამოდი სიტყვაში.
ძ ა ღ ლ ი შემაღლებულზე ადის.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავისთვის)
ახლა კი შეჭამადს დავისხამ, შევსანსლავ.
(ჭამს)
ძ ა ღ ლ ი
ისმინეთ ბრალდება, რომელიც დავდე მე,
ბატონო მსაჯულნო, ამ ძაღლს და მამაძაღლს.
მძიმეა, მძიმეა ეს დანაშაული!
910 ამან დაითრია ყველის ნაჭერი და
ჩაისიცილივა, მუცელი გაივსო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ზევსს ვფიცავ, სრულიად ნათელი საქმეა,
ბრალდებულს ყველისგან კიდეც აბოყინებს,
საძაგელს.
ძ ა ღ ლ ი
მე წილი რომ ვთხოვე, არ მომცა.
915 ეს ახლა რამეში თქვენ გამოგადგებათ,
თუ მე, ძაღლს, მისნაირს, ყველიც კი არ მომცა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნამდვილად! ჩემთვისაც რომ არ მოუცია!
– 125 –
ამ შეჭამადივით ცხელ-ცხელი კაცია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით, ნუ განსჯი, სანამდე
920 ორივე მხარეს არ მოუსმენ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ძვირფასო,
საქმე თუ ცხადია, რას უნდა ვუსმინო?
ძ ა ღ ლ ი
ამას ნუ დატოვებთ დაუსჯელს, ეს არის
ძაღლთაგან ყველაზე უფრო მარტომჭმელი,
ამან ქვასანაყის ირგვლივ იცურა და
925 ქალაქებიდანაც ქერქი გამოჭამა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე ქერქიც არა მაქვს, ქოთნის დასაგმანი!
ძ ა ღ ლ ი
უნდა დაისაჯოს, რადგან ვერასოდეს
ერთად ვერ იქნება ორი ქურდბაცაცა.
თუ გინდათ, შემდგომში ცუდად არ ვიყეფო,
930 ან თუ არ გინდათ, რომ სულ აღარ ვიყეფო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაიმე, ვაიმე!
რამდენ რაიმეში ედება ბრალი მას!
რად უნდა ძიება, ქურდია ეს კაცი.
ასეა, მამალო? კიო, თვალს მიშვრება.
935 აბა, თესმოთეტო, მომართვი ქოთანი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
თვითონ ჩამოიღე, მე ვუხმობ მოწმეებს.
აბა, მოწმეებო: ჯამო, ქვასანაყო,
დანავ და ღუმელო, ქოთანო, ყველანი
მობრძანდით, ვინცა ხართ გამოძახებულნი.
მსახურებს დასახელებული ნივთები შემოაქვთ.
– 126 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ფილოკლეონს)
940 შენ კიდევ შარდავ და ჯერაც არ დამჯდარხარ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ჯდება და ბრალდებულზე მიუთითებს)
მე კი მოვათავე, ეს კი აქ ჩაისვრის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა, აღარ მოიშლი საწყალ ბრალდებულთა
სიძულვილს? რა არის, კბილებით გიჭირავს?
(ლაბესს)
ამოდი, როგორმე თავი დაიცავი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
945 მე ასე მგონია, სათქმელი არა აქვს.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, მე მგონია, მაგას მოუვიდა
ის, რაც თუკიდიდეს მოუხდა, ხომ გახსოვს, –
უეცრად ბრალდებულს ყბა რომ გაუხევდა?
(ლაბესს)
გადი და მე თვითონ დაგიცავ, საბრალოვ.
(ბრალდებულის ადგილს იკავებს)
950 ძალიან ძნელია, ცილს რომ დაგწამებენ,
იმ ძაღლის დაცვა, თუმც მე მაინც ვაპირებ,
რადგან კეთილია და მგლების მდევნელი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აჯობებდა, გეთქვა, ქურდი და შეთქმული.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
საუკეთესოა დღევანდელ ძაღლთაგან,
955 ვინც ახლა დიდ ჯოგებს უდგას სათავეში.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მერედა რად ვარგა, ყველი თუ შეჭამა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
როგორ თუ არ ვარგა? კარებს ხომ იცავს და
შენი გულისათვის რას არ გააკეთებს!
– 127 –
კითარას არ უკრავს, უნდა აპატიო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
960 მაგას აჯობებდა, წერა არ სცოდნოდა,
რომ თავდასაცავი სიტყვა არ ეწერა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ყური დაუგდე, კარგო, ჩემს მოწმეებს.
აბრძანდი, დანავ, და ხმამაღლა გვითხარი,
შენ ხომ იმ დროისთვის მმართველი იყავი:
965 დაჭერი თუ არა მაშინ ყველაფერი?
ამბობს, დავჭერითო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ცოცხალი ტყუილი!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ძვირფასო, ტანჯულნი უნდა შეიბრალო.
ლაბესს რომ უყურებ, სულ თევზის თავები
უწევს შესაჭმელად და კიდევ ეკლები.
(კიდათენელ ძაღლზე მიუთითებს)
970 ეს კი, ვიღაცაა, სახლს იცავს მარტოდენ.
მოელის, სახლში ვინ რას შემოიტანს და
იმისგან მოითხოვს წილს; კბენს, თუ არ მისცეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
უბედურებაა! თითქოსდა ვრბილდები!
ბრაზი გადამდის და თან ვრწმუნდებისავით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
975 მამავ, გევედრები, ძაღლი შეიბრალე,
სულ ნუღარ დაღუპავ, ბავშვები სადაა?
(შემოჰყავთ ლეკვები)
მოდით, უბედურნო და წკმუტუნ-წკმუტუნით
ითხოვეთ, ევედრეთ, იქვითინ-იტირეთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თანაგრძნობით)
ჩამოდი, ჩამოდი, ჩამოდი!
– 128 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩამოვალ,
980 თუმცა ამ «ჩამოდიმ» ბევრი მოატყუა,
მაინც დაგიჯერებ, ჩამოვალ, ძვირფასო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ცრემლებს იწმენდს)
ყორნებმა წამიღოს! ჭამა რა ცუდია,
მალე ავტირდები და ასე მგონია,
ეს იმის ბრალია, ჭამით რომ გამოვსკდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
985 გამართლებულია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ტონს იცვლის)
ძნელი სათქმელია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, მიიქეცი უკეთესობისკენ,
ეს კენჭი აიღე და ბოლო ურნაში
ჩააგდე და ამით გაათავისუფლე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(დგება)
არა, კითარაზე არ ვუკრავ, ძვირფასო!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ხელს ჰკიდებს მამამისს)
990 მაშ, შემოვუაროთ ურნებს, მამაჩემო.
თასების ირგვლივ დადიან.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სად არის პირველი?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ბოლოზე მიუთითებს)
ესაა.
– 129 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კენჭს აგდებს)
აქ ვაგდებ.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მაყურებელს)
შეცდა, გაამართლა მისდაუნებურად.
მე კენჭებს ამოვყრი.
(თასებს აბრუნებს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
და რა შედეგია?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(თითქოსდა კენჭებს ითვლის)
ახლავე გავიგებთ. გამართლებულია!
(ფილოკლეონი ეცემა)
995 ო, მამა, რა მოგდის? წყალი მოიტანეთ!
(მსახურებს წყალი მოაქვთ)
თავი წამოსწიე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(გრძნობაზე მოდის)
მითხარი, ნამდვილად
გამართლებულია?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ზევსს ვფიცავ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე მოვკვდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დარდი ნუ გექნება, კარგო, წამოდექი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ჩემს თავს უბედურს როგორ ვაპატიო?
1000 კაცი გავამართლე! ახლა რა მომივა?
მრავალღირსეულო ღმერთებო, შემინდეთ!
მე ის უნებლიედ შემომესამართლა.
– 130 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ნურას იდარდებ, ჩემს ხელში იქნები,
გექნება სმა-ჭამა და წასვლა-წამოსვლა,
1005 სადილი, ნადიმი, სანახაობები,
რომ შენი სიბერე ტკბილად გაატარო,
რომ ვეღარ დაგცინოს ავმა ჰიპერბოლემ,
მომყევი, შევიდეთ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
იყოს, თუ ასეა.
შინ შედიან. მსახიობებს სცენიდან გააქვთ სასამართლოს მოწყობილობა.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(მამა-შვილს)
მაშ, ახლა წადით გახარებულნი.
(მაყურებელს)
1010 ამასობაში კი მირიადნო,
აურაცხელნო,
მასზე იზრუნეთ, რაც აქ ითქმება,
ის უნაყოფოდ ნუ დაეცემა
მიწას.
თუმცა ეს მოსდის ბრიყვ მაყურებელს
და თქვენ არაფრით არ გემუქრებათ.
1015 აქ ყურადღებით იყავი, ხალხო, თუ მართლა გიყვარს ჭეშმარიტება,
რადგან ჩემს პოეტს ახლა სურს, მაგრად გაკიცხოს ჩვენი
მაყურებელი.
ამბობს, მომექცნენ უსამართლოდო, სიკეთე სულ არ დამიფასესო;
ზოგი სიკეთე ცხადად კი არა, შეფარვით მაქვსო მე ნაკეთები,
როცა პოეტებს მივაბაძინე ევრიკლესეულ მისნობისათვის,
1020 სხვების მუცლებში შევაღწიე და კომედიები შევუღვარეო
და ამის შემდეგ ცხადად ჩავიგდე საფრთხეში თავი მე თვითონაო,
როდესაც არა სხვისი მუზების ბაგით დავიწყე მეტყველებაო…
ამაღლებულმა, პატივდებულმა, როგორც არავინ
ყოფილა თქვენგან,
მე მივაღწიე მაღალ მწვერვალებს და მაინც, მაინც არ
ვქედმაღლობო,
– 131 –
1025 არც პალესტრებში მე არ დავრბივარ ნორჩი ბიჭების
საცდუნებლადო,
არც ვინმეს თხოვნას ვაკმაყოფილებ, კომედიაში გამოვუყვანო
სატრფო ბიჭიო, რადგან მე მაქვსო ამის შესახებ სწორი აზრიო,
მუზებს, რომლებსაც მე ყურს ვუგდებო, მაჭანკლობას ვერ
დავაკისრებო.
როგორც კი გუნდი ჩავიგდე ხელში, ადამიანებს კი არ დავეცი
1030 თავს, მე ჰერაკლეს საკადრი რისხვით თავს დავაცხერი
უდიდეს ხალხსო
და მამაცურად წინ დავუდექი სულ თავიდანვე
თვითონ კბილბასრსო,
რომელიც კინას უუსაშინლეს სხივებს ასხივებს თვალებიდანო,
ირგვლივ კი, თურმე, დასაღუპავი ასი მლიქვნელის ენა ულოკავს
თავსო; ჰქონია ხმა ჩანჩქერივით, დამღუპველია მასთან შეხვედრა –
1035 სელაპის თავი, ლამიას წინა და უკანალი კი აქლემისა.
მე ეს ურჩხული რომ დავინახე, არც შევშინდი და ვერც მომისყიდეს,
თქვენი გულისთვის ახლაც ვიბრძვიო, ასე გიბრძანათ ჩემმა პოეტმა.
ამბობს, შარშან მე თავს დავეციო ციებასაც და ცხელებასაცო,
რამაც მამები დაგვიხრჩო ღამით და დაგვიწამა პაპის პაპები;
1040 რაც ლოგინებში მოგიძვრებოდათ, თუ საზოგადო საქმეს ოდნავაც
აარიდებდით თავს, შეთითხნიდნენ საქმეს, გიხმობდნენ
სასამართლოში,
ბევრი თქვენგანი, შიშით აღძრული უმალ გარბოდა
პოლემარქოსთან.
ეს ბოროტება რომ აგაცილათ, ჩვენი მხარე რომ გაწმინდა, სწორედ
მას უღალატეთ შარშან, როდესაც თავის უახლეს
აზრებს გითესდათ.
1045 თქვენ ეს აზრები ვერ შეიცანით და არც აცალეთ აღმოცენება.
როცა ზედაშეს სწირავს პოეტი, მაშინ იფიცებს დიონისესაც,
რომ არასოდეს არვის სმენია იმაზე უფრო კარგი სიტყვები.
თვენ შეირცხვინეთ თავი, როდესაც ამ ამბავს მაშინ
ვერ მიხვდით თვითონ…
ხოლო პოეტი მცოდნეთა მიერ იმისთვის ხომ არ გაიკიცხება,
1050 რომ მეტოქეებს ისე გაუსწრო, იმედის ეტლიც კი დაელეწა.
მომავალში კი, კეთილო ხალხო,
ის პოეტები, ვინაც ცდილობენ,
სიახლის ძებნას შესწირონ თავი,
უფრო გიყვარდეთ და დააფასეთ,
1055 მათი აზრები კი შეინახეთ
– 132 –
და ზანდუკებში ვაშლებთან ერთად
ჩააწყვეთ. ამას თუ გააკეთებთ,
ერთ წელიწადში თქვენი სამოსი
გონივრულობით გაიჟღინთება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1060 ოდა ოჰ, ოდესღაც ხომ გუნდებში ტოლს არავის ვუდებდით
და ბრძოლებშიც ვვარგოდით,
სხვა თუ არა, ამაში ხომ ვაჟკაცები ვიყავით!
იყო უწინ, ოდესღაც…
დრო წავიდა, გედის ფრთაზე უფრო თეთრი
1065 დაგვიტოვა თმები.
თუმცა დავრჩით ნარჩენები,
ჭაბუკური ძალა გვინდა,
რადგან ვთვლით, რომ ეს სიბერე
გახლავთ ბევრად უკეთესი
ბევრი ბიჭის კულულსა და
1070 გავასქელობაზედაც.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ეპირ. თუკი ვინმე თქვენგანს, ჩვენო კარგო მაყურებელო,
უკვირს, როცა ხედავს, რომ მაქვს წელი ავი კრაზანის
და აფიქრებს, თუ რას ნიშნავს ამოდენა ნესტარი,
მე იოლად აღმოვუფხვრი განათლების ხარვეზებს.
1075 ჩვენ, ვისაც ეს ნესტრები გვაქვს დაკიდულნი, გახლავართ
ერთადერთნი ატიკელნი, ნაღდი ავტოხთონები,
მოდგმა კეთილშობილი და მოდგმა უმამაცესი,
ვინც დაიცვა ეს ქალაქი ბარბაროსებისაგან,
როცა კვამლით გვავსებდნენ და გადაბუგვას გვიქადდნენ,
1080 როს უნდოდათ, დაერბიათ კრაზანის ბუდეები.
უმალ ფარი ვიფარეთ და შუბით შევიარაღდით,
მძაფრი რისხვით აღვივსეთ და მძიმე ომი გავმართეთ,
კაცი კაცთან დადგა მაშინ, ტუჩი მრისხანებისგან
დაიკბინა, ისრებისგან ცას ვერ დაინახავდი.
1085 შეგვეწივნენ ღმერთები და საღამოსთვის ვაოტეთ,
რაკი სწორედ ზედ ბრძოლის წინ ლაშქარს ბუმ გადუფრინა.
დავედევნეთ, დავუნესტრეთ ტომრებივით შარვლები,
გარბოდნენ და ჩვენც ნესტრებით ყბებს და წარბებს ვწვდებოდით;
კარგად დაგვიმახსოვრეს და ახლა ბარბაროსებში
– 133 –
1090 სიმამაცის ნიმუშია ატიკური კრაზანა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა იმიტომ, რომ საშინელი ვიყავი და არაფრის,
არაფრის მეშინოდა!
მივაწექი ხომალდებით, გავაქციე ლაჩრები.
იმიტომ, რომ ჩვენ მაშინ
1095 არ ვფიქრობდით ლამაზ-ლამაზ ტირადებზე
და არც მაბეზღრობაზე.
ჩვენი ფიქრი ეს იყო, ვინ
იქნებოდა უკეთესი
მენიჩბე და უამრავი
ქალაქიც ჩვენ ავიღეთ.
1100 გადასახადს ჩვენ გვიხდიან,
ესენი რომ იპარავენ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტეპირ. კარგად თუ დაგვაკვირდებით, აღმოაჩენთ უმალვე,
რომ ზნითა და ცხოვრებით მართლაც ვგავართ კრაზანებს.
ჯერ ერთი, ხომ არ არსებობს სულიერი, ამაზე
1105 უფრო მძიმე ხასიათის, უფრო აუტანელი!
ამას გარდა, სხვა რამითაც ვემსგავსებით კრაზანებს:
ტყუილად ხომ არ იქნება, გუნდად რომ ვიკრიბებით,
ბუდეს ვიქმნით არქონტთან და ბუდეს ვიქმნით თერთმეტთან,
ზოგი ოდეონშია და ზოგი კედლებს აწყდება,
1110 ზუზუნებენ, თავი ყველას დაუხრია მიწისკენ,
როგორც მატლებს, ფიჭაში რომ დაძვრებიან უაზროდ.
სარჩოს შოვნაზე თუ მიდგა საქმე, აქაც რა გვიჭირს,
ვისაც ვნახავთ, დავნესტრავთ და სარჩოც არ მოგვაკლდება;
მაგრამ მუქთამჭამელებიც არ გვაკლია, მამლები,
1115 ნესტარი არ გააჩნიათ, ხელისგაუნძრევლად რომ
მიირთმევენ, რაც ჩვენ დიდი გარჯის ფასი გვიჯდება.
ესაა, რომ არ გვასვენებს, ომში ვინც არ ყოფილა,
ის ხალხია, ჩვენს ხელფასს რომ ახრამუნებს, ქვეყნისთვის
რომ არც შუბი, არც ნიჩაბი ხელში არ აუღია.
1120 მომავალში, მე ვთვლი, უნდა მოქმედებდეს კანონი:
ნესტარი არ გაგაჩნია? – ვერ მიიღებ ტრიობოლს.
– 134 –
მეორე ეპისოდიონი
შემოდიან ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი და ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი; ფილოკლეონს დაფლეთილი
მოსასხამი და ძველი ფეხსაცმელი აცვია. ბატონებს მოჰყვებათ მონა, რომელსაც ახალი
მოსასხამი და ფეხსაცმელი მოაქვს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(თავის მოსასხამზე მიუთითებს)
სანამ ცოცხალი ვარ, ამას არ გავიხდი,
მტერთან დარჩენილი ამან არ დამიხსნა,
თავზე რომ დაგვეცა დიდი ბორეასი?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(ახალ მოსასხამს აწვდის)
1125 შენ, მგონი, არც გინდა, სიკეთე მიიღო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა, ღმერთმანი, ეგ სულ არ მჭირდება,
ჩემი მოსასხამი თევზით რომ დავსვარე,
მაუდის მთელავის ვალიც კი დავიდე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
შენ ხომ მომაბარე თავი სამუდამოდ,
1130 რომ მეკეთებინა სიკეთე ნიადაგ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა გინდა, მითხარი!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეგ გაიხადე და
ძვირფასი სამოსი მოისხი ახლავე.
(ძალად აცმევს)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღირს კი, გააჩინო შვილები, გაზარდო,
რომ მერმე დაგახრჩონ ამ ჩემი ვაჟივით?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1135 მოეშვი ლაყბობას. აიღე, ჩაიცვი.
– 135 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მოსასხამს უყურებს)
ღმერთების სახელით, ეს რა ოხრობაა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს გახლავს პერსისი ანუ კავნაკესი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე კიმეტიდური ტყაპუჭი მეგონა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რა გასაკვირია, შენ ხომ არ ყოფილხარ
1140 სარდეში, რომ გეცნო. რას იტყვი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი,
ვერც ახლა ვიცანი, თუმცა მეჩვენება,
მორიქეს ტანსაცმელს წააგავს რაღაცით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს ეკბატანაში გახლავს მოქსოვილი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ფოჩებზე მიუთითებს)
რა, ეკბატანაში ფაშვისგან მოქსოვეს?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1145 რას ამბობ, ძვირფასო? ბარბაროსები ხომ
ამას აკეთებენ დიდი დანახარჯით, –
სულ ცოტა, ტალანტი მატყლი წავიდოდა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, უნდა ეწოდოს «მატყლისდამღუპველი»,
არა კავნაკესი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გაჩერდი, ძვირფასო,
1150 როდესაც გაცმევენ.
– 136 –
(ცდილობს, მოასხას)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვაი მე უბედურს!
არ შემომასუნთქა სითბო საძაგელმა?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩაიცვამ?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ო, არა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაგრამ საყვარელო…
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუ გინდა, პირდაპირ ღუმელი ჩამაცვი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე ჩაგაცმევ, ძვირფასო.
(აცმევს. მონას)
შენ წადი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ახალ, თბილ მოსასხამში)
1155 ჩანგალიც მოიტა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩანგალი რად გინდა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
იმით ამომიღებ, როცა ჩავიშლები.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ეგ ჯღანებიც სწრაფად გაიხადე
და «ლაკონურები» ჩაიცვი ახლავე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გინდა, დავიღუპო თავი და ჩავიცვა
1160 მტრული სახელმწიფოს მტრული ფეხსაცმელი?
– 137 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხი ჩაჰყავი და მტკიცედ გაიარე
ამ «ლაკონურებით.»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(ცალ ფეხსაცმელს იცვამს)
უსამართლობაა,
ეს ხომ მტრის მიწაზე ფეხის დადგმასა ჰგავს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, ახლა მეორეც.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
არა, არასოდეს!
1165 ამ ფეხზე სპარტელთა მოძულე თითი მაქვს!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
უნდა გააკეთო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა უბედური ვარ,
კაცი სიბერეში ფეხსაც ვერ ვიყინავ!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ჩაიცვი ერთი და მერმე მედიდურად
გაივლ-გამოივლი მდიდარი კაცივით.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(მედიდურად დადის)
1170 აბა, დააკვირდი გავლა-გამოვლას და
მითხარი, ვის ვგავარ ახლა სიარულით.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ძირმაგარაზე რომ ნიორს დაადებენ.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ოჰ, ერთი სული მაქვს, გავაც გავიქნიო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლა შევამოწმოთ, რას ილაპარაკებ,
1175 როცა განათლებულ ხალხში აღმოჩნდები.
– 138 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაღაცას.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაინც რას?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
სათქმელი ბევრია,
აი, ლამიამ რომ ბუთქა დაჭერისას,
კორდოპიონმა რომ დედამისს…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არ გვინდა
ეგ ძველი ზღაპრები, რამე ჭკვიანური
1180 უნდა თქვა, უბრალო, საყოველდიღურო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მიგიხვდი. ყველაზე უფრო უბრალოა,
სინდიოფალა და თაგვი რომ იყვნენ და…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
«ბნელო, უმეცარო», უთხრა თეოგენემ
მენაგვეს, როდესაც ლანძღავდა, «თაგვსა და
1185 სინდიოფალაზე აპირებ ლაპარაკს?»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, რა ოხრობაზე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ო, დიდ-დიდ ამბებზე,
ვთქვათ, როგორ წაბრძანდი წელს თამაშობებზე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მერედა, ოდესმე სადმე კი ვყოფილვარ?
პაროსზე ვეგდე და იქაც ორ ობოლად.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
1190 და უნდა ჩაურთო ისე, სხვათა შორის,
რომ ეფუდიონი კარგად ჭიდაობდა,
მოხუცი კი არის და ჭაღაროსანი,
მაგრამ მას ფერდები, მკლავები, მუცელი
რკინისებური აქვს.
– 139 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შეწყვიტე სიბრიყვე!
1195 ვინ აჭიდავებდა იქ რკინის ჯავშანით?!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ბრძენი, ჩვეულებრივ, ასე ლაპარაკობს.
მაშ, ესეც მითხარი, ნადიმზე რომ მოხვდე,
სტუმრებს რას ეტყოდი, ყმაწვილკაცობიდან
რას გაიხსენებდი ყველაზე ვაჟკაცურს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1200 ყველაზე ვაჟკაცურს? ყმაწვილკაცობიდან? –
ერგასიონთან რომ პალო მოვიპარე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მღუპავ? რა პალოო? თქვი, რომ ნადირობდი
ტახსა და კურდღელზე, ანდა ჩირაღდნებით
დარბოდი… ირჩიე, რაც სახალისოა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1205 კი, კი, გამახსენდა მართლა სახალისო.
ერთხელ ფაილოსმა მაგრად მაგინა და
მე სასამართლოში საქმე გავურჩიე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არ ვარგა, შეწყვიტე! ერთი, წამოწექი,
ისწავლე სუფრაზე მოქცევის წესები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1210 პირდაპირ წამოვწვე?
(წვება)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, წესიერად!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ, გადავბრუნდე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, არა-მეთქი!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, როგორ?
– 140 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მუხლები გაშალე და როგორც
ათლეტი, მსუბუქად მიწექ ხალიჩაზე.
მერმე კი შეაქე ბრინჯაოს ჭურჭელი,
1215 ჭერი შეისწავლე, ნოხი შეამჩნიე.
წყალი ხელებისთვის. მაგიდა შემოაქვთ.
ვსადილობთ. ხელს ვიწმენდთ. შევწირავთ ზედაშეს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით, ჩვენ ძილში ვქეიფობთ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფლეიტამ ნიშანი მოგვცა, ნადიმობენ
1220 თეორე, ესქინე, ფანოსი, კლეონი,
ვიღაც უცხოელიც, ძე აკესტორისა.
ამათთან აჰყვები სუფრულს?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა თქმა უნდა!
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მართლა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვით ვერავინ დიაკრიელთაგან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ახლავე გავიგებ. ვთქვათ, მე ვარ კლეონი,
1225 ვმღერი «ჰარმოდიოსს»; აბა, შენ ამყევი.
(მღერის)
«არასოდეს არ შობილა ათენში…»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(აგრძელებს)
…მსგავსი თაღლითი და ქურდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამას იმღერებ და ქოქოლას დაგაყრის,
ღრიალით აგიკლებს, თან გაგანადგურებს
1230 და სულ გაგაძევებს ქვეყნიდან.
– 141 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
თუ მართლა
მაგით დამემუქრა, მე ახალს ვუმღერებ:
«კაცო, რომელიც
დიდს დაეძებ ძალაუფლებას,
საცაა დააქცევ
1235 სახელმწიფოს, უკვე ირყევა.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხელი თუ ჩასჭიდა თეორემ კლეონს და
ასეთი სიმღერა თუკი წამოიწყო:
«ადმეტე უნდა გახსოვდეს, ძმაო, და ხალხი გიყვარდეს?»
ამას რას მიუგებ პასუხად?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ლირიკულს:
1240 «მელაკუდობა არ ვარგა,
ყველას მეგობრად ვერ დაუდგები.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მერმე გააგრძელებს ბრძენი მუსიკოსი –
ესქინე, ცნობილი სელოსის ვაჟკაცი:
1245 «ფული და ცხოვრება
მე, კლიტაგორასა
და თესალიელებს!»
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
«…ოხრად გაგვიფლანგავს შენცა და მეც.»
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ამაში ძალიან მაგარი ყოფილხარ.
1250 სადილზე ვეწვიოთ ახლა ფილოკტემონს.
(მსახურს)
შენ, ბიჭო კროისოს, სადილი მოიტა.
(ფილოკლეონს)
გამოვთვერი კაცურად!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
როგორ შეიძლება!
სმა ბოროტებაა. კარების მტვრევა და
სხვა დავიდარაბა ღვინისგან არ ხდება?
– 142 –
1255 ამიტომ არ გვხდება ჯარიმა ნასვამზე?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
არა, თუ წესიერ ხალხში აღმოჩნდები.
დაზარალებულთან მიხვალ, მოუყვები
რამეს სასაცილოს, რამეს ეზოპედან,
ანდა სიბარიტულს, რაც რამ გისწავლია
1260 ნადიმზე, მიიყვან საქმეს სიცილამდე,
ისიც გაიცინებს და თავს დაგანებებს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ბევრი სასაცილო რამ უნდა ვისწავლო,
რომ არსად ჯარიმა არ გადავიხადო.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
აბა, ნურაფერი ნუღარ დაგაყოვნებს.
გადიან. მონა კალათით მიჰყვება.
მცირე პარაბასისი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1265 ოდა თავი ხშირად ჩამითვლია
გამჭრიახ არსებად და
ბრიყვად კი არასოდეს.
ამინიას, სელოსის ძეს,
კრობილოსის ნაშიერს,
მაინც ვერ შევედრები,
შიმშილისგან უხმებოდა
კუჭი ანტიფონტივით.
1270 ხილს ვინ მიაშავებდა!
მერმე ელჩად გაგზავნეს
კაცი ფარსალოსში და
იქაური ღატაკები
გაიხადა მეგობრად
თავად უღატაკესმა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
1275 ავტომენე, ბედნიერი კაცი ხარ,
ეპირ. რა ხელმარჯვე ვაჟკაცები დაზარდე!
ერთია და საყვარელი კაცია,
– 143 –
კითარაზე უკრავს გასაგიჟებლად!
მეორე ხომ მსახიობი კაცია!
1280 მესამე კი, არიფრადე, ბრძენია,
შენ ხომ თვითონ დაიფიცე, არვისგან
უსწავლია, თვითონ დაეუფლაო
ენის ტრიალს კახპა დედაკაცებთან.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტოდა
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ კლეონი
1285 მომაწვა და უკან დამახევინა,
მანამდე კი ამირია ცხოვრება.
მე ავყვირდი, ხალხი კი ახარხარდა,
ჩემი დარდი აღარ ჰქონდათ, უნდოდათ,
გაეგოთ, ხუმრობას თუ ვაპირებ.
1290 ეს რომ ვნახე, მეც უკან დავიხიე,
მაგრამ იქნებ სურომ ვაზსაც აჯობოს.
მესამე ეპისოდიონი
ბაზრის მოედანი.
ქ ს ა ნ თ ი ა
(შემორბის ყვირილით, გვერდებზე ხელს იკიდებს)
რა ბედნიერია კუ ტყავის ბაკანით,
სამგზის ბედნიერი დაჯავშნულ გვერდებით!
რა წინდახედული ყოფილხართ, კუებო,
1295 მაგარი ზურგი გაქვთ, დარტყმას რომ აიტანს!
მე კი დავიღუპე მაგრად გაროზგილი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ, ბიჭო, რა მოხდა? მოხუციც რომ იყო,
«ბიჭოთი» მოგმართავ, თუ გაილახები.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ჩვენმა ბერიკაცმა მაგრად აურია,
1300 ის იყო სტუმრებში ყველაზე შემთვრალი;
იყვნენ ლისისტრატე, ჰიპილე, ლიკონი,
თუფრასტე – ფრინიქეს მთელი ძმაკაცობა.
– 144 –
ჩვენმა თავხედობით სუყველას «აჯობა».
ჯერ იყო, მუცელი რომ ამოიყორა,
1305 დაიწყო ხტუნვა და უაზრო ჭიხვინი,
ვირი ხომ გინახავს ქერით გაბერილი.
მერმე მე მიმპერტყა სულ «ბიჭოს» ძახილით.
ეს რომ დაინახა, უთხრა ლისისტრატემ:
«მაგონებ, მოხუცო, მთხლეს მაღლა ამოსულს,
1310 ვირს აცუნდრუკებულს და ბზეზე გაქცეულს.»
ეწყინა ბერიკაცს და უთხრა სანაცვლოდ:
«შენ თვითონ კალიას ჰგავხარ, ლისისტრატე
და ძოძნებშემოცლილ სთენელეს, საბრალოს.»
ყველამ გაიხარა, გარდა თუფრასტესი,
1315 თითქოს ღირსეული კაცი ყოფილიყოს.
მაშინ თუფრასტესაც მიადგა: «მითხარი,
აქ რას გვეჭიმები, რას გვედიდგულები,
მდიდრების მასხარავ, დამპალ-პარაზიტო?»
ასე დაუარა ყველას რიგრიგობით,
1320 დასცინა სუყველას, თან სიტყვებს ამბობდა
უაზროს, როყიოს, ბრიყვულს, უადგილოს.
კარგად რომ გამოთვრა, სახლში წამოვიდა,
გზაში ვინც შემოხვდა, თავში წაუთაქა.
აი, მობრძანდება სულ ბანცალ-ბანცალით…
1325 მე განზე გავდგები, სანამ მომხვდებოდეს.
ბანცალით შემოდის ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი, ჩირაღდანი უჭირავს და ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ
ქ ა ლ ს მოათრევს; მათ მოჰყვება ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი და მ ო მ ჩ ი ვ ა ნ თ ა ხროვა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შეწყვიტე! მიბრძანდით!
კვალდაკვალ თუ გამომყვება
ვინმე, მაგრად იტირებს!
თუ ახლა არ წაეთრევით,
1330 საძაგლებო, ამ ჩირაღდნით
გადაგბუგავთ სუყველას.
მ ე ი ნ ა ხ ე
ხვალ სასამართლოში მოხვალ და ყველასთან
პასუხს გაგებინებთ მაგ თავხედობისთვის.
ყველანი მოვალთ, რომ შენ გამოგიძახოთ.
– 145 –
(გადის.)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1335 ვაი, გამომიძახებენ!
ეგ ძველი ამბებია,
არ გამაგონოთ ეგ თქვენი
სასამართლო! ვაი!
(ფლეიტისტ ქალზე მიუთითებს)
მე ეს მომწონს! ძირს ურნები!
(ბრბოს)
1340 გამეცალეთ! მოსამართლე
სად ბრძანდება? მომშორდით!
(ბრბო იშლება, ფილოკლეონს ფლეიტისტი ქალი სცენაზე აჰყავს)
ამოდი, ამოდი, ოქროს ხოჭუნიავ,
ამ თოკს ჩაეჭიდე, აგერ რომ მკიდია,
ოღონდ გაუფრთხილდი, თოკი დამპალია,
თუმც ხელის შეხება სულ არ ეწყინება.
1345 მარჯვედ მოგიტაცე, როცა შენ სტუმრებთან
უკვე აპირებდი გალესბოსელებას.
ამ «თოკსაც» ეკუთვნის ამისთვის მადლობა;
მაგრამ შენ ამაზე სულ რომ არ იზრუნებ,
სულაც მოატყუებ და კიდეც დასცინებ,
1350 ეგ ვიცი, ასე ხომ სხვასაც მოქცევიხარ.
თუმცა, ცუდ ქალობას თუ არ გამოიჩენ,
როდესაც მოკვდება ჩემი ვაჟიშვილი,
დაგიხსნი და ხარჭად დაგისვამ, ლამაზო.
ახლა ვერ ვპატრონობ საკუთარ ქონებას,
1355 ჭაბუკი გახლავარ და მმეურვეობენ;
ვაჟი მითვალთვალებს, აუტანელია,
რწყილისგამტყავებელკვლიავისგამრჩევი.
ისიც კი აშინებს, უცებ არ გავირყვნა,
ჩემს გარდა არც ერთი მამა ხომ არა ჰყავს!
1360 მობრძანდა… შეხედე, აქეთკენ მოიწევს.
მოდი, ამ ჩირაღდანს ხელი დაავლე და
აი, აქ დადექი, რომ გავათამაშო,
როგორც მათამაშა ჩემს ზიარებამდე.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეი, შენ, ბრიყვო და ყველაფრისსრესიავ,
– 146 –
1365 შე საკუბოვევ, რა გესიყვარულება?!
ვფიცავ დიდ აპოლონს, ეგ აღარ გაგივა!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
გეტყობა, შეჭამდი მოთუშულ პროცესსაც.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს რა ხუმრობაა, სტუმრებს ფლეიტისტი
ქალი რომ მოსტაცე?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინ ფლეიტისტიო?
1370 შენ რა, საფლავიდან ამოხტი? რა გინდა?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთმანი, ეგაა, შენს გვერდით დამდგარა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს ჩირაღდანია, იწვის ღმერთებისთვის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, ჩირაღდანია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
კი, დაღდასმულია.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ეს შავი რაღაა, აქ რომ ამოსულა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1375 ეს ფისი იქნება, იწვის და გამოდის.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
(მოაბრუნებს ფლეიტისტ ქალს)
ეს რაა, უკნიდან, არა უკანალი?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს – ტოტი გამოდის ჩირაღდნის ტარიდან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რის ტოტი? რას ამბობ?
(ფლეიტისტ ქალს)
ერთი, აქ მობრძანდი.
– 147 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რაო, რას აპირებ?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რასა და ავიღებ,
1380 წაგართმევ ახლავე, რაკი დამპალი ხარ
და არც შეგიძლია რამე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მომისმინე:
ერთხელ ოლიმპიურ თამაშებს ვუყურე,
იქ ეფუდიონმა მიბეგვა ასკონდა,
თუმცა იმ დროისთვის ბებერიც კი იყო,
1385 მაგრამ ახალგაზრდას ტოლი არ დაუდო;
შენც ფრთხილად იყავი, თვალებს გაუფრთხილდი.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთით, ოლიმპია კარგად გისწავლია.
შემოდის პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი, რომელსაც ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი მოჰყვება.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
(ქერეფონტს)
მოდი, დამეხმარე, ღმერთების სახელით.
აი, ეს კაცია ჩემი დამღუპველი:
1390 ჩირაღდანს იქნევდა და გადამიყარა
პურ-ფუნთუშეული ათი ობოლისა.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ხედავ, რა გიქნია? დაგღუპავს ეგ შენი
სიმთვრალე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნუ დარდობ, საქმეს მოვაგვარებ
ახლავე ძველ-ძველი იგავ-არაკებით;
1395 ამ ქალთან საერთო ენას გამოვნახავ.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ორ ქალღმერთს ვფიცავარ, ანკილიონის და
სოსტრატეს ასულთან, ანუ მირტიასთან
პასუხს გაგებინებ იმ საქონლისათვის.
– 148 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ქალო, მომისმინე, არაკს მოგიყვები
1400 გასართობს.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ღმერთმანი, რა მეარაკება!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთხელ, ნასადილევს, საღამოს, ეზოპეს
თავხედმა და მთვრალმა ძუკნამ დაუყეფა.
მაშინ კი უბრძანა ეზოპემ, შე მართლა
ძუკნავ, ემაგ ყეფას, ხორბალი გეყიდა,
1405 ის არ გერჩივნაო, შე უპატრონოო?
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
დამცინი კიდევაც? მოგიხმობ, ვინცა ხარ,
ხვალვე სამართალში აგორანომებთან,
მოწმედ დამიდგება აგერ, ქერეფონტი.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
აბა, მომისმინე, რა გითხრა, ძვირფასო.
1410 როცა შეეჯიბრა ლასე სიმონიდეს,
უთქვამს, ყველაფერი ფეხზე მკიდიაო.
გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი
ნუთუ მართალია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შენ კი, ქერეფონტო,
ჩანს, მოწმედ უდგები ამ ქალს, ჩაყვითლებულს,
ინოს, ევრიპიდეს ფეხებზე გამობმულს.
პ უ რ ი ს გ ა მ ყ ი დ ვ ე ლ ი ქ ა ლ ი და ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი გადიან. შემოდიან
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი და მ ო წ მ ე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1415 კიდევ მომჩივანი გამოჩნდა, მე მგონი,
მოწმესაც მოათრევს, ცუდი ამბავია.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
ვაი მე უბედურს! გიხმობ სამართალში
შეურაცხყოფისთვის.
– 149 –
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ღმერთების სახელით,
არ გინდა, მე თვითონ ვიხდი ჯარიმას და
1420 რასაც კი მოითხოვთ, მოგართმევთ ახლავე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე თვითონ მინდა, რომ მოველაპარაკო.
დიახ, ვაღიარებ, ვცემე, დავუშინე
ქვები მე სულელმა. აქ მოდი, ძვირფასო,
მინდა, მეგობრულად დავშორდეთ ერთმანეთს,
1425 ფული გამომართვი. რამდენი მოგართვა?
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
თვითონ თქვი, არ მინდა მაშინ სასამართლო.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ერთხელ სიბარიტი თურმე ოთხთვალიდან
გადმოვარდნილა და თავი მიურტყია,
რაკი ცხენოსნობის არა ესმოდა რა.
1430 ამ დროს მეგობარი მისულა და უთქვამს:
რაიც გეხერხება, ის უნდა აკეთო.
შენაც გაიქეცი ახლა პიტალესთან.
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
გიცნობ, მამაჩემო, ესა ხარ, რაცა ხარ.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
(მოწმეს)
შენ დაიმახსოვრე, რაც ჩვენ გვიპასუხა.
(წასვლას აპირებენ)
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1435 მოიცა, ნუ ჩქარობ. ქალმა სიბარისში
დოქი დაამსხვრია…
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
(მოწმეს)
შენ მოწმე იქნები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დოქმა გამოძებნა მოწმე და უჩივლა.
– 150 –
ქალს უთქვამს, ვფიცავარ ქალწულ პერსეფონეს,
შენ მაგ მოწმეობას შეეშვა, სჯობია,
1440 რომ სადმე იშოვო კარგი არტახიო.
ბ რ ა ლ მ დ ე ბ ე ლ ი
იცინე, გიხმობენ ხვალ სასამართლოში.
(გადის მოწმესთან ერთად.)
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დემეტრეს ვფიცავარ, აქ აღარ დავრჩები,
ახლა აგიღებ და…
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რას შვრები?
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
რას ვშვრები?
ახლავე შეგიტან სახლში, მოწმეები
1445 ვეღარ აუდიან შენს მომჩივანთ უკვე.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
დელფოში ეზოპეს…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
ფეხზე არ მკიდია?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
…დასწამეს, აპოლონს ია მოჰპარეო,
მან კი უპასუხა, რომ ხოჭო ნეხვისა…
ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
დაგღუპავ მაგ ნეხვის ხოჭოებიანად!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1450 მშურს მოხუცის სიხარული.
რა დღეები დაუდგა!
რა ცხოვრება აქვს ნანახი!
ახლა გაბედნიერდება,
ჩავარდება
1455 დიდ ბედსა და განცხრომაში.
მაგრამ, მგონი, სულ არ უნდა.
ძნელი არის, უარი თქვა
– 151 –
საკუთარ ბუნებაზე;
თუმცა ბევრის ხვედრი არის,
1460 სხვის აზრს დაემორჩილოს და
ხასიათი შეიცვალოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ჩემგანაც და ბრძენთაგანაც
ქება დაიმსახურა
მამისმოყვარეობისა
1465 და სიბრძნის გულისათვის
ბიჭმა ფილოკლეონის.
ჯერ არავინ არ მინახავს
ასე ნაზი და ჭკვიანი,
აღფრთოვანებული ვარ!
1470 რაც კი უთხრა, ყველაფერი
გამსჭვალული იყო ზრუნვით,
რომ მშობელი საკუთარი
გამოესწორებინა.
ექსოდოსი
ქ ს ა ნ თ ი ა
(სახლიდან გამოდის)
ვიღაც დემონმა საქმე უცნაური
1475 შემოიტანა სახლში ნამდვილად.
მოხუცი, სმით რომ იჯერა გული,
ფლეიტის ხმაზე გადაირია,
მთელი ღამეა, ცეკვავს და ცეკვავს
სულ ძველ-ძველ ცეკვებს, თესპისისეულს;
1480 ამბობს, ნახეთო, რა უბადრუკნი
არიან ჩვენი ტრაგიკოსები.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
(კარებში)
ვინ ზის კარებთან?
ქ ს ა ნ თ ი ა
მოდის ეს ჭირი.
– 152 –
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
განიხვნეს ბჭენი!
1485 შემოდის როკვა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
როკვა თუ ბოდვა?
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ნეკნი იხრება,
გუგუნებს ნესტო
და მალა მღერის.
ქ ს ა ნ თ ი ა
შხამი დალიე!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
1490 მაგრად შეშინდა მაშინ ფრინიქე.
ქ ს ა ნ თ ი ა
არ გადამთელო!
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ცახცახებს ცაში ფეხის აშვერით.
(ხტის)
ქ ს ა ნ თ ი ა
საჯდომი მოგიჩანს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
შენსას მოუარე!
ჩემი სხეულის ყველა ნაწილი
1495 სწრაფად ტრიალებს მენჯის გარშემო.
ქ ს ა ნ თ ი ა
საბრალო, სულმთლად გაგიჟებულა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ახლა კი მოვუხმობ მოწინააღმდეგეთ.
ვინმე ტრაგიკოსი ცეკვით თუ იკვეხნის,
აქ გამობრძანდეს და ერთიც, შემეჯიბროს.
1500 არავინ არაა?
(შემოდის ტანდაბალი მოცეკვავე.)
– 153 –
ქ ს ა ნ თ ი ა
მხოლოდ ეს ერთია.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ვინაა საბრალო?
ქ ს ა ნ თ ი ა
კარკინეს ვაჟია
შუათანა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მე მაგას ჩავყლაპავ, იცოდეთ,
სახეს გავუსივებ მუშტის ცეკვა-ცეკვით,
რიტმში ვერ ჩაჯდება!
შემოდის ახალი ჯ უ ჯ ა.
ქ ს ა ნ თ ი ა
მაგრამ, უბედურო,
1505 ესეც ტრაგიკოსი გახლავს, წეღანდელის
ძმაა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
მაშ, საჭმელი არ შემომაკლდება.
ქ ს ა ნ თ ი ა
ეს რა საჭმელია, ეს კიბორჩხალები!
კიდევ ვიღაცაა კარკინეს ვაჟთაგან.
შემოდის მესამე ჯ უ ჯ ა.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
ეს რაღა მოხოხავს, კიბო თუ ობობა?
ქ ს ა ნ თ ი ა
1510 ამას რომ უყურებ, ოჯახში ყველაზე
პატარა კი არის, მაგრამ ტრაგიკოსობს.
ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი
რა ბედნიერი ხარ შვილებით, კარკინე!
ეს რა სიმრავლეა შენი ნარჩიტების!
უნდა ჩავიდე და შეჯიბრში ჩავება.
(ქსანთიას)
1515 როცა დავამარცხებ, კარგად დამიმწნილე.
– 154 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, ყველანი გადავდგეთ გვერდზე და დავუტოვოთ
ჩვენი ადგილი,
რათა შეიძლონ, რომ თავისუფლად გადაბზრიალდნენ
ცეკვა-თამაშით.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. სახელგანთქმულო ვაჟებო
ზღვათა მეუფისა,
1520 უდაბური ზღვის ნაპირთან
იცეკვეთ ყვითელ ქვიშაზე,
კირჩხიბის ძმებო.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. მაშ, აიქნიეთ ფეხები
ფრინიქესეულად!
1525 უნდა იხილოს ეგ თქვენი
ფეხები მაყურებელმა,
უნდა იხუვლოს!
გ უ ნ დ ი
დატრიალდი და დაირტყი მაგ მუცელზე ხელები.
1530 ფეხი ცისკენ აიშვირე, დაბზრიალდი სასწრაფოდ,
რადგან თვითონ ზღვის მეუფე მათი მამა მოძვრება,
ბედნიერი ამ თავისი კიბორჩხალა შვილებით.
აბა, ვისაც ცეკვა უყვარს, სასწრაფოდ აქ ამოდით,
ჩვენთან, სწრაფად; ეს ხომ დღემდე არავის არ უქნია,
1535 ვინმეს გუნდი კომიკოსთა ცეკვით რომ გაეყვანა.
გ უ ნ დ ი და მ ს ა ხ ი ო ბ ე ბ ი ცეკვა-ცეკვით გადიან.

კ ო მ ე ნ ტ ა რ ე ბ ი
ღ რ უ ბ ლ ე ბ ი
კომედია დაიდგა ძვ. წ. 423 წელს დიდ დიონისიებზე და კომედიოგრაფოსთა ასპარეზო-
ბაში მესამე ადგილი დაიკავა. შემდგომში «ღრუბლების» წარუმატებლობით განაწყენე-
ბულმა არისტოფანემ, რომელსაც ეს კომედია თავის საუკეთესო ნაწარმოებად მიაჩნდა,
მისი გადაკეთება სცადა, მაგრამ, როგორც ჩანს, ეს საქმე ბოლომდე არ მიუყვანია და ამჟა-
მად უცნობია, დაიდგა თუ არა «ღრუბლების» მეორე რედაქცია, რომელმაც ჩვენამდე მო-
აღწია (პირველი რედაქციიდან უმნიშვნელო ფრაგმენტებია მოღწეული).
სტრ. 7. მსახურთა ცემაც რომ აღარ შემიძლია – ომიანობისას პატრონები დაშინებუ-
ლები იყვნენ, მონები მტრებთან არ გაქცეულიყვნენ ან არ დაებეზღებინათ ისინი.
სტრ. 21. მ ნ ა – ფულის ერთეული ათენში, 1200 დრაქმა.
სტრ. 46. მ ე გ ა კ ლ ე – ეს სახელი ხშირად გვხვდება ალკმეონიდების გვარში.
სტრ. 64. ქ ს ა ნ თ ი პ ე, ქ ე რ ი პ ე, კ ა ლ ი პ ი დ ე – თითოეული ამ სახელის მეორე ნა-
წილი შეიცავს «ჰიპო-» ძირს («ჰიპპოს» ცხენია): ცხენოსნობა არისტოკრატი ახალგაზ-
რდობის აუცილებელ გასართობს წარმოადგენდა.
სტრ. 96. ცა არის ღუმელი და ჩვენ ნახშირიო – აქ და სხვაგანაც არისტოფანე სოკრატეს
მიაწერს მუშაობას ნატურფილოსოფიაში, გეომეტრიაში, ლინგვისტიკასა და ა. შ., რასთა-
ნაც რეალურ სოკრატეს საქმე არასოდეს ჰქონია. ასევე არ ჰქონია ისტორიულ სოკრატეს
ფასიანი სასწავლებელი და არავისთვის უსწავლებია სასამართლო მჭევრმეტყველების
ელემენტები.
სტრ. 104. ქ ე რ ე ფ ო ნ ტ ი – სოკრატეს ერთ-ერთი ყველაზე ახლობელი და ერთგული
მოწაფე.
სტრ. 108-109. …ლეოგორას გაზრდილი ხოხბებიც რომ მომცე… – ლეოგორა ორატორ
ანდოკიდეს მამა იყო. ხოხობი მაშინაც იშვიათ და ძვირფას ფრინველად ითვლებოდა.
სტრ. 156. ს ფ ე ტ ო ს ე ლ ი – სფეტოსი ატიკის ერთ-ერთი დემი იყო.
სტრ. 180. თ ა ლ ე ს ი – ძვ. წ. ´³³ საუკუნის ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი.
სტრ. 211. ე ვ ბ ე ა – უხვმოსავლიანი კუნძული ატიკის აღმოსავლეთით; პელოპონე-
სის ომის პირველ წლებში ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს გააცამტვერა პერიკლემ.
– 156 –
სტრ. 257. ა თ ა მ ა ნ ტ ი – ლეგენდარული გმირი. სოფოკლეს ამავე სახელწოდების
ტრაგედიაში მას თავი უნდა შეეწირა ზევსისათვის საკუთარი შვილების მიმართ ჩადე-
ნილი დანაშაულის გამო. ღვთისთვის შესაწირ არსებას გვირგვინით ამკობდნენ ხოლმე.
სტრ. 270. ო ლ ი მ პ ო (ო ლ ი მ პ ი, ო ლ ი მ პ ო ს ი) – საბერძნეთის ჩრდილოეთით,
თესალიაში მდებარე წმინდა მთა, უზენაესი ღმერთების ადგილსამყოფელი.
სტრ. 273. მ ე ო ტ ი ს ი ს ჭ ა ო ბ ი – მეოტისი თანამედროვე აზოვის ზღვაა. მ ი მ ა ნ –
ტ ი – მთაა მცირე აზიაში.
სტრ. 300. პ ა ლ ა ს ი ს ქ ვ ე ყ ა ნ ა – ატიკა.
სტრ. 301. კ ე კ რ ო პ ი ს მ ი წ ა – ათენი, რომლის დამაარსებლადაც ითვლებოდა ლე-
გენდარული კეკროპი.
სტრ. 323. პ ა რ ნ ე ს ი – მთათა ჯაჭვი ჩრდილოეთ ატიკაში.
სტრ. 335. შმდგ. – არისტოფანეს თანამედროვე დითირამბიკოსი და ტრაგიკოსი პოე-
ტების ღვლარჭნილი სტილის პაროდია.
სტრ. 348. ვ ი ნ მ ე თ მ ო ს ა ნ ი – იგულისხმება ლირიკოსი პოეტი იერონიმე, ქსენო-
ფონტის ძე.
სტრ. 361. პ რ ო დ ი კ ე – ძვ. წ. ´ საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი სოფისტი.
სტრ. 408. დ ი ა ს ი ე ბ ი – ზევსისადმი მიძღვნილი ძველებური დღესასწაული.
სტრ. 530. შმდგ. – იგულისხმება არისტოფანეს პირველი კომედია «მეინახენი», რო-
მელშიც გამოყვანილი იყო ორი ძმა; ისინი განასახიერებდნენ აღზრდის ორ სისტემას,
პატრიარქალურსა და მოდურს (კომედიამ მეტად უმნიშვნელო ფრაგმენტების სახით მო-
აღწია ჩვენამდე).
სტრ. 531-532. ბ ა ვ შ ვ ი ვ ა ღ ა ც ა მ ა ი ყ ვ ა ნ ა … – არისტოფანე შეახსენებს ათენელ
მაყურებელს, რომ თავის პირველ კომედიებს იგი სხვისი სახელით დგამდა.
სტრ. 534. მ ო ვ ი დ ა ჩ ე მ ი კ ო მ ე დ ი ა ე ლ ე ქ ტ რ ა ს ა ვ ი თ … – ესქილეს ტრაგე-
დია «ქოეფორებში» ელექტრა მამის საფლავზე ნაპოვნი თმის კულულის მიხედვით
ხვდება, რომ დაბრუნებულა მისი ძმა, ორესტე.
სტრ. 538. შმდგ. – ჩამოთვლილია ბალაგანური კომედიის ძირითადი ხერხები.
სტრ. 540. კორდაქსი – აღვირახსნილი როკვა.
სტრ. 551-552. ევპოლოსის კომედია «მარიკანტში» წარმოდგენილი იყო ბარბაროსი მო-
ნა ჰიპერბოლე და მისი გალოთებული დედა.
სტრ. 555-556. ფ რ ი ნ ი ქ ე დ ა ჰ ე რ მ ი პ ე – არისტოფანეს თანამედროვე კომედი-
ოგრაფოსები.
სტრ. 595-596. …ფ ო ი ბ ო ს, დ ე ლ ო ს ი ს მ კ ვ ი დ რ ო – კუნძული დელოსი იყო
ფოიბოსის (აპოლონის) კულტის ერთ-ერთი ცენტრი. კ ი ნ თ ი ა – მთაა ამ კუნძულზე.
სტრ. 598. ე ფ ე ს ო ს ი – არტემისის კულტის ცენტრი ლიდიაში.
სტრ. 603. პ ა რ ნ ა ს ო ს ი – მთა ცენტრალურ საბერძნეთში.
სტრ. 622. მ ე მ ნ ო ნ ი დ ა ს ა რ პ ე დ ო ნ ი – ლეგენდარული გმირები, ღვთისშვი-
ლები, რომლებიც ტროასთან დაიღუპნენ.
– 157 –
სტრ. 666. ძველბერძნულ ენაში ცალკე სიტყვები არ იყო «მამლისა» და «დედლის» აღ-
სანიშნავად.
სტრ. 830. …ს ო კ რ ა ტ ე მ ბ რ ძ ა ნ ა, მ ე ლ ო ს ე ლ მ ა – მელოსელი იყო არა სოკრა-
ტე, არამედ ფილოსოფოსი დიაგორა, ძვ. წ. ´ საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო თან-
მიმდევრული ათეისტი.
სტრ. 836-837. ა ღ ა რ ც ნ ე ლ ს ა ც ხ ე ბ ე ლ ს ი ს ვ ა მ ე ნ – ნელსაცხებლის წასმა სა-
ზოგადოდ მიღებული ჰიგიენური წესი იყო ძველ საბერძნეთში.
სტრ. 905. მ ა მ ა მ ი ს ი რ ო მ შ ე ბ ო რ კ ა ზ ე ვ ს მ ა … – ზევსმა ტახტიდან ჩამოაგ-
დო მამამისი კრონოსი და ტარტაროსში დაამწყვდია.
სტრ. 967. «პ ა ლ ა ს ი მ ძ ლ ა ვ რ ი, ქ ა ლ ა ქ თ მ მ უ ს ვ რ ე ლ ი» – ნაწყვეტი ჰიმნი-
დან, რომლის ავტორადაც მიიჩნევდნენ ძვ. წ. ´³ საუკუნის ლირიკოს პოეტ სტესიქორეს.
სტრ. 970. ფ რ ი ნ ი ს ი – ბერძენ-სპარსელთა ომების ეპოქის მიტილენელი კითარის-
ტი.
სტრ. 984. დ ი პ ო ლ ი ე ბ ი – მიწათმოქმედთა ძველი დღესასწაული. კ უ ტ კ ა ლ ი ე –
ბ ი – ათენელს ჩვევად ჰქონდათ გრძელი თმის ტარება, რომელსაც კუტკალიის ფორმის
აბზინდით იმაგრებდნენ ხოლმე.
სტრ. 985. კ ე კ ი დ ე – ნახევრადმითიური მომღერალი.
სტრ. 989. ტ რ ი ტ რ ო გ ე ნ ი ა – ათენა პაალსის ერთ-ერთი საკულტო სახელი.
სტრ. 1001. ჰ ი პ ო კ რ ა ტ ე ს გ ო ჭ ე ბ ი … – გადმოცემის მიხედვით, პერიკლეს ძმის-
წულ ჰიპოკრატეს ბრიყვი ვაჟები ჰყოლია.
სტრ. 1005. ა კ ა დ ე მ ი ი ს ჭ ა ლ ა – ჭალა ათენის გარეუბანში, რომელიც ატარებდა
მითოსური გმირის, აკადემოსის სახელს. შემდგომში პლატონმა აქ დააარსა თავისი სა-
ხელგანთქმული სკოლა.
სტრ. 1051. «ჰ ე რ ა კ ლ ე ს წ ყ ა რ ო» – თბილი წყლის წყარო თერმოპილეს ხეობაში.
გადმოცემის თანახმად იგი შეუქმნია ათენას, რომელსაც სურდა, დაესვენებინა გარჯით
გადაღლილი ჰერაკლე.
სტრ. 1956. ნ ე ს ტ ო რ ი – ჰომეროსის «ილიადის» ერთ-ერთი გმირი, ცნობილი თავი-
სი მჭევრმეტყველებით.
სტრ. 1063. …პ ე ლ ე ვ ს მ ა გ ა ი ნ ა ღ დ ა მ ა ხ ვ ი ლ ი – მითის მიხედვით პელევსი,
რომელმაც არ გაიზიარა თავისი მეგობრის ცოლის ვნება, ღმერთებმა დაასაჩუქრეს და
მას ზღვის ქალღმერთი თეტისი მიათხოვეს. ამ ქორწინებიდან იშვა უდიდესი ბერძენი
გმირი აქილევსი.
სტრ. 1131. მ ე ხ უ თ ე, მ ე ო თ ხ ე … – თვის მეორე ნახევარს ძველი ბერძნები უკუღმა
ითვლიდნენ.
სტრ. 1134. «ძ ვ ე ლ ი დ ა ა ხ ა ლ ი» (იგულისხმება «დღე») – ასე ეწოდებოდა თვის
ბოლო დღეს, რომელიც «ძველი» იყო გასული და «ახალი» – დამდეგი თვეების მიმართ.
სტრ. 1189. ს ო ლ ო ნ ი – ძვ. წ. ´³ საუკუნის ათენელი კანონმდებელი, სახელმწიფო
მოღვაწე და პოეტი.
– 158 –
სტრ. 1261. კ ა რ კ ი ნ ე – არისტოფანეს თანამედროვე ტრაგიკოსი პოეტი. რამდენიმე
ვაჟის (პოეტებისა და მსახიობების) მამა.
სტრ. 1264-1265. …ო, გ ა ნ რ ი ს ხ ე ბ უ ლ ო … – ნაწყვეტი კარკინეს ძმის, ქსენოკლეს
ჩვენამდე არმოღწეული ტრაგედიიდან.
სტრ. 1356. ს ი მ ო ნ ი დ ე – ძვ. წ. ´³-´ საუკუნის ძველი ბერძენი ლირიკოსი პოეტი.
სტრ. 1371. ე ვ რ ი პ ი დ ე დ ა ნ ა დ გ ი ლ ი ა მ ო მ ი რ ჩ ი ა უ მ ა ლ – იგულისხმება
ევრიპიდეს ტრაგედია «ეოლე», რომელშიც ტრაგიკოსმა ერთმანეთზე შეყვარებული და–
ძმა გამოიყვანა.
კ რ ა ზ ა ნ ე ბ ი
კომედია ვინმე ფილონიდეს სახელით დაიდგა არისტოფანეს სხვა კომედიასთან, «პროა-
გონთან» («წინასწარი შეჯიბრება») ერთად ლენეების დღესასწაულზე ძვ. წ. 422 წ. და მან
კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში პირველი ადგილი დაიკავა, «პროაგონი» მეორე ად-
გილზე გასულა.
სტრ. 8. გაკორიბანტდი… – კორიბანტები – ფრიგიელ ქალღმერთ კიბელეს ქურუმები.
სოსიას მოძრაობანი ქსანთიას აგონებს უცნაურ ცეკვას, რაც კიბელეს რიტუალის ნაწილი
იყო.
სტრ. 9. ს ა ბ ა ძ ი ო ს ი – ღვინის აღმოსავლური (ფრიგიულ-თრაკიული) ღმერთი.
სტრ. 31-38. სოსიას დაესიზმრა სახალხო კრება ათენში: ათენელებს მოკლე ლაბადები
ეცვათ და, ჩვეულებრივ, ჯოხით დადიოდნენ ხოლმე.
სტრ. 35. ყოველთა შთამნთქმელი ვეშაპი – კლეონი; ამიტომაა, რომ «სიზმარი ამყრალ-
და… ტყავით» (კლეონი მეტყავე იყო).
სტრ. 42. …მერმე დამესიზმრა მის ახლოს თეორე… – აქ ორიგინალში კალამბურია,
რომლის ადეკვატურად გადმოცემა თარგმანში ვერ შევძელით. ალკიბიადე «თეორეს»
(«ღვთისსახიანი») ნაცვლად ენამოჩლექით ამბობს «თეოლეს» («ღვთისმოძულე»), ხოლო
«კორაქსის» («ყორანი») ნაცვლად – «კოლაქსს» («მლიქვნელი»).
სტრ. 51. გასწევს ყორნებისკენ – ბერძნული გინება, დაახლოებით შეესატყვისება ჩვე-
ნებურს – «ეშმაკსაც წაუღია».
სტრ. 93. კ ლ ე ფ ს ი დ რ ა – წყლის საათი, რომლის საშუალებითაც სიტყვაში გამო-
სულს დროს უთვლიდნენ.
სტრ. 97. რომ შეხვდეს სადმე დაწერილი… – ათენში ჩვეულებად ჰქონდათ შეყვარებუ-
ლის სახლზე სატრფოს სახელის მიწერა.
სტრ. 98. დ ე მ ო ს ი, პ ე რ ი ლ ა მ პ ე ს ძ ე – ლამაზი ათენელი ყმაწვილი.
სტრ. 99. კ ე მ ო ს ი – ურნა, რომელშიც ხმის მიცემის დროს კენჭებს ყრიდნენ.
სტრ. 106. …ყველას გრძელ ხაზს უსვამს – ათენურ სასამართლოში სასჯელის ჩვეუ-
ლებრივი ზომა იყო ჯარიმა სახელმწიფოს სასარგებლოდ; ჯარიმის ზომას, როგორც წე-
სი, იქვე ადგენდა სასამართლო. მოსარჩელე და მოპასუხე (ან მისი დამცველი) ასახელებ-
– 159 –
დნენ ჯარიმის სავარაუდო თანხას. თუკი მოსამართლეები მინიმალურ თანხაზე შეთან-
ხმდებოდნენ, ცვილის დაფაზე მოკლე ხაზს გაუსვამდნენ, ხოლო თუ მაქსიმალურზე –
გრძელს.
სტრ. 111-112. ევრიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიის, «სთენებეას» პაროდია.
სტრ. 123. ა ს კ ლ ე პ ი ო ს ი – მკურნალობის ღმერთი; მისი სალოცავი იყო კუნძულ
ეგინაზე.
სტრ. 133-134. ფ ი ლ ო კ ლ ე ო ნ ი – «კლეონის მოყვარული» და ბ დ ე ლ ი კ ლ ე ო ნ ი
– «კლეონის მოძულე» არისტოფანეს მიერ გამოგონილი, ე. წ. «მეტყველი» სახელებია.
სტრ. 145. კვამლიო? რომელი შეშისა? – ლეღვისა… – ლეღვის ბერძნული სახელწოდება
შედის კომპოზიტში «სიკოფანტი» («მაბეზღარი»). ამიტომაც ლეღვის კვამლი «ყველაზე
უფრო მძაფრია».
სტრ. 157. დ რ ა კ ო ნ ტ ი დ ე – ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე, შემდგომში (ძვ. წ.
404 წ.) «ოცდაათთა» ოლიგარქიული გადატრიალების მონაწილე.
სტრ. 181-185. ჰომეროსის «ოდისეას» ცნობილი ადგილის პაროდია.
სტრ. 191. «ვ ი რ ი ს ჩ რ დ ი ლ ო ბ ა » – ბერძნული ანდაზა, რომელიც უმიზნო კა-
მათს ახასიათებს.
სტრ. 210. ს კ ი ო ნ ე – ქალაქი ქალკიდიკაში, რომელიც მრავალი თვის განმავლობაში
ალყაში მოქცეული ჰყავდათ მკაცრი კლიმატით შეწუხებულ ათენელებს.
სტრ. 220. ს ი დ ო ნ ო ს ა ა მ ო ფ რ ი ნ ი ქ ო ს ი მ ღ ე რ ე ბ ი … – პოეტ ფრინიქეს ტრაგე-
დიაში «ფინიკიელი ქალები» ქალაქ სიდონის მკვიდრ ფინიკიელ ქალთაგან შემდგარი
გუნდი სალამინთან დაღუპულ ქმრებს დასტიროდა.
სტრ. 230-235. კ ო მ ი ა, ქ ა რ ი ნ ა დ ე, ს ტ რ ი მ ო დ ო რ ე, ე ვ ე რ გ ი დ ე, ქ ა ბ ე ს ი –
მამაკაცთა სახელებია.
სტრ. 236. როდესაც ბიზანტიონში ერთად ვიყავით ყველა – იგულისხმება ბიზანტიო-
ნის ალყა ძვ. წ. 478 წელს.
სტრ. 240. ლ ა ქ ე ს ი – ათენელი სტრატეგოსი, ხელმძღვანელობდა ძვ. წ. 427-426 წწ.
ექსპედიციას; 425 წ. თანამდებობიდან გადააყენეს და სამართალში მისცეს ღალატის
ბრალდებით.
სტრ. 280. ტყუილად წყალს ნუ ნაყავ – ორიგინალშია ბერძნული ადეკვატური იდიომა
«ქვას ნუ ხარშავ».
სტრ. 281-285. იგულისხმება კუნძულ სამოსის მცდელობები, თავი დაეღწია საზღვაო
კავშირისთვის.
სტრ. 288. თ რ ა კ ი ი ს ს ა ქ მ ე – ათენელები ფხიზლად იცავდნენ საკუთარ ინტერე-
სებს თრაკიაში, სადაც მსხვილი მიწათმფლობელები სპარტას თანაუგრძნობდნენ.
სტრ. 300. ამ ჩემი გასამრჯელოთი თვითონ ძლივს მიდგას სული – მოსამართლეებს
უხდიდნენ სამ ობოლს, რაც ყველაზე აუცილებელ საცხოვრებელ მინიმუმს წარმოად-
გენდა.
სტრ. 312-315. ევრიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიის, «თესევსის» პაროდია.
– 160 –
სტრ. 325-326. პ რ ო ქ ს ე ნ ი დ ე და ს ე ლ ო ს ი ს ვ ა ჟ ი ე ს ქ ი ნ ე ცნობილი იყვნენ
ათენში, როგორც ქარაფშუტა ბაქიები. არისტოფანე ამიტომაც ადარებს მათ კვამლს.
სტრ. 342. დ ე მ ო ლ ო გ ო კ ლ ე ო ნ ი – ბდელიკლეონის სახელის კომიკური გადაკე-
თება, რაც მას ახალ აზრს სძენს: «ქუჩის ორატორი».
სტრ. 355. როცა ნაქსოსი ავიღეთ… – მოხუცები იხსენებენ კიმონის ხელმძღვანელობით
ჩატარებულ ექსპედიციას ამბოხებული კუნძულის, ნაქსოსის წინააღმდეგ ძვ. წ. 464
წელს.
სტრ. 368. დ ი ქ ტ ი ნ ა – ანუ «ბადეთა მეუფე», ქალღმერთ არტემისის ეპითეტი.
სტრ. 381. დ ი ო პ ი თ ე ს ი – ეს საკუთარი სახელი ავტორს გამოყენებული აქვს მისი
ეტიმოლოგიის გათვალისწინებით («ზევსის მოიმედე»).
სტრ. 389. ლ ი კ ო ს ი – მგლისსახოვანი მითოსური არსება, სამართალწარმოების
მფარველი. მისი ქანდაკებები იდგა სასამართლოების შესასვლელში.
სტრ. 433. მ ი დ ა ს ი, ფ რ ი ქ ს ი, მ ა ს ი ნ ტ ი ა – მონათა სახელები.
სტრ. 436. «ლ ე ღ ვ ი ს ფ ო თ ლ ი ს შ რ ი ა ლ ი» – ლიტონი მუქარის აღმნიშვნელი
ანდაზა.
სტრ. 462. ფ ი ლ ო კ ლ ე – ღვლარჭნილი სტილითა და მძიმე ენით ცნობილი ტრაგი-
კოსი.
სტრ. 466. ა მ ი ნ ი ა – ეს სახელი საზოგადო გახდა სპარტის მომხრე არისტოკრატ-
თათვის.
სტრ. 475. ბ რ ა ს ი დ ა ს ი – სპარტელი მხედართმთავარი, იმ დროს თრაკიაში იბრძო-
და.
სტრ. 490. ტირანიის ხსენებაც კი არ არის – ათენში ტირანია დაამხეს ძვ. წ. 510 წ. გან-
დევნილმა ტირანმა ჰიპიამ ძვ. წ. ´ საუკუნის დასაწყისში სპარტელთა მხარდაჭერით ძა-
ლაუფლების დაბრუნება ვერ მოახერხა.
სტრ. 544. შტოებს დაატარებენ… – პანათენეების სადღესასწაულო მსვლელობის დროს
ბერიკაცებს ზეთისხილის რტოები ეჭირათ.
სტრ. 569. შემომიყვანენ პატარა ბავშვებს და იმათ საწყლად აატირებენ – ძველ საბერ-
ძნეთში საკმაოდ გავრცელებული ყოფილა მოსამართლეებზე ზემოქმედების ეს ხერხი.
სტრ. 578. როდესაც ბიჭებს შემოგვიყვანენ შესამოწმებლად… – ბიჭების აღრიცხვა სამ-
ხედროვალდებულთა სიაში შესაყვანად (ე. წ. «დოკიმასია») შედიოდა არა სასამართლოს,
არამედ ხუთასთა საბჭოს კომპეტენციაში.
სტრ. 579. ე ა გ რ ე – ტრაგიკული მსახიობი.
სტრ. 580. იგულისხმება ესქილეს ან სოფოკლეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედია
«ნიობე».
სტრ. 592. კ ო ლ ა კ ო ნ ი მ ე – სიტყვა «კოლაქსიდან» («მლიქვნელი») ნაწარმოები სახე-
ლი, მინიშნება კლეონიმეზე.
სტრ. 615. «ბ ო რ ო ტ ი ს დ ა ც ვ ა», «ი ს ა რ თ ა გ ა ნ მ ფ ა რ ვ ე ლ ი ფ ა რ ი» – ეპო-
სისთვის დამახასიათებელი გამოთქმები.
სტრ. 616. « ვ ი რ ი » – იგულისხმება ღვინის ჭურჭელი ორი გრძელი ყურით.
– 161 –
სტრ. 654. თუნდ მსხვერპლშეწირვას მომკვეთონ მკვლელი – მკვლელებს ერთმეოდათ
უფლება, მონაწილეობა მიეღოთ წმინდა რიტუალებსა და მსხვერპლშეწირვაში. აქ
მინიშნებაა მოკვლის მუქარაზე.
სტრ. 675. კ ო ნ ო ს ი – ათენელი კითარისტი, სოკრატეს მასწავლებელი.
სტრ. 680. ე ვ ქ ა რ ი დ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 687. ქ ე რ ე ა ს ი ს ძ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 707. გადასახადს ხომ ამჟამად გვიხდის ათასზე მეტი დიდი ქალაქი – ძლიერი გა-
დაჭარბებაა; საზღვაო კავშირში შედიოდა დაახლოებით ორასი ქალაქ-სახელმწიფო.
სტრ. 715. მაგრამ როგორც კი შეშინდებიან, ევბეას შეგპირდებიან – ევბეაზე, რომელიც
ძვ. წ. 445 წ. დაიპყრო პერიკლემ, უღატაკეს ათენელებს მიწის ნაკვეთები გამოეყოთ.
სტრ. 716. მ ე დ ი მ ნ ი – ზომა-წონის ერთეული, დაახლოებით 52 ლ.
სტრ. 750-757. ევრიპიდეს სტილის პაროდიაა, შდრ. მაგალითად, ევრიპიდეს ტანჯვა
«ჰიპოლიტოსში».
სტრ. 803 და შმდგ. ყოველ ათენურ სახლში იყო მცირე ნიშა ჰეკატეს ქანდაკებისათვის,
რომელიც, ბერძნების წარმოდგენით, ღამით სახლს იცავდა.
სტრ. 828. თ რ ა ტ ა – თრაკიელი მონაქალი.
სტრ. 844. ჰ ე ს ტ ი ა – კერის ქალღმერთი.
სტრ. 874. ი ე ი ე, პ ე ა ნ! – საკულტო ფორმულა ღმერთ აპოლონის სადიდებელი ჰიმ-
ნი «პეანიდან».
სტრ. 875. ა გ ი ე ვ ს ი – სიტყვა-სიტყვით, «ქუჩისა» – აპოლონის, როგორც სახლის
დღისით მფარველის, ეპითეტი. მისი ქანდაკება ან მისდამი მიძღვნილი სვეტი, ჩვეუ-
ლებრივ, სახლის წინ იდგმებოდა.
სტრ. 894-895. კ ი დ ა თ ე ნ ე ლ ი ძ ა ღ ლ ი – იგულისხმება კლეონი.
სტრ. 895. ე ქ ს ო ნ ე ლ ი ლ ა ბ ე ს ი – იგულისხმება სტრატეგოსი ლაქესი.
სტრ. 924. ქვასანაყის ირგვლივ იცურა… – იგულისხმება სიცილია, რომელსაც მისი
ფორმის გამო ძველები ქვასანაყს ადარებდნენ.
სტრ. 947. თ უ კ ი დ ი დ ე – იგულისხმება თუკიდიდე, არისტოკრატული ოპოზიციის
მეთაური პერიკლეს აღზევების პირველ წლებში.
სტრ. 959. «კითარას არ უკრავს» – ფრაზა ნასესხებია იონ ქიოსელის (დაახლ. ძვ. წ. 490-
422 წწ.) მოგონებებიდან და ეხება თემისტოკლეს, რომელსაც თავისი დროის შესაფერისი
სრული განათლება არ მიუღია, მაგრამ გამოჩენილი პოლიტიკური მოღვაწე კი გახდა.
სტრ. 1019. ე ვ რ ი კ ლ ე ს ე უ ლ ი მ ი ს ნ ო ბ ა – ევრიკლე ათენში ცნობილი წინას-
წარმეტყველი და «მუცლით მეზღაპრე» იყო.
სტრ. 1030. თავს დავაცხერი უდიდეს ხალხს… – არისტოფანე გვახსენებს თავის გამოს-
ვლებს კლეონის წინააღმდეგ ადრეულ კომედიებში – «ბაბილონელებსა» და «მხედრებ-
ში».
სტრ. 1035. ლ ა მ ი ა – საშინელი კაციჭამია ურჩხული.
სტრ. 1038. …შარშან მე თავს დავეციო ციებასაც და ცხელებასაცო – იგულისხმება
კომედია «ღრუბლები».
– 162 –
სტრ. 1042. პ ო ლ ე მ ა რ ქ ო ს ი – ათენელთა არქონტების კოლეგიის წევრი, ერთ-ერ-
თი უმაღლესი თანამდებობის პირი. მის კომპეტენციაში შედიოდა კერძო დავათა გარჩე-
ვაც.
სტრ. 1078-1088. იგულისხმება ბერძენ-სპარსელთა ომის მოვლენები. ძვ. წ. 480 წ. ქსერ-
ქსეს ლაშქარმა აიღო და გადაწვა ათენი. ბერძნებმა კი გამარჯვებას მიაღწიეს კუნძულ სა-
ლამინთან საზღვაო ბრძოლაში.
სტრ. 1100. გადასახადს ჩვენ გვიხდიან – იგულისხმება გადასახადი მოკავშირე ქალა-
ქებისაგან.
სტრ. 1108. ა რ ქ ო ნ ტ ი – უმაღლესი ადმინისტრაციული თანამდებობის პირთა კო-
ლეგიის წევრი; აქ იგულისხმება პირველი არქონტი, რომელსაც სახელმწიფო მნიშვნე-
ლობის სასამართლო საქმეები ებარა.
ბუდეს ვიქმნით თერთმეტთან… – თერთმეტკაციანი კოლეგია ზედამხედველობდა სა-
პატიმროებს და აკონტროლებდა პატიმართა მდგომარეობას; ამავე კოლეგიას სასამარ-
თლოში შეჰქონდა საქმეები სამოქალაქო უფლებების უკანონო გამოყენების შესახებ.
სტრ. 1109. ო დ ე ო ნ ი – მუსიკალური წარმოდგენებისთვის განკუთვნილი შენობა,
რომელიც აკროპოლისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობზე ააშენა პერიკლემ.
სტრ. 1124. ბ ო რ ე ა ს ი – ჩრდილოეთის ქარი.
სტრ. 1137. პ ე რ ს ი ს ი ანუ კ ა ვ ნ ა კ ე ს ი – თბილი ტანსაცმელი.
სტრ. 1138. კ ი მ ე ტ ი დ ე – ერთ-ერთი ატიკური დემი.
სტრ. 1140. ს ა რ დ ე – სპარსეთის სამეფოს მდიდარი ქალაქი.
სტრ. 1142. მ ო რ ი ქ ე, როგორც ეტყობა, სპარსეთში ერთ-ერთ ელჩად ყოფილა.
სტრ. 1158. «ლ ა კ ო ნ უ რ ე ბ ი» – სპარტული ფეხსაცმელი.
სტრ. 1178. კ ა რ დ ო პ ი ო ნ ი – უცნობი პირია.
სტრ. 1183. თ ე ო გ ე ნ ე – უცნობი პირია.
სტრ. 1187-1189. თ ა მ ა შ ო ბ ე ბ ი – იგულისხმება წმინდა ელჩიონი, რომელიც ათენი-
დან საერთო-ბერძნულ დღესასწაულებზე მიემართებოდა. ფილოკლეონი კუნძულ პა-
როსზე ელჩად ვერ იქნებოდა, ჰოპლიტად უნდა ყოფილიყო, რისთვისაც დღიურ საგ-
ზალს მიიღებდა.
სტრ. 1191 და შმდგ. ე ფ უ დ ი ო ნ ი და ა ს კ ო ნ დ ა – ათლეტები, რომლებიც პანკრა-
ტიაში (ჭიდაობისა და კრივის ერთგვარი სინთეზი) გამოდიოდნენ.
სტრ. 1201. ე რ გ ა ს ი ო ნ ი – მიწათმოქმედის სახელი, სიტყვა-სიტყვით «მუყაითი
მშრომელი».
სტრ. 1220. თ ე ო რ ე, ე ს ქ ი ნ ე, ფ ა ნ ო ს ი – კლეონის მეგობრები.
სტრ. 1223. …ვით ვერავინ დიაკრიელთაგან. დ ი ა კ რ ი ა – მთიანი ოლქი ატიკაში; მი-
სი მკვიდრნი სახელგანთქმულნი იყვნენ მთელს საბერძნეთში, როგორც საუკეთესო მომ-
ღერლები. კომედიოგრაფოსს პაროდირებული აქვს ათენელთა ჩვეულება ნადიმებზე
სუფრულების, ე. წ. «სკოლიონების» მღერისა (თითოეული მეინახე თითო კუპლეტს მღე-
როდა).
– 163 –
სტრ. 1225. «ჰ ა რ მ ო დ ი ო ს ი» – ცნობილი სკოლიონი ტირანისმკვლელ ჰარმოდიოს-
ზე.
სტრ. 1232. კაცო, რომელიც დიდს დაეძებ ძალაუფლებას… – ძვ. წ. ´³ საუკუნის დიდი
ლირიკოსი პოეტის, ალკეოსის პაროდია.
სტრ. 1238. «ა დ მ ე ტ ე უ ნ დ ა გ ა ხ ს ო ვ დ ე ს …» – ცნობილი სუფრული სიმღერის
დასაწყისი. საუბარია ლეგენდარულ მეფე ადმეტეზე, რომელმაც თავისი მეუღლის, ალ-
კესტისის დაკრძალვის დღეს უმასპინძლა ჰერაკლეს და სტუმარს არაფრით შეამჩნევინა
თავისი დიდი უბედურება.
სტრ. 1250. ფ ი ლ ო კ ტ ე მ ო ნ ი – სქოლიასტის მიხედვით, ერთი გარყვნილი და ქეი-
ფის მოყვარული კაცი ყოფილა.
სტრ. 1259. …მოუყვები რამეს სასაცილოს, რამეს ეზოპედან, ანდა სიბარიტულს – სიბა-
რიტული იგავები ეზოპესეულისგან იმითაც განსხვავდებოდნენ, რომ მათში ადამიანები
მოქმედებდნენ.
სტრ. 1268. ა მ ი ნ ი ა, ს ე ლ ო ს ი ს ძ ე – კლეონის მომხრე.
სტრ. 1268. კ რ ო ბ ი ლ ო ს ი ს ნ ა შ ი ე რ ი – ე. ი. დიაცისმაგვარი: კრობილოსი მაღა-
ლი ვარცხნილობაა, რომელიც მოდაში იყო ძველ დროში.
სტრ. 1269. ა ნ ტ ი ფ ო ნ ტ ი – უცნობი პირი (არა სახელგანთქმული ორატორი ანტი-
ფონტი).
სტრ. 1271. ფ ა რ ს ა ლ ო ს ი – ქალაქი თესალიაში; ამინია აქ გაიგზავნა მოსახლეობის
ათენელთა მხარეზე გადმოსაბირებლად.
სტრ. 1285. უკან დამახევინა… – იგულისხმება სასამართლო პროცესი, რომელიც არის-
ტოფანეს წინააღმდეგ აღძრა კლეონმა «ბაბილონელების» დადგმის შემდეგ.
სტრ. 1302. ფ რ ი ნ ი ქ ე – თავაშვებულობით ცნობილი მსახიობი და მოცეკვავე.
სტრ. 1313. ს თ ე ნ ე ლ ე – უნიჭო ტრაგიკოსი პოეტი.
სტრ. 1363. როგორც მათამაშა ჩემს ზიარებამდე… – თავის «ზიარებას» ნადიმებისადმი
ფილოკლეონი სახუმაროდ ადარებს ნამდვილ ზიარებას მისტერიაში.
სტრ. 1397. მ ი რ ტ ი ა – ვაჭარი ქალის სახელია.
სტრ. 1410. ლ ა ს ე – ცნობილი ლირიკოსი პოეტი (ძვ. წ. ´³-´ სს.).
სტრ. 1414. ი ნ ო – ევრიპიდეს ერთ-ერთი ტრაგედიის პერსონაჟი. გონდაკარგული
ათამანტისაგან თავის დახსნის მიზნით კლდიდან ზღვაში გადახტა.
სტრ. 1479. თ ე ს პ ი ს ი – პირველი ათენელი ტრაგიკოსი პოეტი, რომლის მოღვაწეობა
ივარაუდება ძვ. წ. ´³ საუკუნის დასასრულისათვის.
სტრ. 1501. კ ა რ კ ი ნ ე – ბერძნულად ეს სახელი «კიბორჩხალას» ნიშნავს; აქედან მო-
დის კალამბურთა მთელი წყება, რაზეც აგებულია კომედიის ფინალი.

©თარგმანი და კომენტარები ლევან ბერძენიშვილისა, 2004
წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Grublebi%3B%20Krazanebi.pdf

Posted in დრამატურგია | Tagged , | Leave a comment

არისტოფანე: აქარნელები

არისტოფანე

ა ქ ა რ ნ ე ლ ე ბ ი

მოქმედნი პირნი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, გლეხი.
მ ა ც ნ ე.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი.
სპარსეთის მეფის კარიდან დაბრუნებული ა თ ე ნ ე ლ ი ე ლ ჩ ე ბ ი.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი.
თ ე ო რ ე.
ა ქ ა რ ნ ე ლ მ ო ხ უ ც თ ა გ უ ნ დ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ს ა ს უ ლ ი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე.
ლ ა მ ა ქ ე.
მ ე გ ა რ ე ლ ი.
მ ე გ ა რ ე ლ ი ს ო რ ი გ ო გ ო ნ ა.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი.
ნ ი კ ა რ ქ ე.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
გ ლ ე ხ ი.
მ ე ჯ ვ ა რ ე.
შ ი კ რ ი კ ი.
უსიტყვო პირნი: ე ლ ჩ ე ბ ი, თ რ ა კ ი ე ლ ე ბ ი, დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ს ც ო ლ ი,
დ ე დ ო ფ ლ ი ს დ ო ბ ი ლ ი, მ ო ნ ე ბ ი, ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ე ბ ი, მ ო ც ე კ ვ ა ვ ე
ქ ა ლ ე ბ ი.

პროლოგი
მოქმედება ხდება პნიქსზე, ათენში სახალხო კრებებისათვის განკუთვნილ
მოედანზე. პნიქსი ცარიელია. გამოჩნდება დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რამდენჯერ მომიკვდა ეს გული, რამდენჯერ!
და რამ გამახარა? ოთხიოდ ამბავმა;
ტანჯვა კი, იცოცხლე, აურაცხელია!
ან სასიხარულო რა ვნახე, ნეტავი?
5 ჰო, ჰო, გამახსენდა: ის ხუთი ტალანტი,
კლეონს რომ სცენაზე ამოანთხევინეს,
ო, რა ვისეირე! მხედრებს ვენაცვალე,
მთელი საბერძნეთის გული გაახარეს;
თუმცა არ დამაკლდა ტანჯვაც, «ტრაგიკული»,
10 მე პირდაღებული ველოდი ესქილეს
და გამოიყვანა გუნდი… თეოგნისმა.
თქვენ როგორ გგონიათ, რა მომივიდოდა?
მერმე გავიხარე, მოსქე რომ შეცვალა
დექსითეოსმა და ტკბილად გვიგალობა.
15 ისიც წელს არ იყო, კინაღამ რომ მოვკვდი? –
ქერისი გამოძვრა და ჰიმნი გვიმღერა!
ბავშვობის დროიდან აღარც კი მახსოვდა,
რომ ასე აეწვას თვალი ნაცარტუტას,
ახლა რომ ამიწვა: დილით მოიწვიეს
20 კრება და პნიქსი კი სულ ცარიელია!
ხალხი აგორაზე ლაყბობს და ირევა,
წითლად შეღებილ თოკს სუყველა გაურბის.
აღარც პრიტანები მოდიან, უდროოდ
მოვლენ და, ხომ იცით, ჭყლეტაც დაიწყება;
25 შემოიჭრებიან, პირველი რიგისკენ
გაიწევს სუყველა… მშვიდობის საქმეზე
არავინ იდარდებს… «სამშობლოვ, სამშობლოვ!»
მე მუდამ პირველი მოვდივარ კრებაზე,
ვჯდები და, რადგანაც სრულიად მარტო ვარ,
– 37 –
30 ვკვნესი და ვამთქნარებ, «ჰაერსაც ვაფუჭებ»,
თმებს ვიგლეჯ, ვხატავ და თავს ვეკამათები;
გული სანატრელი სოფლისკენ მიმიწევს,
მშვიდობას მიველტვი… ქალაქი არ მიყვარს;
ჩვენთან ვინ გეტყოდა: «ნახშირი იყიდე»,
35 ან «ზეთი», ან «ძმარი»? იქ სიტყვა «იყიდეც»
არავინ იცოდა, უბრალოდ, მოჰქონდათ…
ახლა კი მოვედი, კარგად მოვემზადე,
ვიყვირებ, ვიჩხუბებ, რიტორებს დავლანძღავ,
თუკი მშვიდობაზე არ ისაუბრებენ.
40 მობრძანდნენ! ვეღირსეთ შუადღის პრიტანებს.
წეღან არ გითხარით? რა ზედახოცვაა!
პირველი რიგისკენ მიიწევს სუყველა.
მ ა ც ნ ე
წინ გადმოიწიეთ.
განწმენდილ ადგილზე გადმოდით ყველანი.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ვინმე გამოვიდა?
მ ა ც ნ ე
45 ვის სურს ლაპარაკი?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მე.
მ ა ც ნ ე
ვის?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ამფითეოსს.
მ ა ც ნ ე
კაცი ხარ?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
უკვდავი.
დემეტრეს ძე იყო ჩემი წინაპარი
და ტრიპტოლემოსის; მისი ნაშიერი
იყო კელეოსი; ამას ფენარეტემ
50 უშვა ლიკინოსი; მე მისი უკვდავი
– 38 –
ვაჟი ვარ. ღმერთებმა აქ გამომაგზავნეს
მხოლოდ მე, სპარტასთან ზავი რომ დამედო.
მაგრამ მე, უკვდავს, რომ გზის ფული არა მაქვს!
რომელი პრიტანი მოგცემს!
მ ა ც ნ ე
მოისარნო!
სკვითი მოისარნი აძევებენ ა მ ფ ი თ ე ო ს ს.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
55 ნუთუ მიმატოვეთ, ჩემო წინაპრებო?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(დგება)
ხალხო, პრიტანებო, კრებას შეურაცხყოფთ
იმ კაცის გაგდებით, რომელსაც უნდოდა,
ზავი დაგვედო და ფარი დაგვეკიდა.
მ ა ც ნ ე
(დიკეოპოლისს)
დაჯექი, გაჩუმდი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, ო აპოლონ!
60 მშვიდობა მოგვეცით! – მაშინ გავჩუმდები.
მ ა ც ნ ე
ელჩნი, მეფისგან დაბრუნებულნი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რომელი მეფისგან?! ო, მეზიზღებიან
ეგ «ელჩნი», «ყეყეჩნი», ეგ ფარშევანგები!
მ ა ც ნ ე
(დიკეოპოლისს)
ჩუ!
ელჩები შემოდიან სპარსული წესისამებრ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ოჰ, ოჰ! ამ სპარსულ მიმოხვრას უყურეთ!
– 39 –
ე ლ ჩ ი
65 არქონტ ევთიმენეს დროს მივლინებულნი
ვიყავით მეფესთან; დღიურად ორ-ორი
დრაქმა დაგვენიშნა…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
საბრალო დრაქმებო!
ე ლ ჩ ი
მეტად დავიტანჯეთ, როცა კაისტროსის
ველზე მივდიოდით; მზეს ვემალებოდით
70 ჩვენს ძვირფას ეტლებში წამოწოლილები,
რა გადავიტანეთ!..
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
მაშ, ავშენებულვარ,
სულ რომ გალავანთან ვიწექი ტალახში.
ე ლ ჩ ი
თანაც მასპინძლები ძალას გვატანდნენ და
ბროლის თასებითა და ოქროს ჯამებით
ღვინოებს გვასმევდნენ…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
75 კრანაეს ქალაქო!
ვეღარ გრძნობ, ელჩები როგორ დაგცინიან?!
ე ლ ჩ ი
…რადგან ბარბაროსებს კაცი ის ჰგონიათ,
ვინაც პირველია სმასა და ჭამაში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ჩვენთან – მრუშობაში, მამათმავლობაში.
ე ლ ჩ ი
80 მეოთხე წელს იყო, მივედით. მეფე კი
გარეთ გასულიყო, ჯარიც წაეყვანა;
რვა თვეს ისაქმებდა ოქროს მთიანეთში.
– 40 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
რამდენი ხნის შემდეგ დაკეტა საჯდომი?
მთვარის ავსებისას?
ე ლ ჩ ი
მერმე შინ მობრუნდა
85 და გაგვიმასპინძლდა ბუხარში შემწვარი
მთელ-მთელი ხარებით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ვის გაუგონია
ბუხარში შემწვარი ხარები? რა ტყუის!
ე ლ ჩ ი
ზევსს ვფიცავ, მოგვართვეს სამი კლეონიმეს
ოდენა ფრინველი, ჰქვია მიქარვოსი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
90 და ამ მიქარვებში წავიდა დრაქმები!
ე ლ ჩ ი
ახლა კი დავბრუნდით და ფსევდარტაბასიც –
თუალი მეფისა¡ მოგგვარეთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ყორანმა
დაკორტნოს ეგეც და ამ ელჩის თვალებიც!
მ ა ც ნ ე
თუალი მეფისა¡!
შემოდის ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი, რომელსაც შუბლზე უზარმაზარი თვალი აქვს
დამაგრებული; უკან ორი საჭურისი მოჰყვება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეუფე ჰერაკლევ!
95 ღმერთებო! ეს თვალი დიდი ხომალდივით
ნაპირს გადმოჰყურებს, ნავსადგურს დაეძებს.
ან რა ქუთუთოა, მთელ სხეულს უფარავს!
– 41 –
ე ლ ჩ ი
ახლა, ფესვდარტაბას, რაც კი დაგაბარა
მეფემ, ყველაფერი ამცნე ათენელებს.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი
100 ი შაჰა გითაყვე მოგი დე დიტრაპა.
ე ლ ჩ ი
(დიკეოპოლისს)
გაიგე, რა ბრძანა?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაღაც ვერ გავიგე!
ე ლ ჩ ი
(პრიტანებს)
ეს ამბობს, ხელმწიფე ოქროს გიგზავნითო.
(ფსევდარტაბასს)
ხმამაღლა, გარკვევით გვითხარი ოქროზე.
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი
ოქრო არ მიიღოს ზოდო იონელო.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ, როგორ გარკვევით გამოთქვა?!
ე ლ ჩ ი
105 რას ამბობს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
იონიელები სულელნი ყოფილან,
თუ ბარბაროსთაგან ელიან ოქროსო.
ე ლ ჩ ი
არა, ლაპარაკი ოქროს ზოდებზეა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
როგორ თუ ზოდებზე?! მიჰქარავ რაღაცას.
110 აბა, ჩამომშორდი, მარტო გამოვკითხავ.
(ფსევდარტაბასს)
რომ არ გაგაწითლო სარდეს საღებავით,
ის დიდი ხელმწიფე ოქროს თუ გვიგზავნის?
– 42 –
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი უარის ნიშნად აქნევს თავს.
მაშ, ჩვენ გვატყუებენ ჩვენივე ელჩები?
ფ ს ე ვ დ ა რ ტ ა ბ ა ს ი თავს უქნევს თანხმობის ნიშნად. ს ა ჭ უ რ ი ს ე ბ ი ც მას
ბაძავენ.
115 ბერძნულად დაგვიკრეს თავი ამ კაცებმა,
სულ აქაურები არიან, მე მგონი.
საჭურისებიდან ეს ერთი ვიცანი:
კლისთენე არ არის სიბირტიოსის ძე?!
საჯდომგაპარსულო, გარყვნილო არსებავ!
120 ო, შე მაიმუნო, ასეთი წვერებით
გინდოდა, საჭურისს რომ დამსგავსებოდი?!
ეს კიდევ ვინ არის? ნუთუ სტრატონია?!
მ ა ც ნ ე
გაჩუმდი, დაჯექი!
თუალი მეფისა¡ პრიტანიონში ჰყავს
საბჭოს მიწვეული.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
125 რად არ ჩამომახრჩობთ?!
და ამის შემდეგ მე კიდევ აქ ვტრიალებ?
იმათ კი იწვევენ, კარს არ უკეტავენ…
საქმე ჩავიფიქრე დიდი, საშინელი…
ის ამფითეოსი სად არის?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
აქა ვარ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
130 აიღე რვა დრაქმა და ლაკონელებთან
ზავი დაამყარე მარტო ჩემთვისა და
ჩემიანებისთვის, ჩემი ცოლშვილისთვის.
(პრიტანებს)
თქვენ – პირი დააღეთ, ელჩები დაგზავნეთ.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი გადის.
მ ა ც ნ ე
თეორე, სიტაკლეს კარიდან!
– 43 –
თ ე ო რ ე
აქა ვარ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
135 აჰ, უკვე მეორე თაღლითს მოუხმობენ.
თ ე ო რ ე
არ დავყოვნდებოდით დიდხანს თრაკიაში…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
არა, გასამრჯელო ხელს თუ არ გაძლევდა.
თ ე ო რ ე
…რომ არ დაეფარა თოვლს მთელი თრაკია.
ყინულმა დაფარა მდინარე…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ეს მაშინ,
140 აქ რომ თეოგნისი ყინავდა ყველაფერს.
თ ე ო რ ე
ეს დრო სიტაკლესთან სმაში გავატარეთ;
მეტად მეგობრულად არის განწყობილი,
ძალიან უყვარხართ, კედლებზეც აწერდა:
«კარგები არიან ათენელებიო».
145 ხოლო უფლისწული, ჩვენი მოქალაქე,
აპატურიულ ძეხვს დანატრებული,
მამას ავედრებდა საყვარელ სამშობლოს;
და თასზე შეჰფიცა მეფემ, იმოდენა
ჯარებს მოგახმართო, რომ ათენელები
150 იტყვიან, მოდიან კალიებივითო…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
სული ამომხადეს, რამე თუ მჯეროდეს,
გარდა მაგ ერთისა, მაგ კალიებისა.
თ ე ო რ ე
…და უმამაცესი ტომი თრაკიული
– 44 –
თქვენ გამოგიგზავნათ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ჰო, გასაგებია.
მ ა ც ნ ე
155 გამოდით, თეორემ ვინც ჩამოგიყვანათ.
შემოდიან თ რ ა კ ი ე ლ ე ბ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რაა?
თ ე ო რ ე
ჯარია ოდომანტებისა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვინ ოდომანტების? ეს რაა, მითხარი!
ასოზე ფოთოლი ვინ შემოაცალათ?
თ ე ო რ ე
160 ამათ თუ ორ დრაქმას მისცემთ, ბეოტიას
სულ გადათელავენ და ააოხრებენ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა?! ორი დრაქმაო – წინადაცვეთილებს?!
თრანიტი ხალხი კი უნდა დაიჩაგროს,
«ქალაქის იმედი»?
ო დ ო მ ა ნ ტ ე ბ ი ნიორს მოჰპარავენ.
ვაიმე, მიშველეთ!
ამ ოდომანტებმა ნიორი მომპარეს!
დაყარეთ ნიორი!
თ ე ო რ ე
165 მოშორდი, ბედშავო,
არ მიუახლოვდე მაგ ნიორნაჭამებს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ხედავთ, პრიტანებო, ჩემსავე ქალაქში
რაებს მიბედავენ ეს ბარბაროსები?!
170 არა, არ დავუშვებ, რომ ამ თრაკიელებს
– 45 –
მისცეთ გასამრჯელო. აჰა, ზეციური
ნიშანიც მომეცა: წყლის წვეთი დამეცა.
მ ა ც ნ ე
წადით, თრაკიელნო, და ზეგ გამოცხადდით,
პრიტანთა ბრძანებით კრება დაიხურა.
დიკეოპოლისი მარტო რჩება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაიმე უბედურს, რა წყალში ჩავვარდე?
შემორბის ა მ ფ ი თ ე ო ს ი.
175 ვაჰ! ამფითეოსიც მოსულა სპარტიდან,
რაო, ამფითეოს?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მოიცა, გავჩერდე;
ძლივს გამოვექეცი ბებერ აქარნელებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოხდა?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მოვრბოდი ზავის მოსატანად;
180 რაღაცა იყნოსეს იმ ბერიკაცებმა,
იმ აქარნელებმა, მარათონელებმა;
ერთად დამიყვირა ყველამ: «უწმინდურო,
ვაზი აგვიჩეხეს, რაღა დროს ზავია»?
ქვებით დაიტენეს სულ მოსასხამები,
185 ყვირილით მომდევდნენ, მაინც დავუძვერი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მიუშვი, იყვირონ, ზავი მომიტანე?
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
ზავი? რა თქმა უნდა! სამი ჭაშნიკია;
ეს ხუთწლიანია, აიღე, გასინჯე.
დიკეოპოლისი მოსვამს პირველი ბოთლიდან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თფუ!
– 46 –
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
რაო?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არ მომწონს, აყროლებულია
190 ფისით და საზღვაო ბრძოლების მზადებით.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მაშ, ეს ათწლიანი აიღე, გასინჯე.
დიკეოპოლისი მოსვამს მეორე ბოთლიდან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ელჩების სუნი აქვს, გემოც წაუმწკლარტებს,
თან მოკავშირეთა ჩვეულ ზოზინსა ჰგავს.
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მაშ, ესეც გასინჯე – ზღვასა და ხმელეთზე
ოცდაათწლიანი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
195 დიონისიებო!
ამბროსიისა და ნექტარის სუნი აქვს!
სამი დღის საგზალს კი არ გატანს, თითქოსდა
ამბობდეს: «იქ წადი, სადაც მოგესურვოს».
ამას კი ავიღებ, შევწირავ, გამოვცლი!
200 აქარნელები კი ჯანდაბას წასულან!
ჩემთვის არ იქნება ომი, უბედობა,
წავალ და გავმართავ დიონისიებსაც.
(გადის.)
ა მ ფ ი თ ე ო ს ი
მე კი გავიქცევი, თავს უნდა ვუშველო.
(გარბის.)
პაროდოსი
შემოდის მოხუც აქარნელთა გუნდი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
სტრ. აბა, აქეთ, დავედევნოთ, ყველა გამვლელ-გამომვლელს
205 ვკითხოთ, იქნებ გვითხრან რამე, რადგან მისი შეპყრობა
სახელმწიფო საქმე გახლავთ.
– 47 –
(მაყურებელს)
მიმანიშნეთ, თუ იცით
სად წავიდა ან სად არის ზავის ჩამომთრეველი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გაგვექცა, აღარსად არ არის!
210 ვაიმე, ვაი ჩემს სიბერეს!
ჩემს სიჭაბუკეში, როდესაც
ნახშირს დავათრევდი ტომრობით,
215 სირბილშიც ფავლოსსაც ტოლს არ დავუდებდი; მაშინ რომ
ამ ზავის ჩამომტანს გამოვკიდებოდი,
ასე იოლად ხომ ვერ დამიძვრებოდა!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ანტ. მაგრამ როცა დავბერდი და გამიხევდა მუხლები,
220 როცა ფეხიც დამიმძიმდა ლაკრატიდე – ბერიკაცს,
გამეპარა; მაგრამ მაინც სულ ბოლომდე მივსდიოთ,
თორემ ბოლოს ეს ბებრები სიცილად არ ვეყოფით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
მამაო ზევსო და ღმერთებო,
225 ამ კაცმა მტერს ზავი დაუდო,
მან კი აგვიოხრა ქვეყანა!
ჩვენი სიძულვილი იზრდება.
230 მე ვერ მოვისვენებ, სანამ მომხდურებს ისარივით
არ ჩავერჭობი და განვგმირავ ბოლომდე,
რომ არ აგვიჩეხონ ჩვენი ვენახები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
აბა, ქვები მოვამზადოთ და ის კაცი მოვძებნოთ,
235 არაფერი არ დავტოვოთ, სადმე მაინც ვიპოვით,
მაგ კაცისთვის ქვების სროლით გული უნდა ვიჯერო.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(სცენის მიღმა)
სიწყნარე, სიწყნარე!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ჩუმად, ჩუმად! გაიგონეთ, სიწყნარეზე რომ ბრძანა?
აგერ არის, ვისაც ვეძებთ, აბა, ახლა სუყველამ
240 დაიხიოს, მე მგონია, შესაწირავს ამზადებს.
– 48 –
სახლიდან გამოდიან: დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, მისი ც ო ლ ი, ა ს უ ლ ი და მ ო ნ ე ბ ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სიწყნარე, სიწყნარე!
ცოტა წინ გამოდი ახლა, კანეფორა,
ქსანთიამ ფალოსი დადგას ამართული.
ჩამოდე, ასულო, კალათი; დავიწყოთ.
ა ს უ ლ ი
245 აბა, დედაჩემო, ჩამჩა მომაწოდე,
წვენი ამოვიღო, ნამცხვარს გადავასხა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ეს კი კარგია, ღმერთო, დიონისე,
მინდა გაგახარო ჩემი შესაწირით,
რაც მე მოგიმზადე და ჩემმა ოჯახმა.
250 შენ კი ბედნიერად ჩამატარებინე
დიონისიები, ჯარი ამაცილე,
ოცდაათწლიანი ზავით გამახარე.
აბა, წამოიღე კალათი, ასულო,
თვალები დახარე, რა ბედნიერია,
255 ვინც შენ შეგირთავს და კნუტებს გაშობინებს,
რომ განთიადისას ჰაერი მოწამლონ!
ახლა წინ იარე და ფრთხილად იყავი,
ვინმემ არ აგწაპნოს ეგ ოქროულობა.
ქსანთია, თქვენ ორმა აღმართეთ ფალოსი
260 და ასე მიჰყევით უკან კანეფორას.
მეც თქვენ გამოგყვებით, ფალიკურს ვიმღერებ,
შენ, ცოლო, ბანიდან მიყურე. წავედით.
ფალეს, ბაკქოსის ძმობილო,
სუფრის მოყვარევ, გარყვნილო,
265 შენ ხომ ბიჭებიც გიყვარს,
ხუთი წლის შემდეგ მოგმართავ
სოფელში დაბრუნებული –
ზავი დავდე და დღეიდან
თავისუფალი გახლავარ
270 ბრძოლისგან, ლამაქესაგან.
ო, ბევრად უფრო საამურია, ფალეს,
სადმე იპოვო ტურფა ტყისმჭრელი თრატა,
ფელევსიდან რომ შეშას იპარავს, ჰოდა
– 49 –
ხელი ჩაავლო, ასწიო,
275 დააგდო «გამოსაკურკად».
ფალეს, ფალეს,
თუ ჩვენთან ერთად დათვრები, «გამოსასვლელად»
განთიადისას შთანთქავ მშვიდობის თასსაც,
ფარს კი კერაზე დაჰკიდებ.
გ უ ნ დ ი თავს ესხმის დიკეოპოლისს, შინაურები გარბიან.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
280 აგერ ისიც, ჰო, ის არის!
დაუშინეთ, დაუშინეთ!
ურტყით, ურტყით მაგ უწმინდურს!
რად არ ესვრით, რად არ ესვრით?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სტრ. ო, ჰერაკლე! ეს რაღაა, ქოთანს გამიტეხავენ!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
285 შენ, მხოლოდ შენ ამოგქოლავთ, უწმინდურო გოგრავ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რის გულისთვის, მე რას მერჩით, აქარნელო ბებრებო?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გვეკითხები?! ურცხვი ხარ და ავაზაკი!
290 მოღალატევ, მოსისხლე მტერს დაუზავდი,
ამის შემდეგ თვალს მისწორებ, უტიფარო?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რად დავზავდი, არ იკითხავთ? არ ინებებთ მოსმენას?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
295 შენ გისმინოთ? არა, მოკვდი!
ქვების სეტყვას მოგივლენთ და ჩაგქოლავთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მოითმინეთ, მომისმინეთ, ძვირფასებო, დამშვიდდით.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ვერა, მე ვერ დამამშვიდებ, ნურც ეცდები.
300 როგორ მძულხარ! როგორ მძულხარ! – კლეონივით!
რომლისგანაც მხედრებს ლანჩებს დავუჭრიდი!
– 50 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არა, მე შენ არ მოგისმენ, ბრტყელ-ბრტყელ სიტყვებს რომ
ამბობ,
ლაკონელებს დაუზავდი? – დაისჯები მაგისთვის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
305 ძვირფასებო, მოდით, თავი დავანებოთ სპარტელებს,
ზავს ვუსმინოთ, გავარჩიოთ, კარგია თუ ცუდია.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კიდევ კარგზე ლაპარაკობ, როცა ზავი დაუდე
ხალხს, რომელსაც ღმერთი, ნდობა, ფიცი ფეხზე ჰკიდია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრამ ვგრძნობ, რომ ლაკონელნი, რომელთაც ჩვენ ვერ
ვიტანთ,
310 არ არიან ყველა ჩვენი უბედობის მიზეზი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ყველასი არ არიან? ამის თქმასაც მიბედავ
ცხადად, პირში? ამის შემდეგ დანდობასაც მოელი?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არ არიან ყველას-მეთქი! შემიძლია, გიჩვენოთ,
რომ მრავალგზის უსამართლოდ თავად იჩაგრებიან.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
315 საშინელი რამ წამოგცდა, გული გადამიქანდა,
როგორ ბედავ ჩვენთან მტრების სასარგებლოდ ლაპარაკს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თუკი მართალს არ ვამბობ და ხალხი არ მეთანხმება,
კუნძს მოვიტან, თავს დავდებ და ისე ვილაპარაკებ.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ვის ვუნახავთ ამ ქვებს, ნეტავ, ხალხო, ჩვენებურებო?!
320 ვერ დავცხებთ და ვერ ჩავქოლავთ, სულ სისხლით ვერ
შევღებავთ?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოგსვლიათ, ეს რა შავი მუგუზალი შეგენთოთ!
მაშ, არ გინდათ, მომისმინოთ, ღირსეულნო მოხუცნო?
– 51 –
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
არ მოგისმენთ, ჭეშმარიტად.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, მოსპობას მიპირებთ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მე მოვისპო, თუ გისმინო!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აქარნელნო, მადროვეთ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
325 არა, აქვე ჩაძაღლდები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეც დაგგესლავთ, იცოდეთ.
ამ ცხელ გულზე დაგიხოცავთ უსაყვარლეს მეგობრებს,
მძევლად ვინც მყავს წაყვანილი, ყელს გამოვჭრი სუყველას.
(სახლში შერბის.)
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
თქვით, რას ნიშნავს ეს მუქარა, ხალხო, ჩვენებურებო!
რით გვაშინებს აქარნელებს? ბავშვი ხომ არ მოგვტაცა
330 რომელიმეს? ამოდენა სითამამე საიდან?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ს სახლიდან გამოაქვს დანა და ნახშირით სავსე კალათი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჰა, მესროლეთ, თუკი გინდათ! მე კი ამათ გავჟლიტავ.
ახლა ვნახავ, თქვენგან ვინმეს თუ ადარდებს ნახშირი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
დავიღუპეთ, აუღია ჩვენი დემის კალათი!
ო, ნუ იზამ, ნუ გაგვწირავ, გევედრები, ნუ იზამ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
335 ანტ. არ დავინდობ! თქვენ იბღავლეთ, მე კი აღარ მოგისმენთ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
მაშ, დაღუპავ ჩვენს მეგობარს, ჩვენს საყვარელ კალათს?
– 52 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წეღან მეც ხომ გეძახოდით? თქვენ მაინც არ მისმენდით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბრძანე, გისმენთ; მოგვახსენე, ლაკონელი
როგორ გახდა შენი ძმა და მეგობარი. –
340 მე ამ კალათს ვერასოდეს ვუღალატებ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, არა, ჯერ ეგ ქვები გადმოყარეთ მიწაზე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აი, უკვე გადავყარეთ. შენც დააგდე ეგ დანა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, როგორ დაგიჯეროთ? მოსასხამში რომ დაგრჩეთ?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ხომ დავფერთხეთ! ჰა, შეხედე, კიდევ ვფერთხავ.
345 ნუ მიზეზობ, შენც დააგდე იარაღი!
მაშ, უყურე, არაფერი აღარ დარჩა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წეღან რომ ყვიროდით და არ ჩუმდებოდით,
თქვენივ უგნურებით კინაღამ დაღუპეთ
თქვენივე სიმდიდრე – პარნესის ნახშირი.
350 შიშისგან კალათმა, როგორც მელანთევსმა,
მაგრად ჩაისვარა, თავი გამემურა.
თქვენთან ლაპარაკი საშინელებაა,
მხოლოდ ეს გახარებთ: სროლა და ყვირილი!
მოსმენა, განსჯა და მსჯელობა არ მოგწონთ.
355 მე რომ თავს ვდებდი და სიტყვას მოვითხოვდი,
ლაკედემონი რომ მინდოდა დამეცვა,
სულელი კი არ ვარ, სიცოცხლე მეც მიყვარს!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოიტანე კუნძი გარეთ და ილაპარაკე.
360 სტრ. ბოლოს და ბოლოს, რა გაქვს სათქმელი?
გამაგებინე ერთი, რას ფიქრობ.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ხოლო პირობები თვითონ დააწესე:
– 53 –
365 კუნძი აქ დადე და თქვი, ილაპარაკე!
დიკეოპოლისს სახლიდან გამოაქვს კუნძი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კუნძი მოვიტანე, შეხედეთ სუყველამ.
მე ვილაპარაკებ – პატარა კაცუნა.
ნუ დარდობთ, ყველაფერს მე არ მოვედები:
სპარტაზე რას ვფიქრობ, წვრილად მოგახსენებთ.
370 მაინც მეშინია, თქვენი ხასიათი
სულ შესწავლილი მაქვს, თვითონაც გლეხი ვარ;
ვინმე თუ გადიდებთ, ან ქალაქს შეგიქებთ,
სწორია თუ არა, მაინც გიხარიათ, –
პირფერულ ქებაში ღალატს ვერც შენიშნავთ;
375 თქვენს ბებრულ სულებსაც ვიცნობ: არაფერი
არა გსურთ, ვინმესთვის ოღონდ გაკბენინათ.
კარგად გაგიცანით! განა თვით კლეონმა
შარშან არ მაწამა კომედიისათვის?!
კაცი წამათრია საბჭოს სხდომაზე და
380 ჯერ ცილი დამწამა, მერმე გადმოუშვა
ლანძღვის და გინების მთელი ნიაღვარი,
კინაღამ დამახრჩო ლაფმა და ტალახმა.
ახლა კი, სანამდე სიტყვას ავიღებდე,
ცოტა ხანს მადროვეთ, საწყლად გამოვეწყო.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
385 ანტ. ისევ გვაყოვნებ?
თუ ეშმაკობით
გინდა გადარჩე?
გირჩევ, აიღო
ჰიერონიმეს
390 მუქ-ხშირ-უხეშ-თმა
ზუჩი ჰადესის;
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ან თავი მოხსენი სიზიფეს ტომარას,
დაწყებულ კამათს კი ნუღარ შეაფერხებ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, დროა გავმხნევდე, სული გავიმაგრო.
ახლა ევრიპიდეს უნდა მივაკითხო.
– 54 –
(ევრიპიდეს სახლის კარზე აკაკუნებს.)
პირველი ეპისოდიონი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, ბიჭო!
მ ს ა ხ უ რ ი
ვინა ხარ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
395 არის ევრიპიდე?
მ ს ა ხ უ რ ი
არ არის, კი არის. მოდი და გაიგე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არის და არც არის?
მ ს ა ხ უ რ ი
ნამდვილად, მოხუცო.
პოეტის გონება სხვაგან ქრის, ლექსებს თხზავს,
თავად კი მაღლაა და ტრაგედიაზე
მუშაობს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
400 ბედი აქვს, ნაღდად, ევრიპიდეს,
რომ მონა ჰყოლია ბრძენი და ჭკვიანი!
მიდი, დაუძახე.
მ ს ა ხ უ რ ი
შეუძლებელია.
(შინ შედის.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მე მაინც არ წავალ, კარზე ვაკაკუნებ.
კაცო, ევრიპიდე, ევრიპიდიკუნა!
405 მისმინე, ვინმესთვის თუ მოგისმენია.
მე ვარ, ქოლედელი დიკეოპოლისი.
– 55 –
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(სახლიდან)
მე რომ არ მცალია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბრძანე, მოგაბრუნონ.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(ისევ არ ჩანს)
შეუძლებელია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაინც!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მოვბრუნდები, მაგრამ ვერ ჩამოვალ.
თეატრალური მანქანის საშუალებით ე ვ რ ი პ ი დ ე ს სახლის გამომხატველი
დეკორაცია მობრუნდება; მაყურებელი ხედავს სახლის ინტერიერს. საწოლზე
წამოწოლილი ე ვ რ ი პ ი დ ე წერს; იქვე დგას მისი მ ს ა ხ უ რ ი. კედელზე ჰკიდია
თეატრალური კოსტუმები, იატაკზე ჰყრია სხვადასხვაგვარი ბუტაფორია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კაცო, ევრიპიდე!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
რა გინდა?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
410 მაგ ფეხებს
მიწაზე ვერ დადგამ? შენ, ალბათ, კოჭლები
ამიტომ გამოგყავს… ძონძები გექნება.
ტყუილად ხომ არ ქმნი სულ ღარიბ-ღატაკებს;
ო, გემუდარები, ჩემო ევრიპიდე,
415 რამე შემირჩიე ძველი დრამებიდან;
რამეთუ სიტყვა მაქვს სათქმელი გუნდისთვის.
სიკვდილი მომელის, კარგად თუ ვერ ვიტყვი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
რომელი ძონძები? გინდა ენევსისა?
– ის იყო მოხუცი სვეგამწარებული.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
– 56 –
420 უფრო უბედური არა გყავს არავინ?
ე ვ რ ი პ ი დ ე
იქნებ ბრმა ფენიქსის?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ფენიქსის არ მინდა,
სხვა იყოს, ფენიქსზე უფრო ბედდამწვარი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
ნეტავი რა უნდა ამ კაცს, რა კონკები?
იქნებ ფილოქტეტეს ძველმანებს დაეძებ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
425 მაგაზე ღარიბი არა გყავს არავინ?
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მაშ, ამ უბინძურეს ფლასებზე რას იტყვი?
ეს არის სამოსი კოჭლ ბელეროფონტის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბელეროფონტიო? არა, მე მჭირდება
კაცი მათხოვარი, კოჭლი და მოლაყბე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მიგიხვდი, ტელეფე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
430 ნამდვილად, ტელეფე.
ამას გთხოვ, მომეცი მაგისი ძონძები.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
ე¡, ბიჭო მიეცი ტელეფეს ძონძები.
მანდ ნახე, თიესტეს კონკებზე აწყვია,
ინოს ძველმანებში. ეგაა, აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(დაფლეთილ ძონძებს ათვალიერებს, ნახვრეტებიდან იყურება)
435 ო, ზევს მაღლითმხედო, ყოველთამხილავო!
შემმოსე, იერი რომ მქონდეს გლახისა.
შენ კი, ევრიპიდე, რაკი გამახარე,
ბარემ მოაყოლე, რაც ძონძებს მოჰყვება, –
– 57 –
ერთი მისიური ქუდი დამჭირდება,
440 დღეს აუცილებლად სუყველას ღატაკად
უნდა მოვეჩვენო, არ უნდა გამოჩნდეს
ნამდვილად ვინა ვარ, თუმც მაყურებელი
მიხვდება, ვინცა ვარ, – გუნდი მოტყუვდება,
«პატარა სიტყვებით» სულ გავასულელებ.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
445 კი, მოგცემ, ფაქიზად უდგები საქმეებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ კი გაიხარე, ტელეფე… ბოდიში,
ო, უკვე ავივსე «პატარა სიტყვებით»;
მაგრამ მე მათხოვრის ჯოხიც რომ მჭირდება?!
ე ვ რ ი პ ი დ ე
აიღე. ახლა კი ქვის ზღურბლი დატოვე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
450 ო, გულო, ხომ ხედავ, როგორ მაძევებენ!
მაგრამ ყველაფერი რომ არ მაქვს? გავხდები
ახირებული და კერპი! ევრიპიდე,
მე ძირგამომწვარი კალათიც მჭირდება.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
მითხარი, საბრალოვ, რად გინდა კალათი?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
455 არაფრად არ მინდა. შენ მაინც მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
თავი მომაბეზრე! აბა, გაეთრიე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ!
მაშ, დედაშენივით სულ იბედნიერე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(ძირგახვრეტილ კალათს აძლევს)
მომშორდი ახლავე!
– 58 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ერთიც ამისრულე
და ტუჩმოტეხილი ფინჯანიც მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
460 ო, ჭირმა წაიღოს ასეთი სტუმარი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თავისთვის)
ო, ჭირმა წაიღოს შენი თხზულებანი!
(ხმამაღლა)
ტკბილო ევრიპიდე, არაფერს არ მოგთხოვ,
საცობით დაცული ხელადა მომეცი.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
კაცო, ნუ წამართვი მთელი ტრაგედია!
აჰა, აიღე და მომშორდი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
465 მივდივარ.
(რამდენიმე ნაბიჯს გადადგამს და ბრუნდება)
ვაიმე, რაღა ვქნა? ერთი რამ მაკლია.
ჩემო ევრიპიდე, მისმინე, უტკბესო,
ეს ერთიც მომეცი – წავალ საბოლოოდ.
აი, ამ კალათში მწვანილი ჩამიდე.
ე ვ რ ი პ ი დ ე
470 დამღუპა! ამ დრამის საქმე წასულია!
(მწვანილს აძლევს.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, არა, მივდივარ. თავი მოგაბეზრე
და დავიმსახურე რისხვა მეუფეთა.
ვაი, დავიღუპე! მთავარი გამომრჩა,
ყველაზე საჭირო, რაც გადამარჩენდა!
475 ო, ევრიპიდუნა, ტკბილო, საყვარელო,
ეს სული ამომხდეს, ახლავე წავალ და
აღარ დავბრუნდები, ოღონდ ეს, ეს ერთი –
ცერეცო მომეცი დედის მარაგიდან.
– 59 –
ე ვ რ ი პ ი დ ე
(მსახურს)
კაცი გათავხედდა! ჩარაზეთ კარები!
დეკორაცია მობრუნდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
480 გულო, უცერეცოდ გვიწევს გაბრუნება!
თუ იცი, როგორი ბრძოლა გადაგვხდება,
სპარტის დასაცავად რომ გსურს ლაპარაკი?
ო, გულო, წამოდი, მიჯნას მივადექით.
დგახარ? არ მოდიხარ ევრიპიდნასვამი?
485 ჰო, კარგი, წამოდი! გულო, უბედურო,
წამოდი კუნძთან და იქ თავდადებულმა
თქვი, რაც მიგაჩნია უტყუარ სიმართლედ.
აბა, გაბედულად! გულო, გამაოცებ!
გ უ ნ დ ი
490 რას გააკეთებ, რას იტყვი ახლა,
უსირცხვილო და უგრძნობო კაცო?
ქალაქს განუდექი, ყველას წინააღმდეგ
შენ ერთი აპირებ, თავხედო, ლაპარაკს.
არც კი აშინებს ასეთი საქმე!
495 შენ თავად ირჩიე – თქვი, ილაპარაკე.
მეორე ეპისოდიონი
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ნუ განრისხდებით, თქვენ, მაყურებლებო,
ასეთი ღატაკი რომ სახელმწიფოზე
ვაპირებ ლაპარაკს, თან – კომედიაში.
500 თუმც კომედიამაც ხომ იცის სიმართლე!
სიმართლე მწარეა, მაინც სიმართლეა!
ახლა ხომ კლეონი ცილს ვეღარ დამწამებს,
ჩვენს ქალაქს სტუმრებთან სახელს უტეხავსო.
ახლა მარტონი ვართ ლენეურ შეჯიბრზე;
505 ჯერაც არ მოსულან სტუმრები, არ ჩანან
გადასახადები, მოკავშირეები;
ჯერ მარტო ჩვენა ვართ, ჩენჩოშემოცლილნი
(მეტეკოსები ხომ ქალაქის ჩენჩოა)…
– 60 –
გულზე სპარტელები არც მე მეხატება,
510 დე პოსეიდონმა, ღმერთმა ტენარონის,
თავზე დაალეწოს სუყველას სახლები! –
არც ჩემი ვენახი დაინდო მაგ ხალხმა.
და მაინც, მეგობრებს მოგმართავთ ამ კითხვით:
515 ამაში სპარტელებს რა ბრალი მიუძღვით?
ჩვენ შორის არიან, – ქალაქზე არ ვამბობ,
ეს დაიმახსოვრეთ, ქალაქზე არ ვამბობ,
ჩვენ შორის არიან ავი კაცუნები,
უგვანო, ურცხვი და უცხოსმაგვარები,
ისინი ყვირიან: «ეს მეგარულია!»
520 თუ დაინახავენ გოგრას ან ბაჭიას,
გოჭს, ნიორს, კვნიტ მარილს, მეგარულიაო, –
ამოიჩემებენ და დააბეზღებენ.
თუმც ეს წვრილმანია, ჩვენთან სულ ასეა.
ერთხელ მეგარაში წავიდნენ ჩვენები,
525 დათვრნენ და სიმეთა, კახპა მოიტაცეს,
ძალიან იწყინეს ეს მეგარელებმა,
მერმე ასპასიას მოსტაცეს კახპები;
უმალვე იფეთქა ომმა საბერძნეთში
ამ სამი მეძავის გულისთვის, რამეთუ
530 განრისხდა პერიკლე და ოლიმპიელმა
იელვა, იქუხა, შეძრა საბერძნეთი,
გამოსცა სუფრულის მსგავსი კანონები:
არ უნდა დარჩესო ერთი მეგარელიც
მიწაზე, ბაზარში, ზღვასა და ხმელეთზე.
535 მალე შეაწუხა შიმშილმა მეგარა,
მან სპარტას მიმართა, შეაცვლევინეთო
ეს დადგენილება გულქვა ათენელებს.
ძლიერ გვემუდარნენ, მაგრამ არ ვისმინეთ.
მაშინ კი დაიწყეს აბჯრების ჩხარუნი.
540 თქვენ იტყვით: «არ უნდა დაეწყოთ.» რა ექნათ?
ლაკედემონიდან ვინმე მოსულიყო,
სერიფოსელთათვის ლეკვი მოეტაცა,
თქვენ შინ ისხდებოდით? ასე აჯობებდა.
არა, რა თქმა უნდა, უმალ სამასამდე
545 ხომალდს ჩაუშვებდით წყალში, აავსებდით
ქალაქს ხმაურით და ტრიერარქოსებით.
აქ ხელფასს გასცემენ, იქ გემს ამზადებენ,
– 61 –
სტოაში ჩხუბია მარცვლეულისათვის,
თულუხებს, ღვედებს და დოქებს ყიდულობენ,
550 ან იმარაგებენ ნიორს და ზეთისხილს.
გვირგვინი, ქაშაყი, თვალის ჩალურჯება,
ნიჩბების გამოთლა, ლურსმნების ტკაცუნი,
ხოფის დამაგრება ღვედებით პალოზე,
ფლეიტა, დუდუკი, ბრძანება, სასტვენი!
555 თქვენ ასე იზამდით, ვიცი! და ტელეფე
ვერ მოიფიქრებდა? სულელი ხალხი ხართ!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ო, შე უნამუსო, ო, შე საძაგელო!
შენ, ვიღაც ღატაკი, ამის თქმას გვიბედავ
და ჩვენს მაბეზღრებსაც აღარ ეპუები?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
560 ვფიცავ პოსეიდონს, სიმართლეს ღაღადებს
და ერთი სიტყვაც კი არ უთქვამს ტყუილი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
რა, ყველა სიმართლის თქმა არის საჭირო?
აღარ გავახარებთ, თქმა რომ გაგვიბედა.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
(პირველ ნახევარგუნდს)
ე¡, საით მიიწევ? მანდ წყნარად იდექი!
565 ხელს თუ დააკარებ, თვითონაც მოგხვდება!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ლამაქე, მზერით ელვის მტყორცნელო,
მოდი, მუზარადგორგონიანო,
გვიხსენ, ლამაქე, ო, მეგობარო!
ან მეთაური, ან სტრატეგოსი
570 თუკი ხართ სადმე, დაუყოვნებლივ
მოგვეშველენით, ბრძოლა დაიწყო!
მესამე ეპისოდიონი
თავისი სახლიდან გამოდის ლ ა მ ა ქ ე.
– 62 –
ლ ა მ ა ქ ე
საიდან მომესმის ყიჟინა ბრძოლისა?
სად, ვის დავეხმარო? ომი სად გავმართო?
ვინ გამოიყვანა გორგონა ბუდიდან?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
575 ლამაქე, ფარის და მახვილის რაინდო!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ლამაქე, ესაა ის კაცი, რომელიც
უკვე რახანია, ჩვენს ქალაქს აგინებს.
ლ ა მ ა ქ ე
როგორ, ეს ღატაკი გვიბედავს გინებას?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაინდო ლამაქე, იქნებ შემიწყალო –
ღატაკი კაცი ვარ, ვროშავდი რაღაცას.
ლ ა მ ა ქ ე
რას ლაპარაკობდი, არ იტყვი?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
580 არ მახსოვს.
იარაღს რომ ვხედავ, გული მიღონდება.
გთხოვ, ეს საფრთხობელა მაინც მომაშორე.
(ლამაქეს ფარზე მიუთითებს.)
ლ ა მ ა ქ ე
(ფარს დებს)
აჰა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აქეთ მოსწი და გადმოაბრუნე.
ლ ა მ ა ქ ე
(ფარს ამოზნექილი მხრით დებს)
აქ დავდე.
– 63 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(ფართან დაიხრება)
ერთი ფრთა მომეცი ჯიღიდან.
ლ ა მ ა ქ ე
აი ფრთა, აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
585 თავი დამიჭირე,
მაგ მუზარადებზე სულ გული მერევა.
ლ ა მ ა ქ ე
შენ ეი, რას შვრები? ფრთით გინდა ასაქმო?
ეს ფრთა ხომ…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რისია, რომელი ფრინველის?
(ფრთას აკვირდება)
ვიცი ეს ფრინველი – ტრაბახბაქიოსი.
ლ ა მ ა ქ ე
მოგკლავ, შე საწყალო!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
590 ვერ მომკლავ, ლამაქე;
აქ შენ უძლური ხარ; თუ რამ შეგიძლია,
ამას ვერ წამაჭრი? ხომ გაქვს იარაღი!
ლ ა მ ა ქ ე
ამას მეუბნები გლახაკი სტრატეგოსს?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს მე ვარ გლახაკი?
ლ ა მ ა ქ ე
აბა სხვა ვინა ხარ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
595 ვინ? – პატიოსანი კაცი ვარ, უბრალო.
ომი რომ დაიწყო, ლომივით ვიბრძოდი,
როცა შენ უმაღლეს ხელფასებს ითხოვდი.
– 64 –
ლ ა მ ა ქ ე
მე ხომ ამირჩია…
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამიოდ გუგულმა.
მე ზავს მივაღწიე, – მშვიდად ვერ შევხედავ,
600 ბერიკაცები რომ ჯარში გარეკონ და
თქვენ, ახალგაზრდები, ბრძოლებს გაურბოდეთ.
ერთნი თრაკიაში მიდიხართ სამ დრაქმად,
ფენიპეს ვაჟები, თაღლითიპარქიდნი,
სხვანი ქარესთან აქ ქაონიელებთან,
605 გერეტოტუტუცნი, დიომეცბიერნი,
ან კამარინაში, ან საქირქილეთში.
ლ ა მ ა ქ ე
ჩვენ ხომ აგვირჩიეს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, რატომ ხდება, რომ
თქვენ რაღაცნაირად სულ ხელფასს ღებულობთ,
(გუნდზე მიუთითებს)
ესენი – ვერასდროს? მართლაც, მარილადე,
610 ჭაღარა კაცი ხარ, ელჩად თუ ყოფილხარ?
ხომ ხედავ, არაო; თუმც კი ეკუთვნოდა.
თქვენ, მენახშირიოს, მტვირთავოს, მუხიოს,
ნახეთ ეკბატანა, ანდა ქაონია?
არაო, ამბობენ. შენ და კესირას ძემ
615 ხომ ნახეთ? არადა, ვალებს არ იხდიდით.
ძველი მეგობრები რომ დაგინახავდნენ,
მაგათ ერიდეთო, ახლებს აფრთხილებდნენ.
ლ ა მ ა ქ ე
ო, დემოკრატია! ეს მოსათმენია?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
არა, რა თქმა უნდა, ფულს თუ არ მოგცემენ.
ლ ა მ ა ქ ე
620 იცოდე, სუყველა პელოპონესელთან
დაუსრულებელი ომები მექნება,
– 65 –
გმირულად შევუტევ ზღვასა და ხმელეთზე.
(სახლში შედის.)
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩემთან კი სუყველა პელოპონესელი,
ყველა, მეგარელი თუ ბეოტიელი
625 ივაჭრებს; შენთან კი არავინ, ლამაქე.
(გადის.)
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კამათს ეს კაცი მოიგებს ნაღდად, ხალხსაც სხვა აზრი ექნება ზავზე.
მაშ, მოვიცილოთ მოსასხამები და შევუტიოთ ჩვენს ანაპესტებს.
დღემდე არასდროს, რაც კომედიის გუნდს ხელმძღვანელობს
ჩვენი პოეტი,
მაყურებელთან არ გამოსულა, თავისი ნიჭი არ შეუმკია;
630 მაგრამ მტრებმა რომ ცილი დასწამეს «გადაწყვეტასწრაფ»
ათენელებთან,
კომედიაში ქალაქს დასცინის და ხალხს ზემოდან გადმოჰყურებსო,
ახლა ისურვა, თავი დაიცვას «გადაწყვეტაცვლად» ათენელებთან.
ჩვენი პოეტი ამბობს, რომ ბევრი კარგი აქვს თქვენთვის
გაკეთებული,
მან დაგიშალათ უცხოელების სიტყვით ზედმეტად აღფრთოვანება
635 და ლიქნით ტკბობა; დოყლაპიებიც რომ აღარა ხართ, მას
უმადლოდეთ.
მოკავშირეთა ელჩები უწინ მოტყუებას თუ დაგიპირებდნენ,
«იის გვირგვინით შემკულთ» გიხმობდნენ; როგორც კი ამას
გეტყოდათ ვინმე,
«გვირგვინის» გამო აღტაცებულნი თქვენ ერთ ადგილზე ვეღარ
იცდიდით…
და თუკი ვინმე ფარისეველი აქ ახსენებდა «ბრწყინვალე» ათენს,
640 «ბრწყინვალეს» გამო სახლს აჩუქებდით, თუმცა «ბრწყინვალე»
ქაშაყიც იცის.
ეს კიდევ რაა, ათასგზის მეტი კარგი გასწავლათ ჩვენმა პოეტმა;
მან არ გაჩვენათ, თუ როგორია მოკავშირეთა დემოკრატია?
და ახლა, როცა გადასახადით მოდიან თქვენთან მოკავშირენი,
ერთი სული აქვთ იმათ, როგორმე საუკეთესო პოეტი ნახონ,
645 ვინაც ათენში დაუფარავად მხოლოდ სიმართლე ილაპარაკა.
ამ ვაჟკაცობამ და სიმამაცემ შორს გაუტანა ისე სახელი,
– 66 –
რომ, როცა სპარსთა დიდი ხელმწიფე სპარტის ელჩობას
გამოჰკითხავდა,
თავდაპირველად ის მოიკითხა, ზღვაზე რომელი ხართო ძლიერი;
მერმე იკითხა, დიდი პოეტი რომელს ჰკიცხავსო ყველაზე ხშირად;
650 რადგანო, ბრძანა, ვისაც ჰკიცხავენ, ის უკეთესი ხდება შემდგომში
და ომშიც ბოლოს გაიმარჯვებსო პოეტი-მრჩევლის პატრონი ხალხი.
ამის გამოა, ლაკონელები ახლა მშვიდობას რომ გთავაზობენ;
და ეგინასაც რომ მოითხოვენ: ამ კუნძულისთვის როდი ზრუნავენ,
მათ იმედი აქვთ, რომ ამ ხრიკებით გამოგაცლიან ხელიდან პოეტს.
655 თქვენ კი არაფრით არ დაანებოთ, – კომედიაში სიმართლეს გეტყვით.
გპირდებათ, კიდევ ბევრ კარგს გასწავლით, რომ ბედნიერნი იყოთ
მარადის;
არ გელიქნებათ და ჯამაგირსაც არ დაგპირდებათ, არ მოგატყუებთ,
არ ითაღლითებს, ქებით არ «მოგრწყავთ», კარგი რაცაა, იმას
გასწავლით.
ამის შემდეგ კი კლეონმა თუნდაც
660 მთები აღმართოს ჩემს წინააღმდეგ,
ვერ დამამარცხებს, რადგან სიკეთე,
ჭეშმარიტება ჩემს მხარეზეა.
ვერავინ მეტყვის, შენც იმასავით
უსირცხვილო და ლაჩარი ხარო.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
665 სტრ. აქ მოდი, მუზავ აქარნელო,
უშრეტო სიმძლავრევ ცეცხლისა!
მუხის ნაკვერჩხლიდან ცვივა ნაპერწკლები,
ხოლო საბერვლიდან ზურგქარი უბერავს
670 და ამ ნაკვერჩხლებზე თევზი იბრაწება,
გადაბრუნებისთვის ჩალიჩობს ვიღაცა,
ცომს ზელენ… მოდი, დიდებულო
სოფლურო სიმღერავ, უტკბესო,
675 გვეწვიე, მოდი მეზობლებთან.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
ჩვენ, ბებრები, ჩვენ, ძველები, ნაწყენნი ვართ ქალაქზე:
ჩვენ ხომ ზღვაზე ვიბრძოდით და იმის ღირსიც ვერ გავხდით,
პატივი რომ გეცათ ჩვენთვის, – უსაშინლეს დღეში ვართ;
ბერიკაცებს გვამცირებენ, სამართალში გვაძლევენ
680 და ყმაწვილი რიტორები დაგვცინიან სასტიკად.
– 67 –
ჩვენ კი სმენა გაგვიფუჭდა, გვიღალატა ენამაც.
მხოლოდ კეტის იმედი გვაქვს, – ჩვენი პოსეიდონის;
სიბერისგან ძლივს ვჩიფჩიფებთ ტრიბუნასთან დგომისას,
ვეღარაფერს ვეღარ ვხედავთ, გვეფარება ბურუსი.
685 ყმაწვილი კი მიესწრაფვის სინეგოროსობას და
ბრძოლას გვიწყებს, სულ ბრტყელ-ბრტყელი სიტყვით
გვიმასპინძლდება;
გაგვათრევს და კითხვებს გვისვამს, ყველა სიტყვა – მახეა,
ტითონოსებს გვკუწავენ და გვანჯღრევენ და გვამღვრევენ.
საცოდავი ბერიკაცი მიდის ვალდადებული,
690 თრთის და ტოკავს, ცრემლებსაც ღვრის, ეუბნება
მეგობრებს:
«კუბოს ფულიც აღარ დამრჩა, ყველაფერი წამართვეს».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ეს როგორ იქნება, მოხუცი
დაჩაგრონ სამართლის კარებთან,
ის, ვისაც ამდენი წამება უნახავს,
695 მამაცურ შუბლიდან ოფლი უწმენდია,
ვისაც მარათონში ომი მოუგია!
ჩვენ იქ, მარათონში მტერს ვაწიოკებდით,
ახლა საძაგლები ათენში
700 ჩვენ გვაწიოკებენ, გვტანჯავენ!
ამაზე რას იტყვის მარფსია?
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
მაშ, ეს არის სამართალი, დაღრეკილი ბებერი,
თუკიდიდე დააქციოს შვილმა კეფისოდემეს –
705 ვიღაც სკვითმა, უბადრუკმა, ყბედმა სინეგოროსმა?
შემებრალა, ცრემლი წამსკდა, როცა ეს დავინახე:
ბერიკაცი დაუნდობლად შეანჯღრია მსროლელმა.
ო, დემეტრეს გეფიცები, თუკიდიდე სიყრმეში
დედოფალს არ მოუთმენდა, ქალღმერთს არ დაინდობდა,
710 შეარჩევდა ათ ევათლეს, დაჯაბნიდა ათივეს,
სამი ათას მაგარ მსროლელს დააფრთხობდა ყიჟინით
და ამ კაცის ნათესავებს აჯობებდა სროლაში.
მაგრამ თქვენ ხომ ბერიკაცებს მშვიდად არ დააძინებთ!
დაადგინეთ მაინც, ცალკე იყოს საქმის გარჩევა:
715 ბებრებისთვის სულ უკბილო ნახეთ სინეგოროსი,
– 68 –
ჭაბუკთათვის კი კლინიას გარყვნილი და ყბედი ძე.
რა მოხდება, დავადგინოთ, მიუსაჯონ დღეიდან
ბერიკაცებს – ბერიკაცმა, ჭაბუკებს კი ჭაბუკმა?
მეოთხე ეპისოდიონი
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი, ხელში სამი ქამარი უჭირავს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აი, ეს იქნება საზღვარი ბაზრისა.
720 პელოპონესელებს და ბეოტიელებს,
თუნდაც მეგარელებს აქ ნება ეძლევათ
ივაჭრონ ჩემთან და არა ლამაქესთან.
ზედამხედველებად დავნიშნავ ბაზარში
სამ ქამარს ლეპრედან – «გატყავებულიდან».
725 აქ ვეღარ შემოვა ერთი სიკოფანტიც,
ერთი მაბეზღარიც… მე სტელას მოვიტან,
ამოკვეთილია ზედ ზავის პირობა;
აქ დავდგამ, კარგად რომ გამოჩნდეს ბაზარში.
შინ შედის, მარცხენა პაროდოსიდან შემოდიან მ ე გ ა რ ე ლ ი და მისი ორი
პ ა ტ ა რ ა გ ო გ ო ნ ა. ბეოტიელს დიდი ტ ო მ ა რ ა მოაქვს.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ათენის ბაზარო, ძმაო მეგარელთა,
730 როგორ მომენატრე, მშობელ დედასავით!
უმწეო შვილებო უბედურ მამისა,
წამოდით, ეძიეთ პური, თუ იპოვით.
ახლა კი მისმინეთ, დამიგდეთ… მუცლები.
თქვით, რა გირჩევნიათ: გაყიდვა? შიმშილი?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
735 გაყიდვა! გაყიდვა!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეც ამას არ ვამბობ? მაგრამ ვინ უგნური
გიყიდით და თქვენთვის ფულებს ვინ გადაყრის?
უნდა მოვიფიქრო რამე მეგარული…
აჰა, გაგასაღებთ ორივეს გოჭებად;
740 მოირგეთ პატარა ჩლიქები გოჭისა,
კარგი დედაღორის შვილებს დაემსგავსეთ;
– 69 –
ჰერმესს გეფიცებით, შინ თუ დაბრუნდებით,
შიმშილის სასტიკი ხელი არ აგცდებათ.
მაშ, ახლა დრუნჩებიც კარგად მიიმაგრეთ
745 და ამ ტომარაში ჩაძვერით ორივე.
დაიწყეთ ჭყვიტინი, ღრუტუნი, ხრუტუნი,
თითქოს გოჭები ხართ, შესაწირავები.
მე დიკეოპოლისს მოვძებნი, სადაა.
ე¡, დიკეოპოლის, გოჭები არ გინდა?
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაო, მეგარელო?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
750 სავაჭროდ მოვსულვართ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
როგორ ხართ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
შიმშილით ვკვდებით კერიასთან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კერია კარგია, ფლეიტაც თუ არის.
ახალი რა არის მეგარას?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ახალი?
რა გინდა, არ იყოს! მე რომ მოვდიოდი,
755 ქალაქის საბჭოში იმაზე ფიქრობდნენ,
როგორ მოხერხდება, – სწრაფად დავიღუპოთ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თავსაც დაიხსნიდით ტანჯვიდან.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მაშ როგორ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სხვა რაა ახალი, პური რა ფასია?
– 70 –
მ ე გ ა რ ე ლ ი
პური ძვირფასია მაღალი ღმერთივით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მარილი ხომ მოგაქვს?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
760 მარილი გაკლიათ?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ნიორი?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
სადღაა, ბატონო, ნიორი?
მინდვრის თაგვებივით რომ შემოგვესევით,
დარბეულ მიწაზე ნიორს რა დაარჩენს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოგაქვს?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
გოჭები მომაქვს შესაწირი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კარგია! მაჩვენე.
მეგარელს კალათიდან პ ი რ ვ ე ლ ი გ ო გ ო ნ ა ამოჰყავს.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
765 მართლაც კარგებია.
ო, რა მსუქანია! აწონე, თუ გინდა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
კაცო, ეს რა არის?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
გოჭია, ზევსს ვფიცავ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და სადაურია გოჭი?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეგარული.
რა, გოჭი არ არის?
– 71 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რაღაც არ მგონია.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
770 მაგარი რამაა! დახეთ უნდობლობას!
გოჭი არ არისო! გინდა, სანაძლეო
დავდოთ ლობიოზე, რომ ბერძნულ ენაზე
ამ ცხოველს ნამდვილად გოჭი ეწოდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბავშვია.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
დიოკლეს ვფიცავ, რომ, შვილივით
775 გავზარდე ეს გოჭი, სხვისი კი არ არის.
გაფიცებ, უსმინე. ჭყვიტინებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღმერთმანი,
არ მესმის.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ე¡, ხმა ამოიღე, გოჭუნა!
არ გინდა, საწყალო? არ დაიჭყვიტინებ?
ჰერმესს გეფიცები, სახლში დაგაბრუნებ.
გ ო გ ო ნ ა
780 ჭყვიტ-ჭყვიტ.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ეს გოჭი არ არის?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ახლა გოჭია,
გამოზრდი, – ბურვაკი იქნება.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ხუთ წელში,
ეს კარგად გახსოვდეს, დედასაც აჯობებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრამ შესაწირად არ ვარგა.
– 72 –
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ეგ რატომ?
რად არ გამოდგება?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
785 კუდი ხომ არ აბია!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ჯერ ხომ სულ ჩვილია! როცა დაღორდება,
მსხვილი და წითელი კუდი გაეზრდება.
(ტომრიდან მეორე «გოჭი» ამოჰყავს)
თუ გასასუქებლად გინდა, ეს აიღე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა ერთნაირი აქვთ აი, ეს ადგილი!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
790 დედმამიშვილები არიან, რა გიკვირს?
ეს რომ გასუქდება, ჯაგარს ამოიყრის,
ზვარაკად ივარგებს აფროდიტესათვის.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, აფროდიტეს გოჭებს სად სწირავენ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
სწორედ აფროდიტეს, იმის მეტს არავის!
795 თანაც რა ხორცი აქვს! რა უნდა ინატრო
შამფურზე წამოცმულ გოჭზე გემრიელი?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და დედის გარეშე ჭამა შეუძლიათ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ვფიცავ პოესიდონს, მამაც არ სჭირდებათ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას ჭამენ გოჭები?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
რაც გინდა, მიეცი.
ჰკითხე და გეტყვიან.
– 73 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღრუტ-ღრუტ-ღრუტ?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
800 ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მუხუდოს თუ შეჭამთ?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აბა, ფიბალისის ლეღვის ჩირს?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ლეღვზე კი რას იტყვით?
გ ო გ ო ნ ე ბ ი
ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ-ჭყვიტ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაგრად აჭყვიტინდნენ ლეღვის თაობაზე!
805 მაშ, ვინმემ შინიდან ლეღვი მომიტანოს
ამ გოჭუნებისთვის; ვნახოთ, თუ შეჭამენ.
მ ო ნ ა ს ლეღვი მოაქვს.
რას ახრამუნებენ! ძვირფასო ჰერაკლე!
ნეტავ მღრღნელეთიდან ხომ არ ჩამოსულან?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მაინც ვერ მოასწრეს ყველაფრის შესანსვლა:
810 ძლივს მოვახერხე და ეს ერთი ავწაპნე.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ღმერთმანი, სეირი თუ გინდა, ეს არის.
რამდენად მომყიდი ამ გოჭებს, მითხარი.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ამ ერთში მომეცი ნივრის ერთი გალა,
– 74 –
მეორე თუ გინდა, – ქენიკი მარილიც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ აქ მომიცადე, ვყიდულობ.
(შინ შედის.)
მ ე გ ა რ ე ლ ი
815 კარგია!
ო, ჰერმეს, ვაჭრობის მფარველო, ნეტავი
ასევე გავყიდდე ცოლსაც და დედასაც!
შემოდის მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
ვინ ხარ?
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მეგარელი გოჭის გამყიდველი.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
აი, ამ გოჭუნებს ახლავე დავასმენ,
შენაც მიგაყოლებ.
მ ე გ ა რ ე ლ ი
820 ო, ესეც მოსულა, –
ჩვენში ყოველგვარი სიავის სათავე.
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
მოგხვდება მაგისთვის! მომეცი ტომარა!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ე¡, დიკეოპოლის, ეს კაცი მაბეზღებს!
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვინ კაცი გაბეზღებს? ე¡, ზედამხედველნო,
825 აბა, მაბეზღარი გააგდეთ აქედან!
(მაბეზღარს)
შენ რა, უფითილოდ აპირებ «ნათებას»?
მ ა ბ ე ზ ღ ა რ ი
მაშ, არ დავაბეზღო მტრები?
– 75 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აგატირებ,
თუ არ გაიქცევი! სხვაგან იმუშავე!
(სცემს და აძევებს მაბეზღარს.)
მ ე გ ა რ ე ლ ი
უბედურებაა ათენში ეს ჭირი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
830 მშვიდად, მეგარელო. შენი გოჭებისთვის
მიიღე მარილი და გალა ნიორი.
აბა, გაიხარე!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
მე რა გამახარებს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, შენ თუ არ გინდა, დე, მე გავიხარო!
მ ე გ ა რ ე ლ ი
ჩემო გოჭუნებო, აღარ გყავთ მამიკო.
835 ჭამეთ და დალიეთ, რასაც დაგიგდებენ.
მეგარელი მიდის. დიკეოპოლისს შინ შეაქვს ტომარა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბედნიერია ეს კაცი!
თუ დაინახე, როგორ
წარუძღვა თავის საქმეებს?
კაცი ბაზარში დამჯდარიც
მოიწევს თავის მოსავალს;
თუკი მოუვა კტესია,
840 ან ვინმე ენატანია,
კიდეც ინანებს მწარედ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
აწი ვერავინ ვერ გავნებს,
თუნდ გითვალთვალოს ჩუმად.
თავისი უწმინდურობით
პრეპისიც ვეღარ გაგსვრის;
ნურც კლეონიმე გადარდებს.
845 ძვირფას მოსასხამს მოისხამ;
– 76 –
თუ ჰიპერბოლე შეგხვდება,
ვეღარ გაგირჩევს საქმეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ბაზარში აღარ შეგხვდება,
ვეღარ მობედავს შენთან
თმაშეკრეჭილი კრატინე –
უგარყვნილესი ვინმე,
850 არტემონივით გახრწნილი,
უპატიოსნო პოეტი,
იღლიებში რომ სუნი აქვს
თხატრაგასელი მამის.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ვეღარ დაგცინებს დღეიდან
პავსონი, ლირწი კაცი
და ქოლარგევსის სირცხვილი, –
855 ვერც ლისისტრატე მოვა;
ის, ბოროტებით აღსავსე,
რომ იყინება ნიადაგ
და მშიერია ყოველთვე
ოცდაათ დღეზე მეტ დღეს.
მეხუთე ეპისოდიონი
შემოდიან ბ ე ო ტ ი ე ლ ი და მისი მ ო ნ ა; უკან ფ ლ ე ი ტ ი ს ტ ე ბ ი მოჰყვებიან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
(ზურგიდან იხსნის ვეება ტომარას)
860 ჰერაკლეს ვფიცავარ, ბებერა გამიჩნდა!
აბა, ისმენია, ფრთხილად ჩამოიღე.
თქვენ კი, თებელებო, თქვენ, ფლეიტისტებო,
ნაგაზს შეუბერეთ ახლა უკანალში.
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(ფლეიტისტებს)
ჯანდაბას წასულხართ! მოშორდით ამ კარებს!
865 საიდან მოფრინდით, დასაღუპავებო?
აცხა, ქერისელო ბზუილფლეიტებო!
– 77 –
ფლეიტისტები გადიან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ვფიცავ იოლაეს, სიკეთე მიყავი!
თებედან მთელი გზა ზურგში მიბერავდნენ,
მიწაზე დაცვივდა ომბალოს ფოთლები.
870 საყიდლად თუ გინდა, ჩამოტანილი მაქვს
უბრალო ფრინველიც და ოთხფრთიანებიც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სალამი, თებელო, ქერისპურმჭამელო.
რა მოგაქვს?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
რაც ჩვენში არის, ყველაფერი:
თავშავა, ომბალო, წნულები, ფითილი,
875 იხვი და მაღრანი, გნოლი, წყლის ქათამი,
ნარჩიტა, ყვინთია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ზამთარი ხომ არ ხარ,
რამდენი ფრინველი გადმოგიფრენია!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ეს რაა! ბატი და კურდღელი, მელია,
კატა და თხუნელა, თახვი და ზღარბები,
880 წავი… კოპაისის ნამდვილი გველთევზაც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩამობრძანებულა თევზთა დედოფალი!
აბა, მოიყვანე, სიტყვა მაქვს სათქმელი.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
(გველთევზა ამოაქვს ტომრიდან)
შენ, კოპაისელთა ელჩო და ქალწულო,
აქ მოდი, მადლობა უთხარი უცხოელს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
885 ო, უსაყვარლესო, დიდი ხნის ნანატრო,
მოდი, ტრიგოდიის გუნდის ოცნებაო,
მორიქეს დობილო! მონებო, ტაფა და
დიდი საბერველი აქ გამომიტანეთ.
– 78 –
შემოდიან მ ო ნ ე ბ ი.
ბიჭებო, ბიჭებო, უყურეთ გველთევზას, –
890 ექვსი წლის ნანატრი სტუმარი გვეწვია.
აბა, მიესალმეთ, შვილებო! მე ნახშირს
გიშოვით ახლავე, ამ სტუმარს ვუხათროთ.
აბა, შეიყვანეთ… სიკვდილიც ვერსადროს
ვერ გამყრის მოხარშულ დღევანდელ სტუმართან.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
895 და მე კი რას მომცემ ამაში, ძვირფასო?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ამას დავიტოვებ ბაჟის საზღაურად.
აქ კიდევ ბევრი გყავს. მითხარი, რას ჰყიდი?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ამას სუყველაფერს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
და რამდენს მოითხოვ?
თუ – ფული არ გინდა და სურათს წაიღებ?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
900 ჰო, რაც აქ არის და იქ არ იშოვება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მაშ, ფალერონული ცქიმურა წაიღე,
ქოთნებიც…
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ცქიმურა? ქოთნები? არის იქ.
მე ვეძებ, რაც არ გვაქვს, აქ კი ბლომადაა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მივხვდი! მაბეზღარი ვინმე შეახვიე
და ისე წაიღე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
905 ორ ღმერთს გეფიცები,
დიდად მოვიგებდი, რომ მოვახერხებდე
ვინმე მაიმუნის წაყვანას აქედან.
– 79 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შეხედე, ნიკარქე მოდის დასასმენად.
შემოდის ნ ი კ ა რ ქ ე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
ვაჰ, რა პატარაა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სულ ბოროტებაა.
ნ ი კ ა რ ქ ე
ოჰ! ეს საქონელი ვისია?
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
910 ჩემია,
ღმერთმანი; თებედან მოვსულვარ.
ნ ი კ ა რ ქ ე
ახლავე
წავიღებ ამ ამბავს.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
თქვი, ომს რომ უცხადებ,
რამე დაგიშავეს შენ ამ ფრინველებმა?
ნ ი კ ა რ ქ ე
შენაც დაგაბეზღებ!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
მე რა დაგიშავე?
ნ ი კ ა რ ქ ე
915 ხალხი რომ არ იყოს, არც გიპასუხებდი;
ჩვენი მტრებისათვის მოგაქვს ეს ფითილი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მერე, რას ენთები ფითილის გულისთვის?
ნ ი კ ა რ ქ ე
მთელი ნავსადგურის დაწვა შეუძლია!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას, ფითილს?
– 80 –
ნ ი კ ა რ ქ ე
ჰო-მეთქი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მერე, რანაირად?
ნ ი კ ა რ ქ ე
920 მას ბეოტიელი რწყილზე დაამაგრებს,
ქარს დაელოდება და ცეცხლმოკიდებულს
არხით გააცურებს ნავსადგურისაკენ.
ერთ გემს თუ მოედო ცეცხლი, იმავე წუთს
მთელი ნავსადგური გადაიბუგება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
925 მთელი ნავსადგური – რწყილით და ფითილით?
ნ ი კ ა რ ქ ე
(მაყურებლებს)
თქვენ ხართ მოწმეები.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ხმა ჩააწყვეტინე,
მომეცი წკნელები, შევკრა რიგიანად,
თიხის ქოთანივით გზაში არ გაგიტყდეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. მაშ, შეუფუთე, ძვირფასო,
930 სტუმარს თავისი ნავაჭრი,
რომ არ გაუტყდეს
ეს საქონელი გზაში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს მე მომანდეთ, მაგან კი
იყვიროს ცეცხლზე დამსკდარმა,
ღმერთებისთვისაც
აუტანელმა კაცმა.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
935 რაში ივარგებს აწი?
– 81 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ო, ეს ჭურჭელი გახლავთ
ბოროტებათა ჭური და
სასამართლოთა სადღვები.
ამ ქვაბში ბევრი
მოიხარშება საქმე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
940 ანტ. მაგას ძნელად თუ მოიხმარ,
ვინ დააყენებს ამ ჭურჭელს
თავის ოჯახში,
სულ რომ ხმაურობს ასე?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამაგიეროდ – მყარია,
არც არასოდეს გატყდება,
თუკი ფეხებით
945 ჩამოჰკიდებენ თავქვე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
(ბეოტიელს)
გაკეთდა შენი საქმე.
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
გამომადგება, მგონი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
გამოიყენე, სტუმარო,
წაიყვანე და, როგორც გსურს,
950 ისე იხმარე –
მაბეზღარს ასე ხვდება.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვაჰ, ძლივს არ შევკარი ეს დასაღუპავი!
წაიღე ეგ შენი ქოთანი, თებელო!
ბ ე ო ტ ი ე ლ ი
აბა, ისმენია, ზურგი მოამზადე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
955 ეცადეთ, ძალიან ფრთხილად კი წაიღოთ,
წმინდა არაფერი არ მიგაქვთ… და მაინც.
– 82 –
თუნდაც იმადაა კარგი ეს ნავაჭრი,
რომ სიკოფანტების შიში არ გექნებათ.
ბეოტიელი გადის.
მეექვსე ეპისოდიონი
შემორბის ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
ე¡, დიკეოპოლის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა გინდა?
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
რა მინდა?
960 ეს დრაქმა ლამაქემ მომცა და მიბრძანა,
შაშვი მიყიდეო ზედაშეებისთვის;
ხოლო გველთევზაში სამ დრაქმას გვთავაზობს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რომელმა ლამაქემ ბრძანა, გველთევზაო?
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი
სასტიკმა, საშიშმა, ტყავისფარიანმა,
965 გორგონას რომ არხევს, ჯიღას აფრიალებს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ვერა, ზევსს ვფიცავარ, ფარიც რომ დამითმოს!
თავისი ჯიღები თევზებს უფრიალოს.
ხმას თუ ამოიღებს, ვუხმობ ზედამხედველთ.
ლ ა მ ა ქ ე ს მ ს ა ხ უ რ ი გადის.
ეს ჩემი ნავაჭრი მე გამომადგება.
970 შინ შევალ ჩიტების ფრთების ნაზ ხმაურში.
(შედის)
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ო, მთელო ქალაქო, შეხედე; უყურე ამ ზებრძენ მამაკაცს!
მან ზავი დადო და ძალუძს ყველაფერი იყიდოს,
– 83 –
975 რაც გამოადგება სახლისთვის და ერთი კარგი ქეიფისთვის.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
თავისთავად მოდის მასთან ყველაფერი.
ომს დღეიდან სახლში აღარ შემოვუშვებ,
980 არც არავის არ ვამღერებ «ჰარმოდიოსს»,
რადგან ომი ერთ მემთვრალე კაცს მაგონებს, –
ვინმეს სახლი სავსე თუ აქვს, შეეჭრება,
აუნგრევს და დაუნგრევს და ჩამოუნგრევს;
სულ ამაოდ მოვუხმობდი, ვაწყნარებდი:
985 «წამოწექი, მეგობრობის თასი შესვი»,
კიდევ უფრო აინთო და შეიშალა;
არც კი გკითხავს, შენი ყურძნის ღვინოს ისე დაწურავს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ფრთები გამოუსხამს და მიდის სადილად; რა მედიდურია!
კარებთან ბუმბული უყრია ბედნიერ ბერიკაცს.
ზავო! ქარიტთა და მშვენიერ კიპრისის დაო ჭეშმარიტო!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
990 პირმშვენიერო, უწინ, რად ვერ გამჩნევდი!
მხატვრებო რომ გვირგვინოსნად გვიხატავენ,
იმ ეროსმა ნეტა შეგვრთოს ჩვენ ერთარსად!
იქნებ ფიქრობ, ბებერი ვარ მეტისმეტად.
არა! სამგზის გავამართლებ, თუ ამირჩევ.
995 ჯერ ვაზს ჩავრგავ და რიგებად დავამშვენებ,
იმის გვერდით ლეღვის ტოტებს ავაყვავებ;
ყურძენი კი ნატიფ ღვინოს მომანიჭებს,
ვენახს ირგვლივ სულ ზეთისხილს შემოვურგავ,
ახალმთვარეს იმის ზეთით დავიზილოთ სხეული.
მეშვიდე ეპისოდიონი
მ ა ც ნ ე
1000 ხალხო, მომისმინე; ძველი წესისამებრ,
ამ ზედაშეებზე უნდა სვათ სუყველამ.
პირველი ვინც შესვამს, ტიკი მას ერგება.
სახლიდან გამოდის დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
– 84 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბავშვებო, ქალებო, არ გესმით? რას შვრებით?
მაცნეს არ უსმინეთ? მოხარშეთ, შებრაწეთ,
1005 გადააბრუნეთ და მერმე გამოიღეთ
შემწვარი კურდღელი! შეკონეთ გვირგვინი!
მომეცით შამფური, შაშვი წამოვაგო.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. მე მომცა შენი გონება,
გონება კიდევ რა არის,
1010 მე მომცა შენი სუფრა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რაა, მაშინ რას იტყვით,
შაშვს რომ გაჩვენებთ შემწვარს?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ეჰ, მართალი ხარ, მართალი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, გააჩაღე ცეცხლი!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1015 ხომ ხედავთ, მზარეულივით,
ნამდვილი ხელოვანივით
როგორ გააწყო სუფრა!
შემოდის გ ლ ე ხ ი.
გ ლ ე ხ ი
ვაი, მე უბედურს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჰერაკლე! ვინა ხარ?
გ ლ ე ხ ი
კაცი უბედური.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გაბრუნდი ახლავე.
გ ლ ე ხ ი
1020 ძვირფასო, შენ ერთს გაქვს ზავი და მშვიდობა;
– 85 –
ცოტა მიწილადე, ასე, ხუთწლიანი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რად გინდა?
გ ლ ე ხ ი
მოვისპე, ხარები დავკარგე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს როგორ?
გ ლ ე ხ ი
გადენეს ბეოტიელებმა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სამგზის უბედურო! თეთრები გაცვია?!
გ ლ ე ხ ი
1025 მე ხომ მინახავდნენ ისინი, ღმერთმანი,
თავისი ნაკელით.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ახლა რა გჭირდება?
გ ლ ე ხ ი
მათ გამო ტირილით თვალები დამევსო;
თუკი გებრალები დერკეტე ფილელი,
მშვიდობა წამისვი თვალებზე სასწრაფოდ.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1030 საერთო ექიმი ხომ არ ვარ, სულელო!
გ ლ ე ხ ი
გთხოვ! იქნებ როგორმე დავიხსნა ხარები.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წადი, პიტალეს შესტირე; არ მოგცემ.
გ ლ ე ხ ი
ო, მე გევედრები, წვეთი მშვიდობისა
მაინც ჩამიწვეთე ამ ლერწმის ღეროში.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1035 ერთ წვეთსაც არ მოგცემ. წადი და იტირე.
– 86 –
გ ლ ე ხ ი
ვაიმე უბედურს… რა მუშა ხარები!
(გადის.)
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ამ კაცმა ზავში იპოვა
რაღაც ტკბილი და, მგონია,
წვეთსაც არ მისცემს ვინმეს.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თაფლი დამისხი ძეხვზე და
1040 თევზი შემიწვი კარგად!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
თუ გესმის, როგორ ღრიალებს?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ახლა გველთევზაც შემიწვით!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ნაღდად შიმშილით დაგვხოცავს
1045 ჩვენც, მეზობლებსაც! ოჰ, სუნი!
რამოდენაზე ყვირის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს შეწვით! უყურეთ, კარგად რომ შეწითლდეს!
მერვე ეპისოდიონი
შემოდიან ნეფის მ ე ჯ ვ ა რ ე და დედოფლის დ ო ბ ი ლ ი.
მ ე ჯ ვ ა რ ე
ე¡, დიკეოპოლის!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს კიდევ ვინაა?
მ ე ჯ ვ ა რ ე
ნახე, რა ხორცია! ეს ნეფემ მოგიძღვნა
ქორწილის სუფრიდან.
– 87 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1050 ჰო, კარგი უქნია.
მ ე ჯ ვ ა რ ე
და გთხოვა, ამ ჯამში ზავი ჩამოუსხა,
რათა შინ დარჩეს და სიყვარულს მიეცეს;
ჯარი არ იზიდავს, ხომ ხვდები, რატომაც.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წაიღე, წაიღე ეს ხორცი, ნუ მაძლევ.
1055 ათასიც რომ მომცეს დრაქმა, არ ჩავუსხამ.
ეს ქალი ვინაა?
მ ე ჯ ვ ა რ ე
დედოფლის დობილი.
მაგას დააბარა რაღაც დედოფალმა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რას მეტყვი?
დედოფლის დობილი ყურში რაღაცას ჩასჩურჩულებს.
ღმერთებო, რა სასაცილოა
დედოფლის სურვილი! თურმე რა სჭირდება –
1060 შინ მსურს დავიტოვო მეუღლის ასოო!
(მონას)
ზავი მომიტანე. ამას კი გავატან,
ომი თუ ჩაღდება, ქალის რა ბრალია.
(ქალს)
მოიწი, ეგ ბოთლი მაღლა დაიჭირე.
იცით მოხმარება? დედოფალს უთხარი,
1065 როცა მის მეუღლეს ჯარში გაიწვევენ,
ამით დაუზილოს ასო იმ საღამოს.
მ ე ჯ ვ ა რ ე და დედოფლის დ ო ბ ი ლ ი გადიან.
(მონას)
აჰა, შეიტანე. ლიტრა მომიტანე,
მინდა რომ შევავსო ღვინით ეს ჯამები.
მეცხრე ეპისოდიონი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ვიღაცა მოიწევს წარბებაწეული,
– 88 –
1070 რაღაც საშინელი ამბავი თუ მოაქვს.
შემოდის მ ა ც ნ ე.
მ ა ც ნ ე
ტანჯვები, ბრძოლები და ლამაქეები!
შინიდან გამოდის ლ ა მ ა ქ ე.
ლ ა მ ა ქ ე
ვინ, ვინ მიკაკუნებს რვალიან კარებზე?
მ ა ც ნ ე
წამოსვლა გიბრძანეს შენ სტრატეგოსებმა
სასწრაფოდ, ახლავე. ჯარიც წაიყვანე;
1075 ზვავში ხეობები უნდა გადაკეტოთ.
ამბავი მოვიდა, რომ ზედაშეებზე
თავს დაგვესხმებიან ბეოტიელები.
ლ ა მ ა ქ ე
ასი სტრატეგოსი უნდა გამარჯვებას?
საშინელებაა, ზეიმს არ გაცლიან!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1080 ვაიმე არმიას, ომშილამაქეანს!
ლ ა მ ა ქ ე
ვაიმე უბედურს, ახლა შენც დამცინი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გინდა შეებრძოლო ოთხფრთა გერიონეს?
ლ ა მ ა ქ ე
ა¡ა¡,
როგორი ამბავი მაუწყა ამ მაცნემ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ა¡ა¡ა¡, ამ შიკრიკს რა მოაქვს სიახლე?
შემოდის შ ი კ რ ი კ ი.
შ ი კ რ ი კ ი
ე¡, დიკეოპოლის!
– 89 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა მოხდა?
შ ი კ რ ი კ ი
1085 სადილზე
წამოდი სასწრაფოდ, დოქიც წამოიღე,
შენ ხომ დიონისეს ქურუმმა მოგიხმო.
იჩქარე, სადილი უკვე გვიანდება,
სხვა ყველაფერი კი გამზადებულია:
1090 საწოლი, მაგიდა, ბალიში, საგები,
გვირგვინ-მუშკ-ამბარი, ტკბილი, მეძავები,
კვერები, ნამცხვრები, ღვეზელი, ქერქები,
მოცეკვავეები და «ჰარმოდიოსი».
აჩქარდი, წამოდი.
ლ ა მ ა ქ ე
ვაი, მე უბედურს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1095 ჰო? ფარზე გორგონა ხომ გაქვს დახატული!
(მონას)
კარები დაკეტე, საჭმელი ჩამიწყონ.
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, ბიჭო, საველე ჩანთა მომიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ე¡, ბიჭო, კალათი აქ გამომიტანე!
მ ო ნ ე ბ ი ასრულებენ თავიანთი ბატონების ამ და შემდგომ ბრძანებებს.
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ხახვი და მარილი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1100 თევზი შებოლილი! ხახვი მეზიზღება.
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, ბიჭო, ფოთოლში თევზი შემიხვიე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მეც, ბიჭო, ფოთოლში – ხორცი, ერბოკვერცხი!
– 90 –
ლ ა მ ა ქ ე
ე¡, მუზარადისთვის ფრთები მომიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ფრთებზე გამახსენდა: შაშვი და ქედანი!
ლ ა მ ა ქ ე
1105 თეთრი და ლამაზი ფრთა აქვს სირაქლემას.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ქედანს კი ხორცი აქვს ნაზი, მოწითალო.
ლ ა მ ა ქ ე
თავი დაანებე, კაცო, ჩემს საჭურველს!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
თავი დაანებე შაშვს, ნუღარ უყურებ!
ლ ა მ ა ქ ე
ჯიღა და შალითა! სწრაფად მოიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1110 თეფშზე დამიჭერი კურდღელი! საჩქაროდ!
ლ ა მ ა ქ ე
ეს რაა, რწყილებმა შეჭამეს ჯიღები?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(თეფშს დაჰყურებს)
ეს რაა, სადილსაც აღარ დავუცადო?
ლ ა მ ა ქ ე
(დიკეოპოლისს)
იქნებ შეგეწყვიტა ჩემთან ლაპარაკი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ ვინ გეუბნება? მონასთან ვკამათობ.
(მონას)
1115 გინდა, სანაძლეო დავდოთ და ლამაქეს
ვკითხოთ: რა სჯობია, შაშვი თუ კალია?
ლ ა მ ა ქ ე
ვაჰ! როგორ დამცინი?!
– 91 –
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მონას)
ამბობს, კალიაო.
ლ ა მ ა ქ ე
შუბი ჩამოხსენი, ბიჭო, მოიტანე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ძეხვი ჩამოხსენი, ბიჭო, მოიტანე!
ლ ა მ ა ქ ე
1120 აბა, შალითიდან უნდა ამოვიღოთ.
მიდი, დაექაჩე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მონას ძეხვს აწვდის)
შენაც დაექაჩე!
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ფარის დასადგამი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
შენ, ბიჭო, ღუმელი! მუცლის დასადგამი!
ლ ა მ ა ქ ე
მრგვალ ფარს ვერ მოიტან, ბიჭო, გორგონიანს?!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1125 ე¡, ბიჭო, სად არის მრგვალი ხაჭაპური?!
ლ ა მ ა ქ ე
ეს ახლა დაცინვა არ არის? რას იტყვით?
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ეს რა, ხაჭაპური არ არის? რას იტყვით?
ლ ა მ ა ქ ე
(მონას)
შენ ზეთი დაასხი!
(მონა ფარს ზეთს ასხამს)
სპილენძზე გამოჩნდა
მშიშარა მოხუცი, დასჯის ეშინია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
– 92 –
(მონას)
შენ თაფლი დამისხი!
(თაფლიან ჯამს ჩაჰყურებს)
1130 აქაც ჩანს მოხუცი,
გორგონა-ლამაქე ფეხებზე ჰკიდია.
ლ ა მ ა ქ ე
ბიჭო, მომიტანე ჩემი საჭურველი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ჩემი იარაღი – ჯამი ამოიღე!
ლ ა მ ა ქ ე
ამას ჩავიცვამ და მომხდურთ დავერევი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1135 ამას შევხრუპავ და სულ გადავირევი!
ლ ა მ ა ქ ე
შენ, ბიჭო, საგები ფარზე მიამაგრე!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ბიჭო, შენ სადილი კალათში ჩამიწყვე!
ლ ა მ ა ქ ე
ამ ჩანთას ავიღებ და მივალ ლაშქართან.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
მოვისხამ მოსასხამს და მივალ… სადილთან.
ლ ა მ ა ქ ე
1140 შენ, ბიჭო, აიღე ფარი და იარე.
როგორ თოვს! ოჰ, ამის… ზამთრის ამინდია.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
აიღე საჭმელი. ღვინის ამინდია.
სხვადასხვა მხარეს გადიან ლ ა მ ა ქ ე და დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, გაიხარეთ თქვენს ლაშქრობებში;
რა განსხვავებულ გზებს დაადექით!
1145 ეს რომ ნადიმზე მიდის გვირგვინით,
– 93 –
ის – გაყინული დაიცავს საზღვარს.
ეს მიუწვება
გაზაფხულივით გაფურჩქნილ გოგოს,
ერთი ადგილიც დაესრისება.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
1150 სტრ. ანტიმაქეს, «წვეთის» ძეს, ვითომ პოეტს
და უნიჭო «ხელმძღვანელს», –
ბევრი რომ არ ვიტიტინო, – დაღუპავდნენ ღმერთები!
1155 ქორეგოსი იყო, ჰოდა ლენეებზე სულ მშიერი დამტოვა!
ო, მანახა, მოეთხოვოს
შებრაწული ქაშაყი და
წამოწოლილს პირზე ნერწყვი მოსდგომოდეს;
ხომალდივით შემოსული თევზი
1160 მისთვის უცებ მოეტაცოს ქოფაკს!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ეს ცოტაა მაგისთვის. სხვა სიავეც მოუვიდეს საღამოს.
ეჯირითოს მთელი დღე და ბრუნდებოდეს დაღლილი.
შეხვედროდეს გალეშილი ორესტე და ქვა ჩაერტყას გოგრაში!
ქვის აღება დააპიროს,
სიბნელეში ქვის მაგივრად
1170 კარგი ფუნა მოენახოს, სულ ახალი;
მოისროლოს ეს ძვირფასი ლოდი,
იმას აცდეს და კრატინეს მოხვდეს!
მეათე ეპისოდიონი
შემორბის შ ი კ რ ი კ ი.
შ ი კ რ ი კ ი
მონებო, რომლებიც ლამაქეს სახლში ხართ,
1175 წყალი გააცხელეთ ახლავე ქოთანში,
ტილო მოიტანეთ, საცხი გაამზადეთ,
სადმე გამოძებნეთ ბანდი კოჭისათვის.
კაცი დაჭრილია, – თხრილზე რომ გადახტა,
მარგილი შეერჭო, კოჭიც ამოიგდო;
1180 მერმე წაიქცა და თავიც გაიტეხა,
მრისხანე გორგონა წამოხტა ფარიდან.
როცა მუზარადიც დაეცა ლოდებზე,
– 94 –
ვეღარ მოითმინა და ხმა ამოიღო:
«ო! უკანასკნელად გიყურებ, სინათლევ,
1185 გტოვებ და მივდივარ. უკვე აღარა ვარ!»
ეს თქვა და უმალვე არხში გადაეშვა.
კვლავ წამოიმართა, მომხდურთ გზა მოუჭრა,
შუბით დაედევნა და ააწიოკა.
გამოჩნდა თვითონაც. გააღეთ კარები!
კოჭლობით შემოდის ლ ა მ ა ქ ე; ორ ჯარისკაცს ეყრდნობა.
ექსოდოსი
ლ ა მ ა ქ ე
1190 ატატა¡, ატატა¡!
ვაი, რა საშინლად მტკივა მე უბედურს!
ვკვდები მეტოქეთა შუბით განგმირული.
1095 ამაზე უფრო სატირალი საქმეც მომივა,
დიკეოპოლისს თუ დავენახე ასე დაჭრილი, –
დამცინებს უთუოდ.
შემოდიან დიკეოპოლისი და ორი მეძავი.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ატატა¡, ატატა¡!
კომშივით მკვრივი და მრგვალია ეს მკერდი!
1200 ნაზად მეამბორე, ოქროვ, საყვარელო!
ვნებიანად ჩამეკონე ტუჩებში, –
თასის დაცლა დაგასწარი, მეკუთვნის!
ლ ა მ ა ქ ე
რა დაწყევლილი ვარ, რა უბედური ვარ!
1205 ვაი, ჩემო ტკივილო და ჭრილობავ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
გამარჯობა, ცხენოსანო ლამაქე!
ლ ა მ ა ქ ე
ვიტანჯები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(პირველ მეძავს)
რატომ მკოცნი?
– 95 –
ლ ა მ ა ქ ე
ვეწამები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მეორე მეძავს)
რატომ მკბენ?
ლ ა მ ა ქ ე
1210 მე უბედურს ბრძოლა ძვირად დამიჯდა!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
რა, გადასახადი დაწესდა ზეიმზე?
ლ ა მ ა ქ ე
ვა¡ვა¡, პეან, პეან!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
დღეს რომ აპოლონის ზეიმი არ არის?
ლ ა მ ა ქ ე
(ჯარისკაცებს)
მომკიდეთ, ფეხებზე მომკიდეთ ხელები!
1215 ასე წამიყვანეთ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
(მეძავებს)
მომკიდეთ, ამაზე მომკიდეთ ხელები!
ასე წამიყვანეთ!
ლ ა მ ა ქ ე
თავი რომ მივარტყი, ვერაფერს ვერ ვხედავ,
თავბრუ მეხვევა.
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
1220 მე ქალის სურვილით გადარეული ვარ,
თავბრუ მეხვევა.
ლ ა მ ა ქ ე
სწრაფად წამიყვანეთ ახლა პიტალესთან,
მის ხელებს მიმანდეთ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
ლოთებთან მივდივართ! ვინ არის თამადა?
– 96 –
1225 მომეცით ტიკი!
ლ ა მ ა ქ ე
ო, შუბის წვერმა სასტიკად გადამილეწა ძვლები!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
წვეთიც არ დარჩა ამ ჯამში. მე გამიმარჯოს ახლა!
გ უ ნ დ ი
შენ გაგიმარჯოს, ბებერო! შენ გაგიმარჯოს, ყოჩაღ!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
სუფთა ღვინოა, იცოდეთ. დავცალე ერთი მოსმით!
გ უ ნ დ ი
1230 მართლაც ვაჟკაცი ყოფილხარ! ნაღდად გეკუთვნის ტიკი!
დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი
უკან მომყევით სიმღერით: «ვაშა, ბებერო, ვაშა!»
გ უ ნ დ ი
მაშ, გამოგყვებით სიმღერით:
«ვაშა, ბებერო, ვაშა!»
გიმღერით შენ და შენს ტიკს.
მ ხ ე დ რ ე ბ ი
მოქმედნი პირნი
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი.
დ ე მ ო ს ი ს მ ო ნ ე ბ ი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე ა გ ო რ ა კ რ ი ტ ო ს ი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი, დემოსის მსახური.
მ ხ ე დ ა რ თ ა გუნდი.
დ ე მ ო ს ი, ათენელი ხალხი.
მოქმედება მიმდინარეობს დემოსის სახლის წინ;
სახლი მოთავსებულია ორქესტრას სიღრმეში.
პროლოგი
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი (ათენელი მხედართმთავრის, დემოსთენეს ნიღბით)
გამორბის სახლიდან.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე უბედურს, ვაიმე, ვაიმე!
დაღუპეთ, ღმერთებო, ახალშეძენილი
პაფლაგონელი და მისი განზრახვები!
სახლიდან გამორბის მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი (მხედართმთავარ ნიკიას ნიღბით).
რაც ეს უკეთური სახლში შემოგვეჭრა,
5 დაოსებულნი ვართ ცემით მსახურები.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
პაფლაგონელთაგან პირველი მოისპოს
თავისი ხრიკებით!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როგორ ხარ, საბრალოვ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ცუდად ვარ, შენსავით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
აქ მოდი, ორივემ
ერთად ვიქვითინოთ ოლიმპესებურად.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ერთად სლუკუნებენ)
10 მუმუმუ, მუმუმუ, მუმუმუ, მუმუმუ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ნეტავ რას ვკრუსუნებთ ორივე ამაოდ?
ტირილს არ აჯობებს, რამე ხსნა ვეძებოთ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
და რა გზას დავადგეთ?
– 99 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ თქვი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
შენ მითხარი,
რომ არ გეკამათო.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მე არ შემიძლია,
15 ჯერ შენ გაბედე და მეც ვიტყვი შენს შემდეგ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
17 მხნეობა არ მყოფნის. როგორ შეიძლება
18 ამის გამოხატვა ევრიპ-იდეურად? –
19 «რად არ მეუბნები, რაც მე მაქვს სათქმელი?»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
16 არ გინდა, არ გინდა! ნუ გაამჟაუნებ!
20 რამე მოიფიქრე, ბატონს რომ დავუძვრეთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
აბა, თქვი: «და-ვი-დეთ», ასე, მიყოლებით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჰო, ვიტყვი: «და-ვი-დეთ».
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ახლა მიუმატე:
«მტერ-თან-გა».
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
«მტერ-თან-გა».
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ძალიან კარგია.
თითქოს ხელს იქნევდე, ისე მიაყოლე:
«და-ვი-დეთ», «მტერ-თან-გა»…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
25 «და-ვი-დეთ-მტერ-თან-გა-
და-ვი-დეთ-მტერ-თან-გა»… «მტერთან გადავიდეთ».
– 100 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
კარგია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ! მაგრამ მეშინია,
ტყავი არ გადაგვძვრეს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
თქვი, რატომ გგონია!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როცა ხელს იქნევენ, ტყავი ხომ გა-და-დის?!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
30 ასეთ გასაჭირში ყველაფერს აჯობებს,
მუხლი მოვიყაროთ ღმერთების კერპებთან.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რაო? კერპებთანო? შენ რა, გწამს ღმერთები?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ნამდვილად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
და ამას როგორ ასაბუთებ?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
«ღმერთი მემტერება» – საბუთი არ არის?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
35 კარგად დამარწმუნე. სხვა რამე მოვძებნოთ.
გინდა, ყველაფერი ვუთხრათ მაყურებლებს?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ცუდი არ იქნება. ერთი კი მოვთხოვოთ:
სახეზე დაეტყოს სუყველას აშკარად,
თუ მოეწონება სიტყვა და თამაში.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
40 მაშ, ვიწყებ მოყოლას: ბატონად გვყავს ერთი
ტეტია მოხუცი, ლობიოს მოყვარე,
ანჩხლი, ფხუკიანი, გამოყრუებული
დემოსი, პნიქსის ძე… ახალმთვარეობას
– 101 –
იყიდა ბებერმა ეს პაფლაგონელი –
45 ცბიერი მეტყავე, ცილისმწამებელი.
მოხუცის ხასიათს ალღო რომ აუღო,
ჩვენს ბატონს შეუძვრა ტყავპაფლაგონელი,
დაუწყო ფერება, ლიქნა და ლაქუცი,
თავბრუ დაახვია, ისე ელაქლაქა:
50 «დემოს, გაარჩიე საქმე ერთადერთი,
მერე დაიბანე, მიირთვი, მიიღე
შენი ტრიობოლი. ვახშამი მოგართვა?»
თუ ჩვენ გავამზადეთ რაიმე, მოგვტაცებს
და ბატონს მიართმევს ის, პაფლაგონელი.
55 პილოსში მოვზილე ცომი ლაკონური,
ის კი მომეპარა, მზაკვრულად მომტაცა,
მისად გაასაღა ჩემი მოზელილი!
ჩვენ გვაგდებს, სულ გვიშლის, ბატონს ვემსახუროთ;
როცა ის სადილობს, გვერდით დაუდგება
60 და ტყავის… გვირგვინით უფრთხობს… ორატორებს.
ორაკულს უმღერის, აოგნებს ბერიკაცს.
სულ რომ გააშტერა, მიმართა ხვანჯების
მისეულ ხელობას: მსახურებს აშკარად
ცილს გვწამებს, ჩვენც გვიწევს ხშირ-ხშირად მიტყეპვა.
65 ყველანი დაგვტანჯა, ბრალს გვდებს და გვაწამებს,
საჩუქრებს თხოულობს, ასე გვეუბნება:
«ვერ ხედავთ, ჰილასი რომ გავამათრახე?
თუ არ დამიჯერებთ, ხვალვე სულს ამოგხდით».
ჩვენც ვაძლევთ. არ მისცემ და განრისხებული
მოხუცი გაგთელავს, რვაგზის გაზღვევინებს.
(მეორე მსახურს)
ახლა კი ავჩქარდეთ, უნდა მოვიფიქროთ,
თუ რა გზას დავადგეთ, ვის უნდა მივმართოთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაფერს აჯობებს, «და-ვი-დეთ», ძვირფასო.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მაგრამ პაფლაგონელს რას გამოაპარებ!
75 ყველაფერს არ ხედავს? ცალ ფეხს რომ პილოსში
დაადგამს, მეორე აქ უდგას, კრებაზე.
ისე აქვს გადგმული ნაბიჯი, რომ ხელებს
– 102 –
ეტოლიელები ხედავენ, უკანალს –
ქაონიელები, ტვინს – კლოპიდელები.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
80 ყველაფერს აჯობებს, მოვკვდეთ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეს არ კმარა,
ყველაზე გმირულად უნდა აღვესრულოთ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაზე გმირული სიკვდილი იქნება,
ხარის სისხლს თუ დავლევთ და იმით მოვკვდებით.
ისე აღვესრულოთ, როგორც თემისტოკლე.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
85 სჯობს, სუფთა ღვინოთი დავლოცოთ ღვთაება,
იქნება, რაიმე ბრძნული გვაპოვნინოს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
სუფთა ღვინოთიო?! შენ ხომ სულ სმა გახსოვს!
რომ გაილეშები, ჭკუას სულ დაკარგავ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ წყალს სცემ პატივს და წყალს ნაყავ ამიტომ.
90 როგორ გამიბედე, ღვინო გამილანძღე?!
სხვა რაა ღვინოზე უფრო პრაქტიკული?
ვინც სვამს, ის მდიდრდება, წარმატებას აღწევს,
სასამართლოშიაც მუდამ ის იმარჯვებს,
სხვებსაც ეხმარება, ცხოვრობს ბედნიერად.
95 აბა, გაიქეცი, ღვინო მომიტანე,
გონებას დავიწმენდ, რამეს მოვიფიქრებ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე, სადამდე მიგიყვანს შენი სმა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რაიმე კარგამდე. მიდი, მოიტანე!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი სახლში შედის.
მე კი წამოვწვები, გავიტრიტები და
100 დავაფრქვევ რჩევუკებს, აზრუკებს, განსჯუკებს.
– 103 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ბრუნდება ღვინის ჩაფითა და თასით)
გადავრჩი! ვერავინ ვერ მნახა, იმგვარად
ავწაპნე.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
რას შვრება იქ პაფლაგონელი?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ოჰ! ჩამორთმეული საჭმლით გამომსკდარა,
ტყავში გახვეულა და ხვრინავს თავისთვის.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
105 ახლა კი მოდი და ამივსე ეს თასი!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
აბა, წაუქციე ზედაშე ღვთაებას!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შესვი პრამნიოსის ღვთაების სასმელი.
(თასს გამოცლის)
ეს შენ მოიფიქრე, კეთილო ღვთაებავ.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მითხარი, რა არის?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჩქარა, ორაკული,
110 მოპარე იმას და აქ მოარბენინე,
სანამ გაიღვიძებს.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მაინც მეშინია,
ეგ შენი ღვთაება ავი არ აღმოჩნდეს.
(მიდის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამ ჩაფს აქ დავიდგამ, ერთს კიდევ მოვსვამ და
გონებას დავიწმენდ, რამეს მოვიფიქრებ.
– 104 –
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(ბრუნდება)
115 იქ პაფლაგონელი ხვრინავს და ბუყბუყებს…
წმინდა ორაკული მოვპარე, რომელსაც
სულ დაჰკანკალებდა.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ჭკუის კოლოფი ხარ!
მომე, წავიკითხო…
(თვალებით კითხულობს)
დამისხი, დავლიო,
აბა დააჩქარე. რაო, რა წერია?!
120 რა ორაკულია! მომეცი სასმისი!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
შესვი. რა წერია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
დამისხი მეორეც.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
იქ ასე წერია, «დამისხი მეორეც»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ო, ბაკის!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
რა მოხდა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მომეცი სასმისი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ბაკისი, ეტყობა, წრუპავს გვარიანად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
125 ო, პაფლაგონელო, ამიტომ მალავდი!
ამის გეშინოდა, შენზეა…
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
რა არის?
– 105 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
აი, აქ წერია, რომ დაიღუპება.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს როგორ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
როგორ და – აქ ნათლად წერია,
რომ ჯერ გაიმარჯვებს ძენძით მოვაჭრე და
130 იგი ჩაუდგება ქალაქს სათავეში.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს ერთი ვაჭარი. ამას ვინ მოჰყვება!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეორე იქნება ცხვრებით მოვაჭრეო.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ეს ორი ვაჭარი. მერე რა მოხდება?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამის მმართველობას ბოლოს მოუღებსო
135 უფრო საზიზღარი ვინმე, გაიმარჯვებს
პაფლაგონელიო, ტყავებით მოვაჭრე
დიდი მტაცებელი, საშინელხმიანი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
მაშ, ცხვრებით მოვაჭრე ტყავებით მოვაჭრის
ხელით იღუპება?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ!
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვაიმე!
140 და მეტი არ არის არავინ, ვაჭარი?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
არის. უცნაური ხელობის კაცია.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვინ არის, მითხარი!
– 106 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
უნდა ვთქვა?
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მას ვინც დაამარცხებს, მეძეხვე იქნება.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
ვფიცავ პოსეიდონს, კარგი ხელობაა!
145 მერედა, სად უნდა ვიპოვოთ ეს კაცი?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ვეძებოთ.
(ირგვლივ მიმოიხედავს.)
შეხედე! აქეთ მობრძანდება,
თითქოსდა განგებით! უბედნიერესო
მეძეხვევ, აქეთკენ წამოდი, ძვირფასო,
შენ უნდა დაგვიხსნა ჩვენცა და ქალაქიც.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა მოხდა? ვინ მიხმობს?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
150 აქ მოდი, გაიგე,
როგორ გაგიმართლა და გაბედნიერდი.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(პირველ მსახურს)
ემაგ ხონჩისაგან გაათავისუფლე,
კარგად აუხსენი ღმერთის ორაკული;
მე წავალ, დავხედავ იქ ჩვენს პაფლაგონელს.
(გადის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
155 ჯერ მაგ ტვირთისაგან განთავისუფლდი და
მერმე ეთაყვანე ღმერთებს, დედამიწას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა იყო? რა მოხდა?
– 107 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ნეტარო, მდიდარო,
ახლა – არაფერო, ხვალ კი – ყველაფერო!
ო, შენ, ბედნიერი ათენის მეუფევ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
160 მაცალე, ძვირფასო, შიგნეულს გავრეცხავ,
ძეხვსაც გავასაღებ… ნეტავ, რას დამცინი?!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შიგნეულს, სულელო?! აქეთ გაიხედე!
(მაყურებელზე მიუთითებს)
თუ ხედავ ამ რიგებს ხალხისა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
კი ვხედავ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ამათი ყველასი მეუფე იქნები:
165 პნიქსის, აგორასი და ნავსადგურისაც.
საბჭოს გადათელავ, ყველას დაიმონებ;
პრიტანიონში კი… გოგოებს მიიყვან.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ, რა თქმა უნდა! ეს კიდევ რა არის!
ხონჩაზე აძვერი და მიმოიხედე,
170 ირგვლივ მიმოფანტულ კუნძულებს თუ ხედავ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვხედავ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეტს არაფერს? სავაჭრო ხომალდებს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგათაც.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მერედა, სულ არ გიხარია?
– 108 –
მარჯვენა თვალით რომ კარიას გახედავ,
ნათლად დაინახავს კართაგენს მარცხენა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
175 თვალების ტრიალით «გავბედნიერდები»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენი გასაყიდი არის ყველაფერი.
ამბობს ორაკული, რომ შენ უდიდესი
კაცი შეიქნები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მითხარი, მეძეხვე
როგორ შევიქნები «კაცი უდიდესი»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
180 სწორედ მაგიტომაც მიაღწევ დიდებას,
მეძეხვე, წამხდარი, თავხედი რომა ხარ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და ძალაუფლების ღირსი რომ არა ვარ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ რატომ გგონია, რომ ღირსი არა ხარ?
185 რა თავმდაბლობაა?! თუ კეთილშობილი
მშობლების შვილი ხარ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ღმერთებს გეფიცები,
მხოლოდ უღირსების.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
უბედნიერესო!
მაგით შენ, იცოდე, დიდად იხეირებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგრამ მე, ძვირფასო, სულ არ მისწავლია –
ვიცი წერა-კითხვა, და ისიც საძაგლად.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
190 მაგ ნაკლის შესახებ არც უნდა მცოდნოდა!
ხალხზე ბატონობას არც განათლებული,
არც პატიოსანი კაცი არ სჭირდება,
– 109 –
მხოლოდ – უმეცარი და უსაზიზღრესი.
მაშ, გამოიყენე ღმერთის ორაკული.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
195 რაო, რა წერია?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ღმერთებს გეფიცები,
რთული და ბრძნულია მისი გამოცანა:
«როცა კი დაითრევს ბრჭყალებდაგრეხილი არწივი ტყავისა
თავისი ნისკარტით გამოყეყეჩებულ, სისხლისმსმელ
გველეშაპს,
უმალ დაიქცევა პაფლაგონიური ნახარში ნივრისა,
200 კუპატის გამყიდველთ მიაგებს უფალი უდიდეს დიდებას,
თუ დათანხმდებიან და შეელევიან ძეხვებით ვაჭრობას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე რა შუაში ვარ? ესეც ამიხსენი.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ტყავის არწივი ხომ პაფლაგონელია!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«ბრჭყალებდაგრეხილი»?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
იმას მიუთითებს,
205 რომ მისატაცებლად მზადა აქვს ხელები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ხოლო «გველეშაპი?»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეს სულ ნათელია.
ჯერ ხომ გველეშაპი ძეხვივით გრძელია,
და მერეც – ორივე ხომ «სისხლისმსმელია».
არწივს გველეშაპი ნაღდად დაამარცხებს,
210 თუკი მის სიტყვებზე არ წამოეგება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მომწონს ორაკული, ოღონდ ვერ გავიგე,
ხალხს როგორ წავუძღვე, მე რა შემიძლია?!
– 110 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ძალზე იოლია. რასაც აკეთებდი,
ისევ ის აკეთე: კარგად გამოშიგნე
215 საქმე, აამღვრიე და მზარეულივით
დაშაქრულ სიტყვებით დაატკბე დემოსი.
დემაგოგობისთვის რაც არის საჭირო,
შენ ყველაფერი გაქვს: ეს ხმა საშინელი,
ბაზრული აღზრდა და ცუდი წარმოშობა,
220 პითიაც მხარს გიჭერს, ყველა ორაკულიც,
გვირგვინი აიღე, დალოცე… სიბრიყვე,
ემზადე ბრძოლისთვის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემი მოკავშირე
ვინღა შეიქნება? მდიდრები ძრწიან და
ღარიბებს მაგათი შიშით ეპარებათ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
225 ხომ არის ათასი მხედარი, ისინი
მაგ კაცს ვერ იტანენ; მოქალაქეებშიც,
ვინც ღირსეულია, ან მაყურებლებში,
ვინც წესიერია – ყველა მოგემხრობა.
მეც შენთან ვიქნები, ღმერთიც შეგვეწევა.
230 ნუ შიშობ, არ არის აქ მიმსგავსებულიც,
შიშისგან ვერავინ გაბედა მაგისთვის
ნიღბის დამგვანება… და მაინც სუყველა
მიხვდება, ვინც არის, – ხალხი ჭკვიანია.
მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი
(სახლიდან ყვირის)
ვაიმე, გამოდის ის, პაფლაგონელი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(შემოდის ორქესტრაზე)
235 თორმეტ ღმერთს ვფიცავარ, თქვენ ვერ გაიხარებთ,
დემოსის ზურგსუკან პირი რომ შეჰკარით.
(შეამჩნევს თასს, რომლითაც პირველი მსახური სვამდა)
აქ ვინ მოიტანა თასი ქალკისური?
მაშ, გინდათ, ქალკისიც მტერთან გადავიდეს?
დაგღუპავთ, დაგხოცავთ, უსაზიზღრესებო!
– 111 –
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
240 შენ საით გარბიხარ? ო, კეთილშობილო
მეძეხვევ! ქალაქის საქმეს უღალატე?!
ე¡, მხედრებო, მოდით მალე, დროა უკვე, გამოჩნდით!
აბა, სიმონ, პანეტიოს, შეუტიეთ მარჯვნიდან!
(მეძეხვეს)
ხალხი მოდის, დაგვიბრუნდი, მოემზადე ბრძოლისთვის!
245 მტვრის ღრუბელი მოახლოვდა, სადღაც აქვე არიან.
მტკიცედ დადექ, შეებრძოლე, დაედევნე, აოტე!
შემორბის მ ხ ე დ რ ე ბ ი ს გ უ ნ დ ი.
პაროდოსი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სცემე, სცემე ამ თაღლით კაცს, ამ მწვალებელს მხედრების!
მჩაგვრელია, მტაცებლობის უფსკრული და მორევი!
თაღლითია, ჰო, თაღლითი, კიდევ ვიტყვი, ათასჯერ!
250 საკუთარი თაღლითობა დაგვანახა მრავალგზის!
ურტყი, ურტყი, დაედევნე, შეანჯღრიე, მიბეგვე,
არ დაინდო, ჩვენ მოგვყევი, შეუტიე ყვირილით
და უყურე, არ გაგექცეს, კარგად იცის ყველა გზა,
ქატოსაკენ გაიქცევა, როგორც ერთ დროს ევკრატე.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
255 ო, მოხუცნო, ო, მსაჯულნო, ტრიობოლის ძმობილნო,
თქვენ, ვის გამოც არც სიმართლეს, არც ტყუილს
გავურბოდი,
მომეშველეთ, დამეხმარეთ, პირი შეკრეს, მირტყამენ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სწორიც არის, საზოგადო ქონება რომ შეჭამე,
სუყველას რომ ხელს ჰკიდებდი, ამოწმებდი ლეღვივით,
260 თუ ვინ იყო მათგან ნედლი, მკვახე ან მოწეული…
264 ამოწმებდი – როგორია, ბატკანივით ალალი,
265 უანგარო, უბოროტო, ღარიბი თუ მდიდარი;
261 უწყინარი, დოყლაპია თუ გამოერეოდა,
262 ქერსონესშიც ყოფილიყო, აქ მოაყვანინებდი,
263 ზურგით შეაბრუნებდი და ზედ შემოაჯდებოდი.
– 112 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
266 თქვენც მაქციეთ ზურგი? განა თქვენ გამო არ მირტყამენ?
იმისათვის მცემენ ახლა, რომ ვისურვე, ქალაქში
თქვენი სიმამაცისათვის რამე ძეგლი დაგვედგა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ეს თაღლითი, ყალთაბანდი! ნახე, როგორ პირფერობს!
270 ჰგონია, რომ ბერიკაცებს გაგვაცურებს იოლად!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
273 ო, ქალაქო! ვაი, დემოს! ჩამინგრიე მუცელი!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
274 კიდევ ყვირი?! – თავდაყირა დააყენე ქალაქი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(მუშტს იქნევს)
271 მაგაში თუ გაიმარჯვა, ამით გაილახება!
272 გამოძრომას თუ ეცდება, ფეხსაც ავამუშავებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
275 ახლა ისე დავიყვირებ, გამეცლები უმალვე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(პაფლაგონელს)
ყვირილით თუ გაიმარჯვებ, ვაშას შემოგიძახებთ,
თავხედობით თუ გაჯობეს, თაფლისკვერი ჩვენია!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეზე მიუთითებს)
დაიჭირეთ მოღალატე! მოგახსენებთ, ეს კაცი
პელოპონესს ამარაგებს ჩვენებური… წვნიანით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
280 ზევსს ვფიცავ, მეც ბრალს ვდებ ამ კაცს, ცარიელი კუჭით რომ
მირბის პრიტანიონში და სავსეთი კი ბრუნდება.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ყველაფერი: პური, ხორცი, თევზი მოაქვს იქიდან,
ამის ნება პერიკლესაც არ ჰქონია არასდროს.
– 113 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(ყვირის)
ამწუთასვე ჩაგაძაღლებთ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სამმაგი ხმით დავიყვირებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გადავფარავ შენს ხმას მაინც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
უარესად დავიბღავლებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სტრატეგოსობ? – ცილს დაგწამებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზურგს ძაღლივით აგიჭრელებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
290 ვერ მაჯობებ თავხედობით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გადაგიჭრი გზებს, იცოდე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
აბა, თვალი გამისწორე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბაზარში ვარ მეც გაზრდილი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გაგგლეჯ, ხმას თუ ამოიღებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
295 გაგსვრი, კიდევ თუ ილაყბებ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ვიპარავ, შენ კი – არა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც ვიპარავ, ვფიცავ ჰერმესს!
– 114 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
წამასწრეს და ცრუდ ვიფიცებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გეხერხება მითვისება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
300 პრიტანებთან დაგაბეზღებ,
წმინდა ფაშვით რომ ვაჭრობდი
და მეათედს არ იხდიდი.
პირველი აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ.³ კადნიერებით, საძულველო, აავსე უკვე
305 ეს დედამიწაც, მთელი სახალხო კრებაც,
ჩანაწერებიც, სასამართლოც და ბაჟიც.
შენ ამოსვარე ლაფში მთელი ჩვენი ქალაქი
310 და აგვაჯანყე ჩვენაც.
შენ ხომ ჩვენი ათენიც კი დააყრუე ყვირილით,
გადასახადს უდარაჯებ, როგორც ძველი მეთევზე.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვიცი, ვიცი, რახანია, ამგვარ საქმეს მიკერავთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
315 კერვა შენი ხელობაა, ჩემი – ძეხვის შებოლვა.
გამოსჭრიდი უხარისხო ხარის ტყავს და მზაკვრულად
ვინმე უბირს დაიჭერდი, ერთ წყრთად მიასაღებდი,
ისიც ერთ დღეს იხმარდა და წყრთანახევარს გახდიდა.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ზევსს ვფიცავ, მეც მაგან ასე გამიკეთა, რომ მნახეს
320 მეგობრებმა, ახლობლებმა, დაიხოცნენ სიცილით,
პერგასამდე ძლივს მივედი, გამეფლაშა წაღები.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
თავიდანვე თავხედობით არ დაიწყე?
325 ეგ არ არის რიტორისთვის უმთავრესი?
შენც მაგაზე დაყრდნობილი მდიდარ სტუმრებს წველი და
შემოგყურებს ჰიპოდამეს ძე, ცრემლებით იხრჩობა.
– 115 –
მაგრამ ახლა სხვა გამოჩნდა, შენზე ბევრად
საზიზღარი, ის მომიტანს სიხარულს;
330 ცხადი არის, დაგამხობს და დაგამარცხებს ყველაფრით:
თაღლითობით, თავხედობით,
ეშმაკობით, სიცრუით.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ იმგვარად ხარ აღზრდილი, რომ ეკადრება ჩვენს დროს,
გვიჩვენე, სისულელე რომ არის სხვაგვარი აღზრდა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
335 ახლავე გეტყვით, ეს კაცი რა მოქალაქეც გახლავთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დამაცლი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა! ნაკლები თაღლითი არ ვარ არც მე!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
თუ არ გაჩუმდეს, უთხარი: «თაღლითი მყავდა მამაც!»
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვიტყვი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არ იტყვი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ზევსს ვფიცავ…
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე პოსეიდონს ვფიცავ,
პირველ სიტყვასაც ვიტყვი და ჩხუბსაც დავიწყებ, ვატყობ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
340 გავიფხრიწები ბოღმისგან.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაინც არ მოგცემ ნებას.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მიეცი ნება, მიეცი, გაიფხრიწოს და იყოს.
– 116 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თავხედო, როგორ მიბედავ, როგორ მიბრუნებ ენას?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ენა? – კარგია ქონდარში… კარგად თუ მიჭრის, რა ვქნა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ენა კი გიჭრის, საქმეს კი თავს ვერ მოაბამ ისე,
345 თუ ცოცხლად გამოშიგნული არ ჩაგაბარეს ხელში.
შენნაირებიც გვინახავს, თავი დიდ ვინმედ მოგაქვთ,
მეტეკოსთან თუ მოიგებთ რამე პატარა პროცესს…
მანამდე ღამეს ათენებთ, იზუთხავთ, წყლის სმით კვდებით,
ახლობლებსა და მეგობრებს ხშირ-ხშირად ჰკითხავთ რჩევას,
350 გაიმარჯვებთ და ტრაბახობთ, ჩვენც რიტორები ვართო!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შენ რისი სმითღა კვდებოდი, მთელი ქალაქი ჩვენი
რომ დააყრუე ლაქლაქით, ჩააწყვეტინე ენა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვის შემადარებთ, ვინა გყავთ? ცოტა მაცალეთ, ახლა
ცხელ თევზს დავურტყამ და მერე ზედ დავაყოლებ ღვინოს,
355 პილოსელ მხედართმთავრებს კი შემოვაჯდები კარგად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე ხარის კუჭმაჭს მივირთმევ, ღორის შიგნეულს შევჭამ,
ზედ დავაყოლებ მის ნახარშს, არც კი დავიბან ხელებს,
რიტორებს ისე მივდგები, ნიკიას შფოთში გავრევ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ერთი რამ არ მომეწონა, სხვა მხრივ კარგია სიტყვა,
360 საქმეთა მთელი ნახარში მარტომ რად უნდა შესვა?!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თუ მიაძღები ქორჭილას, ვერც მილეტელებს დაძლევ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნეკნებს შევჭამ და მაღაროს ვიყიდი მერე ჩემთვის.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
საბჭოში რომ შევვარდები, ყველაფერს ავრევ ძალით.
– 117 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ემაგ უკანალს ძეხვივით გამოგიტენი ახლა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
365 ხელს ჩაგავლებ და მაგ თავით გაგატანინებ კარებს!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(პაფლაგონელს)
მეც, პოსეიდონს ვფიცავარ, მეც მიმაყოლე მაგას.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
რას დაგადებდი ბორკილებს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბრალს დაგდებ ლაჩრობისათვის.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ტყავს გადაგაძრობ მთლიანად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
370 შენს ტყავს ტომრებად შევკერავ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სულ მიგალურსმავ მიწაზე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სულ ერთიანად დაგკეპავ!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ამოგიჯიჯგნი წამწამებს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გამოგიღადრავ მაგ ჩიჩახვს!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
375 ზევსს ვფიცავ, მზარეულივით
ხახაში ჩხირი ჩავუყოთ,
გადავუწიოთ ენა და
კარგად ჩავხედოთ სუყველამ,
სწორი ნაწლავი მოვძებნოთ
380 და შევისწავლოთ,
დაავადება არ ჰქონდეს.
– 118 –
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ³ არსებობს ქვეყნად ცეცხლზე უფრო მცხუნვარე რამეც
385 და უტიფარზე უტიფრესი სიტყვაც.
არც უბრალოა და არც იოლი საქმე,
მაგრამ მიდი და შეუტიე, ხელს ნუ დააკლებ!
შეპყრობილი გყავს უკვე.
თუ ახლავე დაეცემი და პირველი შეუტევ,
390 რა ლაჩარიც არს, ნახავ… ვიცნობ მაგის ხასიათს.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ეგ ყოველთვის აქ იყო, მთელი მისი მოსწრება,
შეხედავ და კაცს ჰგავს, ოღონდ ყველაფერი სხვისი აქვს,
ახლაც სხვისი მოსავალი მოიწია, ნაყოფი
წამოიღო, შებორკა და ახმობს, სანამ გაყიდდეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
395 თქვენი სულ არ მეშინია, სანამ საბჭო არსებობს,
სანამ ბჭობს და საქმეს არჩევს ჭკუათხელი დემოსი.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ³³ რა ურცხვია ყველაფერში, რა თავხედი!
ერთხელაც არ შეერხევა წარბი ტუტუცს!
400 თუ არ მძულდე, მე კრატინეს ქვეშაგები შევიქნე!
ან მორსიმეს ტრაგედიის სიმღერები მესწავლოს!
ყველაფერში ყველასაგან ქრთამს მოელი,
ფუტკარივით დაზუზუნებ «ყვავილებს»…
ლუკმა ისე დაგეკარგოს, როგორც გქონდა ნაშოვნი!
405 მხოლოდ ამას ვიმღერებდი:
«შესვი, შესვი ამ ამბისთვის!»
ულიოსის ძე, მოხუცი ზედამხედველი ხორბლის,
შემოსძახებდა პეანს და სიმღერას «ბაკქოს, ბაკქოს!»
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
თქვენ ვერ მაჯობებთ ურცხვობით, ო, პოსეიდონს ვფიცავ,
410 მაჯობებთ? – წილი არ მქონდეს ზევსისთვის მიძღვნილ
მსხვერპლში!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვფიცავ იმ მუშტებს, რომლებიც ბავშვობიდანვე ბლომად
მე მომხვედრია; ძველ დარტყმებს და განაკაწრებს ვფიცავ,
– 119 –
გადაგაჭარბებ ურცხვობით, თვითონაც მხედავ, ალბათ,
ნაბიჭევით ვარ გაზრდილი და რამხელა ვარ მაინც!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
415 ნაბიჭევითო, ძაღლივით?! რაებს მიბედავ მერე
ძაღლის საკვებით გაზრდილი მე, ამოდენა ქოფაკს?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ბავშვობიდანვე ასეთი ეშმაკის ფეხი ვიყავ,
მზარეულებთან მისვლისას ასე ვეტყოდი უმალ:
«გაზაფხულია, ბიჭებო, ერთი შეხედეთ მერცხალს!»
420 გაიხედავდნენ, ხორცისას მოვიპარავდი ნაჭერს.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მოხერხებულო… «ნაჭერო», კარგად გიქნია, ბრძნულად:
ჭინჭარს რომ შეექცეოდი, სულ არ უცდიდი მერცხალს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამას ფარულად ვშვრებოდი, თუ დამიჭერდა ვინმე,
ხორცს ვიმალავდი ლაჯებში, ცრუდ ვიფიცებდი ღმერთებს;
425 ორატორთაგან ვიღაცამ დამინახა და ბრძანა:
«არ შეიძლება, ეს ბავშვი დემაგოგი არ გახდეს.»
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მეც ვხვდები, რაზე შეგატყო – ორი ნიშანი მიეც:
ცრუდ იფიცებდი ღმერთებს და საჯდომშიც ხორცი გქონდა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(ორივეს ემუქრება)
მაგ სითამამეს განანებთ, შენაც განანებ, შენაც!
430 ამოვვარდები გრიგალი, ამოვვარდები ქარი,
ზღვას, დედამიწას, ყველაფერს გადაგიბრუნებთ ზათქით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქარით მაშინებ, გრიგალით? უცებ ჩამოვხსნი… ძეხვებს,
ზურგქარს მივყვები. შენ დაგრჩეს შენი «ზათქი» და ზარი.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
მე კი შენს ფსკერსაც მივხედავ, არ გაგეპაროს წყალი.
– 120 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
435 ათენელებს რაც მოჰპარე, ხომ არ გგონია, შეგრჩეს,
ვფიცავ დემეტრეს…
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
არიქა, ჩქარა მოუშვი თოკი,
ჩრდილოეთიდან დაჰბერა ცილისწამების ქარმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
შენ თვითონ პოტიდეადან ათი ტალანტი არ გაქვს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მერე რა? ერთი აიღე და დაშოშმინდი, გინდა?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(თავისთვის)
ასეთი კაცი აიღებს.
(მეძეხვეს)
440 აბა, მოვჭიმოთ აფრა,
ქარი დამცხრალა ცოტათი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ოთხჯერ გიჩივლებ… ას-ას ტალანტად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
როგორც დეზერტირს ოცსა და
როგორც ქურდს – ათასს მოგთხოვენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
445 მეც ვიტყვი, შენიანებმა
რომ შეურაცხყვეს ქალღმერთი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ შუბოსანი რომ გყავდა
ბაბუა?!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვისი? – მითხარი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
– 121 –
ჰიპიას ცოლის, ტყავ…რინეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
450 შენ ცრუობ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ კი თაღლითობ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
კარგად მიბეგვე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე!
პირი შეკრეს და მირტყამენ!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
შეუბრალებლად უთაქე,
მუცელში ურტყი ეგ შენი
455 კუპატი, ძეხვი,
დასაჯე თავხედი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
(მეძეხვეს)
კეთილშობილო… «ნაჭერო», შენ მირჩევნიხარ ყველას,
გამოჩნდი ქალაქისა და მოქალაქეთა მხსნელი,
რა ბრძნულად, მოხერხებულად დაამარცხე ეგ სიტყვით.
460 სიხარულისგან არც ვიცით, როგორ შეგასხათ ხოტბა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დემეტრეს ვფიცავარ, აქამდეც ვუწყოდი,
საქმეს რომ მიწყობდით და ისიც ვიცოდი,
463 რასაც აწებებდით და აკოწიწებდით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
465 მეც არ მემალება, არგოსს რას აკეთებ.
თითქოს არგოსელებს დაუმეგობრდა და
467 ლაკონელებთან კი აქვს პირი შეკრული.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
464 რატომ მჭედელივით არ ეპასუხები?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
468 ვიცი, საითკენაც უქშენს ეს საბერველს,
– 122 –
უნდა, რომ ტყვეები ჩასვას ბორკილებში.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
470 კარგია, «უქშინე», მაგან «აკოწიწოს!»
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(დარბაზზე მიუთითებს)
ვიცი, რომ ამათგან ბევრი მას ტაშს უკრავს.
(პაფლაგონელს)
ჩემთვის სულ ერთია, გინდ ოქრო მომეცი,
გინდ ვერცხლი, ძმაკაცი ვინმე მომიგზავნე,
– მე მაინც ყველაფერს ვეტყვი ათენელებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
475 ახლავე საბჭოში მივალ, მოვახსენებ,
თქვენ რასაც აპირებთ, პირი რომ შეჰკარით,
ღამით რომ ქალაქში ყრილობებს აწყობდით,
მეფეს და მიდიას რომ უთანხმდებოდით,
ბეოტიელებს რომ ანდობდით ყველაფერს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
480 რამდენად ჰყიდიან ყველს ბეოტიაში?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჰერაკლეს ვფიცავარ, გაგჭიმავ ტყავივით!
(საბჭოში მიდის.)
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ახლა კი, შენ იცი, გვაჩვენე სუყველას,
თუ რა შეგიძლია, თვითონ ხომ მოჰყევი,
ოდესღაც ხორცი რომ ლაჯებში შეიდე.
485 წადი, გაიქეცი ახლავე საბჭოში,
თორემ ის დაგასწრებს, მივა და უმალვე
ყველას ცილს დაგვწამებს, ყვირილსაც დაიწყებს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მივდივარ, მაგრამ ჯერ, რაც თან მაქვს, ყველაფერს,
დანებს და შიგნეულს, აი, აქ დავაწყობ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
490 მოიცა, აი ეს წაისვი კისერზე,
რომ მაგის მზაკვრობებს იოლად დაუძვრე.
– 123 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კარგად მითხარი, ძველი გიმნასტივით.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(ნიორს აძლევს)
აი, ეს აიღე, შეჭამე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს? რატომ?
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
ძალას მოგიმატებს, ძმობილო, ნიორი.
მაშ, სწრაფად… იჩქარე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მივდივარ.
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
495 გახსოვდეს:
უკბინე, გაჭორე, ბიბილო მოსჭამე,
წვერი შეუსანსლე და ისე დაბრუნდი!
გადიან.
პარაბასისი
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
მაშ, ახლა წადი და გაიხარე.
ისე დასრულდეს სუყველაფერი,
500 როგორც მე მინდა, ზევსი გფარავდეს!
გაიმარჯვე და კვლავ დაგვიბრუნდი
ძლევამოსილი, გვირგვინოსანი.
(მაყურებელს)
ახლა კი ყური უნდა დაუგდოთ
ჩვენს ანაპესტებს,
505 მე თქვენ მოგმართავთ, ვინც ყოველნაირ
პოეზიაში ხართ გარკვეულნი.
თუ რომელიმე ძველი პოეტი კომედიისა დაგვავალებდა,
რომ სიტყვა გვეთქვა მაყურებლისთვის, ამას იოლად ვერ
მიაღწევდა.
მაგრამ ახლა კი ჩვენმა პოეტმა ამის უფლება დაიმსახურა –
– 124 –
510 ვინც ჩვენ არ გვიყვარს, მასაც იგი სძულს, სიმართლის თქმასაც
არ ერიდება,
არ უშინდება ტიფონს და გრიგალს, კეთილშობილი გმირობით
ებრძვის.
მას ბევრჯერ უთქვამს, გაკვირვებულნი რომ მიდიხართ და
რომ ეკითხებით,
თუ როგორ მოხდა, რომ მან ამდენხანს თავისთვის გუნდი არ
მოითხოვა;
ჩვენ დაგვავალა, აგვეხსნა თქვენთვის. ასე ბრძანა, რომ
უცოდინრობით
515 კი არ მოსვლია, რომ აყოვნებდა და არ ჩქარობდა. არა, უბრალოდ,
ყოველთვის თვლიდა, რომ კომედიის დადგმა ყველაზე მძიმე
საქმეა, –
მრავალს უცდია, სიხარული კი მხოლოდ ზოგიერთს თუ მიენიჭა.
თქვენ კი, სუყველა, კარგად გაგიცნოთ, – ყოველწლიურად
იცვლით ხასიათს,
ვინც კი პოეტი ყოფილა ადრე, როცა დაბერდნენ, თქვენც
უღალატეთ.
520 მან ხომ იცოდა, რაც მოუვიდა მაგნესს, ჭაღარა რომ მოერია;
ადრე რამდენი მეტოქე გუნდი დაუჯაბნია, რას არ შვრებოდა!
თქვენი გულისთვის თავს არ ზოგავდა: ქნარზე უკრავდა,
ფრთას შემოჰკრავდა,
ტილებზეც წერდა, ლიდიელებზეც, ბაყაყისფერად იღებებოდა,
აღარაფერი აღარ ყოფნიდა… მაგრამ დაბერდა და გამოსცადა,
525 რაც მანამდე არ გამოუცდია – გააგდეთ, ნიჭმა რომ უღალატა.
პოეტს ახსოვდა დიდი კრატინეც, აღზევებული ქება-დიდებით,
ნიაღვარივით რომ მოსკდებოდა, ყველაფერს სპობდა, რაც
შეხვდებოდა,
ძირფესვიანად გლეჯდა და თხრიდა მუხებს, ჭადრებს და
მეტოქეებსაც.
ნადიმზეც მხოლოდ ამას მღეროდნენ: «დოროო, ქრთამი
ტერფლეღვიანი»,
530 ანდა «ბრწყინვალე ჰიმნთა შემთხზველნი»… ასე ჰყვაოდა მისი
სახელი.
ახლა უაზროდ როშავს რაღაცას, ხედავთ და მაინც არ
გებრალებათ.
ჩამოუცვივდა ქნარიდან ოქრო, ჯადოსნურ ჩანგს კი ხმა აეშალა,
სიმებმა უშნოდ დაიწყეს ჟღერა, თვითონ მოხუცი – დახეტიალობს,
– 125 –
როგორც კონასი; გვირგვინი გახმა, ბერიკაცი კი წყურვილით კვდება;
535 ის, ვისაც ძველი დიდებისათვის პრიტანიონში «სმა» ეკუთვნოდა,
ხოლო სცენაზე ბლუკუნის ნაცვლად – აქ, დიონისეს გვერდით
დაჯდომა…
ახლა კრატესი! რამდენ ლანძღვას და შეურაცხყოფას ითმენდა
თქვენგან!
თუმცა კი მუდამ თქვენთვის ზრუნავდა და გიმზადებდათ იაფ
სადილებს:
თქვენთვის აცხობდა ბრწყინვალე აზრებს, ბაგე არასდროს
არ ღალატობდა,
540 თუმც ეცემოდა, მაინც დგებოდა და ამნაირად შემორჩა სცენას.
ეს ყველაფერი ჩვენმა პოეტმა კარგად უწყოდა და არ ჩქარობდა;
ამბობდა, ნიჩბით თუ არ დაიწყე, საჭეს ვერაფერს ვერ გაუგებო;
ჯერ საჭიროა, გემზე ახვიდე, საფუძვლიანად გაეცნო ქარებს
და ამის შემდეგ გახდე მესაჭე. – ასე ფიქრობდა; ბრძნულად
განსჯიდა,
545 არ ამომხტარა სცენაზე და აქ მიეთ-მოეთი არ დაუწყია…
დააჯილდოვეთ ამისთვის ტაშით! დაე, თერთმეტჯერ დაჰკრან
ნიჩაბს და
თან ლენეურიც დასცხონ ყიჟინა,
რათა პოეტი, გახარებული
და ბედნიერი,
550 გაბრწყინებული შუბლით წავიდეს.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ო, პოსეიდონ, მეუფევ
სპილენძით ნაჭედ ცხენების,
რომელთა გიყვარს ჭიხვინი;
და ლურჯქიმიან გემების
შემოტანილი განძი,
შეჯიბრი ყმაწვილკაცების,
რომლებიც მარცხდებიან და
მაინც ბრწყინავენ ეტლზე.
აქ მოდი, ჩვენთან მაგ ოქროს სამკაპით,
560 დელფინთა მეფევ, შენ, პატივდებულო
სუნიონსა და გერესტოსს,
კრონიდო, ფორმიონისთვის
უსაყვარლესო, ჩვენთვისაც
სხვებზე ძვირფასი შენ ხარ.
– 126 –
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
565 გვსურს, მამები განვადიდოთ, ვაჟკაცები რომ იყვნენ,
ამ მიწისა და პეპლოსის ღირსეულნი პატრონნი,
ხმელეთსა და ზღვაზე, ყველგან, ყველანაირ ბრძოლაში
იმარჯვებდნენ და ქალაქის შესამკობად ზრუნავდნენ.
ისინი ხომ არასოდეს, მტერს რომ დაინახავდნენ,
570 არ ითვლიდნენ, დასახვედრად ისე ემზადებოდნენ.
თუკი ომი მძიმე იყო, ვინმე დაეცემოდა,
იმწუთს ისევ ფეხზე იდგა, ეშვებოდა ბრძოლაში,
თითქოს სულ არ წაქცეულა. სტრატეგოსი არც ერთი
კლეენეტეს არ სწვევია, რამე არ უთხოვია.
575 ასე იყო მაშინ, ახლა – პროედრას არ მისცემ, –
არ ვიბრძვიო, გიპასუხებს. ჩვენ კი ასე როდი ვართ,
ქალაქსა და ღმერთებს ყველა მამაცურად დავიცავთ.
არაფერი არ გვჭირდება, მხოლოდ ერთს გთხოვთ, მშვიდობას
თუ ვეღირსეთ, შრომისაგან თუკი გავთავისუფლდით,
580 ჩვენს თმებსა და ტანსაცმელზე ნუღარაფერს ნუ გვეტყვით.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
პალას, მფარველო ქალაქის,
მეუფევ წმინდა ქვეყნისა,
რომელიც პოეტებით და
ომებით, ძალით, ყველაფრით
585 აღემატება სუყველას;
აქ მოდი, წამოიყვანე
ლაშქრობებსა და ბრძოლებში
ჩვენი დამხმარე, ნიკე.
იგი ხომ გუნდის მეგობარია,
590 მტრებს ჩვენთან ერთად ხომ ებრძვის.
გამოჩნდი ახლა, ქალღმერთო,
დააჯილდოვე ეს ხალხი
და გამარჯვება მიეცი
დღეს, თუ საერთოდ აძლევ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
595 ახლა გვინდა, ჩვენს ცხენებსაც საკადრისი მივუზღოთ,
ქების ღირსნი კი არიან, რადგან ტანჯვა მრავალი
ბრძოლებსა და ლაშქრობებში მათაც გადაიტანეს.
ხმელეთზე ხომ იყოჩაღეს, ეს ისე არ გვაკვირვებს,
– 127 –
როგორც ის, რომ ვაჟკაცურად გადავიდნენ გემებზე,
600 მათარები, ნიორი და ხახვი მოიმარაგეს.
მერმე ნიჩბებს შეეჭიდნენ ადამიანებივით,
დაიყვირეს: «აბა, ნიჩბებს ვინ მოუსვამს, ჰიპაპა¡,
უფრო მაგრად, უფრო ცოცხლად, რას გაშეშდი, ამფორა!»
გადავიდნენ კორინთოში… მაშინ ახალგაზრდებმა
605 თავ-თავისი საწოლები ამოთხარეს ფლოქვებით.
სანადიროდ გაემართნენ, დაიწუნეს იონჯა;
კიბორჩხალებს დაერივნენ, ერთიანად გაწყვიტეს.
თეორეს თუ დავუჯერებთ, ერთი კორინთოელი
კიბორჩხალა ღმერთს უხმობდა: «პოსეიდონ, მიშველე,
610 ვერც მიწაზე და ვერც ზღვაზე მხედრებს ვერ დავემალე!»
პირველი ეპისოდიონი
ბრუნდება მ ე ძ ე ხ ვ ე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ყველაზე ძვირფასო, ყველაზე გულადო,
აქ შენს არყოფნაში გულს დარდი გვიწვავდა!
ახლა, უვნებელი როცა დაგვიბრუნდი,
გვაუწყე, იქ ბრძოლა რაგვარად წარმართე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
615 რა უნდა გაუწყოთ? – გავხდი «ნიკობულე».
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. აჰა, ყველა გეგებებით მხიარული ყიჟინით!
ლაპარაკობ კარგად, მაგრამ სიტყვებს ბევრად
აღემატა საქმე;
დაწვრილებით მოგვიყევი,
620 მეჩვენება, თითქოს
შორიდანაც, თითქოს
შორიდანაც მოვიდოდი,
ოღონდ შენთვის მომესმინა:
თქვი, ძვირფასო, გამბედავად:
გვიხარია სუყველას.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და მართლაც, მოსმენის ღირსია ამბავი.
625 აქედან პირდაპირ იმას დავედევნე.
იქ იყო; გრგვინავდა, ყვიროდა, ტყუოდა.
– 128 –
მხედრებს თავს ესხმოდა, ყველას არწმუნებდა,
პირი შეიკრესო… ო, ლაპარაკობდა
ის დამაჯერებლად! საბჭო კი უსმენდა;
630 კარგად რომ გამოძღნენ ტყუილმხალეულით,
უცებ მოიღუშნენ, წარბები ასწიეს.
მე კი, რომ დავრწმუნდი, – ასე, თაღლითობით
ყველა გააცურა, ჩემთვის გავიფიქრე:
«პაწია ღმერთებო მატრაბაზობისა,
635 სიცრუის, მზაკვრობის და გარყვნილებისა,
აგორავ, რომელმაც ბავშვი გამომზარდე,
ახლა მომანიჭეთ ენა თავხედური
და ხმა უსირცხვილო», – ეს რომ გავიფიქრე,
მარჯვნიდან მომესმა ხმა უკანალისა.
640 კარგ ნიშნად ჩავთვალე; საჯდომით კარები
უცებ გავიტანე, პირი დავაღე და
ასე დავიყვირე: «ო, საბჭოვ, მისმინე,
მინდა, რომ გახაროთ ახალი ამბავი:
მას შემდეგ, რაც ჩვენთან ომმა დაიგრგვინა,
645 მე ასე იაფად თევზი არ მინახავს».
უცებ გაუნათდათ იმათ სახეები.
გვირგვინით მმოსავდნენ ახალი ამბისთვის.
მე კი ეს ვურჩიე იმათ, საიდუმლოდ,
თუ სურდათ, ობოლად მეტი მოსწეოდათ,
650 ხელოსნებისაგან ეყიდათ ჯამები.
მათ ტაში დამიკრეს, პირები დააღეს.
აქ კი პაფლაგონელს ეჭვი შეეპარა,
მაგრამ ვინაიდან საბჭოს ხასიათი
იცოდა, – ურჩია: «ხალხო, მე მგონია,
655 ახალი ამბისთვის, რაიც მოგვიტანეს,
კარგს ვიზამთ, ქალღმერთს თუ ჩვენ ას ხარს შევწირავთ».
ისევ მიუბრუნდა საბჭო მოწონებით.
რომ მივხვდი, იმ ნეხვმა ისევ დამამარცხა,
მეც გავაორასე რიცხვი ხარებისა.
660 საბჭოს კი ვურჩიე, მონადირისათვის
ათას თხის შეწირვის აღთქმა რომ მიგვეცა,
თუ თევზი – ობოლად – ასი მოვიდოდა.
ისევ მე მომხედეს გახარებულებმა.
პაფლაგონელმა კი ბლუკუნი დაიწყო.
665 გარეთ გაათრიეს იგი პრიტანებმა,
– 129 –
საბჭო კი წამოდგა, ყველა აყაყანდა.
პაფლაგონელი კი ითხოვდა: «მოიცათ,
ლაკედემონიდან ელჩი ჩამოვიდა,
ერთი მოუსმინეთ, ზავისთვის მოსულა».
670 მათ ერთი კაცივით ერთხმად დაიბღავლეს:
«ზავისთვის მოსულა? რაღა დროს ზავია,
ძვირფასო, თევზი ხომ ისეც გაიაფდა!
ზავი არ გვჭირდება, კვლავ ომი გაგრძელდეს!»
პრიტანებს უყვირეს, კრება დაეხურათ,
675 ყველა გადაახტა მოაჯირს, გაიქცა,
მეც გამოვიქეცი, რაც იყო ბაზარში
ქინძი, პრასი, სულ ვიყიდე, მთლიანად.
მათ რომ თევზისათვის დააკლდათ მწვანილი,
უფასოდ მივეცი, რომ მეამებინა.
680 დიდად გაიხარეს, ყიჟინა ატეხეს
და ქება შემასხეს… სულ ერთი ობოლი
დამიჯდა ის ქინძი – საბჭო ჩემსკენაა!
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. ყველაფერი გააკეთე, როგორც ბედის რჩეულმა;
ის თაღლითი ახალ არამზადას შეხვდა,
685 ბევრად უფრო ძლიერს,
უფრო ცბიერს, ხელოვანს
შემპარავი სიტყვის.
მოიფიქრე, ბრძოლა ახლა
როგორ უნდა გააგრძელო.
მოკავშირედ გეყოლებით.
690 შენსკენა ვართ, ხომ იცი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
თვით პაფლაგონელი მოდის ტალღასავით,
ამღვრევს და აღელვებს ყველაფერს, მე მგონი,
ჩაყლაპვას მიპირებს. ვაჰ! რა თავხედია!
მეორე ეპისოდიონი
შემორბის განრისხებული პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენი დამარცხების სამყოფი სიცრუე
– 130 –
695 კიდევ მაქვს! ვერ მოგსპობ? – დავინგრე მთლიანად!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მომწონს ეგ მუქარა, მაცინებს სიფიცხე,
ბაქიაობაზე «ყიყლიყოს» გეძახი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ო, ვფიცავ დემეტრეს, თუკი ამ მიწიდან
ვერაფრით აღგ…ჭამე, თავსაც არ ვიცოცხლებ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
700 შეჭმით მემუქრები? მე შეგსვამ, იცოდე,
თუნდ, როცა ჩაგყლაპავ, გავსკდე ერთიანად!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვფიცავ პილოსიდან მოძღვნილ პროედრიას…
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დახეთ, პროედრია! რას გავიხარებდი,
უკანა რიგში რომ მენახე დამჯდარი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
705 ბორკილებს დაგადებ, ზეცას გეფიცები!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დახეთ, რა ფიცხია! რა მოგცე სათქვლეფად?
თქვი, რას ისურვებდი? რას შეჭამ? – საფულეს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ფრჩხილებით ნაწლავებს გარეთ გამოგიყრი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – სარჩოს, რომ იღებ პრიტანიონიდან!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
710 მე ხალხთან მიგათრევ, პასუხი რომ გამცე!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვითონ მიგათრევ და ცილსაც დაგწამებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაგრამ შენ, თაღლითო, არ დაგიჯერებენ,
მე – ყველას დავცინებ, თუ მომესურვება.
– 131 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რა ურცხვად მიიჩნევ, რომ ხალხი შენია!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
715 ვიცი, რა საჭმელითაც უნდა დავაპურო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მერე, ძიძასავით სულ მშიერს არ ტოვებ?
ლუკმას დაუღეჭავ, პატარას მას მისცემ,
თვითონ კი სამჯერ დიდს იტოვებ სანთქავად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ზევსს ვფიცავ, ისეთი მოხერხებული ვარ,
720 ხალხს ხან ვავიწროებ, ხანაც ვაფართოებ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეგ ჩემს უკანალსაც კარგად ეხერხება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ნუ ფიქრობ, საბჭოში თითქოს დამამარცხე.
კრებაზე მივიდეთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არავინ გაკავებს,
წამო, ნუღარაფრის გამო შევყოვნდებით.
მესამე ეპისოდიონი
მ ე ძ ე ხ ვ ე და პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი მიდიან დემოსის სახლთან და კარებზე
აკაკუნებენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ე¡, დემოს, გამოდი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
725 მამა ზევსს გაფიცებ,
გამოდი, დემიკო, გამოდი, ძვირფასო.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
გამოდი, შეხედე, რაებს მიბედავენ.
დ ე მ ო ს ი კარებიდან გამოიხედავს.
– 132 –
დ ე მ ო ს ი
ვინა ხართ? რას ბღავით? მომშორდით თავიდან!
ჩემი ზეთისხილის გვირგვინი! რასა ჰგავს!
როგორ დაგიშლიათ! რა მოხდა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
730 შენს გამო
მირტყამენ ესეც და ისინიც.
(გუნდზე მიუთითებს)
დ ე მ ო ს ი
ვაჰ! რატომ?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მიტომ, რომ მიყვარხარ და შენზე ვგიჟდები!
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
შენ ვინ ხარ, მითხარი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე? ამის მეტოქე,
შენი მოყვარული, კეთილისმსურველი,
735 სხვებივით კეთილი და პატიოსანი;
მაგრამ შენს სიყვარულს ეგ ვინმეს დაუთმობს?!
თვითონაც იმ ბიჭებს ჰგავხარ, საყვარლები
რომ ჰყავთ; – პატიოსნებს არ აგდებ არაფრად,
შენს თავს მეწაღეებს, ვაჭრებს, მეჩექმეებს,
740 ტყავის გამყიდველებს უძღვნი ერთიანად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ვზრუნავ ხალხისთვის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჰო, თქვი, რას აკეთებ?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
როცა პილოსიდან გაიქცნენ სარდლები,
ჩავედი, სპარტელი ტყვეები მოგგვარეთ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვიღაცა ქოთანში ხარშავდა შეჭამადს,
– 133 –
745 მე გამოვიარე, ავწაპნე ქოთანი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ახლავე სახალხო კრება მოიწვიე,
დემოს, რომ გაიგო, ჩვენ ორში რომელი
უფრო ერთგულია და ის შეიყვარე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სწორია! ოღონდაც პნიქსზე ნუღარ წავალთ.
დ ე მ ო ს ი
750 აბა სხვა ადგილას არსად არ დავჯდები.
კრება ძველებურად პნიქსზე ჩატარდება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე უბედურს! ნაღდად დავიღუპე!
მოხუცი სახლში ხომ ყველაზე ბრძენია,
როგორც კი იმ ქვაზე დაჯდება, იმწუთას
755 ამთქნარებს, თითქოსდა იქ ბუზებს ითვლიდეს.
მეორე აგონი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. ახლა შენი საიალქნე ბაგირები მოუშვი!
მოიკრიბე სიმამაცე, გაილესე ენა!
ამით უნდა დაამარცხო. ცბიერია იგი,
გაიძვერაც; – გამოსავალს სულ იოლად პოულობს,
760 გრიგალივით ამოვარდი და მძვინვარედ დაეცი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აბა, ახლა კი ფრთხილად იყავი, სანამ შეგიტევს, თვით მოემზადე,
ასწიე შენი «დელფინები» და თვითონ მიადგი შენი კატარღა.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ჩემს დედოფალს, ქალღმერთ ათენას, ჩვენი ქალაქის
მფარველ-განმგებელს,
ამას ვთხოვ: თუკი ათენელთათვის საუკეთესო კაცი შევიქენ
765 ლისიკლეს, კინას და სალაბაკქოს შემდეგ, შეძლება
მომცეს ქალღმერთმა,
კვლავ არაფერი არ ვაკეთო და პრიტანიონში კვლავ ვისადილო.
– 134 –
(დემოსს)
თუკი შენ მძულხარ, თუკი შენს გამო მტერს მარტოდმარტო
არ შევებრძოლო,
მომსპონ, გამხერხონ, ჩემი ტყავისგან აპეურები გამოჭრან თუნდაც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც, ჩემო დემოს, თუ არ მიყვარხარ, თუკი შენს გამო ჭკუას
არ ვკარგავ,
770 დამჭრან, დამკეპონ ნაკუწ-ნაკუწ და ისე მომხარშონ! არ
დამიჯერებ? –
ამ მაგიდაზე ცოცხლად დამგლიჯონ და მიტოტოსში ყველს
შემაზილონ,
მერმე კაუჭზე ჩამოკიდული კერამიკოსში გადამათრიონ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვინღა იქნება ის მოქალაქე, შენ ჩემზე უფრო რომ ეყვარები?
ჩემი საბჭოში ყოფნისას შენთვის დიდი თანხა მაქვს შეგროვებული;
775 ზოგს ვაწამებდი, ზოგსაც ვახრჩობდი, ზოგს დავდევდი და
ვეხვეწებოდი,
კერძო პირებზე აღარ ვფიქრობდი, ოღონდაც შენთვის მეამებინა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეგ არაფერი არ არის, დემოს; ასეთ საქმეებს მეც გავაკეთებ.
მეც მოვიტაცებ სხვის პურს როგორმე და მოტაცებულს შენ
ჩაგაბარებ.
რომ არც უყვარხარ, არც ერთგულია, ამას ახლავე გაჩვენებ
ცხადად –
780 გემსახურება მხოლოდ იმისთვის, შენს ნაღვერდალთან კარგად
რომ გათბეს.
შენ მარათონში მახვილით ხელში სამშობლოსათვის ებრძოდი
სპარსელს,
შენ გაიმარჯვე, ჩვენ ავქაქანდით; სალაპარაკო ბევრი მოგვეცი…
ასეთი კაცი ამ ქვებზე ზიხარ და ეს არც ფიქრობს, რომ გემაგრება.
მე კი სულ სხვა ვარ, აი, შევკერე და მოგიტანე… აბა, ადექი,
785 ახლა დაბრძანდი. რბილად იქნება, ვინც სალამინში გადაიღალა.
დ ე მ ო ს ი
კაცო, ვინა ხარ? შთამომავალი ჰარმოდიოსის დიდი გვარისა?
ამ საქმით მართლაც კეთილშობილი და მოყვარული ჩანხარ
დემოსის.
– 135 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაი, რა წვრილი პირმოთნეობით დაიმსახურა ამისი ნდობა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იგი ბევრად უფრო პატარა სატყუარათი ჩაიგდე ხელში.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
790 არ აღმოჩნდება არც ერთი კაცი, ხალხისთვის ჩემზე უკეთ
მებრძოლი,
ანდა დემოსის უფრო მოყვარე, – თავს ჩამოვდივარ სანაძლეოში!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამას უწოდებ მერე სიყვარულს?! ხომ ხედავ, ხალხი მერვე წელია
კოშკში, კასრსა და ძერის ბუდეში ცხოვრობს; და მაინც არ
გებრალება.
ამწყვდევ და მისგან წვენი გამოგყავს. არქეპტოლემემ რომ
მოგვიტანა
795 მშვიდობა, შენ ის არ მოისურვე! ხოლო ელჩები გააპანღურე
და ქალაქიდან ისე გაყარე, როცა მშვიდობა შემოგთავაზეს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მთელს საბერძნეთზე რომ გვებატონა. ორაკულებში ასე წერია,
რომ ხუთ ობოლად მალე დემოსი არკადიაში იჰელიასტებს…
თუკი გადარჩა. ყოველნაირად ვუშოვი ლუკმას, ვემსახურები,
800 გზასაც ვიპოვი – ავად თუ კარგად, ტრიობოლი კი მუდამ ექნება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
ზევსს ვფიცავ, შენ ის სულ არ გადარდებს, არკადიაში რომ
იბატონოს.
შენ თვითონ გინდა, ქრთამი აიღო ქალაქებისგან, ხოლო დემოსმა
ომებისა და ბურუსის გამო ვერ დაინახოს, რასაც თაღლითობ
და გასაჭირში ხელფასისათვის სულ შენ გიყუროს
პირდაფჩენილმა.
805 ოჰ, მინდვრებში რომ დაბრუნდებოდეს და მშვიდობაში რომ
იცხოვრებდეს,
ფაფას შეჭამდეს, მომაგრდებოდეს, ზეთისხილზე რომ სიტყვას
იტყოდეს,
მაშინ გაიგებს, რამდენ სიკეთეს აკარგვინებს ეგ შენი ხელფასი
და დაბრუნდება გამწარებული, შენს წინააღმდეგ ექნება კენჭი.
– 136 –
ეს შენც იცი და თვალს უხვევ ამ კაცს, სიზმრის ახსნაშიც
ასე ატყუებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
810 საშინელება არ არის განა, ასე რომ ამბობ და ცილს რომ მწამებ
დემოსისა და ათენელების წინაშე იმ კაცს, ვისგანაც ქალაქს,
ვფიცავ დემეტრეს, თემისტოკლეზე მეტი სიკეთე უნდა ახსოვდეს?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«ქალაქო არგოს, გესმის რას ამბობს?» შენ თემისტოკლეს
როგორ ედრები?
იმან ქალაქი აავსო ჩვენი, თუმც ჩაიბარა გაჭირვებაში;
815 მშიერი ხალხი დააპურა და სადილს პირევსიც ზედ დაუსართა;
მას ძველი თევზი არც კი მოუკლავს, არა, ახალი კი დაუმატა!
შენ კი სულ ცდილობ, მცირე ქალაქად წარმოაჩინო ჩვენი ათენი,
კედლებს აშენებ, ორაკულს მღერი, თემისტოკლესაც რომ ეტოლები!
ის გააძევეს… შენ ნასადილევს თითებს ნარჩევი პურებით იწმენდ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
820 საშინელება არ არის განა, დემოს, ამ კაცმა ასე გამლანძღოს,
როცა მიყვარხარ!
დ ე მ ო ს ი
აბა, შეწყვიტე, ნუ ილანძღები და ნუ თაღლითობ!
მე კი ამდენ ხანს ვერ შევამჩნიე, რომ ამნაირად ინიღბებოდი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემო დემიკო, უსაზიზღრესი კაცია, ბევრი ცოდვა ჰკიდია.
სანამ შენ შენთვის წყნარად ამთქნარებ,
825 ეს ანგარიშებს სწურავს, წვენს ადენს
და მერე წრუპავს ორივე ხელით
ხაპავს საერთო საგანძურიდან.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ოცდაათი ათასი დრაქმა
გაქვს მოპარული, ახლავე გამხელ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
830 წყალს რატომ ნაყავ, რა გაყრანტალებს?
მაინც ყველაზე საზიზღარი ხარ
ათენელთათვის. ვფიცავ დემეტრეს,
– 137 –
კაცი არ ვიყო, თუ არ გამხილო,
შენ თვითონ ქრთამად მიტილენედან
835 ორმოცზე მეტი მნა რომ აიღე.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. შენ სუყველას გამოგვიჩნდი დიდ სიკეთის მთესველად.
გაქებ ენამჭევრობისთვის. გააკეთე ასე –
შეიქნები ელინთ შორის უდიდესი კაცი.
ქალაქს, ყველა მოკავშირეს გაუძღვები სამკაპით,
840 მხოლოდ ერთხელ შეარხევ და ფული მოვა თავისით.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
აღარ გაუშვა, ხომ მიხვდი, რაში ყოფილა სუსტი.
შენი ფერდების პატრონი აწი იოლად დასძლევ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
არა, კარგებო, ჯერ კიდევ ასე არ გახლავთ საქმე.
ზოგი რამ დამრჩა მარაგში, ჩემს პოსეიდონს ვფიცავ,
845 იმგვარი, მტრებს რომ სუყველას დაუმოკლებდა ენას,
თუ პილოსური ფარები დარჩენილია კიდევ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ემაგ «ფარებზე» გაჩერდი, კარგი საბაბი მომეც.
რომ გყვარებოდა დემოსი, არ დაუშვებდი, ალბათ,
ჩამოეკიდათ ფარები სახელურებით, არა!
850 მაგრამ ეს, დემოს, ხრიკია და ეშმაკური ფანდი:
რომც მოინდომო ამ კაცის დასჯა, ვერაფერს უზამ.
ხომ ხედავ, შემოიკრიბა მეტყავეები ირგვლივ,
იმათთან ახლოს ცხოვრობენ ვაჭრებიც – ყველის, თაფლის,
პირი აქვთ ყველას შეკრული, ფიქრობენ მხოლოდ ერთზე,
855 თუ განრისხდები სასტიკად, ან გააძევებ ვინმეს,
გაიქცევიან ღამით და ჩამოიღებენ ფარებს,
რომ ბაზრის შესასვლელები ხელში აიღონ უცებ.
დ ე მ ო ს ი
ვაი, უბედურს, ჰქონიათ სახელურები ფარებს!
შე საძაგელო, ამდენ ხანს მე მატყუებდი თურმე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
860 ბედკრულო, ნუ დაუჯერებ! ხომ არ გგონია, მართლა
იპოვი ჩემზე უკეთეს მეგობარს? მხოლოდ მე ვარ
– 138 –
შეთქმულებათა გამხსნელი, რაც კი ქალაქში ხდება,
მე ვეღარ დამემალება, იმწამსვე ავტეხ ყვირილს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იმ მებადურს მაგონებ, ვინაც გველთევზას იჭერს.
865 ის დამდგარ წყალში ვერაფერს ვერ გაახერხებს, იცი,
წყალს თუ აამღვრევს, ფსკერიდან თუკი ამოყრის ტალახს,
მაშინ დაიჭერს, – შენც ამღვრევ ქალაქს და თევზსაც იჭერ.
ახლა ეს ერთიც მითხარი: ამდენ ტყავებს რომ ჰყიდი,
თუ მიგიცია ამისთვის, რომ შეეკერა წაღა?
რომ გყვარებოდა, მისცემდი.
დ ე მ ო ს ი
870 არა, აპოლონს ვფიცავ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ხომ მიხვდი, რა კაციცაა?! მე კი ასეთი არ ვარ,
აჰა, ეს წყვილი წაღაა, ატარე, გქონდეს ჩემგან.
დ ე მ ო ს ი
ხალხისთვის შენზე უკეთესს ვერვის ინატრებს კაცი.
გეტყობა, გიყვარს ქალაქი, ამ ჩემს ფეხებზეც ზრუნავ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
875 საშინელება არ არის? რა შეძლებიათ წაღებს!
ჩემი კი სულ დაივიწყე, რაც გაგიკეთე კარგი?
მრუშობა მოვსპე, სიიდან გამოვიყვანე გრიტე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
საშინელება არ არის? საჯდომს უჭვრეტ და მაინც
ტრაბახობ, სიძვა მოვსპეო? იმათი გშურდა, ალბათ,
880 რომ მოსპე: ორატორები არ გამხდარიყვნენ მერმე.
ხედავდი, რომ უქიტონოდ იყო ამხელა კაცი,
ერთი პერანგის ღირსადაც არ ჩაგითვლია იგი,
თუნდ ყოფილიყო ზამთარი. აიღე, დემოს, გაძლევ.
დ ე მ ო ს ი
თვით თემისტოკლეც ვერასდროს მოიფიქრებდა ამას.
885 თუმცა პირევსი მაჩუქა,მაგრამ მე ასე ვფიქრობ,
რომ ამ ქიტონის ამბავი უკეთესია მაინც.
– 139 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაი უბედურს, როგორი მაიმუნობით მებრძვი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ახლა იმ სტუმრის დღეში ვარ, ვისაც უზომოდ უსვამს
და ახლა უჭირს… შენივე ხერხი ვიხმარე ძველი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
890 მლიქვნელობაში მაჯობებ? არა მგონია. აჰა,
ამას მოვასხამ.
(მოსასხამს აძლევს დემოსს. მეძეხვეს)
რას იტყვი? ხომ არ გაცოფდი?
დ ე მ ო ს ი
ტფუი!
ჯანდაბას იქით წასულხარ! სულ ტყავის სუნით ყარხარ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
განზრახ მოგასხა, უნდოდა, რომ გაეგუდე სულაც.
ადრეც შვრებოდა ამგვარებს. შენ სილფიონი, გახსოვს,
რომ გაიაფდა უეცრად?
დ ე მ ო ს ი
895 რაღა თქმა უნდა, მახსოვს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამან იზრუნა მაგისთვის, გააიაფა განზრახ,
რომ გეყიდათ და გეჭამათ, ჰელიეაში მერე
მოსამართლეებს ებუთქათ, დახოცილიყვნენ ყველა.
დ ე მ ო ს ი
ვფიცავ პოსეიდონს, იგი ერთმა კოპრელმაც მითხრა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(მაყურებელს)
900 ბათქა-ბუთქისგან სუყველა წითურები არ გახდით?
დ ე მ ო ს ი
ზევსს ვფიცავ, საქმე წითურის ნახელავია ნაღდად.
– 140 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
თაღლითო, პამპულაობით გსურს ამიბნიო თავგზა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვით ქალღმერთმა მასწავლა, რომ თავხედობით
დაგძლევ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვერაფრით ვერ გაიმარჯვებ! დემოს, აიღე, გაძლევ
905 ფულიან ჯამს და ჩახეთქე, შენთვის იყავი, უქმად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე კი ამ ქილას მოგართმევ, წამლით სავსეა იგი,
მუხლზე წაისვი, ჭრილობებს სულ დაგიშუშებს უცებ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სულ ამოგიღებ ჭაღარას, უმალ ყმაწვილკაცს გაგხდი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კურდღლის კუდი აიღე, გამოიწმინდე თვალი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
910 ცხვირს რომ მოიწმენდ, თითები შემომახოცე თავზე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა, ჩემსაზე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჩემსაზე!
(მეძეხვეს)
ტრიერარქობას მოგანდობ,
ფულს კი სულ თვითონ დახარჯავ:
ძველთაძველ ხომალდს მიიღებ,
915 რომელიც შეკეთებისთვის
ნიადაგ ხარჯებს მოითხოვს.
როგორმე ისეც მოვაწყობ,
აფრა რომ გერგოს დამპალი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ადუღდა კაცი!
– 141 –
(პაფლაგონელს)
შეწყვიტე,
920 გადმოდის! მოსაკლებია
მუგუზალი და მუქარა
მოსახდელია ქაფქირით!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
კარგად მოგხვდება ამისთვის,
გაგსრესს სამხედრო ბეგარა.
925 თვითონ ვიზრუნებ, სიაში
მდიდარ კაცად რომ ჩაგწერონ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე არ გაშინებ არაფრით,
მაგრამ ამას კი გისურვებ:
ტაფა შეგედგას ცეცხლზე და
930 თევზი შეგეწვას, თავად კი
გინდოდეს მილეტელებზე
ლაქლაქი, გელოდებოდეს
წარმატებისთვის – ტალანტი;
ჩქარობდე, თევზიც ჩახეთქო
935 და კრებაც არ გააცდინო;
სანამ შეჭამდე, მანამდე
კაციც მოგსვლოდეს და შენაც
ტალანტის ხათრით გეჩქაროს,
ერთად გეხეთქოს
940 და უმალ დამხრჩვალიყავი!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
კარგია, კარგი, ვფიცავ ზევსს, აპოლონსა და დემეტრეს!
დ ე მ ო ს ი
მეც ასე მგონია, ცხადია, ეს კაცი
საუკეთესოა მათ შორის, ვინაც კი
945 აქამდე ყოფილა ობოლიანებში.
შენ კი, მიყვარხარო, ამბობ და მაშმაგებ.
აბა, დამიბრუნე ბეჭედი, ვერასდროს
ვეღარ გამიძღვები.
– 142 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(უბრუნებს ბეჭედს)
აჰა, გამომართვი.
თუ მე ამიკრძალავ შენზე ბატონობას,
950 ჩემზე გაიძვერა ვინმე გამოჩნდება.
დ ე მ ო ს ი
ეს ჩემი ბეჭედი არ არის ნამდვილად.
ნიშანიც სხვა უზის, ეს ჩემი არ არის.
ვერ ხედავ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაჩვენე! შენსაზე რა იყო?
დ ე მ ო ს ი
რა? ლეღვის ფოთოლში ქონი თაფლიანი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
955 არ არის.
დ ე მ ო ს ი
არ არის ფოთოლი? რაღაა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
კლდეზე დგას თოლია და სიტყვას წარმოთქვამს.
დ ე მ ო ს ი
ვაგლახ, მე უბედურს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
რაო?
დ ე მ ო ს ი
მოაცილე!
ეგ ჩემი არ არის, კლეონიმესია!
აი, გამომართვი, შენ გნიშნავ მმართველად.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
960 ჯერ არა, მეუფევ, არა, გევედრები,
ჯერ ჩემს ორაკულებს უნდა მოუსმინო.
– 143 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჯერ ჩემსას!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ამისას თუკი მიენდობი,
«გუდა» შეიქნები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ამის მიხედვით კი
«ტყავჩამოწეული ასო» შეიქნები.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
965 ჩემი ორაკული ამბობს, რომ შენ მართავ
მთელ მიწას, ვარდების გვირგვინით მორთული.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემთან კი ძვირფასი სამოსით, გვირგვინით
შემკული ჩაჯდები ოქროს ოთხთვალაში
და დაედევნები მაშინვე სმიკითეს.
დ ე მ ო ს ი
წადი, მოიტანე ისინი.
(პაფლაგონელზე მიუთითებს)
970 ამანაც
უნდა მოისმინოს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ახლავე.
დ ე მ ო ს ი
შენც წადი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ახლავე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, გავრბივარ, რა მიშლის?
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. საშური დღის ნათელი
დაადგება აქაურებს
975 და სტუმრებსაც, ჩამოსულებს,
– 144 –
კლეონი თუ გაქრება.
მაგრამ ბევრი მოხუცისგან,
ბაზარში რომ სასამართლოს
აწყობენ და ბუზღუნებენ,
980 ასეც გამიგონია:
თითქოს, მას რომ არ ჰქონოდა
ამოდენა უფლებები,
ორ ნივთს ვერ ვეღირსებოდით:
ჩამჩასა და ქვასანაყს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. 985 ღორული აქვს მიღებული
განათლება. ეს მაკვირვებს,
მისი ძველი ძმაკაცები
ასეთ ამბავს ყვებიან:
ლირას მხოლოდ დორიულად
990 აწყობდაო და არ სურდა,
შეესწავლა სხვა რამეო.
მაშინ განრისხებულა
კითარისტი, გაუგდია,
რადგან ბავშვი ჰარმონიას
995 არ სწავლობდა, თუკი იგი…
დორიული არ იყო.
მეოთხე ეპისოდიონი
ბრუნდებიან პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი და მ ე ძ ე ხ ვ ე. მოათრევენ ორაკულებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჰა, აბა, შეხედე, აქ ყველა არცაა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე, ჩავისვრი… ყველა არც აქაა.
დ ე მ ო ს ი
(მიუთითებს ორაკულებზე)
რაა?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ორაკული!
– 145 –
დ ე მ ო ს ი
ამდენი?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
რა გიკვირს?
1000 კიდევ მაქვს, ზევსს ვფიცავ! სკივრი სულ სავსეა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ორი სახლი და სხვენიც, გატენილი.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, ვნახოთ. ვისია ეს ორაკულები?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ჩემი – ბაკისისა.
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
შენი კი ვისია?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გლანისის – ბაკისის უფროსი ძმა გახლავთ.
დ ე მ ო ს ი
და რაზე არიან?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1005 ათენზე, პილოსზე,
შენზე და ჩემზედაც, სუყველა საქმეზე.
დ ე მ ო ს ი
შენი კი რაზეა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ათენზე, ფაფაზე,
ლაკონელებსა და ახალ სკუმბრიაზე.
ვაჭრებზე, წონაში სულ რომ გვატყუებენ,
1010 შენზე და ჩემზედაც; – ამან დაიკბინოს!
დ ე მ ო ს ი
სწრაფად, ვატრიალოთ, ახლავ გამაგონეთ;
ჰო, ის არ გამოგრჩეთ, მე რომ მსიამოვნებს,
ღრუბლებში არწივი რომ უნდა შევიქნე.
– 146 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაშ, მოდი, დამიგდე ყური და მისმინე.
1015 ახლა დაუკვირდი, ძეო ერეხთევსის, გზას ორაკულისა,
რომელიც ტაძარში, ძვირფას სამფეხიდან გამცნო
აპოლონმა.
გიბრძანა, დაიცვა ბასრკბილებიანი და წმინდა ნაგაზი,
რომელიც შენთვის ყეფს და უღრენს სუყველას შენი
გულისათვის,
ხელფასსაც ის გაძლევს. თუკი არ დაიცავ, დაღუპვა
მოგელის;
1020 ბევრი ჰყავს მოძულე, გუნდ-გუნდად ბოროტი ჭკები
დასჩხავიან.
დ ე მ ო ს ი
დემეტრეს ვფიცავარ, ვერ მივხვდი, რას ამბობს.
ან ნაგაზს რა უნდა, ან ჭკას – ერეხთევსთან?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეს მე ვარ ნაგაზი, შენთვის ვყეფ ნიადაგ.
გითხრა ფოიბოსმა, დამიცვა ქოფაკი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1025 ამას კი არ ამბობს, არამედ ამ ძაღლმა
სულ რომ შეგიჭამა მთელი ორაკული.
სიმართლე ნაგაზზე აქ, ჩემთან წერია.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, თქვი, მე მანამდე ქვა უნდა ავიღო,
მაგ თქვენმა ნაგაზმა რამე არ მომჭამოს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1030 ახლა დაუკვირდი, ძეო ერეხთევსის, მონებით მოვაჭრე
ქოფაკსაც, კერბეროსს, კუდს რომ აქიცინებს. სანამ შენ
სადილობ,
დროს უცდის, რომ ხორცი უმალ შეგიჭამოს, როგორც
დაამთქნარებ.
ხშირად ესტუმრება შენს სამზარეულოს მალულად ნაგაზი
ღამით და სასწრაფოდ შესანსლავს ყველაფერს: ჯამებს
და… კუნძულებს.
– 147 –
დ ე მ ო ს ი
1035 ვფიცავ პოსეიდონს, გლანისი ჯობია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ძვირფასო, უსმინე ამას და განსაჯე:
ერთ ვინმე დედაკაცს უწმინდეს ათენში ლომი გაუჩნდება,
რომელიც ხალხისთვის ბრძოლას გაუმართავს კოღოთა
სიმრავლეს.
თითქოსდა საკუთარ ბოკვერებს იცავდეს. შენაც
გაუფრთხილდი,
1040 ამისთვის აღმართე კედლები ხისა და კოშკები რკინისა.
დ ე მ ო ს ი
ვერ მივხვდი, აპოლონს ვფიცავარ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ნათლად გიბრძანა ღმერთმა, დამიფარო,
შენს «ლომად» უფალი ნაღდად მე მგულისხმობს.
დ ე მ ო ს ი
ჩემს დაუკითხავად «ლომადაც» იქეცი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1045 არაფრით არ უნდა, ეს ერთიც რომ ახსნას:
რა არის «კედლები ხისა და რკინისა»,
რაშიც ლოქსიასმა გიბრძანა, რომ ჩასვა.
დ ე მ ო ს ი
რას ფიქრობ, რისი თქმა უნდოდა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე მგონი,
გიბრძანა, ეს კაცი ხუნდებში ჩაგესვა.
დ ე მ ო ს ი
1050 ო, ეს ორაკული, ვატყობ, აღსრულდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ნუ მიენდობი,შურისგან ჩხავიან ყორნები ხმამაღლა.
მიმინო გიყვარდეს, გულში სულ გახსოვდეს, რა ტვირთი
ატარა,
– 148 –
ლაკედემონელი ყვავის ბახალები როცა მოგიყვანა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მთვრალი იქნებოდა, თუ პაფლაგონელმა თვითონ გააკეთა.
1055 ბოროტის მზრახველო კეკროპიდ, ეს საქმე დიდად
მიგაჩნია?
ტვირთს ქალიც ატარებს, ეს იმ ტვირთს, რომელსაც კაცი
შთაუსახავს,
ბრძოლა კი არ ძალუძს, თუ არ დაისვენებს, უმალ
ჩაისველებს.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შენ ამას უსმინე, რას ამბობს უფალი პილოსი პილოსზე.
«არის პილოსის წინ პილოსი…»
დ ე მ ო ს ი
რას ბოდავ, როგორ «პილოსის წინ»?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1060 ამბობს, რომ «პიელოსს», კუტალებს აიღებს.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, მე დღეს დაბანა აღარ მეღირსება?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
არა, – მოიპარა ამან კუტალები.
აქ ზღვაოსნობაზეც არის ორაკული,
მთელი ყურადღებით უნდა მოუსმინო.
დ ე მ ო ს ი
1065 ჰო, გისმენ, პირველად კი ის წამიკითხე,
ხელფასი საიდან ექნებათ ზღვაოსნებს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ძეო ზევსისა, უფრთხილდი ძაღლმელას, რომ არ გიეშმაკოს,
მზაკვარმა, ცბიერმა და გამოქექილმა ფეხმარდმა მელიამ.
იცი, ეს რა არის?
დ ე მ ო ს ი
კი, ფილოსტრატეა აქ, ჩვენთან, ძაღლმელა.
– 149 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1070 ამას კი არ ამბობს, არამედ ეს კაცი
სულ სწრაფ და სარფიან ხომალდებს რომ ითხოვს,
არ უნდა მისცეო, ბრძანა ლოქსიასმა.
დ ე მ ო ს ი
ძაღლმელა ტრიერი ყოფილა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვერ ხვდები?
ხომალდიც ხომ სწრაფია ვითარცა მწევარი.
დ ე მ ო ს ი
1075 მერმე ძაღლს მელია როგორ მიემატა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, ეს მელუკები ჯარისკაცებია,
სოფლებში ვენახებს რომ ანადგურებენ.
დ ე მ ო ს ი
კეთილი.
ამ მელუკებისთვის ხელფასი სადაა?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე თვითონ ვიშოვი და თანაც სამ დღეში.
1080 ჯერ ამას უსმინე: ბრძანებს ორაკული,
კილენეს უფრთხილდი, არ გიეშმაკოსო.
დ ე მ ო ს ი
რაო, კილენეო?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«კილენე» – პეშვიო?
ეს არის, სულ რომ გთხოვს, «პეშვში ჩამიდეო».
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სწორად არ განმარტავ. თვითონ ფოიბოსი
1085 «კილენეს» უწოდებს ხელს დიოფითესის.
აი, ორაკული კიდევ მაქვს, ფრთიანი;
არწივი გახდები, იმეფებ მიწაზე.
– 150 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ასეა ჩემთანაც: იმეფებ მიწაზეც,
მეწამულ ზღვაზედაც და ეკბატანაზეც.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1090 სიზმარი მეზმანა, სადაც თვით ქალღმერთი
გრწყავდა სარწყავიდან სიმდიდრჯანმრთელობით.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, მეც ასე მეზმანა ქალღმერთი,
აკროპოლისიდან გამოსულს ბუ ეჯდა.
ჯერ შენ გადმოგასხა თავზე ამბროსია
1095 სურიდან. ამას კი – ნახარში ნივრისა.
დ ე მ ო ს ი
ოჰ, ოჰ!
არავინ არ არის გლანისზე ჭკვიანი.
შენი ვარ დღეიდან, შენ უნდა შეიქნე
გერონტაგოგი და აღმზარდო თავიდან.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1100 არა, გევედრები, ცოტაც მოიცადე.
ქერის პურს მოგიძღვნი და დღიურ ულუფას.
დ ე მ ო ს ი
ვაიმე, არ მინდა ქერის გაგონებაც,
ბევრჯერ მომატყუეთ შენც და თუფანესმაც.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაშ, ახლა მოგიტან ფქვილს, სულ გამზადებულს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1105 მე მოგირბენინებ გამომცხვარ კვერებს და
კერძსაც გამზადებულს, ჭამე და იყავი.
დ ე მ ო ს ი
აბა, დააჩქარეთ, რამეს თუ აპირებთ,
თქვენ ორში რომელიც უფრო გამახარებს,
მე იმას გადავცემ პნიქსის სადავეებს.
– 151 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე უნდა გავიქცე პირველი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1110 არა, მე!
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. დემოს, საოცარია
შენი ძალაუფლება,
შენი, როგორც ტირანის,
ეშინია ყველას.
1115 იოლად კი ბრიყვდები,
გიყვარს, რომ გატყუებენ,
ანდა გელიქნებიან;
სულელივით უყურებ
ყველას პირდაფჩენილი,
1120 გონება კი გტოვებს.
დ ე მ ო ს ი
არც თქვენს თმებში არ იცდის,
რაკი ასე გგონიათ:
მე ხომ თავს ვისულელებ
შეგნებულად, განზრახ.
1125 მსიამოვნებს მე თვითონ,
«ნწაი, ნწაის» რომ ვითხოვ,
ქურდს ისე რომ გამოვკვებ,
როგორც ვინმე პროსტატესს.
მერმე, როცა გაძღება,
1130 ავაყენებ, ვჟეჟავ.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. აბა, მაშინ რა გვეთქმის,
თუკი სიბრძნე არ გტოვებს,
თუ ყველაფერს აკეთებ,
როგორც თვითონ ამბობ,
1135 წინასწარი განზრახვით.
თუკი, როგორც საქონელს,
პნიქსზე ქურდებს ასუქებ,
კერძი რომ დაგაკლდება,
– 152 –
მსუქან-მსუქანს დაარჩევ,
1140 შესწირავ და შეჭამ.
დ ე მ ო ს ი
მაგათ, ყველას, მიყურეთ,
ეშმაკობით ვაჯობებ,
თუმცა კი აქვთ ჭკუაში
გაცურება ჩემი.
1145 მუდამ თვალყურს ვადევნებ
ჩუმად, თითქოს ვერ ვხედავ,
რომ ყველაფერს მპარავენ,
სულ ამოვანთხევინებ,
რაც კი მოუპარავთ მათ,
1150 პირში ჩავჩრი კემოსს.
მეხუთე ეპისოდიონი
შემორბიან პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი და მ ე ძ ე ხ ვ ე. კალათები მოაქვთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეშმაკს წაუღიხარ!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
გაქრი, ჭირიანო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
დემოს, ყველაფერი მომზადებულია
სამგზის რახანია, მსურს მოგემსახურო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ათგზის, თორმეტგზის, ათასგზის და ასე
1155 უსასრულოდმრავალდამრავალმრავალგზის.
დ ე მ ო ს ი
მე კი გელოდებით ოცდაათათასგზის,
გულში გაგინებდით მრავალდამრავალგზის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენ იცი, რა ჰქენი?
დ ე მ ო ს ი
მითხარი, გავიგებ.
– 153 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აი, ამ ზღუდიდან გაგვიშვი ორივე,
რომ მოგემსახუროთ.
დ ე მ ო ს ი
1160 კარგი, გაემართეთ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი დ ა მ ე ძ ე ხ ვ ე
მზადა ვართ!
დ ე მ ო ს ი
გაუშვით!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
(პაფლაგონელს)
ფეხი არ დამიდო!
დ ე მ ო ს ი
ჩემი მეგობრები დღეს ან მომიტანენ
დიდ ბედნიერებას, ან სულ დამღუპავენ.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სკამი მოგიტანე,ხედავ, მე პირველმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1165 ო, მე კი მაგიდა, სულ უპირველესმა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
შეხედე, როგორი კვერი მოგიტანე,
პილოსურ ქერისგან არის გამომცხვარი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე – ქერქი პურისა, ამოღრუებული
თვით უკვდავ ქალღმერთის სპილოს ძვლის ხელებით.
დ ე მ ო ს ი
1170 რა დიდი გქონია თითი, დედოფალო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე კი – გემრიელი მუხუდოს წვნიანი,
«პილოსში მებრძოლი» პალასის ქმნილება.
– 154 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, დემოს, ცხადია, ქალღმერთი დაგყურებს,
თავზედაც დაგადგა ქოთანი წვნიანით.
დ ე მ ო ს ი
(ირონიულად)
1175 შენ როგორ გგონია, ჩვენი სახელმწიფო
კი იარსებებდა მაგ ქოთნის გარეშე?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ეს თევზი მოგართვა სპათშემშინებელმა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«მძლავრ მამის ასულმა» ხორცი მოგიხარშა,
ფაშვის ნაჭერი და კუჭმაჭიც მოგართვა.
დ ე მ ო ს ი
1180 კარგია, პეპლოსიც რომ გახსენებია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
«საზარჩაჩქნიანმა» ქალღმერთმა გიბრძანა,
ეს კვერი მიირთვი, ხომალდი რომ დავძრათ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
და ესეც აიღე.
დ ე მ ო ს ი
სად გამოვიყენებ
შიგნეულს?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქალღმერთმა ეს გამომიგზავნა,
1185 ხომალდის «შიგანი» კარგად რომ მოაწყო, –
მას ხომ ნაოსნობის ბედი სულ აღელვებს.
(ღვინოს სთავაზობს)
მიიღე, დალიე, გახლავს «სევაიდუ.»
დ ე მ ო ს ი
ღმერთო, რა ტკბილია, სამ წილსაც რომ იტანს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
«სამგზის დიდებულმა» თავად შეაზავა.
– 155 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1190 ჩემგან ეს ნაჭერიც მიიღე ნამცხვრისა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჩემგან კი მიიღე მთლიანი ნამცხვარი.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს)
კურდღელი ხომ არ გაქვს, რომ მისცე! მე კი – მაქვს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვაიმე, კურდღელი როგორ გავაჩინო?
ო, სულო, რაიმე ხრიკი მოიფიქრე!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
(მეძეხვეს კურდღელს უჩვენებს)
1195 ხედავ, უბედურო?!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნაკლებად მადარდებს.
შეხედე, ისინი სულ ჩემთან მოდიან;
ელჩები არიან, სავსე აქვთ ქისები.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
სად, სად?
(გარბის.)
მ ე ძ ე ხ ვ ე
უცხოელებს თავს ვერ დაანებებ?
(დემოსს)
ამ კურდღელს თუ ხედავ, დემიკო, რომ მომაქვს?
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი ბრუნდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1200 ვაიმე უბედურს, ჩემი მოუპარავს!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შენც ასე უყავი პილოსელ ტუსაღებს.
დ ე მ ო ს ი
მითხარი, მოპარვა როგორ მოიფიქრე?
– 156 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქალღმერთის აზრია, ჩემი – შესრულება…
საფრთხე სულ ჩემია.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მაგრამ ხომ მე შევწვი.
დ ე მ ო ს ი
(პაფლაგონელს)
1205 გადი! მიმწოდებელს – პატივი! სხვას არა!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე, დამჯაბნეს მე თავხედობაშიც!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
დემოს, გადაწყვიტე, ჩვენგან რომელია
შენთვის უკეთესი და შენი მუცლისთვის.
დ ე მ ო ს ი
მერედა, საბუთად რა გამოვიყენო,
1210 ხალხმა რომ მიიღოს ჩემი განაჩენი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე გეტყვი; ახლავე მოდი და აიღე
ჩემი კალათი და ნახე, რა აწყვია;
პაფლაგონელისაც, იმწუთას მიხვდები.
დ ე მ ო ს ი
(ჩაიხედავს მეძეხვის კალათში)
ჩავხედოთ, რა არის.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ვერ ხედავ, მამიკო,
1215 რომ ცარიელია? მოგეცი, რაც მქონდა.
დ ე მ ო ს ი
ხალხის მოყვარული არის ეს კალათი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაშ, პაფლაგონელის კალათიც იხილე.
ხომ ხედავ?
– 157 –
დ ე მ ო ს ი
ყოველგვარ სიკეთით სავსეა!
რამხელა ნამცხვარი დაუტოვებია,
1220 მე კი ჩამომიჭრა აი, ამოდენა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ასე არ გიკეთებს, უკვე რახანია?!
რასაც მიიღებდა, იქიდან პატარას
შენ გიწილადებდა, დიდს დაიტოვებდა.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, შე საზიზღარო, ასე მატყუებდი?
1225 გვირგვინით გმოსავდი, საჩუქრებს გაძლევდი!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ხომ სახელმწიფოს გულისთვის ვქურდობდი!
დ ე მ ო ს ი
ახლავე მომეცი გვირგვინი, ეს უნდა
შევმოსო.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სასწრაფოდ მოგვეცი, შე ბილწო!
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
მე ჯერ პითიური დამრჩა ორაკული,
1230 იქ არის ნათქვამი, ვისგან დავმარცხდები.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
იქ მე ვარ აშკარად დასახელებული.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
აი, ამ საბუთით ახლავე გავარკვევთ,
თუ რამე საერთო გაქვს ღვთის ორაკულთან;
ჯერ კი ეს მითხარი, რათა გამოგცადო,
1235 თქვი, ვინ გასწავლიდა, ბავშვი რომ იყავი!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე საყასბოებში მ უ ჭ ი მასწავლიდა.
– 158 –
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
როგორ თქვი? შიგ გულში მომხვდა ორაკული!
კეთილი…
და რა ჭიდაობა გაქვს შენ შესწავლილი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ქურდობა, ცრუ ფიცი, თვალებში ყურება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
1240 ნეტავ რას მიპირებ, ფოიბოს აპოლონ?
და როცა დაკაცდი, მერმე რას მისდევდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ძეხვს ვყიდდი, ცოტ-ცოტას იმას ვიძლეოდი…
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაიმე უბედურს, ვინღა ვარ? არავინ!
სულ მცირე იმედი დამრჩა; მას მივყვები.
1245 მაშ, ესეც მითხარი, ძეხვებს აგორაზე
ჰყიდდი თუ პირდაპირ ჭიშკარში იდექი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ჭიშკარში, იქ, სადაც თევზი იყიდება.
პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი
ვაგლახ, ამისრულდა წინასწარ ნათქვამი!
სახლში შემათრიეთ კაცი უბედური!
1250 მშვიდობით, გვირგვინო, გტოვებ გულმოკლული;
სხვა ვინმე აგიღებს და დაგეუფლება,
ქურდობით ნაკლები, მაგრამ ბედნიერი.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, ზევს ელინელო, დღეს შენ გაიმარჯვე!
პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი
(მეძეხვეს)
სალამი მძლეთამძლეს! ოღონდ კი გახსოვდეს,
1255 კაცი შეიქენი ჩემი მეოხებით;
ბევრს არ გთხოვ: ფანოსი, მდივანი გამხადე.
– 159 –
დ ე მ ო ს ი
(მეძეხვეს)
მითხარი, რა გქვია?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აგორაკრიტოსი,
მე ხომ აგორაზე აღმზარდა კრიტიკამ.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, აგორაკრიტოსს მივანდობ თავსა და
1260 ამ პაფლაგონელსაც გადავცემ ახლავე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მეც, დემოს, კეთილად მოგემსახურები
და ნახავთ, ვერავის იპოვით უკეთესს
ამ დოყლაპიათა დედაქალაქისთვის.
მსახიობები ტოვებენ ორქესტრას.
მცირე პარაბასისი
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
სტრ. კარგად როგორ დავიწყოთ და
1265 ბოლოს რითი დავასრულოთ,
სწრაფ ცხენოსნებს ღირსეულად რომ ვუმღეროთ,
ლისისტრატეს კი არა?
რომ თუმანტისს, უსახლკაროს, არ ვატკინოთ
გული – სულ მხიარული?
1270 რადგან იგი, ო აპოლონ, საყვარელო,
მშიერია, ცრემლებსაც ღვრის,
შენს კაპარჭსაც ევედრება,
მოაცილოს სიღატაკე სასტიკი.
პ ი რ ვ ე ლ ი ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
საძაგელი ხალხის ლანძღვა გასაკიცხი კი არა,
1275 თუკი განსჯი, პატივია პატიოსან კაცისთვის.
ვისზეც უკვე მოგახსენეთ, ცნობილია ისედაც,
თორემ კარგ და მეგობარ კაცს სულაც არ ვახსენებდი!
ყველამ იცით არიგნოტე, მშვენიერი კაცია,
თეთრიც იცის, შავიც იცის, მუსიკაშიც ერკვევა;
1280 ძმა ჰყავს ამ კაცს, ზნით იმგვარი, ძმასაც ვეღარ უწოდებ,
– 160 –
საძაგელი არიფრადე, სალანძღავი ნამდვილად;
საძაგლობა არაფერი, სულ არ გავიხსენებდი,
რომ არ იყოს უარესი, უუუსაზიზღრესი!
ენას ისვრის სამარცხვინო და უხამსი განცხრომით,
1285 გარყვნილების ბუდეებში დაეთრევა ავხორცი,
წვერს იბილწავს, სრესს და ლოკავს, კოცნის, ლოშნის
გოგოებს.
პოლიმნესტეს მსგავსად მღერის, ბაძავს ოიონიქეს.
ამდაგვარი კაცი ვისაც ძლიერ არ ეზიზღება,
იმის ღირსიც აღარ არის, ჩვენი თასით დალიოს.
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი
ანტ. 1290 ხშირად, ღამით, ფიქრში გართულს
ჩემთვის გულში გამივლია,
ტვინს ვიჭყლეტდი, სად შოულობს სარჩოს-მეთქი
კლეონიმე იოლად?
ამბობენ, რომ თუ ვინმესთან, შეძლებულთან
1295 ერთხელ მაინც გამოსკდა,
მერმე, ნურას უკაცრავად, ვერ გააგდებ.
ეხვეწება მასპიძნელი:
«გევედრები მუხლმოყრილი,
მიბრძანდე და შეივედრო ეს სუფრა».
მ ე ო რ ე ნ ა ხ ე ვ ა რ გ უ ნ დ ი ს წ ი ნ ა მ ძ ღ ო ლ ი
1300 ამბობენ, რომ ტრიერები შეხვდნენ სალაპარაკოდ
ერთმანეთს და ერთმა ბრძანა უხუცესმა იმათგან:
«გოგოებო, რა ახალი ამბებია ქალაქში!
ამბობენ, რომ ჩვენგან ასის კართაგენში წაყვანა
განუზრახავს უსაზიზღრეს ჰიპერბოლე-ბუზღუნას.»
1305 ტრიერები განრისხდნენ და დაუშვებლად ჩათვალეს.
ერთმა ბრძანა, სულ უმანკომ, ჯერ რომ არ შეხებიან:
«ო, მფარველო ღმერთო, მე ის ვერასოდეს წამიყვანს,
მიჯობს, მატლმა დამალპოს და ამ ადგილას ჩავბერდე!»
«არავითარ შემთხვევაში», – დაეთანხმა ნავფანტე, –
1310 «მე არ ვიყო ფიჭვისაგან აგებული ხომალდი!
თუ ქალაქმა მოიწონა და გაგვწირა, გავცუროთ
თესეიონს, ქალღმერთების წმინდა ტაძარს მივადგეთ.
ჩვენ ვერსად ვერ გაგვიძღვება, ქალაქმა კი გვიყუროს!
თუ სურს, მარტო გაემართოს, დააცუროს კასრები
– 161 –
1315 და თვითონაც კასრში ჩაჯდეს, იქ გაყიდოს ფარნები.»
ექსოდოსი
სახლიდან გამოდის საზეიმოდ მორთული მ ე ძ ე ხ ვ ე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აბა, ახლა კი ყველა დადუმდეს და მოწმეების მოსმენა შეწყდეს;
სასამართლო კი, ჩვენი ქალაქის გულს რომ ახარებს, დაიკეტება.
ხოლო ახალი სიხარულისთვის მაყურებლებმა პეანი სჭექონ!
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
წმინდა ათენის უშრეტო ცეცხლო და კუნძულების დიდო მფარველო,
1320 რა სიტყვა მოგაქვს, იქნებ ქუჩები წმინდა საკმელით უნდა ავავსოთ?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მე გამოვხარშე… გონჯი დემოსი, ულამაზესად გადავაქციე.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ახლა სად არის, ისიც გვითხარი, ო შემოქმედო საოცრებათა!
მ ე ძ ე ხ ვ ე
იის გვირგვინით ლამაზად მორთულ უძველეს ქალაქ ათენში
ცხოვრობს.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
სად უნდა ვნახოთ, ან რა აცვია? როგორი არის მისი იერი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1325 ისეთივეა, როგორიც იყო, არისტიდესთან, მილტიადესთან
ერთად რომ ჭამდა. მალე იხილავთ, პროპილეები გააღეს უკვე,
აბა, კიჟინა დაეცით ყველამ, ძველი ათენი გამოგვიჩნდება,
საოცარი და მრავალნაქები, სახელოვანი დემოსის ბინა.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
ათენო, იის გვირგვინიანო, შესაშურო და თვალისმომჭრელო,
1330 გამოგვიჩინე ის, თვითმპყრობელი ამ ქალაქისა და ელადისა.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
შეხედეთ, თმებზე აყრია ოქრო, საოცრად ბრწყინავს ძველი სამოსი.
სასამართლოთიც აღარ ყარს, ზავის სურნელი უდის
მირონცხებულის.
– 162 –
შემოდის გაახალგაზრდავებული და ბრწყინვალედ მორთული დ ე მ ო ს ი.
კ ო რ ი ფ ე ო ს ი
შენ გაგიმარჯოს, ელინთა მეფევ და შენთან ერთად ჩვენც
გაგვიმარჯოს!
ღირსი ხარ ნაღდად ამ ქალაქისა და მარათონის ტროფეებისა.
დ ე მ ო ს ი
1335 შენ, აგორაკრიტოს, აქ მოდი, ძვირფასო,
კარგად მომექეცი, სულ რომ გამომხარშე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, შენ რომ იცოდე, როგორი იყავი,
ან რას აკეთებდი, – ღმერთადაც ჩამთვლიდი.
დ ე მ ო ს ი
და რას ვაკეთებდი, როგორი ვიყავი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1340 ჯერ ერთი, თუ ვინმე გეტყოდა კრებაზე:
«ო, დემოს, მიყვარხარ, სულ შენზე ვფიქრობ მე
და შენთვის სიკეთე მხოლოდ მე ერთს მინდა», –
სიტყვას დაიწყებდა ამგვარად თუ არა
შენ ფრთებს შემოჰკრავდი.
დ ე მ ო ს ი
მაშ, ფრთებს შემოვკრავდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1345 მოგატყუებდა და ისე წავიდოდა.
დ ე მ ო ს ი
რას ამბობ?
ასე მიშვრებოდნენ და მე ვერ ვხვდებოდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ზევსს ვფიცავ, მაგ ყურებს შენ მზის ქოლგასავით
გაშლიდი ხოლმე და ისევ დაკეცავდი.
დ ე მ ო ს ი
ასე უგონო და ბებერი ვიყავი?
– 163 –
მ ე ძ ე ხ ვ ე
1350 ორი ორატორი თუ ლაპარაკობდა,
ერთი გთავაზობდა ხომალდის აგებას,
ხოლო მეორე კი ხელფასებს ითხოვდა,
შენ, რაღა თქმა უნდა, მეორეს სწყალობდი.
თავი რას დახარე, ან რა გაკანკალებს?
დ ე მ ო ს ი
1355 მრცხვენია იმ ჩემი ძველი შეცდომების.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ნუ დარდობ, თვითონ ხომ არ ხარ დამნაშავე,
სხვები გატყუებდნენ. ახლა ეს მითხარი,
თუ სინეგოროსი ვინმე გაგეხუმრა:
«თქვენ, მოსამართლეებს ფქვილი არ გექნებათ,
1360 თუ არ გამოიტანთ სასურველ განაჩენს»,
მითხარი, რას უზამ თავხედ სინეგოროსს?
დ ე მ ო ს ი
რას და ჩამოვკიდებ ყელზე ჰიპერბოლეს
და მერმე ორივეს ვისვრი ბარათრონში.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს უკვე სწორია, კეთილგონივრული.
1365 ქალაქის საქმეებს როგორღა წარმართავ?
დ ე მ ო ს ი
დიდი ხომალდების მენიჩბეები რომ
დაგვიბრუნდებიან, ხელფასებს გადავცემ.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, მრავალ გაცვეთილ საჯდომს გაახარებ!
დ ე მ ო ს ი
შემდეგ: ვინც ჰოპლიტთა სიაში იქნება,
1370 ის ადგილს ვერაფრით ვეღარ გამოიცვლის.
თავიდან რომ იყო, ისევ იქ დარჩება.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
აქ კი კლეონიმეს ფარი დაილეწა!
– 164 –
დ ე მ ო ს ი
უწვერო ვერავინ მოვა აგორაზე.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
სად იხეტიალებს კლისთენე, სტრატონი?
დ ე მ ო ს ი
1375 იმ ბიჭებს ვგულისხმობ, მუშკ-ამბრის ფარდულში
რომ სხედან და ასე ლაყბობენ მუდმივად:
«ბრძენია ფეაქსი, უკვდავი გონების,
დიდი მჭევრმეტყველი, დიდი პრაქტიკოსი,
ნაღდი ლოგიკოსი და პოლემიკოსი,
1380 პასუხის გამცემი, სუფთა «ტვინიკოსი».
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაგ ტლიკინიკოსებს არაფერს არ ეტყვი?
დ ე მ ო ს ი
მე მაგათ სუყველას გავყრი სანადიროდ
და შევაწყვეტინებ ამ ტყუილ ლაპარაკს.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მაშ, ახლა მიიღე სკამი დასაკეცი
1385 და ბიჭიც, რომელიც ამას წამოიწყებს,
თუ გინდა, ეს ბიჭიც სკამად მოიხმარე.
დ ე მ ო ს ი
რა ბედნიერი ვარ! სულ, სულ ძველებურად.
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ეს კიდევ რა არის! ჯერ ოცდაათწლიან
ზავს მოგცემ. მობრძანდი, ზავო, აქ, ძვირფასო.
შემოდის ნიმფა ზ ა ვ ი.
დ ე მ ო ს ი
1390 ო, პატივდებულო ზევს, რა ლამაზია!
ძალმიძს კი მაგასთან ოცდაათწელობა?
თქვი, სად მოიპოვე?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
მას პაფლაგონელი
შენ არ გიჩვენებდა და შინ გიმალავდა.
– 165 –
მე კი შენ გადმოგცემ, სოფელში წადი და
ესეც წაიყვანე.
დ ე მ ო ს ი
1395 და პაფლაგონელს კი
ამ ბოროტებისთვის რითი გადაუხდი?
მ ე ძ ე ხ ვ ე
ო, დიდით არაფრით, – ხელობას გავუცვლი:
ჭიშკარში დადგება და ძეხვებს გაყიდის,
ძაღლის და ვირის ხორცს შეურევს ერთმანეთს,
1400 დათვრება, კახპებთან მოჰყვება გინებას,
მერმე აბანოში ნარეცხ წყალს მიირთმევს.
დ ე მ ო ს ი
კარგი მოიფიქრე, ღირსია ნამდვილად!
კახპებს და მექისეს უყვიროს დღეიდან.
შენ კი წამობრძანდი და პრიტანიონში
1405 დაბრძანდი ამ შხამის უწინდელ ადგილზე,
მიიღე სამოსი. ეს კი – წაათრიეთ,
ხელობას შეუდგეს, ვინც მან შეურაცხყო,
იმ უცხოელებმა იქ რომ დაინახონ.
მსახიობები და გუნდი საზეიმო სვლით ტოვებენ ორქესტრას.

კ ო მ ე ნ ტ ა რ ე ბ ი
აქარნელები
კომედია წარმოდგენილ იქნა ძვ. წ. 425 წ. ლენეებზე კალისტრატეს სახელით; კომე-
დიოგრაფოსთა ტრადიციულ ასპარეზობაში მან პირველი ადგილი დაიკავა. მეორე
პრემია მიენიჭა კრატინეს კომედიას «ქარიშხალში მოხვედრილნი», ხოლო მესამე
ევპოლოსის «ახალმთვარეობებს».
«აქარნელები» წარმოადგენს მშვიდობის სადიდებლად და დასაცავად დაწერილ
პირველ ნაწარმოებს მსოფლიო ლიტერატურაში.
ექვსი წლის სისხლიანი ბრძოლების შემდეგ ვერც ერთმა მხარემ ვერ მიაღწია რაიმე
გადამწყვეტ სამხედრო უპირატესობას; მიუხედავად ამისა, ათენელები ბრძოლის
ჟინით იყვნენ აღსავსე და მტკიცედ გადაეწყვიტათ ომის გაგრძელება. ასეთ სიტუა-
ციაში გარკვეული სამოქალაქო ვაჟკაცობა იყო საჭირო სპარტელთა სასარგებლოდ
ხმის ამოღებისა და შურისძიებამოწყურებულ მაყურებელთან მშვიდობაზე ლაპა-
რაკისათვის. მხოლოდ კომედიის ავტორს შეეძლო, საკუთარი თავისათვის მსგავსი
სითამამის უფლება მიეცა…
სტრუქტურული თვალსაზრისით, კომედია იმით გამოირჩევა, რომ მასში არ არის
აგონი, ხოლო პაროდოსსა და პარაბასისს შორის სამი ეპისოდიონია, რომელთაგა-
ნაც ერთს (ევრიპიდეს სცენა), ფაქტობრივად, დამოუკიდებელი ლიტერატურული
პაროდიის მნიშვნელობა აქვს.
სტრ. 5-6. …ხუთი ტალანტი, კ ლ ე ო ნ ს რომ სცენაზე ამოანთხევინეს… – დიკეოპო-
ლისს მხედველობაში აქვს არისტოფანეს ჩვენამდე მოუღწეველი კომედია «ბაბი-
ლონელები», რომელიც დაიდგა ძვ. წ. 426 წ. დიდ დიონისიებზე. ამ პიესაში კლე-
ონს ბრალად ედებოდა მოკავშირე ქალაქთაგან ქრთამის აღება; მოქმედების
მსვლელობაში მხედრები ქრთამს «ამოანთხევინებდნენ» პერსონაჟ კლეონს.
სტრ. 11. თ ე ო გ ნ ი ს ი – არისტოფანეს თანამედროვე ტრაგიკოსი პოეტი, რომელ-
საც სიცივისა და ზედმეტი რაციონალიზმისათვის «თოვლი» შეარქვეს. შდრ. სტრ.
140.
– 167 –
სტრ. 13-14. მ ო ს ქ ე და დ ე ქ ს ი თ ე ო ს ი კითარედები (კითარისტები) იყვნენ,
პირველი – უნიჭო და მეორე – მეტად ნიჭიერი.
სტრ. 16. ქ ე რ ი ს ი ყოფილა უნიჭო ფლეიტისტი.
სტრ. 20. პ ნ ი ქ ს ი – მოედანი ათენში. აქ იმართებოდა სახალხო კრებები.
სტრ. 22. …წითლად შეღებილ თოკს სუყველა გაურბის – სახალხო კრების დაწყები-
სას, ხელისუფალთა ბრძანებით, წითლად ახალშეღებილ თოკს ჭიმავდნენ აგორა-
ზე და დაგვიანებულებს აიძულებდნენ პნიქსისაკენ წასულიყვნენ (ათენის სახელ-
მწიფო ხელისუფლება განსაკუთრებით ზრუნავდა საჯაროობის პრინციპის გან-
ხორციელებისთვის. შემდგომში სახალხო კრებაზე ხალხის მოზიდვის მიზნით
მოქალაქეებს გასამრჯელოც კი დაენიშნათ).
სტრ. 23. …აღარც პ რ ი ტ ა ნ ე ბ ი მოდიან… – უმაღლესი ადმინისტრაციული ორგა-
ნო ათენში იყო ხუთასთა საბჭო (ბულე), რომელიც ამ პერიოდში ატიკურ ფილეთა
რიცხვის მიხედვით ათ ნაწილად იყოფოდა. ეს ნაწილები რიგრიგობით ხელმძღვა-
ნელობდნენ სახალხო კრებებს. საბჭოს მორიგე ნაწილის წევრებს პრიტანები ეწო-
დებოდათ.
სტრ. 46-49. ა მ ფ ი თ ე ო ს ი (სიტყვასიტყვით «ნახევრადღმერთი») ცნობილი შარ-
ლატანი ყოფილა, რომელიც მოხერხებულად იყენებდა ათენელთა რელიგიურ
გრძნობებს საკუთარი კეთილდღეობისათვის.
დ ე მ ე ტ რ ე მ აღზარდა ლეგენდარული ატიკელი უფლისწული ტ რ ი პ ტ ო ლ ე –
მ ო ს ი. კ ე ლ ე ო ს ი, გადმოცემის თანახმად, ყოფილა მეფე ათენის გარეუბან
ელევსინისა, სადაც იმართებოდა მოსავლისა და ნაყოფიერების ქალღმერთ დემეტ-
რესადმი მიძღვნილი მისტერიები.
სტრ. 61. მ ე ფ ე – იგულისხმება სპარსეთის ხელმწიფე.
სტრ. 65. სინამდვილეში ე ვ თ ი მ ე ნ ე ს არქონტობა მოდის 437 წელზე, «აქარნელე-
ბის» წარმოდგენამდე თორმეტი წლით ადრე. ელჩებს დღიურად უხდიდნენ ორ-
ორ ობოლს და არა ორ-ორ დრაქმას, როგორც აქ გაზვიადებულად არის წარმოდგე-
ნილი (დრაქმაში ექვსი ობოლია).
სტრ. 68. კ ა ი ს ტ რ ო ს ი – მდინარე მცირე აზიაში.
სტრ. 82. …ოქროს მთიანეთში… – სპარსეთი ანტიკურობის ელდორადო იყო. ირანში
ახლაც არის ოქროს საბადოები, მაგრამ ოქროს მთები მხოლოდ ბერძნების წარ-
მოდგენაში არსებობდნენ.
სტრ. 88. …სამი კ ლ ე ო ნ ი მ ე ს ოდენა ფრინველი… – კ ლ ე ო ნ ი მ ე ყოფილა უსირ-
ცხვილო დემაგოგი. არისტოფანე მრავალგზის ესხმის მას თავს, როგორც ლაჩარს,
ღორუმცელასა და გარყვნილ ადამიანს.
სტრ. 118. კ ლ ი ს თ ე ნ ე – დიაცური ზნის ათენელი. არისტოფანეს თავდასხმათა
მუდმივი ობიექტი. ს ი ბ ი რ ტ ი ო ს ი – გიმნასტიკის მასწავლებელი, რომელიც
მოსწავლეებს მკაცრ პირობებში ცხოვრებას აჩვევდა, კომედიოგრაფოსმა ირონიუ-
ლად მოიხსენია კლისთენეს მამად.
სტრ. 122. ს ტ რ ა ტ ო ნ ი – კლისთენეს მეგობარი და მისივე მსგავსი პიროვნება.
– 168 –
სტრ. 124. პ რ ი ტ ა ნ ი ო ნ ი – შენობა, რომელშიც მუშაობდა ათენის საბჭო (ბულე)
და ეწყობოდა ოფიციალური მიღებები. სახელმწიფოსა და ხალხის წინაშე განსა-
კუთრებული დამსახურებებისათვის მოქალაქეს შეიძლება მინიჭებოდა პრიტანი-
ონში სახელმწიფო ხარჯით სადილობის მაღალი პატივი (შდრ. «მხედრები», სტრ.
186).
სტრ. 134. თ ე ო რ ე – კლეონის თანამოაზრე ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე (იხ.
«კრაზანები», სტრ. 42-61). ს ი ტ ა კ ლ ე – თრაკიის ერთ-ერთი ტომის ხელმწიფე.
ბოსფორში თავისი პოზიციების გამყარების მიზნით ათენელები ცდილობდნენ
მის მიმხრობას; ამისათვის სიტაკლეს ძეს მიენიჭა ათენის მოქალაქეობა, რაც ნახსე-
ნები აქვს პერსონაჟ თეორესაც (სტრ. 145).
სტრ. 156. ა პ ა ტ უ რ ი ე ბ ი ს დღესასწაულზე ათენელ მოქალაქეებს თავიანთი შვი-
ლები შეჰყავდათ ფრატრიების სიებში; ზეიმის მონაწილეებს ძეხვით უმასპინ-
ძლდებოდნენ ხოლმე.
სტრ. 156. ო დ ო მ ა ნ ტ ე ბ ი – სტრიმონსა და ნესტოსს შორის მცხოვრები ყველაზე
უფრო სისხლისმსმელი და ველური თრაკიული ტომი.
სტრ. 160. …ბ ე ო ტ ი ა ს სულ გადათელავენ და ააოხრებენ – პელოპონესის ომში ბე-
ოტია სპარტის მოკავშირე იყო და ათენის წინააღმდეგ იბრძოდა.
სტრ. 163. თ რ ა ნ ი ტ ე ბ ი – ატიკური ხომალდის, ტრიერის ზედა რიგის მენიჩბეე-
ბი, რომლებსაც ყველაზე გრძელი ნიჩბები ჰქონდათ. ტრანიტობა უმძიმესი პრო-
ფესია იყო მაშინდელ ფლოტში.
სტრ. 181. მ ა რ ა თ ო ნ ე ლ ე ბ ი. მარათონის ბრძოლაში (ძვ. წ. 490 წ.) ათენელებმა
დაამარცხეს სპარსეთის მრავალრიცხოვანი არმია. «მარათონელთა» თაობა, არის-
ტოფანეს აზრით, განასახიერებს ბერძენ-სპარსელთა ომების დროინდელი ათენუ-
რი დემოკრატიის ძალასა და სიმტკიცეს.
სტრ. 195. დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ ი – დღესასწაული, რომელიც ღმერთ დიონისეს საპატივ-
ცემულოდ იმართებოდა. თავდაპირველად არსებობდა მხოლოდ «სოფლის» (შემ-
დგომში «მცირე») დიონისიები (ნოემბერ-დეკემბერში ტარდებოდა), ხოლო პისის-
ტრატეს შემდეგ ამას დაემატა «ქალაქის» («დიდი») დიონისიები, რომლებიც ხუთ
დღეს გრძელდებოდა (თებერვალ-მარტში).
სტრ. 197. …სამი დღის საგზალს… – ახალწვეულებს, ჩვეულებრივ, სამი დღის სამ-
ყოფ სანოვაგეს აძლევდნენ.
სტრ. 215. ფ ა ვ ლ ო ს კ რ ო ტ ო ნ ე ლ ი – ანტიკურობის სახელგანთქმული მორბე-
ნალი.
სტრ. 241-279. დიკეოპოლისი ზეიმობს სოფლის დიონისიებს. ამ სცენაში ასახულია
ფალიკური დღესასწაული და მისი პროცესია; ფალიკური სიმღერების წამომწყებ-
თაგან, არისტოტელეს ცნობით, წარმოიშვა კომედია.
სტრ. 260. კ ა ნ ე ფ ო რ ა (სიტყვა-სიტყვით, «კალათის მატარებელი») წინ მიუძღოდა
საზეიმო პროცესიას. კანეფორას როლს ასრულებდნენ ნორჩი გოგონები, რომლებ-
საც თავზე ედგათ შესაწირავით სავსე კალათი.
– 169 –
სტრ. 263. ფ ა ლ ე ს ი – ნაყოფიერების ღვთაება.
სტრ. 377-382. …განა თვით კლეონმა შარშან არ მაწამა კომედიისათვის?!. – დიკეოპო-
ლისის პირით აქ გველაპარაკება თვით არისტოფანე, რომელიც კომედია «ბაბილო-
ნელებისათვის» კლეონმა სამართალში მისცა; რადიკალური დემოკრატიის პარტი-
ის ლიდერი ბრალს სდებდა კომედიოგრაფოსს, რომ ამ უკანასკნელმა დაამცირა
ათენის სახელმწიფო ავტორიტეტი, როცა მოკავშირეთა თანდასწრებით თავს და-
ესხა პასუხისმგებელ პირებს (იხ. აგრეთვე, კომედიის ტექსტი, სტრ. 502-503).
სტრ. 387. გირჩევ აიღო ჰ ი ე რ ო ნ ი მ ე ს მუქ-ხშირ-უხეშ-თმა ზუჩი ჰადესის –
ჰიერონიმე ლირიკოსი და ტრაგიკოსი პოეტი, რომელიც სახეზე ჩამოყრილ გრძელ
თმებს ატარებდა.
სტრ. 391. ს ი ზ ი ფ ე – ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟი, კორინთოს ლეგენდა-
რული მეფე, რომელსაც მოუხერხებია თვით ღმერთების მოტყუება; მისი სახელი
ანტიკურობაშივე იქცა მოხერხებულობისა და გამჭრიახობის სიმბოლოდ.
სტრ. 410-479. მთელი ეს სცენა წარმოადგენს ე ვ რ ი პ ი დ ე ს დრამატურგიის პარო-
დიას. ე ნ ე ვ ს ი, ფ ი ლ ო ქ ტ ე ტ ე, ბ ე ლ ე რ ო ფ ო ნ ტ ი, ტ ე ლ ე ფ ე, ი ნ ო – ბერ-
ძნული მითოსის გმირებია, რომლებსაც ცხოვრებაში მრავალი ტანჯვა და განსაც-
დელი გადახდათ. ისინი არიან პროტაგონისტები (მთავარი მოქმედი პირები) ევ-
რიპიდეს ჩვენამდე მოუღწეველი ტრაგედიებისა. თ ი ე ს ტ ე ასევე ტანჯული მი-
თოლოგიური გმირია; ევრიპიდეს იგი პროტაგონისტად ჰყავდა გამოყვანილი თა-
ვის ტრაგედიაში «კრეტელი ქალები». ყველაზე ხშირად არისტოფანეს პაროდირე-
ბული აქვს «ტელეფე», რომელიც ევრიპიდეს დაუდგამს ძვ. წ. 438 წ. (იხ. «აქარნე-
ლები», სტრ. 440-441, 445, 449-450, 457).
სტრ. 478. …ცერეცო მომეცი დედის მარაგიდან… – არისტოფანე (და მას მხარს უბამენ
სხვა კომედიოგრაფოსებიც, რომელთა შემოქმედებასაც ჩვენ მოღწეული ფრაგმენ-
ტების საშუალებით ვიცნობთ) რამდენიმე ადგილას ამტკიცებს, რომ ევრიპიდეს
დედა ბოსტნეულითა და მწვანილით ვაჭრობდა. ამ ცნობების უტყუარობა ფრიად
და ფრიად საეჭვოა.
სტრ. 508. მ ე ტ ე კ ო ს ე ბ ი – ათენსა და სხვა ბერძნულ პოლისებში: არამკვიდრი
მოსახლეობა, რომელიც თავისუფალ ათენელებთან შედარებით შეზღუდული უფ-
ლებებით სარგებლობდა.
სტრ. 510-511. …დე პოსეიდონმა, ღმერთმა ტენარონის… – ტენარონის კონცხთან, ლა-
კონიკის სამხრეთში, მდებარეობდა «მიწისმრყეველი» პოსეიდონის ტაძარი. დამან-
გრეველ მიწისძვრას სპარტაში ვარაუდობენ ძვ. წ. 466 წლისათვის (შდრ. პავსანია,
´³³, 25).
სტრ. 524-539. არისტოფანეს კომიკურად აქვს წარმოდგენილი პელოპონესის ომის
დაწყების ერთ-ერთი საბაბი. ძვ. წ. 432 წ. პერიკლეს ინიციატივით მიიღეს კანონი,
რომელიც ვაჭრობაში ათენის მეტოქე ქალაქის, მეგარის მკვიდრებს უკრძალავდა
ათენის ნავსადგურითა და ბაზრებით სარგებლობას. ამ სავაჭრო ბლოკადამ მეგარა
მძიმე ეკონომიკურ კრიზისამდე მიიყვანა.
– 170 –
სტრ. 527. …მერმე ასპასიას მოსტაცეს კახპები… – მილეტელი ა ს პ ა ს ი ა იყო განათ-
ლებული და გონიერი ქალი, პერიკლეს მეუღლე, ყოფილი ჰეტერა, რომელსაც ქე-
ბით მოიხსენიებს სოკრატე პლატონის დიალოგში «მენექსენე». კომედიოგრაფოსე-
ბი ხშირად ესხმოდნენ მას თავს როგორც პიროვნებას, რომელიც, მათი აზრით,
დიდ გავლენას ახდენდა «ოლიმპიელი» პერიკლეს საშინაო და საგარეო პოლიტი-
კაზე. კახპების მოტაცების ამბავი აშკარა ანეკდოტია.
სტრ. 530. განრისხდა პერიკლე და ოლიმპიელმა იელვა, იქუხა, შეძრა საბერძნეთი –
მეტსახელი «ოლიმპიელი» პერიკლეს მიენიჭა მისი ვაჟკაცური მჭევრმეტყველები-
სათვის, არქიტექტურული ძეგლებისათვის, რომლითაც მან დაამშვენა ათენი,
სამაგალითო მმართველობისა და ლაშქრის შესანიშნავი ხელმძღვანელობისათვის
(შდრ. პლუტარქე, «პერიკლე», 8).
სტრ. 542. ს ე რ ი ფ ო ს ი – ატიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მცირე კუნძუ-
ლი, რომელიც შედიოდა ათენის საზღვაო კავშირში. მისი მინიმალური მნიშვნე-
ლობა კარგად იყო ცნობილი და ანდაზადაც ქცეულა.
სტრ. 567. გ ო რ გ ო ნ ა – მითიური ფრთოსანი დიაცი- ურჩხული, რომლის დანახვა-
ზეც ადამიანი ქვად იქცეოდა. როგორც ჩანს, ლამაქეს ფარზე მეტოქეების დაშინე-
ბის მიზნით გორგონას თავი იყო გამოსახული.
სტრ. 589. ტ რ ა ბ ა ხ ბ ა ქ ი ო ს ი – ასე გადმოვეცით არისტოფანესეული «კომპო-
ლავკ¢თოს» (კომედიოგრაფოსის მიერ შექმნილი სიტყვაა).
სტრ. 595. …პატიოსანი კაცი ვარ, უბრალო… – დ ი კ ე ო პ ო ლ ი ს ი ე. წ. «მოლაპარაკე
სახელია» და ბერძნულად «სამართლიან მოქალაქეს» აღნიშნავს.
სტრ. 604. ქ ა ო ნ ი ა – მხარე ეპიროსში.
სტრ. 606. კ ა მ ა რ ი ნ ა – სიცილიის ქალაქი.
სტრ. 613. ე კ ბ ა ტ ა ნ ა – სპარსეთის მეფეთა ერთ-ერთი რეზიდენცია. გასაოცარი
სიმდიდრის ქალაქი.
სტრ. 614. კ ე ს ი რ ა – საზოგადო სახელი პრეტენციოზული, ე. წ. «მაღალი საზოგა-
დოების» დედაკაცისა.
სტრ. 628. …რაც კომედიის გუნდს ხელმძღვანელობს ჩვენი პოეტი… – ანტიკურობაში
პოეტი იყო თავისი პიესის დამდგმელი რეჟისორიცა და კომპოზიტორიც.
სტრ. 637. «ი ი ს გ ვ ი რ გ ვ ი ნ ი თ შ ე მ კ უ ლ ი» – ათენელის ტრადიციული ეპი-
თეტი, რომელიც პირველად იხმარა დიდმა ლირიკოსმა პინდარემ.
სტრ. 653. ე გ ი ნ ა – ათენის მახლობლად მდებარე კუნძული. ანტიკური კომენტა-
ტორების მიხედვით, არისტოფანეს მამას ეგინაზე ჰქონია მიწის მცირე ნაკვეთი,
რომელიც მემკვიდრეობით ერგო კომედიოგრაფოსს.
სტრ. 685. ს ი ნ ე გ ო რ ო ს ი – სახელმწიფოს წარმომადგენელი სამართლის კარზე.
სტრ. 688. ტ ი თ ო ნ ო ს ი – ბერძნული მითოლოგიიდან აღებული მიხრწნილი ბე-
რიკაცის ეს სახელი საზოგადო სახელად იქცა.
სტრ. 701. მ ა რ ფ ს ი ა – იმდროინდელი მოდური და ყბედი ორატორი.
– 171 –
სტრ. 704. თ უ კ ი დ ი დ ე – როგორც ჩანს, იგულისხმება პერიკლეს პოლიტიკური
მოწინააღმდეგე, რომელიც 443 წ. გააძევეს ათენიდან. ათი წლის შემდეგ შინ დაბ-
რუნებული თუკიდიდე, უკვე მიხრწნილი ბერიკაცი, ალბათ, სამართალში მისცეს.
ამ პასაჟიდან ჩანს, რომ მას წაუგია პროცესი.
კ ე ფ ი ს ო დ ე მ ე ს შვილი, ქვემოთ მოხსენიებული ე ვ ა თ ლ ე – სოფისტებთან აღ-
ზრდილი მოდური ორატორი. სკვითს რომ უწოდებდა, არისტოფანე ამით ხაზს
უსვამდა მის უცხოურ წარმოშობას.
სტრ. 709. …დედოფალს არ მოუთმენდა, ქალღმერთს არ დაინდობდა… – იგულის-
ხმება დ ე მ ე ტ რ ე. მიუხედავად მეცნიერთა დიდი მცდელობისა, ეს პასაჟი დღემ-
დე დამაკმაყოფილებლად ახსნილი არ არის.
სტრ. 716. კ ლ ი ნ ი ა ს ძ ე – ალკიბიადე, იმ დროისათვის ჭაბუკი არისტოკრატი,
შემდგომში სახელოვანი პოლიტიკური მოღვაწე, ანტიკურობის ერთ-ერთი ყველა-
ზე უფრო საინტერესო ფიგურა. კომედიოგრაფოსებს არაერთგზის გაუკიცხავთ მი-
სი მანკიერი მიდრეკილება მიწიერებისაკენ.
სტრ. 723-724. …ზედამხედველებად დავნიშნავ ბაზარში სამ ქამარს ლეპრედან – ან-
ტიკური სქოლიასტის მიხედვით, ბაზრის ზედამხედველები (აგორანომოსები) შე-
იარაღებულნი იყვნენ ტყავის ქამრებით თუ მათრახებით.
ლ ე პ რ ე შ ი, ათენის მახლობლად, ტყავს თრიმლავდნენ.
სტრ. 726. …მე სტელას მოვიტან, ამოკვეთილია ზედ ზავის პირობა – ოფიციალური
დადგენილებები ქვის ბოძებზე (სტელებზე) ამოიკვეთებოდა და იდგმებოდა კარ-
გად გამოსაჩენ ადგილებში.
სტრ. 738. …უნდა მოვიფიქრო რ ა მ ე მ ე გ ა რ უ ლ ი … – მეგარაში ძვ. წ. ´³ საუკუნე-
ში, ზოგიერთი ცნობით, პირველად მატერიკულ საბერძნეთში აღმოცენდა კომე-
დია, რომელიც ბალაგანურ წარმოდგენას ვერ გასცდა. «მეგარულ ხუმრობებს» ატი-
კელი კომედიოგრაფოსები მდარე პოეზიად მიიჩნევდნენ, თუმცა ხშირად თვი-
თონვე იყენებდნენ მათ.
სტრ. 742. ჰერმესს გეფიცებით… – ვაჭრები, როგორც წესი, თავიანთ ღმერთს, ჰერმესს
იფიცებდნენ.
სტრ. 747. …თითქოს გოჭები ხართ, შესაწირავები – გოჭს დემეტრეს სწირავდნენ
მისტერიებზე.
სტრ. 760. მარილი გაკლიათ?.. – ძვ. წ. 427 წ. ათენელებმა დაიპყრეს მეგარის მახლობ-
ლად მდებარე კუნძული მინოა, სადაც საბადოებიდან მარილი მოიპოვებოდა (იხ.
თუკიდიდე, ³³³, 51).
სტრ. 774. დ ი ო კ ლ ე იყო მეგარელთა ეროვნული გმირი.
სტრ. 801. მუხუდოს თუ შეჭამთ?.. – მ უ ხ უ დ ო – «ერებინთოს». ეს სიტყვა მამაკა-
ცის ასოსაც აღნიშნავდა.
სტრ. 807. რას ახრამუნებენ! ძვირფასო ჰერაკლე! – ჰ ე რ კ ა ლ ე ს ღორმუცელობა სა-
ყოველთაოდ იყო ცნობილი. შდრ. მაგალითად, «ბაყაყები», სტრ. 549 და შმდგ.
– 172 –
სტრ. 826. …უფითილოდ აპირებ «ნათებას»?.. – ორიგინალში სიტყვათა თამაშია:
ზმნა «ფაინეინ» ნიშნავს «ნათებასაც» და «დაბეზღებასაც».
სტრ. 839. კ ტ ე ს ი ა, როგორც ჩანს, მაბეზღარი ყოფილა.
სტრ. 846. ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე – ლამპრების დამამზადებელი სახელოსნოს პატრონი,
ომის ერთ-ერთი თავგამოდებული მომხრე. კლეონის სიკვდილის შემდეგ, 422 წ.
იგი გახდა რადიკალური დემოკრატიის ლიდერი. შინაპოლიტიკური ინტრიგების
გამო 417 წ. გააძევეს ათენიდან და 411 წ. მოკლეს.
სტრ. 849. კ რ ა ტ ი ნ ე – ძველი საბერძნეთის უდიდესი კომედიოგრაფოსი, არისტო-
ფანეს უფროსი თანამედროვე. ´ საუკუნის ოციან წლებში უკვე ღრმად მოხუცებუ-
ლი იყო; ეტანებოდა ღვინოს. მის უკანასკნელ კომედიაში «ბოთლი» («პტინე», 423
წ.), რომელიც არ შემონახულა, წარმოდგენილი ყოფილა მისი კანონიერი მეუღ-
ლის, კ ო მ ე დ ი ი ს ა და საყვარლის, ს მ ი ს კომიკური კამათი.
სტრ. 854. პ ა ვ ს ო ნ ი – არისტოფანეს თანამედროვე ღატაკი მხატვარი. ჰქონია მე-
ტად მახვილი ენა.
სტრ. 855. ქ ო ლ ა რ გ ე ვ ს ე ლ ი ლ ი ს ი ს ტ რ ა ტ ე – ავენა და ღატაკი მოქალაქე.
იხ. «მხედრები», სტრ. 1265-1268, «კრაზანები», სტრ. 788.
სტრ. 860. ჰ ე რ ა კ ლ ე ბეოტიელთა ეროვნული გმირი იყო. მითის მიხედვით, იგი
ბეოტიაში, კერძოდ, თებეში დაიბადა.
სტრ. 862. ფ ლ ე ი ტ ა ბეოტიელთა საყვარელი ინსტრუმენტი ყოფილა.
სტრ. 867. ი ო ლ ა ე (ვარ. იოლაოსი) – თებელი გმირი, ჰერაკლეს მეგობარი.
სტრ. 880. კ ო პ ა ი ს ი ს ტ ბ ი ს (ბეოტიაშია) გველთევზა განთქმული იყო მთელ სა-
ბერძნეთში. ამ დელიკატესს არისტოფანე თითქმის ყველა კომედიაში ახსენებს.
სტრ. 883. შენ, კოპაისელთა ელჩო და ქალწულო… – ესქილეს რომელიღაც ჩვენამდე
მოუღწეველი ტრაგედიის პაროდია.
სტრ. 886. ტ რ ი გ ო დ ი ა (სიტყვა-სიტყვით, «მთხლის სიმღერა». იგულისხმება, რომ
ოდესღაც კომედიის პერსონაჟთა ნიღბები მთხლით იყო მოთხვრილი) – იგივეა,
რაც კომედია.
სტრ. 887. მ ო რ ი ქ ე – იმ დროის ცნობილი გურმანი.
სტრ. 893-894. სიკვდილიც ვერასდროს ვერ გამყრის… სტუმართან – ევრიპიდეს «ალ-
კესტისის» (სტრ. 367) პარატრაგედია.
სტრ. 901. ფ ა ლ ე რ ო ნ ი – ათენის ერთ-ერთი ნავსადგური.
სტრ. 905. ორ ღმერთს გეფიცები… – იგულისხმებიან ამფიონი და ძეთოსი, თებეს
დამფუძნებლები. სპარტელებისთვის «ორი ღმერთი» იქნებოდა კასტორი და პო-
ლიდევკე.
სტრ. 920-924. მანძილი ათენსა და პირევსის ნავსადგურს შორის სინამდვილეში შე-
ადგენდა 10 კმ-ს.
სტრ. 961. ზ ე დ ა შ ე ე ბ ი – მეორე დღე ანთესტერიების დღესასწაულისა, რომელიც
დიონისეს საპატივცემულოდ იმართებოდა მარტის დასაწყისში. ამგვარად, კომე-
– 173 –
დიის მოქმედება, რომელიც მიმდინარეობდა სოფლის დიონისიების დროს (დე-
კემბერი), გადატანილია სხვა დროში.
სტრ. 980. ჰ ა რ მ ო დ ი ო ს ი – ათენელი გმირი, რომელმაც სამშობლო ტირანისაგან
გაათავისუფლა. მისი გმირობა დაკავშირებულია სისხლისღვრასთან, რაზედაც ახ-
ლა აქარნელებს სიტყვის გაგონებაც არ უნდათ. მისი საპატივცემულო სუფრული
სიმღერა ასე იწყებოდა: «საყვარელო ჰარმოდიოს, არა, შენ არა ხარ მკვდარი» (შდრ.
აქვე, სტრ. 1093).
სტრ. 989. ქ ა რ ი ტ ე ბ ი – გრაციოზულობის ქალღმერთები.
სტრ. 991-992. «პირმშვენიერო, უწინ, რად ვერ გამჩნევდი!» – ლაპარაკია მხატვარ ძევ-
ქსისის სურათზე, რომელიც გამოფენილი იყო ათენში, აფროდიტეს ტაძარში.
სტრ. 1000-1003. …ძველი წესისამებრ, ამ ზედაშეებზე უნდა სვათ სუყველამ – სმაში
შეჯიბრება შედიოდა ანთესტერიების დღესასწაულის პროგრამაში. ის, ვინც პირ-
ველი დაცლიდა თავის თასს, საჩუქრად ღებულობდა გვირგვინს და ღვინით სავსე
ტიკს.
სტრ. 1032. პ ი ტ ა ლ ე – ათენელი ექიმი.
სტრ. 1082. გ ე რ ი ო ნ ე – სამი წლის მითიური გოლიათი, რომელიც დაამარცხა ჰე-
რაკლემ.
სტრ. 1150. …ანტიმაქეს… ვითომ პოეტს… – პოეტი ანტიმაქე, როგორც კომედიის ტექ-
სტიდან ჩანს, ერთხელ ქორეგოსი ყოფილა, ე. ი. მას ევალებოდა კომედიის გუნდის
მატერიალური უზრუნველყოფა. წარმოდგენის შემდეგ მსახიობებისათვის ბანკე-
ტის მოწყობა ყოფილა მიღებული. ანტიმაქემ, როგორც ჩანს, დაარღვია ეს ტრადი-
ცია და არისტოფანეს გესლიან ენასაც ვეღარ გადაურჩა.
სტრ. 1169. …შეხვედროდეს გალეშილი ორესტე და ქვა ჩაერტყას გოგრაში… –
ო რ ე ს ტ ე მ, მიკენის ლეგენდარული მეფის, აგამემნონის ძემ დასთან, ელექტრას-
თან ერთად მამის მკვლელობისათვის შური იძია დედაზე – კლიტემნესტრაზე და
მის საყვარელზე, ეგისთეზე. ამ სიუჟეტზე ანტიკურობაში შექმნილი იყო მრავალი
ტრაგედია, მათ შორის ესქილეს «ორესტეა» (ტრილოგია) და სოფოკლესა და ევრი-
პიდეს ტრაგედიები, სახელწოდებით «ელექტრა». არისტოფანე ორესტეს უწოდებს
ქუჩის მძარცველს.
მხედრები
კომედია დაიდგა ძვ. წ. 424 წ. ლენეებზე. არისტოფანე პირველად მონაწილეობდა ას-
პარეზობაში საკუთარი სახელით და გამარჯვება მოიპოვა. მეორე იყო მოხუცი კრა-
ტინე თავისი «სატირებით», მესამე – არისტომენესი «ტყისმჭრელებით».
ბედმა ინება, რომ დემაგოგი კლეონი ათენის ფაქტობრივი გამგებელი გამხდარიყო.
განსაკუთრებული დამსახურებებისათვის მან მიიღო პრიტანიონში კვების უფლე-
ბა და ადგილი თეატრის პირველ რიგში – ე. წ. «პროედრია». არისტოფანე, ბუნებ-
რივია, ვერ შეურიგდებოდა თავისი ძველი მტრის ასე აღზევებას.
– 174 –
სტრუქტურული თვალსაზრისით აღსანიშნავია, რომ კომედიაში ორი აგონია (მცირე
აგონი მესამე და მეოთხე ეპისოდიონებს შორის) და ორი პარაბასისი (მცირე პარა-
ბასისი – მეხუთე ეპისოდიონსა და ექსოდოსს შორის).
სტრ. 1. პ ი რ ვ ე ლ მ ს ა ხ უ რ შ ი განსახიერებულია ათენელი მხედართმთავარი
დემოსთენე, ალკისთენეს ძე, რომელმაც სახელი გაითქვა პელოპონესის ომში. მან
424 წელს აიღო პილოსი და კუნძულ სფაქტერიაზე დაამარცხა სპარტელები. ეს გა-
მარჯვებები შემდგომში კლეონმა მიიწერა. სიცილიის ლაშქრობაში დამარცხების
შემდეგ 413 წ. სექტემბერში დემოსთენე სიკვდილით დასაჯეს სირაკუზში. ზოგი-
ერთ გამოცემაში პ ი რ ვ ე ლ ი მ ს ა ხ უ რ ი ს ნაცვლად წერია დ ე მ ო ს თ ე ნ ე,
ხოლო მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ ი ს ნაცვლად ნ ი კ ი ა; პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი ს ნაც-
ვლად კი – კ ლ ე ო ნ ი (ამის საფუძველს იძლევა რამდენიმე ხელნაწერი და რამ-
დენიმე, მაგალითად, გილბერტისა და ჰოლის ოქსფორდისეული გამოცემაც. ჩვენ
ვეყრდნობით ვ. კულონისეულ ტექსტს).
სტრ. 3. პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი – იგულისხმება კლეონი, კლეენეტეს ძე, დემაგოგი, რა-
დიკალური დემოკრატიის პარტიის ლიდერი, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თა-
მაშობდა ათენის ცხოვრებაში ძვ. წ. 429-422 წლებში.
პერიკლეს გარდაცვალების შემდეგ ბრწყინვალეებს სათავეში ჩაუდგა ნიკია, დემოსს
კი – კლეონი, «რომელმაც, მგონი, უფრო გახრწნა დემოსი თავისი ვნებააშლილო-
ბით და პირველმა დაიწყო საქადაგოდან ყვირილი და ლანძღვა-გინება» (არისტო-
ტელე, ათენელთა პოლიტია. ს. ყაუხჩიშვილის თარგმანი, თბ. 1958). თუკიდიდეს
დახასიათებით ჩანს, რომ კლეონი ყოფილა ენერგიული და მჭევრმეტყველი პო-
ლიტიკოსი, მაგრამ მას არ ახასიათებდა არც სულის კეთილშობილება, არც ბრძნუ-
ლი წინდახედულობა და არც ლმობიერება.
სტრ. 6. მ ე ო რ ე მ ს ა ხ უ რ შ ი განსახიერებულია ათენელი მხედართმთავარი და
ოლიგარქიის მეთაური ნ ი კ ი ა (ვარ. ნიკიასი), ნიკერატეს ძე (პლუტარქე, ნიკია, 2).
ხალხმა იგი ორგზის აირჩია სტრატეგოსად, მაგრამ კლეონს მაინც მეტი გავლენა
ჰქონდა. კლეონის სიკვდილის შემდეგ დაიდო ზავი (421 წ.), რომელიც ნიკიას ზა-
ვის სახელითაა ცნობილი. სიკვდილით დასაჯეს სირაკუზში 413 წ.
სტრ. 9. ო ლ ი მ პ ე – სახელოვანი მუსიკოსი. შექმნა ე. წ. «ნომოსები», რელიგიური
ხასიათის სევდიანი მელოდიები ფლეიტისათვის (სქოლიასტი).
სტრ. 16. ევრიპიდეს «ჰიპოლიტოსის» სტრ. 345. ამ სიტყვებით მიმართავს ძიძას
ფედრა, რომელსაც ვერ გაუბედავს გერისადმი თავისი უკანონო სიყვარულის გამ-
ჟღავნება.
სტრ. 18. ე ვ რ ი პ – ი დ ე უ რ ა დ… – ასე გადმოვეცით დედნისეული «ევრიპიდი-
კოს», ევრიპიდესეული ბრწყინვალებით.
სტრ. 19. …ნუ გაამჟაუნებ! – კომედიოგრაფოსების მიხედვით, ევრიპიდეს დედა მემ-
წვანილე ყოფილა (შდრ. «აქარნელები», სტრ. 457).
სტრ. 42. პერსონაჟ დ ე მ ო ს შ ი პერსონიფიცირებულია ათენელი ხალხი.
– 175 –
სტრ. 44. პ ა ფ ლ ა გ ო ნ ე ლ ი – სადაურობის აღმნიშვნელი სახელია (ათენში ამ
დროისათვის ბევრი მონა ყოფილა პაფლაგონიიდან). ამავე დროს, ეს სიტყვა გვა-
გონებს ზმნას «პაფლაძეინ», რაც «თუხთუხს» აღნიშნავს და კარგად მიგვანიშნებს
დემაგოგ კლეონის მეტყველებასა და ხასიათზე (პაფლაგონელი ხომ კლეონის პერ-
სონიფიკაციაა).
სტრ. 52. ტ რ ი ო ბ ო ლ ი – წვრილი ფულია. კლეონმა, პოპულარობის მოპოვების
მიზნით მოსამართლეებს (ჰელიასტებს) გასამრჯელო ერთიდან სამ ობოლამდე გა-
უზარდა.
სტრ. 55. პილოსში მოვზილე ცომი ლაკონური – ალუზია დემოსთენეს მიერ პილოს-
ში ლაკედემონელებზე მოპოვებული გამარჯვებისა, რომლის მთელი პატივიც
კლეონმა უსირცხვილოდ მიიწერა.
სტრ. 78. ე ტ ო ლ ი ე ლ ე ბ ი («აიტოლიოი») დასახელებული არიან, რათა მოგვაგო-
ნონ ზმნა «აიტეინ» – «თხოვნა» (კლეონი ხომ სულ მუდამ ფულს მ ო ი თ ხ ო ვ –
დ ა).
სტრ. 79. ქ ა ო ნ ი ე ლ ე ბ ი ს, ეპირელი ხალხის სახელი ჩამოაგავს ზმნას «ქაეინ» (ი-
გივეა, რაც «ქასკო») – «მთქნარება», რაც მინიშნებაა პერსონაჟის ხასიათზე, შდრ.
«კრაზანები», სტრ. 1493. კ ლ ო პ ი დ ე ლ ე ბ შ ი იგულისხმებიან ატიკის დემის
კლოპეიას მცხოვრებნი; სიტყვა ოდნავ ფორმაცვლილია იმ მიზნით, რომ დამსგავ-
სებოდა სახელს «კლოფს» – «ქურდი» (მინიშნება კლეონზე).
სტრ. 84. ისე აღვესრულოთ, როგორც თემისტოკლე – თუკიდიდეს ცნობით (1, 138,
4), თემისტოკლე ავადმყოფობით გარდაიცვალა. არსებობს სხვა გადმოცემაც, რომ-
ლის მიხედვითაც იგი ხარის სისხლით მოწამლულა (ციცერონი, ბრუტუსი, 43).
სტრ. 85. სჯობს, სუფთა ღვინოთი დავლოცოთ ღვთაება – ნადიმი იწყებოდა კეთილი
ღვთაებისათვის ზედაშეს შეწირვით (შდრ. სტრ. 106).
სტრ. 107. პ რ ა მ ნ ი ო ს ი – ღვინით განთქმული მხარე მცირე აზიაში.
სტრ. 123. ბ ა კ ი ს ი – იმხანად მეტად პოპულარული წინასწარმეტყველი.
სტრ. 129. ძ ე ნ ძ ი თ მ ო ვ ა ჭ რ ე – ევკრატე, იხ. სტრ. 254 და კომენტარი.
სტრ. 132. ცხენებით მ ო ვ ა ჭ რ ე – იგულისხმება ლისიკლე (შდრ. სტრ. 765).
სტრ. 167. პრიტანიონში… გოგოებს მიიყვან. მოსალოდნელი იყო: პრიტანიონში ისა-
დილებ.
სტრ. 197-198. როცა კი დაითრევს ბრჭყალებდაგრეხილი არწივი ტყავისა… – შდრ.
«ილიადა», სტრ. 200-204, სადაც აღწერილია ბრძოლა არწივსა და გველს შორის,
რომელიც ქვეწარმავლის გამარჯვებით მთავრდება. დაგესლილი ფრინველი ტრო-
ელთა ბანაკში ვარდება.
სტრ. 237. …თასი ქალკისური… ქ ა ლ კ ი ს ი – კუნძულ ევბეას მთავარი ქალაქი, სა-
ხელგანთქმული იყო ვერცხლისა და სპილენძის თასებით. ძვ. წ. 445 წ. არისტოკრა-
ტიული პარტიის წაქეზებით ევბეა ათენს აუჯანყდა; ეს აჯანყება ჩაახშო პერიკ-
ლემ.
– 176 –
სტრ. 243. სქოლიასტის მიხედვით, ს ი მ ო ნ ი დ ა პ ა ნ ე ტ ი ო ს ი, ნახევარგუნდე-
ბის წინამძღოლები, კომედიის დადგმის წელს მართლაც ყოფილან ჰიპარქოსები
(მხედრიონის მეთაურები).
სტრ. 254. ე ვ კ რ ა ტ ე, ძენძით (შდრ. სტრ. 129) და ფქვილით (შდრ. სტრ. 696) მოვაჭ-
რე; იყო სახალხო პარტიის მეთაური, პოლიტიკოსი და კომერსანტი, რომელიც პო-
ლიტიკური წარუმატებლობით გამოწვეულ დარდს სავაჭრო წარმატებებით იქარ-
ვებდა ხოლმე.
სტრ. 268. თქვენი სიმამაცისთვის რამე ძეგლი დაგვედგა – ძვ. წ. 425 წ. ათენელებმა
ნიკიას მეთაურობით 80 ხომალდით მოაწყვეს ლაშქრობა კორინთოში. ლაშქარში
შედიოდა 2000 ჰოპლიტი და 200 მხედარი. საბოლოო გამარჯვება სწორედ ათე-
ნელთა მხედრიონმა მოიპოვა; ამ გმირობაზეა ლაპარაკი პარაბასისის ანტეპირემა-
შიაც (სტრ. 595-610).
სტრ. 277. თ ა ფ ლ ი ს კ ვ ე რ ი ჩ ვ ე ნ ი ა – იდიომატური გამოთქმაა. ამ ნამცხვარს
ჯილდოდ იღებდა გამარჯვებული მეინახე, რომელიც შეძლებდა, მთელი ღამე
ფეხზე მდგარიყო (სქოლიასტი).
სტრ. 283. ამის ნება პერიკლესაც არ ჰქონია არასდროს – პერიკლეს არასოდეს უსა-
დილია პრიტანიონში.
სტრ. 302. …და მეათედს არ იხდიდი – შესაწირის მეათედი ნაწილი პრიტანებს ეძლე-
ოდათ (სქოლიასტი).
სტრ. 321. პ ე რ გ ა ს ი იყო ატიკის დემი ათენისა და აფიდნეს გზაზე. აფიდნედან
იყო წარმოშობით მხედართმთავარი დემოსთენე.
სტრ. 327. ჰ ი პ ო დ ა მ ე ს ძ ე, არქეპტოლემე მიკუთვნებულია არისტოკრატიულ
პარტიას და, როგორც მშვიდობისათვის მებრძოლი, იგი უპირისპირდება კლეონს.
არქეპტოლემე სფაქტერიაზე გამარჯვების შემდეგ ხელმძღვანელობდა ელჩობას
სპარტაში, რათა ლაკედემონელებისათვის ზავი შეეთავაზებინა. კლეონი ზავის კა-
ტეგორიული მოწინააღმდეგე იყო (შდრ. აქვე, 394, 668-674, 794-796; «მშვიდობა»,
სტრ. 665-667 და სხვ.).
სტრ. 393-394. ახლაც სხვისი მოსავალი მოიწია… – მინიშნება პილოსში დემოსთენეს
მიერ მოპოვებულ გამარჯვებაზე, რომლის «მოსავალი მოიწია», ე. ი. რომელიც მი-
იწერა კლეონმა. «ნაყოფში», რომელსაც გასაყიდად «აშრობს» კლეონი, იგულისხმე-
ბიან ლაკედემონელი ტყვეები; მათ გამოსასყიდად ახლობლებს დიდძალი თანხა
უნდა გადაეხადათ.
სტრ. 400. ლოთი კ რ ა ტ ი ნ ე (შდრ. სტრ. 535) ლოგინში ისველებდა თურმე.
სტრ. 401. მ ო რ ს ი მ ე – უნიჭო ტრაგიკოსი პოეტი. იხ. «მშვიდობა», 480 და შმდგ.,
«ბაყაყები», სტრ. 150 და შმდგ.
სტრ. 438. შენ თვითონ პოტიდეადან ათი ტალანტი არ გაქვს? – შდრ. თუკიდიდე, 1,
64, 10.
სტრ. 446. …რომ შეურაცხყვეს ქალღმერთი – კ ი ლ ო ნ ი ს ა და მისი თანამგზავრე-
ბის მკვლელები ქალღმერთ ათენას ტაძრის ახლოს იმალებოდნენ. მკვლელობა
– 177 –
მოხდა საკურთხეველთან; ამის გამო ალკმეონიდები და მათი შთამომავლობა
ღვთისმგმობელებად და მკრეხელებად გამოაცხადეს.
სტრ. 447. შუბოსანი… გყავდა ბაბუა – შ უ ბ ო ს ნ ე ბ ი ტირანთა სატელიტები იყ-
ვნენ. ჰიპიას შუბოსნებმა მოკლეს ჰარმოდიოსი, ათენის განთავისუფლებისათვის
მებრძოლი გმირი.
სტრ. 449. ჰიპიას ცოლის, ტყავ…რინეს – სინამდვილეში ტირან ჰიპიას ცოლს მ ი –
რ ი ნ ე (მირსინე) ერქვა.
სტრ. 479. ბეოტიელებს … ანდობდით ყველაფერს – «აქარნელებში» (სტრ. 860 და
შმდგ.) არისტოფანემ აზრი გამოთქვა, რომ აღედგინათ ეკონომიკური ურთიერთო-
ბა ბეოტიასთან; «მხედრების» დადგმამდე ცოტა ხნით ადრე დემოსთენეს მოლაპა-
რაკება ჰქონია რამდენიმე ბეოტიელთან ამ ქვეყანაში დემოკრატიის დამყარების
თაობაზე. ბეოტია სახელგანთქმული იყო მაღალხარისხოვანი პროდუქტებით, მათ
შორის ყველით.
სტრ. 495. ს წ რ ა ფ ა დ ი ჩ ქ ა რ ე – სახუმარო ვარიანტი ცნობილი გამოთქმისა «ნე-
ლა იჩქარე» (გავრცელებულია ამ გამონათქვამის ლათინური ვარიანტი «ფესტინა
ლენტე»); შდრ., აგრეთვე, «ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე», სტრ. 277.
სტრ. 511. ტ ი ფ ო ნ შ ი (სიტყვა ნიშნავს «ქარიშხალს») იგულისხმება კლეონი.
სტრ. 520. მ ა გ ნ ე ს ი – ძველი ატიკური კომედიის ერთ-ერთი პირველი წარმომად-
გენელი.
სტრ. 526. კ რ ა ტ ი ნ ე – არისტოფანესთან და ევპოლისთან ერთად განიხილებოდა,
როგორც ძველი ატიკური კომედიის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი. კო-
მედიოგრაფოსთა ასპარეზობებში მოუპოვებია ცხრა გამარჯვება.
სტრ. 529. აქ მოცემულია კრატინეს ერთ-ერთი პასაჟის პაროდია. დ ო რ ო (ხუმრო-
ბით) – ქრთამის ქალღმერთი. ტ ე რ ფ ლ ე ღ ვ ი ა ნ ი – მინიშნება მაბეზღარზე ანუ
სიკოფანტზე (ეს სიტყვა ეტიმოლოგიურად «ლეღვის გამომჩენს» ნიშნავს).
სტრ. 534. კ ო ნ ა ს ი – დამამცირებელი მეტსახელია, რომელიც დიდ მუსიკოს კო-
ნოსს (სოკრატეს მუსიკის მასწავლებელს) მისცა კრატინემ.
სტრ. 546. დაე, თერთმეტჯერ დაჰკრან ნიჩაბს – ჩვეულებრივ, «ვაშას» დაძახებამდე
მხოლოდ ათგზის დაჰკრავდნენ ნიჩბებს.
სტრ. 561. გ ე რ ე ს ტ ო ს ი – კონცხი კუნძულ ევბეას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილ-
ში; აქ იყო პოსეიდონის ტაძარი.
სტრ. 562. ათენელთა ფლოტმა ფ ო რ მ ი ო ნ ი ს მეთაურობით ბრწყინვალე გამარ-
ჯვება მოიპოვა ნავპაქტესთან კორინთოელებზე 429 წელს.
სტრ. 566. ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ, დიდი პანათენეების დღესასწაულზე
პართენონში ათენასათვის შესაწირად მიჰქონდათ მდიდრული სამოსი პ ე პ ლ ო –
ს ი; მასზე წარჩინებულ ათენელ ქალთა მიერ ამოქარგული იყო ღმერთების გმი-
რობათა ამსახველი სურათები.
სტრ. 574. კ ლ ე ე ნ ე ტ ე – კლეონის მამა.
– 178 –
სტრ. 575. ქალაქისადმი დიდი დამსახურებისათვის მოქალაქეებს ეძლეოდათ
პ რ ო ე დ რ ი ა – ადგილი თეატრის პირველ რიგში.
სტრ. 595. ახლა გვინდა, ჩვენს ცხენებსაც საკადრისი მივუზღოთ – მხედრების გუნ-
დი თავის ცხენებს მიაწერს საკუთარ ამბებს. შემდეგ მოცემულია თავის ქების მე-
ტად თავისებური, ასე ვთქვათ, «მოკრძალებული» ვარიანტი.
სტრ. 608. თ ე ო რ ე კლეონის მომხრე და, ამდენად, მხედრების მტერი იყო. იგი სხვა-
განაც ხშირად ჰყავს მოხსენიებული არისტოფანეს ზიზღითა და სიძულვილით:
«აქარნელები», სტრ. 134; «ღრუბლები», სტრ. 400; «კრაზანები», სტრ. 42-51, 418 და ა.
შ.
სტრ. 609. კიბორჩხალა ღმერთს უხმობდა… – ვარაუდობენ, რომ «კიბორჩხალა» კო-
რინთოელთა დასაცინი მეტსახელი იყო.
სტრ. 615. ნ ი კ ო ბ უ ლ ე – ეტიმოლოგიურად «საბჭოზე გამარჯვებული».
სტრ. 630. კარგად რომ გამოძღნენ ტყუილმხალეულით… – ტ ყ უ ი ლ მ ხ ა ლ ე უ –
ლ ი – ასე გადმოვეცით დედნისეული ნეოლოგიზმი, რაც სიტყვა-სიტყვით «ცრუ-
ნაცარქათამას» ნიშნავს; ნაცარქათამა ერთგვარი ბოსტნეულია, მისი ჭამა ავადმყო-
ფობასა და ფერის დაკარგვას იწვევს. კომედიოგრაფოსს სურს თქვას: საბჭოს წევ-
რებმა დემაგოგის მიერ «შეკაზმული» ტყუილები რომ «მიირთვეს», მრისხანებისა-
გან გაფითრდნენ…
სტრ. 634 და შმდგ. პაწია ღმერთებო მატრაბაზობისა… – მსგავსი პერსონიფიკაცია
ხშირად გვხვდება ორატორებთან; შდრ. ესქინე, «კტესიფონტის წინააღმდეგ», 260:
«ო, მიწავ, მზეო, სათნოებავ, გონიერებავ, აღზრდავ!»
სტრ. 639. მ ა რ ჯ ვ ნ ი დ ა ნ მოცემული ნიშანი სასიკეთოდ ითვლებოდა.
სტრ. 649. ო ბ ო ლ ი – ფულის ყველაზე წვრილი ერთეული ძველ საბერძნეთში, 1/6
დრაქმა.
სტრ. 660. მ ო ნ ა დ ი რ ე არტემისის ეპითეტია. მარათონის ბრძოლის წინ ბერძნებმა
აღთქმა დადეს, იმდენი თხა შეეწირათ არტემისისათვის, რამდენ მტერსაც მო-
კლავდნენ; მაგრამ მოკლულ სპარსელთა რიცხვი იმდენად დიდი აღმოჩნდა, რომ
შეუძლებელი გახდა ამ აღთქმის მთლიანად შესრულება; მაშინ მიიღეს გადაწყვე-
ტილება, ყოველწლიურად შეეწირათ ხუთასი თხა და «დღესაც სწირავენ», დასძენს
ქსენოფონტი თავის «ანაბასისში».
სტრ. 661-662. …ათას თხის შეწირვის აღთქმა რომ მიგვეცა… – კომიკურ ეფექტს ქმნის
ის, რომ მეძეხვე მოითხოვს უჩვეულოდ დიდ მსხვერპლს; თევზის გაიაფებასთან
დაკავშირებით შესაწირავი თხების რაოდენობა ორგზის აღემატება მარათონის
ბრძოლაში გამარჯვებისათვის დაწესებულს.
სტრ. 665. გარეთ გაათრიეს იგი პრიტანებმა – ათენელთა საბჭოში (ბულე) შედიოდა
ხუთასი წევრი (ბულევტი). ფილეთა რიცხვის მიხედვით საბჭო გაყოფილი იყო ათ
თანასწორ ნაწილად. წლის მეათედის განმავლობაში ბჭობდნენ ერთი ფილეს ბუ-
ლევტები, რომლებსაც ამ დროს ეწოდებოდათ პ რ ი ტ ა ნ ე ბ ი, ხოლო ამ მოვალეო-
– 179 –
ბის შესრულებას – პ რ ი ტ ა ნ ი ა. პრიტანები თავმჯდომარეობდნენ საბჭოსა და
სახალხო კრებას.
სტრ. 699. ვ ე რ ა ფ რ ი თ ა ღ გ… ჭ ა მ ე – მოსალოდნელი «აღგგავეს» ნაცვლად.
სტრ. 728. ჩემი ზეთისხილის გვირგვინი… – ზეთისხილის შტოზე ამაგრებდნენ
ხილს და პიანეფსიონში (ოქტომბერი-ნოემბერი) ჰკიდებდნენ ყველა სახლის კა-
რებზე, სადაც რჩებოდა მთელი წლის განმავლობაში.
სტრ. 762. ასწიე შენი «დელფინები»… – დ ე ლ ფ ი ნ ი – იგულისხმება დელფინის
ფორმის მქონე ტყვიის მასა, რომელსაც მაღლა წევდნენ და შემდეგ მოწყვეტით უშ-
ვებდნენ მოწინააღმდეგის გემზე, რათა ჩაეძირათ იგი.
სტრ. 765. ლ ი ს ი კ ლ ე – ცხვრებით მოვაჭრე (მოხსენიებული ზემოთ, სტრ. 132).
კ ი ნ ა დ ა ს ა ლ ა ბ ა კ ქ ო ჰეტერები იყვნენ.
სტრ. 771. მ ი ტ ო ტ ო ს ი – ძველი ბერძნული ეროვნული კერძი პაშტეტის ტიპისა;
მზადდებოდა ერთმანეთში შეზელილი ნივრის, ყველისა და თაფლისაგან.
სტრ. 772. ათენში ორი კ ე რ ა მ ი კ ო ს ი იყო: ე. წ. შიდა კერამიკოსი, უბანი, სადაც
სამშობლოსათვის დაღუპულებს ასაფლავებდნენ და გარე კერამიკოსი, კახპების
უბანი (სქოლიასტი). მეძეხვე სწორედ ამ უკანასკნელს გულისხმობს.
სტრ. 894. ს ი ლ ფ ი ო ნ ი საკვებში გამოიყენებოდა; შემოჰქონდათ კირენაიკედან.
იგი კუჭის აშლილობასა და გაზების გამოყოფას იწვევს (თეოფრასტე, მცენარე-
თათვის, 6, 3).
სტრ. 901. …საქმე წითურის ნახელავია ნაღდად – ამ ადგილის მიხედვით შეგვიძლია
დავასკვნათ, რომ კლეონი წითური იყო.
სტრ. 912. ტ რ ი ე რ ა რ ქ ო ბ ა (ხომალდის მეთაურობა) მეტად საპატიო მოვალეო-
ბად ითვლებოდა. ხომალდის მოწყობასა და მეზღვაურებისათვის ხელფასის გაცე-
მას თვით სახელმწიფო კისრულობდა. რაც შეეხებოდა გემის შეკეთებას და ეკიპა-
ჟის აღჭურვას, რაც საკმაოდ დიდ თანხას მოითხოვდა, ეს უკვე ტრიერარქის საქმე
იყო; ამიტომ ამ მოვალეობას მდიდარ მოქალაქეებს აკისრებდნენ ხოლმე.
სტრ. 945. ო ბ ო ლ ი ა ნ ე ბ ი – ობოლის (წვრილი ფულია) მოდგმა – იგულისხმება
ათენელი ხალხი.
სტრ. 978. ბაზარში რომ სასამართლოს აწყობენ და ბუზღუნებენ – პირევსში, ათენის
სავაჭრო ცენტრში იყო ბაზარი, სადაც თავს იყრიდნენ უსაქმურებიც, რომელთა
დაუსრულებელი კამათი სასამართლოს მოაგონებს არისტოფანეს.
სტრ. 985. ღორული აქვს მიღებული განათლება – ღორი ბერძნებისათვის იყო არა
იმდენად მსუნაგობის ან სიბინძურის სიმბოლო, რამდენადაც უხეშობისა და გა-
უთლელობისა.
სტრ. 994-996. რადგან ბავშვი ჰარმონიას არ სწავლობდა, თუკი იგი… დორიული არ
იყო – ბერძნულ მუსიკაში ოთხგვარი წყობა იყო: დორიული, იონიური, ფრიგიუ-
ლი და ლიდიური, რომელთაც განსხვავებული ხასიათი ჰქონდათ. დორიული
წყობა ითვლებოდა ყველაზე უფრო ვაჟკაცურად და მორალურად; იგი გამოიყენე-
ბოდა ტრაგედიის საგუნდო პარტიებში (შდრ. პლატონი, «სახელმწიფო», 3, 399;
– 180 –
არისტოტელე, «პოლიტიკა», 8, 1). ერთი შეხედვით, გაუგებარია, რატომ ვერ ელეო-
და პატარა კლეონი დორიულ მუსიკას; ყველაფერი გასაგები გახდება, თუ გავიხსე-
ნებთ, რომ მექრთამეობის მუზას დ ო რ ო ერქვა (შდრ. ზემოთ, სტრ. 529).
სტრ. 1004. …გლანისის – ბაკისის უფროსი ძმა გახლავთ – მეძეხვემ დაასახელა უც-
ნობი პიროვნება. «გლანისი» თევზის სახელია, მაშინ როცა ბ ა კ ი ს ი სახელოვანი
მისანი იყო.
სტრ. 1015. ე რ ე ხ თ ე ვ ს ი – ათენის პირველი მეფე.
სტრ. 1069. …ფილოსტრატეა… ძაღლმელა – «ძაღლმელა» ფილოსტრატეს, საროსკი-
პოს მფლობელის, მეტსახელი იყო.
სტრ. 1089. მ ე წ ა მ უ ლ ი ზ ღ ვ ა – სპარსეთის ყურე და ინდოეთის ოკეანე. ე კ ბ ა –
ტ ა ნ ა – მიდიის მთავარი ქალაქი, სპარსეთისა და შემდგომში, პართიის მეფეთა
საზაფხულო რეზიდენცია, სიმდიდრით სავსე ქალაქი, ბერძნების «ელდორადო»
(შდრ. «აქარნელები», სტრ. 64).
სტრ. 1103. თ უ ფ ა ნ ე ს ი – სქოლიასტის მიხედვით, კლეონის მდივანი.
სტრ. 1121. არც თქვენს თმებში არ იცდის… – მხედრები გრძელ თმებს ატარებდნენ
(შდრ. სტრ. 580).
სტრ. 1150. …პირში ჩავჩრი კემოსს. კ ე მ ო ს ი – კენჭისყრის ურნის ზედა ნაწილი,
რომელიც ტირიფისაგან მზადდებოდა.
სტრ. 1182. ეს კვერი მიირთვი… – კ ვ ე რ ი ს აღმნიშვნელი სიტყვა «მენიჩბესაც» ნიშ-
ნავდა.
სტრ. 1237. როგორ თქვი? შიგ გულში მომხვდა ორაკული! – ტრაგედიის სტილია.
სტრ. 1250-1253. მშვიდობით, გვირგვინო, გტოვებ გულმოკლული… – ევრიპიდეს
«ალკესტისის» პარატრაგედია. ევრიპიდესეული გმირი სიკვდილის წინ ასე ემშვი-
დობება თავის სარეცელს: «მშვიდობით, სარეცელო… სხვა ქალი დაგეუფლება, სიბ-
რძნით ჩემზე ნაკლები, მაგრამ, შესაძლოა, უფრო ბედნიერი…» (ევრიპიდე, «ალკეს-
ტისი», სტრ. 177 და შმდგ.).
სტრ. 1256. ფ ა ნ ო ს ი – კლეონის ამ მეგობრის სახელი (შდრ. «კრაზანები», სტრ.
1220) «მაბეზღარსაც» ნიშნავს.
სტრ. 1257. სახელი ა გ ო რ ა კ რ ი ტ ო ს ი ნაწარმოებია არსებითიდან «აგორა» (ბაზ-
რის მოედანი) და ზმნიდან «კრინეინ» (განსჯა).
სტრ. 1267-1268. ლ ი ს ი ს ტ რ ა ტ ე დ ა თ უ მ ა ნ ტ ი ს ი – ორი მარადმშიერი მოქა-
ლაქე.
სტრ. 1278. ა რ ი გ ნ ო ტ ე – არისტოფანეს მეგობარი, შესანიშნავი კითარისტი ყოფი-
ლა; მისი ერთ-ერთი ძმა ნიჭიერ მსახიობად ითვლებოდა, მეორე ძმა კი, არიფრა-
დე, ანაქსაგორას მოწაფე, უფრო თავისი ბიწიერებით ყოფილა ცნობილი (შდრ., აგ-
რეთვე, «მშვიდობა». სტრ. 885).
სტრ. 1287. პ ო ლ ი მ ნ ე ს ტ ე – სახელოვანი ლირიკოსი პოეტი და ფლეიტისტი ყო-
ფილა (ძვ. წ. ´³ ს.); დასახელებული ჰყავთ პინდარეს, ალკმანსა და პლუტარქეს.
ი ო ნ ი ქ ე – უცნობი მუსიკოსია.
– 181 –
სტრ. 1304. ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე – ფარნებისა და ლამპრების გამყიდველი, ომის მომხრე
დემაგოგი იყო. კლეონის სიკვდილის შემდეგ სათავეში ჩაუდგა რადიკალურ დე-
მოკრატიას.
სტრ. 1312. თ ე ს ე ი ო ნ ი – თესევსის ტაძარი და «უმაღლეს ქალღმერთთა» (ევმე-
ნიდთა) სავანე – ორი ხელშეუხებელი თავშესაფარი. თესეიონს თავს აფარებდნენ
გაქცეული მონები, რომლებიც ახალ პატრონს მოითხოვდნენ.
სტრ. 1325. ა რ ი ს ტ ი დ ე დ ა მ ი ლ ტ ი ა დ ე – ბერძენ-სპარსელთა ომების ეპოქის
გამოჩენილი ათენელი პოლიტიკური მოღვაწეები. მილტიადე ხელმძღვანელობდა
ბერძნების არმიას მარათონთან მომხდარ ისტორიულ ბრძოლაში; არისტიდემ ჩა-
მოაყალიბა საზღვაო კავშირი, რომელსაც სათავეში ჩაუდგა ათენი.
სტრ. 1336. რა კარგად მიყავი, სულ რომ გამომხარშე – ოდესღაც მედეამაც «გამოხარ-
შა» და გააახალგაზრდავა ესონი, იასონის მამა.
სტრ. 1358. ს ი ნ ე გ ო რ ო ს ი – იხ. «აქარნელები», სტრ. 715 და კომენტარი.
სტრ. 1363. …ვისვრი ბარათრონში. ბ ა რ ა თ რ ო ნ ი – უფსკრული აკროპოლისის
უკან; ბარათრონში ისროდნენ დამნაშავეებს.
სტრ. 1369. ჰ ო პ ლ ი ტ ი – მძიმედ შეიარაღებული ქვეითი მეომარი.
სტრ. 1370. …ადგილს ვერაფრით ვეღარ გამოიცვლის – ლაპარაკია იმაზე, რომ ხში-
რად თანამდებობის პირები ნაცნობ-მეგობრობითა თუ ანგარებით სამხედრო გაწ-
ვევის სიებიდან ამოშლიდნენ ხოლმე «თავის» ხალხს და სხვებს ჩაწერდნენ, რითაც
არღვევდნენ არსებულ რიგს (შდრ. «მშვიდობა», სტრ. 1180-1185).
სტრ. 1374. კ ლ ი ს თ ე ნ ე დ ა ს ტ რ ა ტ ო ნ ი დიაცური ბუნების ქოსა მამაკაცები
იყვნენ.
სტრ. 1377. და შმდგ. ბრძენია ფეაქსი… დიდი პრაქტიკოსი, ნაღდი ლოგიკოსი და
პოლემიკოსი… – ფ ე ა ქ ს ი – ყმაწვილკაცებში პოპულარული სოფისტი. სოფისტე-
ბის მოსწავლეებს «-იკოს» დაბოლოებიანი ზედსართავები განსაკუთრებით ჰყვა-
რებიათ.

თარგმანი და კომენტარები ლევან ბერძენიშვილისა

წყარო – http://www.nplg.gov.ge/dlibrary/collect/0001/000141/Akarnelebi%3B%20Mxedrebi.pdf

Posted in დრამატურგია | Tagged , | Leave a comment

ლევან ბერძენიშვილი: ძველი ატიკური კომედია და არისტოფანე

ლევან ბერძენიშვილი

ძველი ატიკური კომედია და არისტოფანე

ათენში, აკროპოლისის მთის ძირას, დიონისეს თეატრში, დღისით, ღია ცის
ქვეშ, ჩვიდმეტი ათასი მაყურებლის წინაშე გამოდის კომედიის გუნდი და თავის
თანამოქალაქეთა და ატიკის დედაქალაქის სტუმართა წინაშე (სტუმრები კი სპე-
ციალურად ჩამოდიოდნენ თეატრალურ დღესასწაულებზე საბერძნეთის ქალაქე-
ბიდან და ხანდახან უცხოეთიდანაც კი) დაუნდობლად ესხმის თავს სახელმწიფოს
– 3 –
მეთაურს, უკანასკნელი სიტყვებით მოიხსენიებს დიდ-დიდი თანამდებობის პი-
რებს, სასტიკად აკრიტიკებს სახელმწიფოს საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკას, დას-
ცინის ეროვნულ ტრადიციებს, აყალბებს სახელოვან ისტორიას და ა. შ. სახელმწი-
ფოს მეთაურები და უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური მოღვაწეები კი იქვე, პირ-
ველ რიგში მსხდომნი, სიცილითა და ტაშით ეგებებიან თავიანთ საქვეყნო ლან-
ძღვა-გინებასა და დამცირებას… ასეთია ის არნახული თავისუფლება, რომელიც
არც მანამდე და არც მას შემდეგ არც ერთ სახელმწიფოს არ მიუნიჭებია რომელიმე
ხელოვანისთვის და, მით უმეტეს, მთელი ჟანრისთვის.
*
ათენის მონათმფლობელური დემოკრატიის განვითარება იწყება ძვ. წ. ´³ საუკუნის
დასასრულს ე. წ. კ ლ ი ს თ ე ნ ე ს რ ე ფ ო რ მ ე ბ ი თ. კლისთენე ჩაუდგა სათავე-
ში პისისტრატიდთა წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკურ მოძრაობას, რომელმაც
510 წელს მოახერხა ათენიდან ტირან ჰ ი პ ი ა ს გაძევება. კლისთენე გახდა სახელ-
მწიფოს ფაქტობრივი ხელმძღვანელი; მან ოთხი საგვარეულო ფ ი ლ ე ს ნაცვლად
შექმნა ათი ტ ე რ ი ტ ო რ ი უ ლ ი ფ ი ლ ე (თითოეული მათგანი სამი ნაწილისა-
გან შედგებოდა: ქალაქი, სანაპირო და შიდა მხარე); ამით წარჩინებულთა პოლი-
ტიკური გავლენა მნიშვნელოვნად შემცირდა. ძირითადი ადმინისტრაციული, სა-
მეურნეო, საკულტო და პოლიტიკური ერთეული გახდა დ ე მ ი. კლისთენემ საგვა-
რეულო ფილეს ოთხასკაციანი საბჭო შეცვალა ტერიტორიული ფილეს ხუთასკა-
ციანი საბჭოთი, ანუ ბ უ ლ ე თ ი (თითოეული ფილედან ბულეში შედიოდა ორ-
მოცდაათი წევრი ანუ ბ უ ლ ე ვ ტ ი); ამავე პოლიტიკურმა მოღვაწემ შემოიღო
ო ს ტ რ ა კ ი ზ მ ი (კენჭისყრა «ოსტრაკონების» – თიხის ნატეხების მეშვეობით,
მიმართული ტირანული გადატრიალებების წინააღმდეგ) და დააწესა ა თ ი
ს ტ რ ა ტ ე გ ო ს ი ს ი ნ ს ტ ი ტ უ ტ ი (თითოეული ფილე ერთი წლით ირჩევდა
სტრატეგოსს).
ათენელმა მიწათმოქმედებმა და ხელოსნებმა პირველად იგრძნეს თავი მშობელი
ქვეყნის სრულუფლებიან მოქალაქეებად. სწორედ ამან მისცა საშუალება პატარა
საბერძნეთს, ათენის მეთაურობით, დაემარცხებინა სპარსეთის უზარმაზარი
ფლოტი და არმია, დაეცვა სამშობლოს დამოუკიდებლობა და თავისუფლება.
ბრწყინვალე გამარჯვებებმა ბერძენ-სპარსელთა ომში ათენს მოუპოვა აურაცხელი
მცირეაზიელი და სკვითი მონა, ჰეგემონის როლი ჯერ კიდევ ომის დროს შექმნილ
დ ე ლ ო ს ი ს საზღვაო კავშირში. ათენის ნავსადგური პ ი რ ე ო ს ი გახდა ძველი
სამყაროს მრავალი ქვეყნის სავაჭრო გზების გადაკვეთის ადგილი. მაღალგანვითა-
რებული ხელოსნობის, ვაჭრობისა და ზღვაოსნობის ბაზაზე ოლიგარქიულ და დე-
მოკრატიულ დაჯგუფებებს (პირველს ხელმძღვანელობდა არისტიდე და შემ-
დგომში კიმონი, ხოლო მეორეს – თემისტოკლე და შემდგომში ეფიალტე და პე-
რიკლე) შორის დაძაბულ ბრძოლაში საბოლოოდ გაიმარჯვა დემოკრატიამ, რო-
– 4 –
მელმაც უდიდეს აყვავებას მიაღწია პ ე რ ი კ ლ ე ს (ძვ. წ. 490-429 წწ., სტრატეგო-
სად იყო ზედიზედ თხუთმეტჯერ 444/443-429 წწ.) ეპოქაში.
პერიკლემ გააუქმა ქონებრივი ცენზი; მისი მეცადინეობით უზენაესი ძალაუფლება
მიენიჭა ს ა ხ ა ლ ხ ო კ რ ე ბ ა ს, რომელსაც ყველა სხვა ორგანო ემორჩილებოდა;
სამართალს განაგებდა მოქალაქეთაგან კენჭისყრით არჩეული ჰ ე ლ ი ა ს ტ ე ბ ი ს
(მსაჯულების) სასამართლო. წილისყრით (ნაცვლად ოდინდელი ხმის მიცემისა)
ირჩეოდნენ დიდი თანამდებობის პირნიც, რომელთაც არჩევის შემდეგ ენიშნებო-
დათ ხელფასი სახელმწიფო ხაზინიდან, რაც უღარიბეს მოქალაქეებსაც კი აძლევ-
და რეალური პოლიტიკური მოღვაწეობის შესაძლებლობას. პერიკლეს რჩევით,
თეატრალური დღესასწაულების დროს სახელმწიფო ყველაზე უფრო უპოვარ მო-
ქალაქეებს ფულს აძლევდა, რათა მათაც შეძლებოდათ დასწრებოდნენ სანახაობას
(ე. წ. თ ე ო რ ი კ ო ნ ი). გაზრდილი ხარჯები იფარებოდა ე. წ. ფ ო რ ო ს ი თ, ანუ
გადასახადით, რომელიც ათენის სახელმწიფო ხაზინაში შეჰქონდათ საზღვაო კავ-
შირის (ათენის ა რ ქ ე ს) წევრ მოკავშირე ქალაქებს; ამ დიდ თანხას ემატებოდა შე-
მოსავალიც, რომელსაც ათენს აძლევდა ლავრიონის ვერცხლის საბადოები.
ათენის საზღვაო ძლიერებამ უდიდესი ნაყოფი გამოიღო: შავიზღვისპირეთიდან ჩა-
მოჰქონდათ იაფი ხორბალი, რომელიც საერთოდ ცუდად მოდის ატიკის კირქვიან
მიწაზე; საზღვაო ბაზრების ფართო ქსელი საშუალებას აძლევდა მიწათმოქმედს,
გაეყიდა ატიკური მიწათმოქმედების ტრადიციული პროდუქტები: ზეითუნის ზე-
თი და ღვინო. ამგვარად, ბერძენ-სპარსელთა ომის შედეგებით ატიკელი მიწათ-
მოქმედი კმაყოფილი იყო. სრულიად სხვაგვარად იყო განწყობილი მოსახლეობის
სხვა ნაწილი. ვაჭართა და ხელოსანთა მეცადინეობა მიმართული იყო ათენის გავ-
ლენის სფეროს გაზრდისა და ახალი ტერიტორიების მოპოვებისაკენ. ამ მისწრაფე-
ბებს მხარს უჭერდა მოსახლეობის შედარებით ღარიბი ფენაც – წვრილი ხელოსნე-
ბი, მოიჯარენი და მეზღვაურები. ქალაქის დემოსის ამ მასას ეყრდნობოდა პოლი-
ტიკურად ე. წ. რადიკალური დემოკრატია, რომელმაც დემაგოგ კ ლ ე ო ნ ი ს ა და
ჰ ი პ ე რ ბ ო ლ ე ს მეთაურობით ხელში ჩაიგდო სახელმწიფო ძალაუფლება პერიკ-
ლეს სიკვდილის შემდეგ.
დაპირისპირება მიწათმოქმედებსა და რადიკალებს შორის სრულად გამოვლინდა
კლასიკური საბერძნეთის ისტორიაში უდიდესი – ე. წ. პ ე ლ ო პ ო ნ ე ს ი ს
ო მ ი ს (ძვ. წ. 431-404 წწ.) მსვლელობაში. ომი გაჩაღდა დელოსის საზღვაო კავშირ-
სა და პელოპონესის კავშირს შორის და შემდგომში მოიცვა მთელი საბერძნეთი,
მათ შორის სამხრეთ იტალიისა და სიცილიის ბერძნული პოლისებიც.
ბერძნულ პოლისთა ეკონომიკურმა ზრდამ და პოლისებს შორის ვაჭრობამ გაამწვავა
ურთიერთობა უმსხვილეს სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრებს შორის. ერთმანეთს და-
უპირისპირდა, ერთის მხრივ, ათენი და, მეორეს მხრივ, კორინთო და მეგარა. ფა-
რული ბრძოლა მიმდინარეობდა აღმოსავლეთისა (იტალია, სიცილია) და ჩრდი-
ლო-აღმოსავლეთის (მაკედონია, თრაკია, შავიზღვისპირეთი) ბაზრებისათვის;
ამას დაერთო პოლიტიკური მეტოქეობა სპარტასა და ათენს შორის საბერძნეთში
– 5 –
ჰეგემონობისათვის, რასაც ამწვავებდა განსხვავება ამ პოლისთა სოციალურ
სტრუქტურაში, რის გამოც ათენი მხარს უჭერდა დემოკრატიულ, ხოლო სპარტა –
ოლიგარქიულ დაჯგუფებებს ბერძნულ პოლისებში.
ომს საბაბად დაედო სამი კონფლიქტი, დაკავშირებული კერკირას, პოტიდეასა და
მეგარასთან. კერკირა ცდილობდა თავისი მეტროპოლიის კორინთოსაგან განთავი-
სუფლებას. კორინთო-კერკირას კონფლიქტში 433 წ. ათენი ამ უკანასკნელს დაეხ-
მარა და კიდევ უფრო გაიმწვავა ურთიერთობა კორინთოსთან. თავის მხრივ, 432
წელს კორინთომ სამხედრო დახმარება აღმოუჩინა პოტიდეას, რომელიც დელო-
სის კავშირში შედიოდა და ათენისაგან თავის დახსნას ცდილობდა. ამავე წელს
ათენმა თავისი ნავსადგურები ჩაუკეტა მეგარას და ვაჭრობა შეუფერხა. კორინთომ
და მეგარამ დასახმარებლად სპარტას მიმართეს, ხოლო სპარტამ არარეალური
მოთხოვნები წაუყენა ათენს, რომელმაც უარყო ისინი. ვითარება უაღრესად დაიძა-
ბა.
სამხედრო მოქმედება დაიწყო თებემ, რომელიც 431 წლის აპრილში თავს დაესხა
ათენის მოკავშირე ქალაქ პლატეას. ივნისის შუაგულში პელოპონესელები ა რ ქ ი –
დ ა მ ე ს მეთაურობით თავს დაესხნენ ატიკას, რომლის მოსახლეობამაც ათენს შე-
აფარა თავი. შემოსევა განმეორდა შემდგომ წელსაც; ამას დაერთო შავი ჭირის ეპი-
დემია ათენში (430-429 წწ.), რომელმაც იმსხვერპლა ბევრი მოქალაქის, მათ შორის
პერიკლეს, სიცოცხლე. ათენში გამწვავდა ბრძოლა ზომიერ და რადიკალურ დაჯ-
გუფებებს შორის. ამ უკანასკნელთა პოლიტიკური გამარჯვების შედეგად ათენე-
ლებმა აქტიური საბრძოლო მოქმედება დაიწყეს პელოპონესელთა ტერიტორიაზე:
ათენის ფლოტმა 425 წელს დაიპყრო პილოსი და კუნძულ სფაქტერიაზე ტყვედ ჩა-
იგდო 120 წარჩინებული სპარტელი. ამის შემდეგ საომარ მოქმედებათა თეატრმა
ქალკიდიკაში გადაინაცვლა, სადაც სპარტელებმა რიგ წარმატებებს მიაღწიეს
ბ რ ა ს ი დ ა ს ი ს მეთაურობით. 422 წლის ოქტომბერში ამფიპოლისთან ბრძოლა-
ში დაიღუპნენ ბრასიდასიც და კლეონიც; 421 წელს დაიდო ე. წ. ნ ი კ ი ა ს ზ ა ვ ი
50 წლის ვადითა და სტატუს კვოს შენარჩუნების პირობით. მიუხედავად ამისა,
უკმაყოფილება იზრდებოდა როგორც ათენის, ისე სპარტის მოკავშირეთა წრეებში.
ათენში ა ლ კ ი ბ ი ა დ ე ს მეთაურობით საომრად განწყობილმა დაჯგუფებამ გაი-
მარჯვა. მისი ინიციატივით შეიქმნა პელოპონესის პოლისთა ახალი კოალიცია
(არგოსი, მანტინეა და ელეა), რომელმაც ათენის მხარდაჭერითა და წაქეზებით შე-
უტია ლაკედემონს, მაგრამ დამარცხდა მანტინეასთან 418 წლის აგვისტოში. 415
წლის გაზაფხულზე, მიუხედავად მხედართმთავარ ნიკიას წინააღმდეგობისა,
ათენმა მოაწყო სიცილიის ექსპედიცია სირაკუზის წინააღმდეგ; ექსპედიცია ათე-
ნელთა სასტიკი დამარცხებით დასრულდა 413 წლის სექტემბერში.
სიცილიის ექსპედიციის დასაწყისში ათენელებმა მკრეხელობაში დასდეს ბრალი
ალკიბიადეს და იგი სპარტაში გაიქცა. სწორედ მისი რჩევით, 413 წ. სპარტელებმა
დაიპყრეს ატიკის ქალაქი დეკელეა და დაიწყეს განუწყვეტელი სამხედრო მოქმე-
დება ატიკის ტერიტორიაზე. 411 წ. ათენელმა ოლიგარქებმა სახელმწიფო გადატ-
– 6 –
რიალება მოაწყვეს და ე. წ. «ოთხასთა ბატონობა» დაამყარეს; ახალი ხელისუფლება
მალე დამარცხდა და კვლავ ათენში დაბრუნებულმა ალკიბიადემ ათენის ფლოტს
დიდი გამარჯვებები მოუპოვა იონიაში (411-408 წწ.). 406 წ. ათენელებმა კიდევ ერ-
თხელ დაამარცხეს პელოპონესელები არგინუსის კუნძულებთან, მაგრამ უკვე შემ-
დეგ წელს სპარტელმა ლ ი ს ა ნ დ რ ე მ, რომელმაც სპარსეთის დახმარებით აღად-
გინა ფლოტი, დაამარცხა ათენელები ეგოსპოტამესა და ჰელესპონტთან. 404 წლის
აპრილში ათენი საბოლოოდ დანებდა მტერს. გამარჯვებულები დაუნდობლები
იყვნენ; მათ მოითხოვეს: დელოსის კავშირის დაშლა; ათენის სამხედრო ფლოტის
გადაცემა სპარტელებისათვის; ე. წ. «გრძელი გალავნისა» და პირევსის კავშირში
ლაკედემონის ჰეგემონიის აღიარება. ათენში დამყარდა 30 ტირანის ოლიგარქიუ-
ლი რეჟიმი…
პელოპონესის ხანგრძლივმა, მძაფრმა და გამანადგურებელმა ომმა დაასუსტა რო-
გორც ათენი და მისი მოკავშირეები, ისე სპარტა და მისი სატელიტები. ომმა ძირს
დასცა მანამდე უაღრესად მაღალი საერთაშორისო პრესტიჟი მთელი საბერძნეთი-
სა. სულ მალე, უკვე ³´ საუკუნეში კიდევ უფრო გამწვავდა ბერძნულ პოლისთა
ეკონომიკური, სოციალური და პოლიტიკური კრიზისი. მიუხედავად იმისა, რომ
ე. წ. კ ო რ ი ნ თ ო ს ო მ შ ი (395-387) გამარჯვების შემდეგ ათენმა მოახერხა თა-
ვისი საომარი ფლოტის აღდგენა და დემოკრატიის აღორძინება, მას უკვე აღარ
ეწერა ძველი დიდების დაბრუნება…
*
საყოველთაოდ ცნობილია ბერძენი ხალხის დამსახურება ევროპული ცივილიზაცი-
ისა და კულტურის წინაშე. ბერძნული კულტურული მემკვიდრეობიდან ერთ-ერ-
თი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანია დრამის ფენომენი, რომელიც კლასიკურ ხა-
ნაში მოიცავდა ტრაგედიას, სატირულ დრამასა და კომედიას.
კომედია ჩაისახა დიონისეს დღესასწაულებზე და ამ ღმერთის კულტთან კავშირი
არ დაუკარგავს მთელი კლასიკური პერიოდის განმავლობაში.
კომედია («კომოს» – კომოსი და «ოდე» – სიმღერა), როგორც ჟანრი, ჩამოყალიბდა
ორი განსხვავებული ელემენტის შერწყმით; ესაა ი ნ ვ ე ქ ტ ი ვ ა (თავდასხმები
რომელიმე კონკრეტულ პიროვნებაზე) და მ ი მ ო ს ი (ყოფითი სცენების გასარ-
თობი ასახვა).
ინვექტივა, პირადი სატირა ლიტერატურაში ფართოდ პირველად დანერგა დიდმა
ბერძენმა პოეტმა არქილოქემ (ძვ. წ. ´³³ ს.); მანამდე კი თავისი სრული განხორციე-
ლება თავდაპირველად ჰპოვა ფოლკლორში, კერძოდ კი კ ო მ ო ს შ ი, რომელსაც
უკავშირდება კომედიის სახელწოდება. კომოსის ზეიმი («კომაძეინ») ნიშნავდა ყა-
ნების შემოვლას, ნადიმს და შემდეგ შეზარხოშებული ხალხის ჯგუფ-ჯგუფად სე-
ირნობას ქუჩებში ცეკვა-თამაშით, გამვლელ-გამომვლელების დაცინვითა და თავ-
შეუკავებელი ლანძღვა-გინებით.
– 7 –
კომოსის ნაწილი იყო ე. წ. ფ ა ლ ი კ უ რ ი სიმღერები, რომლებსაც ასრულებდნენ
ფ ა ლ ო ს ი ს, ნაყოფიერების სიმბოლოს მატარებელთა მსვლელობის დროს. ფა-
ლიკურ სიმღერებს ასრულებდნენ წამომწყები («ექსარონ») და გუნდი («ქოროს»).
წამომწყები განადიდებდა დიონისეს, მხიარულებასა და ღვინოს; როგორც ჩანს,
ამას ერთვოდა გონებამახვილური და ფანტასტიკური წიაღსვლები. გუნდი წამომ-
წყებს უპასუხებდა სიმღერით, რასაც ემატებოდა ყიჟინა და ღმერთებისადმი მი-
მართვა. არავითარი შეზღუდვა ფორმის მხრივ არ არსებობდა, ასპარეზი სრული-
ად თავისუფალი იყო დაცინვისა და ხუმრობისათვის. სავარაუდოა, რომ აქვე ჩაი-
სახა დიალოგი. ყოველ შემთხვევაში, საყურადღებოა, რომ არისტოტელეს ცნობით,
«…კომედია წარმოიშვა წამომწყებთაგან ფალიკური სიმღერებისა, რომლებიც ახ-
ლაც იმღერება მრავალ ქალაქში» (პოეტიკა, ³´, 1449 9).
ინვექტივა ძირითადი შემადგენელი ნაწილი იყო ე. წ. «ურმების სვლის» («პომპეია»)
წეს-ჩვეულებისა: გაზაფხულის პირველი თვის, ანთესტერიონის (დაახლოებით
შეესაბამება ჩვენი თებერვლის მეორე და მარტის პირველ ნახევარს) დღესასწაუ-
ლის – ე. წ. «ანთესტერიების» მეორე დღეს ათენის საქალაქო მოედანზე ერთმანეთს
ნელ-ნელა მიჰყვებოდა სოფლელი გლეხებით სავსე ურმები; გლეხები მღეროდნენ
და შემხვედრ ქალაქელებს უხეში ხუმრობებითა და ლანძღვა-გინებით «ასაჩუქ-
რებდნენ». ამას ეწოდებოდა «ურმის დაცინვები» («სქომმატა ექს ჰამაქსონ»).
შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ ანთესტერიების საკრალური შინაარსი. ანთესტერიონ-
ში, ყვავილების თვეში («ანთოს» – ყვავილი), ძველი ბერძნების წარმოდგენით, მი-
წიდან პირველ ყვავილებთან ერთად ამოდიოდნენ მიცვალებულთა სულებიც. ერ-
თმანეთს ხვდებოდა სიცოცხლისა და სიკვდილის სიმბოლოები; ნაყოფიერებისა
და შემოქმედებითი სქესობრივი ძალის გამომხატველი სახეები ერეოდა გარდაც-
ვლილთა მოუსვენარ აჩრდილებს, რომლებთან შეხვედრასაც გაურბოდნენ ცოცხ-
ლები. მიცვალებულთა სულების დასამშვიდებლად ისინი მიმართავდნენ მსხვერ-
პლშეწირვასა და ე. წ. აპოტროპეებს, ხოლო დასაშინებლად – ყვირილსა და ხმაუ-
რიან მხიარულებას. ამავე დროს, ყვირილი და მხიარული ლანძღვა-გინება სრუ-
ლიად შეესაბამებოდა ამ სამხრეთული კარნავალის განწყობილებას.
სრულიად ნათელია, რომ ხმაურსა და გინებაში ძველი ბერძნისათვის მნიშვნელო-
ვან როლს თამაშობდა სიტყვის პრიმიტიული მაგია. ჰაერი, რომელიც გარს ეხვეო-
და ნაყოფიერების დემონს, ივსებოდა სქესობრივი ცხოვრების სახეებით, ცახცახებ-
და სიცილის აფეთქებებითა და «მაგარ-მაგარი» სიტყვებით, რომლებიც უშუა-
ლოდ, ყოველგვარი გარეგანი თუ შინაგანი ცენზურის გარეშე აღნიშნავდნენ შე-
მოქმედებითი და გამანაყოფიერებელი ძალების ცნებებს – ძველი ადამიანის წარ-
მოდგენით, ყოველივე ამას მაგიურად უნდა ემოქმედა ნიადაგის, შინაური ცხოვე-
ლებისა და თვით ადამიანის ნაყოფიერებაზე. უხამსობა, რომელიც ძველი ატიკუ-
რი კომედიის ლიტერატურული სტილის აუცილებელი ელემენტია, სათავეს
იღებს ამავე საკრალური წყაროდან.
– 8 –
«ურმის დაცინვის» წეს-ჩვეულება საუკუნეთა განმავლობაში არსებობდა ათენში;
იგი იმდენად პოპულარული ყოფილა, ხოლო მისი ხუმრობები ისეთი «დახვეწი-
ლი» უხეშობით გამოირჩეოდა, რომ ერთიცა და მეორეც ათენში ანდაზად ქცეულა.
ანალოგიურ სურათს გვიჩვენებს სხვა დღესასწაულთან – ელევსინის მისტერიებთან
დაკავშირებული ე. წ. «გეფირიზმები» ანუ «ხიდის ლანძღვა-გინება». ელევსინის
მისტერიებზე, შემოდგომით, როდესაც ათენელ მოქალაქეთა პროცესია, რომელსაც
დიონისეს კერპი მოჰქონდა, ელევსინიდან ქალაქში ბრუნდებოდა, ათენის მახ-
ლობლად, მდინარე კეფისოსზე გადასვლისას, ხიდზე მას ხვდებოდა მეორე პრო-
ცესია, რომელიც პირველს ლანძღვა-გინებითა და ხუმრობებით უმასპინძლდებო-
და. არსებობს ცნობა, რომ «გეფირიზმებში» დაცინვა მიმართული იყო, როგორც წე-
სი, ყველაზე უფრო ცნობილი და სახელგანთქმული მოქალაქეების წინააღმდეგ.
კომედიის მეორე საწყისი ელემენტი, მ ი მ ო ს ი თავდაპირველად ხალხური ბალაგა-
ნის ელემენტარული ფორმა იყო. ეს სახუმარო სცენები დასცინოდა ბრიყვ მდი-
დარს, ცრუმეცნიერს, თაღლითსა და ქურდს. ყოველი მათგანი ხვდებოდა წარ-
მოდგენის მთავარ პერსონაჟს, ცდილობდა მისგან ფულის მიღებას, მის მოტყუე-
ბას, გაცურებას ან გაქურდვას, მაგრამ მარცხდებოდა და ნაცემი გარბოდა სცენი-
დან მაყურებელთა საერთო ხარხარში. უბრალო ხალხის სიმპათიას, ბუნებრივია,
იმსახურებდა მთავარი პერსონაჟი, ერთი შეხედვით გულუბრყვილო, მაგრამ ჭეშ-
მარიტი ხალხური სიბრძნის მატარებელი ადამიანის ტიპი.
მიმოსი შემდგომში ძველ საბერძნეთშივე დამოუკიდებელ ლიტერატურულ ჟანრად
მოგვევლინა; ხოლო ინვექტივა წმინდა სახით, თავისი ბუნების გამო, გასაგებია,
რომ დამოუკიდებელ ჟანრად ჯერაც ვერ ჩამოყალიბებულა, თუმცა ზეპირმეტყვე-
ლებაში იგი დღემდე ცოცხალია და პოპულარული ანეკდოტების უმთავრეს ელე-
მენტს წარმოადგენს.
*
ადრე მიაჩნდათ, რომ კომედიამ უკვე ძვ. წ. ´³ საუკუნეში მიიღო ჩამოყალიბებული
ფორმა დორიულ პოლისებში (გრიზარი), მაგრამ ეს მოსაზრება არქეოლოგიური ან
ლიტერატურული წყაროების მოხმობით არ დადასტურდა. მართალია, ლაკონიკა-
ში გვხვდება საინტერესო ცეკვებიცა და მიმოსური წარმოდგენებიც, რომლებშიც
ფიგურირებდნენ ე. წ. დიკელისტები, მაგრამ აქ, როგორც ირკვევა, საქმე გვქონია
არა საკუთრივ კომედიასთან, არამედ პანტომიმასთან. ს ი კ ი ო ნ შ ი იხსენიება
ფ ა ლ ო ფ ო რ ო ს თ ა («ფალოსის მატარებელთა») პროცესია, რომელიც, ალბათ,
ჩამოჰგავდა ზემოხსენებულ ატიკურ მსვლელობებს, მაგრამ ცნობები ამ საკითხზე
მეტად მცირერიცხოვანი და ბუნდოვანია.
მხოლოდ მ ე გ ა რ ა შ ი შეიძლება, როგორც ჩანს, უკვე ძვ. წ. ´³ საუკუნისათვის ჩამო-
ყალიბებული კომედიის ჩანასახის გამოყოფა. არისტოტელეს ცნობით, მეგარელე-
ბი ამტკიცებდნენ, რომ კომედია დემოკრატიასთან ერთად დამკვიდრდა მათთან
(პოეტიკა, ³³³, 1448 29); ამ ცნობაში ყურადღებას იპყრობს ფუნქციონალური დაკავ-
– 9 –
შირება კომედიასა და დემოკრატიას შორის, თუმცა კი ძნელია იმის განსაზღვრა,
თუ რას წარმოადგენდა სინამდვილეში ეს მეგარული კომედია; საეჭვოა, რომ მას
დიდი ლიტერატურული ღირსება და მნიშვნელობა ჰქონოდა. შეიძლება ვივარაუ-
დოთ, რომ იგი შედგებოდა მოკლე სახუმარო სცენებისა (მიმოსი?) და სიმღერები-
საგან (ინვექტივა?). არავითარი საფუძველი არა გვაქვს, ვამტკიცოთ, რომ ამ სცე-
ნებს შორის რაიმე კაუზალური კავშირი არსებობდა.
ეს მეგარული ფ ა რ ს ი, თუ შეიძლება ასე ეწოდოს, საკმაოდ საეჭვო ცნობის თანახ-
მად, ატიკაში ძვ. წ. 570 წ. მახლობლად ჩამოუტანია ვინმე ს უ ს ა რ ი ო ნ ს (სხვა
ცნობების თანახმად, სუსარიონი ატიკელი ყოფილა); ამის შემდეგ, თითქოსდა
ჩვენთვის სრულიად უცნობმა პოეტებმა, მ ი ლ ო ს მ ა და მ ე ს ო ნ მ ა
განავითარეს იგი პისისტრატესა და მისი ვაჟების ეპოქაში. და მხოლოდ მომდევნო
საუკუნეში, ბერძენ-სპარსელთა ომების შემდეგ გამოდის ისტორიის სარბიელზე
ატიკური კომედია.
მანამდე კი კომედია, როგორც ჟანრი, დამკვიდრდა ბერძნული სამყაროს სულ სხვა
ნაწილში, ე. წ. «დიდ საბერძნეთში», სიცილიაში. ამ კუნძულის მოსახლეობა მხია-
რულებისა და დაცინვის მოყვარული ყოფილა; მას ბუნებით დაჰყვა მიმიკისადმი,
გამომსახველობითი ჟესტიკულაციისადმი მიდრეკილება, პაროდიული სული.
ყოველივე ამის შესახებ ცნობები მოეპოვება უკვე ციცერონს, თუმცა შეგვიძლია, არ
შევაწუხოთ დიდი რომაელის აჩრდილი და, უბრალოდ, გავიხსენოთ სიცილიის
თუნდაც თანამედროვე მოსახლეობა. ყოფითი სცენების გასართობი ასახვა უაღრე-
სად პოპულარული იყო სიცილიაში; მ ი მ ო ს ი ც, როგორც დამოუკიდებელი ლი-
ტერატურული ჟანრი, სწორედ აქ ჩამოყალიბდა შემდგომში (სოფრონი). სწორედ
მიმოსი და არა ინვექტივა იყო მთავარი საფუძველი სიცილიური კომედიისა,
რომლის უდიდესი წარმომადგენელი ყოფილა ე პ ი ქ ა რ მ ე (ძვ. წ. დაახლ. 550-
460 წწ.); პოეტს მიუცია კომედიისათვის ფაბულა, შეუქმნია ინტრიგა და გადასუ-
ლა «საგინებლიდან» «სასაცილოზე» (არისტოტელე). ეპიქარმე ერთ-ერთი ყველაზე
დიდი სახელი ყოფილა ბერძნულ ლიტერატურაში; პლატონს იგი სახუმარო პოე-
ზიის უდიდეს წარმომადგენლად მიაჩნდა, როგორც ჰომეროსი – სერიოზულისა;
არისტოტელე მას უყოყმანოდ ანიჭებდა უპირატესობას არისტოფანესთან შედარე-
ბით… სამწუხაროდ, ამ ავტორისაგან მხოლოდ უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგ-
მენტები და მის მიერ დაწერილი ორმოცი კომედიიდან ოცდაცხრის სათაური შე-
მოგვრჩა.
როგორც აღვნიშნეთ, ეპიქარმემ კომედიას მისცა ფაბულა; ატიკაში ამას დაემატა
ნიღბები, მსახიობთა მეტნაკლებად უტრირებული კოსტუმები; დორიულმა სამყა-
რომ კომედიაში შემოიყვანა გუნდი; ასე იზრუნა მთელმა საბერძნეთმა ახალი დრა-
მატული ჟანრის ჩამოყალიბებისათვის.
ძვ. წ. ´ ს. დასაწყისში დაარსებულა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობა. პირველი ცნო-
ბა კომიკური გუნდების შეჯიბრების შესახებ ეხება 487/486 წელს, როდესაც გაუ-
მარჯვია ვინმე ქ ი ო ნ ი დ ე ს. ვიცით მისი რამდენიმე თანამედროვე კომედიოგრა-
– 10 –
ფოსის სახელიც, მაგრამ შედარებით ზუსტი ცნობები მოგვეპოვება მხოლოდ არის-
ტოფანეს უშუალო წინამორბედებსა და თანამედროვეებზე – მაგნესზე, კრატინე-
ზე, ევპოლისზე, კრატესსა და ფერეკრატესზე.
ტრაგიკოსთა ტრიადის პარალელურად, ჩვეულებრივ, ასახელებდნენ ძველ კომედი-
ოგრაფოსთა ტრიადასაც – კრატინე, ევპოლისი, არისტოფანე. კ რ ა ტ ი ნ ე ს (გარ-
დაიცვალა ძვ. წ. 420 წლის მახლობლად) დაუწერია ოცდაცხრა კომედია და კომე-
დიოგრაფოსთა ტრადიციულ ასპარეზობებზე, სულ ცოტა, ცხრა გამარჯვება მოუ-
პოვებია. ეს ყოფილა უზარმაზარი ტემპერამენტის პოეტი, რომელსაც კომედიი-
სათვის მანამდე არნახული გაქანება და დინამიზმი მიუნიჭებია. ამ დიდი შემოქ-
მედის მემკვიდრეობიდანაც მხოლოდ უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგმენტები შე-
მოგვრჩა… მათი შესწავლით ირკვევა, რომ კრატინე დაუნდობლად ესხმოდა თავს
პოლიტიკურ მოღვაწეებს, მათ შორის პ ე რ ი კ ლ ე ს ა ც კი; პოეტი ებრძოდა უცხ-
ოურის კულტსა და სოფისტებს. ერთხელ მას გამოუყვანია ა რ ქ ი ლ ო ქ ე ე ბ ი ს
მთელი გუნდი, ჯგუფი დაუნდობელი, სასტიკი კრიტიკოსებისა.
არც ევპოლისის შემოქმედება დაინდო დრომ; გადარჩა მხოლოდ ცხრამეტი კომედი-
ის სათაური და 460-ზე მეტი ფრაგმენტი, რომელთაგან მხოლოდ ერთია შედარე-
ბით მოზრდილი (შეიცავს ნაწყვეტს კომედიისა «დემები»); ფრაგმენტების შესწავ-
ლით ირკვევა, რომ ეს კომიკოსი პოეტიც აკრიტიკებდა სოფისტებს, სამხედრო პი-
რებს, პოლიტიკურ მოღვაწეებს.
მეხუთე საუკუნის ოციანი წლების დასაწყისისათვის კომედიამ მიიღო სტაბილური
ფორმა. მისი გუნდი შედგებოდა 24 წევრისაგან (ქორევტისაგან) და მას სათავეში
ედგა კორიფეოსი; მოქმედების მსვლელობაში გუნდი ორ ნახევარგუნდად იყოფო-
და, რომლებსაც მეთაურობდნენ წინამძღოლები. მსახიობთა რიცხვი განსაზღვრუ-
ლი იყო: ყველა როლს ასრულებდა სამი მსახიობი. იშვიათ შემთხვევაში (კომედია-
ში უფრო ხშირად, ვიდრე ტრაგედიაში) დასაშვები იყო პ ა რ ა ქ ო რ ე გ ე მ ა (მე-
ოთხე ან, უიშვიათეს შემთხვევაში, მეხუთე მსახიობის შემოყვანა); სტატისტების
რიცხვი განუსაზღვრელი იყო. კომედიაში მოქმედება სწრაფად გადადიოდა ქალა-
ქიდან სოფელში, დედამიწიდან – ზეცაზე, სააქაოდან – საიქიოში; ქრონოტოპის ეს
სწრაფი ცვლილებები, როგორც ჩანს, გაძლიერებული არ ყოფილა დეკორაციის
ასევე სწრაფი მონაცვლეობით. ქორევტებს ეცვათ პოეტის ჩანაფიქრის შესაბამისად,
ამავე დროს, ხაზგასმული იყო მხოლოდ ერთი სპეციფიკური ნიშანი, მაგალითად,
ღრუბლებისათვის – გრძელი ცხვირები, კრაზანებისათვის – ნესტარი და ა. შ. მსა-
ხიობებს ჭრელი კოსტუმები ემოსათ (ზოგიერთი როლისათვის ესკიზებს თავად
ავტორი ქმნიდა). კომედიანტების სხეულს გროტესკული ფორმები ენიჭებოდა: გა-
მობერილი ღიპი, სქელი უკანალი, უზარმაზარი კუზი და ტყავის ფალოსი. რო-
გორც ტრაგედია, კომედიაც მხოლოდ მამაკაც მსახიობებს ანდობდა თავისი ჩანა-
ფიქრის განხორციელებას. საერთო მოსაზრებით, კომედიის წარმოდგენის ქორე-
ოგრაფია საკმაოდ ერთფეროვანი იყო, გუნდი, ჩვეულებრივ, ცეკვავდა კ ო რ –
დ ა ქ ს ს – ევროპული სარაბანდის მსგავს ცეკვას, რომელიც გამოირჩეოდა მკვეთ-
– 11 –
რი მოძრაობებით, ხტომებითა და საკმაოდ უხამსი ხასიათით. რაც შეეხება წარ-
მოდგენის მუსიკალურ მხარეს, როგორც მწირად შემორჩენილი მუსიკალური ფრაგ-
მენტების ანალიზი გვარწმუნებს, იგი უაღრესად მრავალფეროვანი და რთული ხა-
სიათისა ყოფილა. კომიკურ ნიღბებსა და თეატრალურ მანქანებზე ძალიან ცოტა რამ
ვიცით, თეატრალურ მხატვრობაზე კი – თითქმის არაფერი.
განსაზღვრული იყო ძველი ატიკური კომედიის კომპოზიციაც: პ რ ო ლ ო გ შ ი, ჩვე-
ულებრივ, წარმოდგენილი იყო რაიმე ახალი იდეა-თეზისი, რომელიც უპირის-
პირდებოდა საზოგადოდ მიღებულ, ტრადიციულ შეხედულებებს; პროლოგს მოჰ-
ყვებოდა ა გ ო ნ ი, რომელშიც ერთმანეთს უპირისპირდებოდნენ «ნოვატორი»
პროტაგონისტი (მთავარი როლის შემსრულებელი) და ტრადიციონალისტი დევ-
ტერაგონისტი (მეორე როლის შემსრულებელი); კამათში, როგორც წესი, იმარ-
ჯვებდა ახალი თეზისი და მისი ავტორი. აგონს მოსდევდა პ ა რ ა ბ ა ს ი ს ი, ძვე-
ლი კომედიის სპეციფიკური ნაწილი, ანტიკური პუბლიცისტიკის, საჯაროობისა
და დემოკრატიზმის მწვერვალი. კომედიის ამ ნაწილში გუნდი უშუალოდ მიმარ-
თავდა მაყურებელს საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკის ყველაზე უფრო მწვავე სა-
კითხებთან დაკავშირებით (პარაბასისი, ჩვეულებრივ, დამოუკიდებელი იყო კო-
მედიის სიუჟეტისაგან). ამით მთავრდებოდა კომედიის პირველი ნაწილი და იწყე-
ბოდა მეორე, მეტად განსხვავებული პირველისაგან. ეს იყო სცენათა რიგი, ე. წ.
ე პ ი ს ო დ ი ო ნ ე ბ ი: ცოცხალი, მოკლე და ხშირად ერთმანეთის სიმეტრიული;
მათ შორის ჩასმული იყო ი ნ ტ ე რ მ ე დ ი ე ბ ი – გუნდის სიმღერები და ცეკვები.
ეპისოდიონებში ხორცს ისხამდა პროლოგში წარმოდგენილი და აგონში გამარჯვე-
ბული იდეა-თეზისი. ხალხური ბალაგანიდან შემოსული ბრიყვი მდიდრის, ცრუ-
მეცნიერისა თუ ქურდის ტიპები ცდილობდნენ რაიმე წაეღლიტათ პროტაგონის-
ტისათვის, რომელიც თავის მონაპოვარს, იშვიათი გამონაკლისის გარდა, არავის
უზიარებდა. კომედია მთავრდებოდა ე ქ ს ო დ ო ს ი თ – სცენიდან მსახიობებისა
და ორქესტრადან გუნდის მხიარული გასვლით.
დადგენილია, რომ კომედიის კომპოზიციას საფუძვლად დასდებია მისი შინაგანი
სტრუქტურა; კლასიკური ფილოლოგიის ინგლისურმა სკოლამ კომედიაც, ისევე
როგორც ტრაგედია, დაუკავშირა ე. წ. «წელიწადის» რიტუალს და გამოავლინა
დრამის სტრუქტურის სტაბილური ხასიათი. ძველი კომედიის მოქმედების განვი-
თარებისათვის შემოთავაზებულია ტრაფარეტული სქემა: ბრძოლა, მსხვერპლშე-
წირვა, საჭმლის მომზადება, ნადიმი, წმინდა ქორწინება (კორნფორდი).
*
ანტიკურ ეპოქაში არც კომედია და არც ტრაგედია არ იდგმებოდა ისეთი ინტენსი-
ვობით, როგორც ამას ჩვენ ვართ ჩვეულნი.
დრამა, როგორც უკვე აღინიშნა, რელიგიურ დღესასწაულს უკავშირდებოდა და სა-
ზოგადოებრივი კულტის ელემენტს შეადგენდა. ძვ. წ. ´ საუკუნეში კომედია ატი-
კაში იდგმებოდა ქალაქის ანუ დ ი დ დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ ზ ე (487/486 წლიდან), ლ ე –
– 12 –
ნ ე ე ბ ზ ე (444 წლიდან) და, იშვიათად, სოფლის ანუ მ ც ი რ ე დ ი ო ნ ი ს ი ე ბ –
ზ ე. ეს უკანასკნელი დღესასწაული განსაკუთრებული ბრწყინვალების გარეშე
მიმდინარეობდა და მისი მნიშვნელობა დიდი არ იყო. რაც შეეხება ქალაქის (დიდ)
დიონისიებს, აქ მთავარი როლი ეკისრებოდა ტრაგედიას, კომედია კი მეორე
პლანზე იყო გადაწეული; ლენეების დღესასწაული კი, პირიქით, კომედიას ეთმო-
ბოდა და ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა ტრაგედიას: არისტოფანეს ჩვენამდე მოღ-
წეულ კომედიათა უმრავლესობა სწორედ ლენეებზე დაიდგა.
დრამის დადგმის ორგანიზაცია ათენში დიდ სახელმწიფო საქმედ ითვლებოდა და
ეკისრებოდა რომელიმე არქონტს; კერძოდ, დიდი დიონისიების დროს ამ მოვალეო-
ბას ასრულებდა ა რ ქ ო ნ ტ – ე პ ო ნ ი მ ი, ხოლო ლენეების დღესასწაულზე – ა რ –
ქ ო ნ ტ – ბ ა ს ი ლ ე ვ ს ი.
დრამატურგი პიესის დადგმის ნებართვისათვის მიმართავდა არქონტს. ოფიცია-
ლურ ენაზე ამას ეწოდებოდა «გუნდის მოთხოვნა» («ქორონ აიტეინ»). არქონტი
თავისი ნებისამებრ დართავდა ან არ დართავდა დრამატურგს ასპარეზობაში მო-
ნაწილეობის უფლებას. როგორც ჩანს, ამ შემთხვევაში არქონტი ითვალისწინებდა
როგორც პოეტის რეპუტაციას, ისე წარმოდგენილი დრამის ხარისხსაც. თუკი დრა-
მა დასადგმელად მიიღებოდა, ოფიციალურ ენაზე ამას ეწოდებოდა «გუნდის მი-
ცემა» («ქორონ დიდონაი»). გუნდის მიცემის შემდეგ არქონტი რომელიმე შეძლე-
ბულ მოქალაქეს დადგმის ორგანიზატორად ნიშნავდა; ამ საპატიო მოვალეობას
ქ ო რ ე გ ი ა, ხოლო მის შემსრულებელს ქ ო რ ე გ ო ს ი ეწოდებოდა. ამ უკანასკნე-
ლის მოვალეობაში შედიოდა: საკუთარი ხარჯით გუნდის მომზადება წარმოდგე-
ნისათვის, ხარჯის გაღება დეკორაციისა და გუნდის კოსტუმებისათვის და ა. შ.
რაც შეეხება მსახიობებს, მათ გასამრჯელოს უხდიდა არა ქორეგოსი, არამედ სა-
ხელმწიფო. დრამატურგი, რომლის დრამასაც მიიღებდნენ დასადგმელად, ჰონო-
რარს მიიღებდა ისევ და ისევ სახელმწიფო ხაზინიდან.
რეჟისორის, კომპოზიტორისა და ქორეოგრაფის ფუნქციას, ჩვეულებრივ, თვით ავ-
ტორი ასრულებდა. ამის გამო მას «გუნდის მასწავლებელსაც» («ქოროდიდასკა-
ლოს») უწოდებდნენ.
სახელმწიფო ზრუნავდა წარმოდგენის დროს წესრიგისა და სიჩუმის დაცვაზე, აგ-
რეთვე, ჯილდოთა სამართლიან განაწილებაზე. ამ მიზნით ატიკის თითოეული
ფილედან ირჩეოდნენ ა გ ო ნ ა თ ე ტ ე ბ ი – თეატრალური ჟიურის წევრები (ჟიუ-
რი ათი კაცისაგან შედგებოდა), რომელთაც ემორჩილებოდნენ მ ა ს ტ ი გ ო ფ ო –
რ ო ს ე ბ ი; ესენი სჯიდნენ წესრიგის დამრღვევთ და უკიდურეს შემთხვევაში აძე-
ვებდნენ კიდეც მათ თეატრიდან.
ასპარეზობაში, როგორც წესი, მონაწილეობდა სამი კომედიოგრაფოსი (ე. ი. სამი
გუნდი და სამი ქორეგოსიც). პაექრობის დასრულების შემდეგ ათი აგონათეტიდან
კენჭისყრით არჩეული ხუთი განიხილავდა კონკურსის შედეგებს და აცხადებდა
გამარჯვებულს. ასპარეზობის შედეგები იწერებოდა სტელაზე, რომელიც საჯარო
– 13 –
ადგილას იდგმებოდა – ეს იყო ე. წ. დ ი დ ა ს კ ა ლ ი ე ბ ი (ზოგიერთი მათგანი
დღემდე შემოგვრჩა).
*
არისტოფანეს კომედიები კარგადაა ცნობილი.
არისტოფანეს ბიოგრაფია თითქმის უცნობია.
წყაროები, რომელთა მიხედვითაც შეგვიძლია დიდი კომედიოგრაფოსის ბიოგრაფი-
ის ელემენტები აღვადგინოთ, სხვადასხვა ღირსებისაა: ესაა ორი ანონიმური ბიოგ-
რაფია, სტატია სვიდას ლექსიკონში, პლატონის «აპოლოგიის» ერთი სქოლიო,
მოკლე შენიშვნა ანონიმურ გამოკვლევაში «კომედიის შესახებ» (ე. წ. «კოალენის
ტრაქტატი») და ტომას მაგისტერის ნაკლებად სანდო კომპილაცია. ამას უნდა დაე-
მატოს სქოლიოები და დიდასკალიები, რომლებმაც ჩვენამდე მოაღწია კომედიე-
ბის ტექსტთან ერთად; დაბოლოს, მნიშვნელოვანი წყაროა თვით არისტოფანეს
კომედიები, განსაკუთრებით კი «აქარნელების», «მხედრების», «ღრუბლების»,
«კრაზანებისა» და «მშვიდობის» პარაბასისები.
თუკი ამ წყაროთაგან შევარჩევთ ყველაფერ იმას, რაც აშკარა წინააღმდეგობებსა და
ლეგენდებს არ შეიცავს, ძალიან ცოტა რამ შეგვრჩება ხელთ. სხვა რომ არ იყოს,
დრამატურგის დაბადებისა და გარდაცვალების წლებიც კი მხოლოდ და მხოლოდ
სავარაუდოდაა ცნობილი.
დაბადების თარიღის დასადგენად ერთმანეთს უნდა შეუჯერდეს ორი ცნობილი
ფაქტი:
1. დანამდვილებით ცნობილია, რომ არისტოფანეს პირველი კომედია «მეინახენი»,
რომელმაც ჩვენამდე უმნიშვნელო მოცულობის ფრაგმენტების სახით მოაღწია,
დაიდგა ძვ. წ. 427 წ. ფილონიდეს ან კალისტრატეს სახელით.
2. არისტოფანეს «ღრუბლების» პარაბასისში ნათქვამია (სტრ. 530-532, პწკარედული
თარგმანი):
და რადგანაც მე ჯერაც ქალწული ვიყავი და არ შეიძლებოდა
ჩემთვის მშობიარობა,
ვშობე, ბავშვი კი სხვა ვინმემ მიიღო და აიყვანა,
თქვენ კი, ათენელებო, ღირსეულად გამომიკვებეთ და აღმიზარდეთ.
სრულიად ნათელია, რომ ორივე ფაქტი ერთსა და იმავე ამბავს ეხება (მით უმეტეს,
რომ ამას აღნიშნავს ალექსანდრიული ხანის ერთ-ერთი კომენტატორიც, არისტო-
ფანეს სქოლიასტი). «ღრუბლებში» განხორციელებული ამ მეტაფორის სემანტიკა
საკმაოდ გამჭვირვალეა: «ქალწული» თავად არისტოფანეა, რომლისთვისაც ჯერ
კიდევ არ შეიძლებოდა «მშობიარობა», ანუ კომედიის დადგმა, ხოლო «ბავშვი» კი
სხვის (მაგალითად, კალისტრატეს) მიერ «მიღებული» და «აყვანილი», ანუ დად-
გმული პირმშოა, კომედია «მეინახენი».
– 14 –
ამრიგად, ირკვევა, რომ ძვ. წ. 427 წელს არისტოფანეს ჯერ კიდევ არ ჰქონდა უფლე-
ბა, კომედია დაედგა. საქმე, როგორც ჩანს, ეხება ასაკობრივ ცენზს.
კომედიის დაწერა, რა თქმა უნდა, შეეძლო ნებისმიერი ასაკის ადამიანს, მაგრამ სა-
ხელმწიფო რომელიმე არქონტის ხელით გუნდს აძლევდა მხოლოდ სრულასაკო-
ვან მოქალაქეს, რომ მას შეძლებოდა ქორევტების ხელმძღვანელობა, ანუ ქოროდი-
დასკალოსის (რეჟისორისა და ქორმაისტერის) ფუნქციის შესრულება. სრულასა-
კოვნებად ათენში მიჩნეული იყო თვრამეტი წელი (ე. წ. «ეფებია», რომლის დასრუ-
ლების შემდეგ თავისუფალ ათენელ ყმაწვილს სრულუფლებიან მოქალაქედ მიიჩ-
ნევდნენ). ამრიგად, ცხადია, რომ 427 წლისათვის, ე. ი. იმ დროისათვის, როცა ვინ-
მე კალისტრატემ «მეინახეთათვის» არქონტს გუნდი მოსთხოვა, არისტოფანეს, ამ
კომედიის ნამდვილ ავტორს, ჯერ თვრამეტი წელიც არ შესრულებოდა.
არისტოფანეს მეორე კომედია «ბაბილონელები», რომელმაც ასევე მხოლოდ უმნიშ-
ვნელო მოცულობის ფრაგმენტების სახით მოაღწია ჩვენამდე, დაიდგა დიდ დიო-
ნისიებზე (მარტის დასასრული – აპრილის დასაწყისი); ამ კომედიის დადგმის
დროს არისტოფანე, როგორც ჩანს, უკვე ე ფ ე ბ ო ს ი (სრულასაკოვანი მოქალაქე)
ყოფილა. «ბაბილონელების» დადგმის წელიც დანამდვილებითაა ცნობილი – ძვ. წ.
426 წ. თუკი გავითვალისწინებთ, რომ კომედიის დადგმას წინ უძღოდა გუნდის
მოთხოვნა და გუნდთან ქოროდიდასკალოსის მუშაობა, უნდა დავასკვნათ, რომ
არისტოფანე ეფებოსი გამხდარა უკვე ძვ. წ. 427 წელს, კალისტრატეს მიერ «მეინა-
ხეთათვის» გუნდის მოთხოვნის შემდეგ.
ამგვარი მსჯელობის წყალობით შეგვიძლია დავადგინოთ, რომ არისტოფანე დაბა-
დებულა ძვ. წ. 445 წელს.
თუმცა, მეცნიერებაში არსებობს სხვა მოსაზრებაც. ზოგიერთ მეცნიერს (მაგალითად,
ა. კიორტეს) კომედიოგრაფოსის დაბადების თარიღი აჰყავს ძვ. წ. 450 წლამდე, ხო-
ლო ერთი მეცნიერის (რ. კენტი) ვარაუდით, არისტოფანე დაბადებულა 455/454
წელს. ეს უკანასკნელი მოსაზრება ემყარება «ღრუბლებიდან» მოყვანილი ნაწყვე-
ტის სიტყვა «პართენოსის» («ქალწული») მცდარ თარგმანსა და იმ ფაქტს, რომ
«მხედრების» დადგმის დროს არისტოფანე უკვე მელოტი ყოფილა («მხედრები»,
სტრ. 550; შდრ. «მშვიდობა», სტრ. 767-768 და ევპოლისი, ფრაგმენტი 78). ჩვენი აზ-
რით, ვერც ერთი ეს არგუმენტი სერიოზულ კრიტიკას ვერ უძლებს.
კიდევ უფრო ძნელდება არისტოფანეს გარდაცვალების უტყუარი თარიღის დადგე-
ნა.
უკანასკნელი კომედია, რომელიც არისტოფანემ საკუთარი სახელით წარმოადგინა,
იყო ჩვენამდე სრულად მოღწეული «პლუტოსი» (მეორე). ეს კომედია დაიდგა ძვ.
წ. 388 წელს. ჩვენთვის ცნობილია, რომ ამის შემდეგ არისტოფანეს დაუწერია კი-
დევ ორი კომედია, «კოკალოსი» და «ეოლოსიკონი» (ეს უკანასკნელი ორ ვარიან-
ტად). დრამატურგის ეს ორი (სამი?) კომედიაც, ისევე როგორც პირველი ორი («მე-
ინახენი» და «ბაბილონელები») სხვისი სახელით დაიდგა – კომედიოგრაფოსმა მა-
თი სცენაზე განხორციელება თავის ვაჟს, არაროსს მიანდო (შესაძლოა, არისტოფა-
– 15 –
ნეს ჯანმრთელობა არ უწყობდა ხელს, გუნდთან ემუშავა, ან მზრუნველი მამა
ცდილობდა, შვილისათვის მაყურებელთა კეთილგანწყობა მოეპოვებინა). მარ-
თლაც, დიდასკალიაში, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია, 387 წლის დიდი დიონისიე-
ბის კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში გამარჯვებულად მოხსენიებულია არარო-
სი და მისი კომედია «კოკალოსი». სავარაუდოა, რომ მომდევნო, 386 წელს დაიდგა
«ეოლოსიკონიც». დანამდვილებით ვიცით, რომ 101-ე ოლიმპიადის განმავლობაში
(ე. ი. ძვ. წ. 375-372 წლებში) არაროსს თავად დაუწყია კომედიების წერა. ამრიგად,
უნდა ვივარაუდოთ, რომ არისტოფანე გარდაიცვალა «ეოლოსიკონის» დადგმის
შემდეგ, ძვ. წ. 386 წელს, ან ამ თარიღის მახლობლად.
«კომედიის მამის» ბიოგრაფიიდან დანამდვილებით ვიცით შემდეგი – არისტოფანე
იყო ფილიპეს ძე, ათენელი (კერძოდ კი, კიდათენეს დემიდან, პანდიონის ფილე-
დან); ჰყოლია სამი ვაჟი: უკვე ნახსენები არაროსი, ფილიპე და ნიკოსტრატე.
მართლაც, პანდიონის ფილეს ხუთასთა საბჭოში შემავალ პრიტანთა ნუსხაში, რო-
მელმაც ჩვენამდე მოაღწია და ძვ. წ. ³´ საუკუნის დასაწყისით თარიღდება, მოხსე-
ნიებულია ვინმე «არისტოფანე კიდათენელი». არავითარი სერიოზული საფუძვე-
ლი არა გვაქვს, რომ ამ კიდათენელ არისტოფანეში ჩვენი კომედიოგრაფოსი არ და-
ვინახოთ. არისტოფანეს ანონიმურ ბიოგრაფიებსა და ზოგ სქოლიოში არსებული
ცნობა იმის შესახებ, რომ კლეონმა «ბაბილონელების» დადგმის შემდეგ კომედი-
ოგრაფოსს უცხოელობაში დასდო ბრალი, როგორც ჩანს, ყალბია. არც ერთ მეტო-
ქეს, მათ შორის ყველაზე უფრო დაუნდობელს – ევპოლისსაც კი (იხ. მისი ფრაგმ.
357) არ უარუყვია არისტოფანეს ათენელობა.
შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ არისტოფანე ათენელი კოლონისტიც იყო კუნძულ
ეგინაზე (შდრ. «აქარნელები», სტრ. 653 და შესაბამისი სქოლიო).
მეცნიერებისათვის ცნობილია ძველი ატიკური კომედიის ორმოცამდე ავტორის სა-
მასამდე კომედიის დასახელება.
უკვე ანტიკურობა იცნობს არისტოფანეს 44 კომედიას (ერთ-ერთი ბიოგრაფია და
«კოალენის ტრაქტატი»). ოთხ მათგანს უკვე ძველად სხვა ვინმეს, კერძოდ კი, პოეტ
არქიპეს მიაწერდნენ («პოეზია», «გემის დაღუპვისას გადარჩენილი», «კუნძულე-
ბი», «ნიობოსი»).
არისტოფანეს კომედიათა სრული ნუსხა აღმოჩნდა º´³ საუკუნის ერთ-ერთ ხელნა-
წერში (ე. წ. «ამბროზიანუს მ») და იგი პირველად გამოაქვეყნა ნოვატიმ. სხვა სია,
იმავე წყაროდან, მაგრამ არასრული აღმოჩნდა ამავე საუკუნის სხვა ხელნაწერში
(ვატიკანუს 918) და იგი გამოსცა ცურეტიმ.
აი, ეს სიაც (ჯერ მოცემულია ის კომედიები, რომელთა დადგმის თარიღი ჩვენთვის
ცნობილია; ჩვენამდე სრულად შემონახული კომედიების სათაურები
გამოყოფილია მუქი შრიფტით):
– 16 –
№ სახელწოდება დადგმის
ადგილი
დადგმის თარი-
ღი (ძვ. წ.)
ასპარეზობაში და-
კავებული
ადგილი
1. «მეინახენი» დიონისიები (?) 427 ³³
2. «ბაბილონელები» დიონისიები 426
3. «აქარნელები» ლენეები 425 ³
4. «მხედრები» ლენეები 424 ³
5. «ღრუბლები» დიონისიები 423 ³³³
6. «პროაგონი» ლენეები 422 ³³
7. «კრაზანები» ლენეები 422 ³
8. «მშვიდობა» დიონისიები 421 ³³
9. «ამფიარაოსი» ლენეები 414
10. «ფრინველები» დიონისიები 414 ³³
11. «ლისისტრატე» ლენეები (?) 411
12. «ქალები თესმოფორიების
დღესასწაულზე»
დიონისიები 411
13. «პლუტოსი»
(პირველი)
ლენეები (?) 408
14. «ბაყაყები» ლენეები 405 ³
15. «ქალები სახალხო კრებაზე» ლენეები (?) 392
16. «პლუტოსი»
(მეორე)
ლენეები (?) 388
17. «კოკალოსი» დიონისიები 387 ³
18. «ეოლოსიკონი» 386
19. «ეოლოსიკონი» (მეორე) 386
20. «გლეხები» 42?
21. «სატვირთო გემები» 42?
22. «ღრუბლები» (პირველი)
23. «მშვიდობა»
(მეორე)
24. «ქალები თესმოფორიების
დღესასწაულზე»
(მეორე)
25. «ლემნოსელი ქალები»
26. «სცენის დამპყრობი ქალები»
27. «ფინიკიელი ქალები»
28. «ანაგიროსი»
29. «სიბერე»
30. «მყვირალა»
31. «ყარყატები»
32. «მომხრაკველები»
33. «ტელმესოსელები»
34. «დრონი»
35. «დედალოსი»
36. «დანაიდები»
37. «კენტავრი»
38. «გმირები»
39. «პოლიიდე»
40. «ტრიფალესი»
? 41. «კუნძულები»
– 17 –
№ სახელწოდება დადგმის
ადგილი
დადგმის თარი-
ღი (ძვ. წ.)
ასპარეზობაში და-
კავებული
ადგილი
? 42. «გემის დაღუპვისას (ორგზის)
გადარჩენილი»
? 43. «პოეზია»
? 44. «ნიობოსი»
*
ამრიგად, ძვ. წ. 427 წელს 17 წლის არისტოფანემ კალისტრატეს სახელით ათენის
სცენაზე წარმოადგინა თავისი პირველი კომედია «მეინახენი», რომელმაც ჩვენამ-
დე მეტად უმნიშვნელო რაოდენობისა და მოცულობის ფრაგმენტების სახით მო-
აღწია. როგორც ამ ფრაგმენტების შესწავლით ირკვევა, უკვე თავისი პირველი
ქმნილებით არისტოფანე წარმოგვიდგა, როგორც მორალისტი და ახალი მიმარ-
თულებების კრიტიკოსი, რომელიც შეუბრალებლად დასცინოდა ახალი ყაიდის,
«ნოვატორულ» პედაგოგიკას (ვინმე ათენელს ორი ვაჟი ჰყავს; ერთ ვაჟს ტრადიცი-
ულად აღზრდის, მეორეს კი ნოვატორულ-მოდურად, ანუ რიტორიკულად; ეს მე-
ორე ვაჟი ვერ ამართლებს მამის იმედებს). შემდეგ, 425 წელს დაიდგა «ბაბილონე-
ლები», რომელმაც ასევე ვერ მოაღწია ჩვენამდე; მისი ფრაგმენტების ანალიზით
ვრწმუნდებით, რომ ამ კომედიაში აღძრული ყოფილა ათენელთა მიერ მოკავშირე-
თა ჩაგვრის პრობლემა (მოკავშირეებს განასახიერებდნენ ბაბილონელი მონები).
«ბაბილონელებში» არისტოფანე ყმაწვილური ჟინითა და გამბედაობით დაეცა
თავს დემაგოგებს, კერძოდ კი – კლეონს. ამას მოჰყოლია გახმაურებული სასამარ-
თლო პროცესი, რომელშიც კომედიოგრაფოსს (სახელმწიფოს ფაქტობრივი მეთაუ-
რის წინააღმდეგ!) გაუმარჯვია. სასამართლომ ვერ შეაშინა ახალგაზრდა დრამა-
ტურგი და შემდეგსავე, 425 წელს საასპარეზოდ წარმოადგინა ყველაზე ადრინდე-
ლი ჩვენამდე მოღწეულ კომედიათაგან, «აქარნელები», რომლითაც მან პირველი
გამარჯვება იზეიმა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობებში. აქვე უნდა აღვნიშნოთ,
რომ ჭაბუკი დრამატურგის მეტოქეები იმ ასპარეზობაში იყვნენ სახელოვანი კრა-
ტინე და ევპოლისი.
«აქარნელების» პროტაგონისტად გამოყვანილია მიწათმოქმედი დიკეოპოლისი, რო-
მელიც ომმა და გაჭირვებამ ქალაქში გადახიზნა. გუნდი შედგება აქარნეს დემის
მცხოვრებთაგან (აქედან მიეცა სახელი მთელს კომედიასაც). დიკეოპოლისი გაცხა-
რებული ომის დროს სეპარატულ ზავს (მარტო თავისთვის და თავისი ოჯახისათ-
ვის) დებს მტრულ სახელმწიფოსთან, ლაკედემონთან.
თავის პირველ კომედიებს ახალგაზრდა არისტოფანე, როგორც აღვნიშნეთ, ვინმე
კალისტრატეს სახელითა და, შესაძლოა, დახმარებითაც დგამდა, თუმცა ავტორის
სახელი, როგორც ჩანს, ყველასათვის ცნობილი იყო. და აი, ძვ. წ. 424 წ. არისტოფა-
ნემ თავად დადგა თავისი ახალი კომედია «მხედრები», რომელშიაც განხორციე-
ლებულია ყველაზე უფრო სასტიკი თავდასხმა ათენის რადიკალური
– 18 –
დემოკრატიის ლიდერზე – დემაგოგ კლეონზე. ლენეებზე დადგმულმა ამ კომედი-
ამ პირველი ადგილი დაიკავა კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში.
ძვ. წ. 423 წ. დადგმულ «ღრუბლებში» არისტოფანე დაუბრუნდა იმ პრობლემას, რო-
მელსაც მან თავისი პირველი კომედია «მეინახენი» მიუძღვნა; ეს იყო, როგორც
ვთქვით, აღზრდის პრობლემა. შესაძლოა, ავტორი უკმაყოფილოც იყო «მეინახე-
თა» მიერ დაკავებული მეორე ადგილით და რევანშის სურვილით იყო სავსე.
«ღრუბლებმა» ვერ გაუმართლა არისტოფანეს იმედები და დაიკავა მხოლოდ მესა-
მე ადგილი, რაც, ფაქტობრივად, სრულ ჩავარდნას ნიშნავდა. ამ კომედიაში პრო-
ტაგონისტად გამოყვანილია მოხუცი სტრეფსიადე, რომელიც უპირისპირდება
ახალ აღზრდას და მის ლიდერს, ფილოსოფოს სოკრატეს, რომელიც კომედიაში
შარჟირებული სახითაა წარმოდგენილი.
ძვ. წ. 422 წ. დაიდგა «კრაზანები», რომელმაც არისტოფანეს გამარჯვება მოუპოვა
ლენეების დღესასწაულზე გამართულ კომედიოგრაფოსთა ასპარეზობაში. ამ კომე-
დიაში ავტორი დასცინის ათენელებს, რომელთაც სასამართლოსა და სასამართლო
პროცესის სიყვარული ავადმყოფობად გადაქცევიათ. კომედიის პროტაგონისტია
მოხუცი მოსამართლე ფილოკლეონი (სიტყვა-სიტყვით, «კლეონის მოყვარული»),
რომლის «სასამართლოს სენისაგან» განკურნვას ცდილობს მისი ძე, ბდელიკლეო-
ნი (სიტყვა-სიტყვით, «კლეონის მოძულე»). გუნდი შედგება ფილოკლეონის მე-
გობრებისაგან (მეტაფორულად – მოსამართლე «კრაზანებისაგან»).
ძვ. წ. 421 წ. დაიდგა «მშვიდობა», რომელიც განავითარებს უკვე «აქარნელებში» დას-
მულ პრობლემას, მაგრამ ფორმის ბრწყინვალებით, შეიძლება ითქვას, ჩამორჩება
მას. კომედიის პროტაგონისტია ვინმე ტრიგეოსი, რომელიც ფანტასტიკური გზით
ცდილობს საყოველთაო მშვიდობის დამყარებას.
ამავე პერიოდს (ძვ. წ. 424-421) განეკუთვნება ჩვენამდე მოუღწეველი კომედიები
«გლეხები» და «სატვირთო გემები», რომლებშიც დრამატურგი საომარ მოქმედება-
თა დაუყოვნებლივ შეწყვეტასა და ზავის დადებას მოითხოვდა.
ძვ. წ. 421 წლიდან 414 წლამდე არისტოფანეს ნაწარმოებთა ქრონოლოგიურ რიგში
სიცარიელეა, მაგრამ არავითარი საფუძველი არ გვაქვს, ვიფიქროთ, რომ ამ შვიდი
წლის განმავლობაში კომედიოგრაფოსის გენია დუმდა. ამ წლებში, ეტყობა, დაიდ-
გა არისტოფანეს ჩვენამდე მოუღწეველი რამდენიმე კომედია.
ეს რიგი წყდება 414 წელს ერთდროულად ორი კომედიით. ეს არის «ამფიარაოსი» –
მითოლოგიური ტრავესტი, რომლისგანაც ჩვენამდე რამდენიმე უმნიშვნელო მო-
ცულობის ფრაგმენტმა მოაღწია და «ფრინველები», არისტოფანეს ერთ-ერთი შე-
დევრი, რომელმაც სრული სახით მოაღწია ჩვენამდე.
ამ კომედიით იწყება არისტოფანეს პიესათა მეორე ჯგუფი, რომელშიც ინვექტივის
ელემენტი თანდათანობით სუსტდება და სატირა პირადულ ხასიათს კარგავს.
«ფრინველების» პროტაგონისტია ათენიდან გაქცეული პისთეტერე, რომელიც ახა-
ლი, ფანტასტიკური სახელმწიფოს შექმნის იდეას განახორციელებს.
– 19 –
სამი წლის შემდეგ, ძვ. წ. 411 წ. არისტოფანემ დადგა «ლისისტრატე» და «ქალები
თესმოფორიების დღესასწაულზე».
«ლისისტრატეს» პროტაგონისტია ათენელი ქალი, ლისისტრატე (სიტყვა-სიტყვით,
«ჯარის დამშლელი»), რომელიც მთელი საბერძნეთის ქალებს აამბოხებს საყოველ-
თაო მშვიდობის დასამყარებლად.
«ქალები თესმოფორიების დღესასწაულზე» მიმართულია ევრიპიდეს წინააღმდეგ
და, ამავე დროს, წარმოადგენს ამ ტრაგიკოსის ტრაგედიათა გონებამახვილურ პა-
როდიას. კომედიის პროტაგონისტია ევრიპიდეს სიმამრი მნესილოქე, რომელიც
სიძის გადასარჩენად ქალურად გადაცმული შეიპარება თესმოფორიების
დღესასწაულზე.
არისტოფანეს კომედიათა ეს მეორე რიგი მთავრდება მისი დიდი შედევრით – «ბაყა-
ყები», რომელმაც ავტორს უდიდესი წარმატება მოუპოვა. «ბაყაყების» პროტაგო-
ნისტია თეატრისა და ღვინის ღმერთი დიონისე; კომედიაში მოცემულია დიდი
ტრაგიკოსების, ესქილესა და ევრიპიდეს დაპირისპირებისა და შეფასების ცდა.
შემდგომი წლები ისტორიულად ნაკლებად ხელსაყრელი იყო კომედიისათვის; პე-
ლოპონესის ომში საბოლოო დამარცხებამ და ოლიგარქიის მმართველობამ წელში
გატეხა ათენი, ხოლო როცა დემოკრატია აღდგა, სახელმწიფომ თითქოს ამოისუნ-
თქა, მაგრამ საზოგადოებრივ განწყობილებას აღარ შემორჩა ძველებური ენერგია და
ენთუზიაზმი; საზოგადოებაში გამეფებული აპათია აისახა კომედიაზეც და იგი
ნელნელა შეიცვალა.
ძვ. წ. 392 წ. დაიდგა კომედია «ქალები სახალხო კრებაზე», რომელშიც არისტოფანემ
დაუნდობლად გაანადგურა თავისი თანამედროვე უტოპიური თეორიები «ახალი,
სამართლიანი საზოგადოების» აშენების თაობაზე. კომედიის პროტაგონისტია
ათენელი ქალი პრაქსაგორა, რომლის მეთაურობითაც ქალები აღწევენ სახელმწი-
ფოში გაბატონებულ მდგომარეობას და ამყარებენ «სამართლიან» სახელმწიფო
წყობას.
უტოპიურ თეორიებს ეხმიანება კომედია «პლუტოსიც», რომლის პირველი ვარიან-
ტი არისტოფანეს დაუდგამს 408 წელს, ხოლო მეორე (გადაკეთებული) – 368 წელს.
ჩვენ ხელთა გვაქვს სწორედ ეს მეორე ვარიანტი (არსებობს მოსაზრება, რომ არის-
ტოფანეს დაუწერია «პლუტოსის» მესამე ვარიანტიც). კომედიის პროტაგონისტია
მოხუცი ქრემილოსი, რომელიც ასკლეპიოსის ტაძარში თვალს აუხელს მანამდე
ბრმა პლუტოსს, სიმდიდრის ღმერთს – დგება «ოქროს ხანა».
«პლუტოსის» ეს მეორე ვარიანტი უკანასკნელია არისტოფანეს ჩვენამდე მოღწეულ
კომედიათაგან. ორი წლის შემდეგ, როგორც ვთქვით, სამოც წელს მიტანებული
არისტოფანე გარდაიცვალა. ანონიმური ბიოგრაფის ცნობით, მისთვის ეპიტაფია
შეუთხზავს თვით პ ლ ა ტ ო ნ ს:
ქარიტნი ეძებდნენ საყდარს, რაც არასდროს არ დაემხობოდა;
ამგვარ სავანედ ჰპოვეს არისტოფანეს სული.
– 20 –
*
არისტოფანეს კომედიისათვის სპეციფიკურია, რომ ახალი თეზისი, რასაც პროტა-
გონისტი წარმატებით იცავს აგონში, აუცილებლად რეალიზებულია ეპისოდიო-
ნებში და უკვე ამ რეალიზაციის მიხედვით ხვდება მაყურებელი და მკითხველი,
საბოლოო გამარჯვება მოიპოვა ახალმა იდეამ, თუ იგი ასევე საბოლოოდ დამარ-
ცხდა. კარგად რომ გამოჩნდეს არისტოფანეს არჩევანი, ვიტყვით, რომ პროლოგში
წარმოდგენილი და აგონში გამარჯვებული თეზისებიდან საბოლოოდ იმარჯვებს
ახალი იდეა ჩვენამდე სრულად მოღწეული თერთმეტიდან ცხრა კომედიაში, სრუ-
ლად მარცხდება ერთადერთ კომედიაში «ღრუბლები» და ნაწილობრივ – «ბაყაყებ-
ში».
როგორც ვხედავთ, კომედიათა საერთო ჯგუფიდან ამ თვალსაზრისით გამოიყო
არისტოფანეს ორი ნაწარმოები, რომელთაგანაც ერთმა მას უდიდესი წარმატება,
ხოლო მეორემ ასევე უდიდესი წარუმატებლობა მოუტანა – ეს, როგორც ჩანს, შემ-
თხვევითი არ არის: ორიგინალობის შედეგის განსაზღვრა წინასწარ ყოველთვის
ძნელია.
ზემოთქმულიდან ჩანს, რომ არისტოფანეს კომედია აგებულია პოლიტიკური ან სო-
ციალური ვითარებისა და ახალი თეზისის ოპოზიციაზე; მაგრამ ეს არ არის კომე-
დიის სტრუქტურის ერთადერთი ოპოზიცია: კომედიაში ერთმანეთს უპირისპირ-
დება, აგრეთვე, მისი ნაწილები; კერძოდ კი, კომედიაში ერთმანეთს უპირისპირ-
დება ა გ ო ნ ი და ე პ ი ს ო დ ი ო ნ ე ბ ი. პირველ მათგანში მეტი სიჭარბითაა გან-
ხორციელებული ინვექტივის ელემენტები, მეორეში კი – მიმოსისა.
უბრალო დაკვირვებითაც კი ჩანს, რომ ამ ორი ელემენტისაგან შექმნილ კომედიაში,
რომლის ორი თავდაპირველი ნაწილი საბოლოოდ ჯერ კიდევ არ არის შერწყმუ-
ლი არისტოფანეს შემოქმედებაში, სხვადასხვაგვარია პერსონაჟის კონცეფციაც:
მართლაც, ისტორიულად არსებული რომელიმე პირი (პოლიტიკური მოღვაწე,
ფილოსოფოსი, პოეტი, მეცნიერი, უბრალო ათენელი მოქალაქე და ა. შ.) კომედია-
ში წარმოდგენილია მეტწილად შ ა რ ჟ ი ს სახით, ხოლო ყოფით სცენებში პერსო-
ნაჟთა უმრავლესობა ს ქ ე მ ა ტ უ რ ა დ ა ა წარმოდგენილი, ყოველგვარი ინდივი-
დუალური ნიშნების ხაზგასმის გარეშე. ოპოზიცია შარჟი/სქემა ხშირად ნეიტრა-
ლიზებულია პროტაგონისტის სცენურ სახეში: პროტაგონისტი, როგორც პერსონა-
ჟი, თითქმის განუწყვეტლად იმყოფება სცენაზე და თითქმის ყველა «ურითერ-
თდამოუკიდებელ» მოქმედებაში მონაწილეობს, აკავშირებს რა მათ ერთმანეთთან
თავისი პერსონით, ატარებს როგორც შარჟის, ისე სქემის ელემენტებს; ამასთან,
შარჟული ელემენტი პროტაგონისტის სახეში მეტწილად აგონში ვლინდება, ხო-
ლო სქემატური – ეპისოდიონებში. აქ აშკარად შეიმჩნევა პროტაგონისტზე სცენუ-
რი გარემოს ზემოქმედება.
კომედიაში შარჟის სახითაა წარმოდგენილი არისტოფანეს თანამედროვე პოლიტი-
კური და სამხედრო მოღვაწეები: რადიკალური დემოკრატიის ლიდერი კლეონი,
მხედართმთავრები – ლამაქე, დემოსთენე, ნიკია; რელიგიური მოღვაწეები, მაგა-
– 21 –
ლითად, ზევსის ქურუმი; ფილოსოფოსი სოკრატე და მისი მოსწავლეები, მაგალი-
თად, ქერეფონტი; ცნობილი ასტრონომი და გეომეტრი, კალენდრის რეფორმატო-
რი მეტონი; ტრაგიკოსები – ესქილე, ევრიპიდე და აგათონი; დითირამბიკოსი პოე-
ტი კინესია; მითოლოგიის პერსონაჟები (ღმერთები და გმირები) – დიონისე, პოსე-
იდონი, პლუტონი, პლუტოსი, ჰერაკლე, პრომეთე, ჰერმესი, ქარონი, ეაკე. შარჟის
სახითაა წარმოდგენილი «მხედრებში» თვით ათენელი ხალხიც კი – დ ე მ ო ს ი.
სქემის სახით კომედიებში გამოდიან: მაცნე, ელჩი, სიკოფანტი (მაბეზღარი), ბრალ-
მდებელი, მჭედელი, მეაბჯრე, გამყიდველი, ქურუმი, შიკრიკი და სხვ. (პროფესი-
ული ტიპები); ათენელი, სპარტელი, მეგარელი, ბეოტიელი, ტრიბალოსი და სხვ.
(ეთნიკური ტიპები).
ამრიგად, პერსონაჟის დიფერენციაცია არისტოფანეს კომედიაში მარტივ დიქოტო-
მიურ ტენდენციას ამჟღავნებს:
პერსონაჟი
პირველადი
დიქოტომია
შარჟი სქემა
მეორადი
დიქოტომია
ისტორი-
ული
პირი
მითოლოგიუ-
რი
პირი
პროფესიუ-
ლი
ტიპი
ეთნიკური
ტიპი
თუკი ამ მარტივი სქემის ბოლოს მიღებულ ოთხ ელემენტს დავუკვირდებით, აღმო-
ვაჩენთ, რომ ვერც ერთი მათგანი ვერ დაახასიათებს და ვერ «მიისაკუთრებს» პრო-
ტაგონისტს; მართლაც, სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პროტაგონისტი ისტო-
რიულად არსებული პიროვნების სცენურ ტრანსფორმაციას წარმოადგენდეს (ა-
რისტოფანესთან ასეთი შემთხვევა გვაქვს მხოლოდ ერთ კომედიაში, «ქალები თეს-
მოფორიების დღესასწაულზე», რომელშიც პროტაგონისტად გამოყვანილია ისტო-
რიულად არსებული პირი, ევრიპიდეს სიმამრი მნესილოქე; დანარჩენ ათ მოღწე-
ულ კომედიაში პროტაგონისტი «არაისტორიული» პირია). მით უმეტეს, არ არის
აუცილებელი, რომ პროტაგონისტი მითოლოგიურ პერსონაჟს (ღმერთს ან გმირს)
წარმოადგენდეს (ჩვენამდე მოღწეულ კომედიებში ასეთი პროტაგონისტია დიონი-
სე «ბაყაყებში», დანარჩენ ათ კომედიაში პროტაგონისტი «არამითოლოგიური» პი-
რია). სრულიად გამორიცხულია, რომ პროტაგონისტი დახასიათდეს მხოლოდ
პროფესიული, ან, შესაბამისად, მხოლოდ ეთნიკური ნიშნების მიხედვით. მისი
სრული დახასიათებისათვის შემოდის ცნება «გამოგონილი» პერსონაჟისა, რომე-
ლიც ერთდროულად უპირისპირდება ე. წ. «ასახული» პერსონაჟის ორივე (პირვე-
– 22 –
ლად დიქოტომიაში – შარჟი და სქემა) ან ოთხივე (მეორად დიქოტომიაში – ისტო-
რიული, მითოლოგიური პირი; პროფესიული, ეთნიკური ტიპი) ელემენტს.
ზემოთქმული მსჯელობა გულისხმობს მეტყველ პერსონაჟებს, მაგრამ ძველ ბერ-
ძნულ დრამაში და, მათ შორის, კომედიაშიც ხშირად ვხვდებით ე. წ. უტყვ პერსო-
ნაჟებს («პროსPპა კPფა»), რომლებიც, როგორც წესი, პროფესიულ ან ეთნიკურ ტი-
პებს წარმოადგენენ. ამრიგად, პერსონაჟის კონცეფცია არისტოფანესთან საკმაოდ
რთულ დიქოტომიურ დანაწევრებას განიცდის (რანგის მიხედვით: მეტყველი/-
მუნჯი, გამოგონილი/ასახული, შარჟი/სქემა, ისტორიული/მითოლოგიური, პრო-
ფესიული/ეთნიკური).
ძნელი არ არის, დავინახოთ, რომ არისტოფანეს ზოგიერთი პერსონაჟი ატარებს არა
ორი, არამედ სამი და მეტი ტიპის პერსონაჟის ნიშნებს. მაგალითად, «მხედრების»
პერსონაჟი დემოსი ატარებს არა მხოლოდ გამოგონილი ან ისტორიული პიროვნე-
ბის ნიშნებს, არამედ მითოლოგიური პერსონაჟის ნიშნებსაც (იგულისხმება დემო-
სის მოხარშვა და გაახალგაზრდავება); პაფლაგონელის სახეში მოიპოვება როგორც
ისტორიული პირის (კლეონის), ისე გამოგონილი პერსონაჟის (მეტაფორულად
«პაფლაძო» ზმნიდან) და პროფესიული ტიპის (დემოსის მონის) ნიშნები. ამრიგად,
კომედიის პერსონაჟში შესაძლებელი ტიპების ოპოზიციათა ნეიტრალიზაცია ხდე-
ბა არა ცალკეული ტიპის პერსონაჟზე უარის თქმით, არამედ ცალკეული ტიპის
პერსონაჟთა ნიშნების შერწყმით ერთ პერსონაჟში, რომელიც ჩვენ თვალწინ იძენს
მრავალგანზომილებიანობას; განსაკუთრებით ეს შეიმჩნევა პროტაგონისტისა და
მისი წრის სახეებში. ამავე დროს, პერსონალური ინვექტივის შესუსტებასთან ერ-
თად, რაც გამოწვეული იყო, როგორც ჩანს, დრამის შინაგანი განვითარების გარდა,
სხვა, ასე ვთქვათ, «მეტადრამატული» მიზეზებით, თანდათანობით იკლებს შარჟი-
რებულ პირთა რიცხვი და უკანასკნელ კომედიაში შარჟი, როგორც მხატვრული
ხერხი, თითქმის არ გამოიყენება სუფთა სახით. ამის პარალელურად იკლებს სქე-
მატურ პერსონაჟთა რიცხვიც. ჩვენამდე მოღწეულ კომედიათა შორის ორ უკანას-
კნელში («ქალები სახალხო კრებაზე» და «პლუტოსი») ოპოზიცია შარჟი/სქემა
თითქმის მთლიანად ნეიტრალიზებულია და თითქმის ყველა პერსონაჟი (პრაქსა-
გორა, ბლეპიროსი, ქრემილე, კარიონი და სხვ.) ატარებს ინდივიდუალური ხასია-
თის მნიშვნელოვან ელემენტებს.
არისტოფანეს შემოქმედების გასაღებს გვაძლევს მისი რთული და საინტერესო მ ე –
ტ ა ფ ო რ ი ს ტ ი კ ა. კომედიოგრაფოსის ენისა და სტილის შესწავლა გვარწმუ-
ნებს, რომ არისტოფანე თითქმის არასოდეს არ ქმნის რომელიმე მეტაფორას «ა-
რაფრისაგან»; ხშირია შემთხვევები, როდესაც არისტოფანე სრულიად შეგნებუ-
ლად მიმართავს ენის საერთო საგანძურს: მისი მხატვრული სახეების უმეტესობა
საკმაოდ «გაცვეთილია»; რა თქმა უნდა, ამა თუ იმ მეტაფორის გარეგნულ იერს შე-
უძლია გააკვირვოს ჩვენი თანამედროვე მკითხველი; მაგრამ ხშირად საკმარისია,
თვალი გადავავლოთ სხვა კომედიოგრაფოსების, ტრაგიკოსების, ეპიკოსებისა და
სხვათა ჩვენამდე მოღწეულ ნაწარმოებებს ან თხზულებათა ფრაგმენტებს, რომ «ო-
– 23 –
რიგინალურ» მეტაფორებს უფრო ძველი «პატრონები» აღმოუჩნდება. მრავალი მა-
გალითი გვარწმუნებს, რომ არისტოფანე თავის მეტაფორებს ხშირად იღებდა სა-
ლაპარაკო ენიდან, ჟარგონიდან, სოფისტების ტექნიკური ენიდან და ა. შ.
როდესაც «კომედიის მამა» პოეტს ადარებს ჩიტს, ფუტკარს, მოგზაურს, მეზღვაურს,
მეეტლეს და ა. შ., უნდა ვიცოდეთ, რომ ამ სახეთა მოდელი, როგორც წესი, ინსპი-
რირებულია ლირიკოს პოეტთა მიერ. კომედიოგრაფოსის მეტნაკლებად «ბანალუ-
რი» და «ტრივიალური» პოეტური სახეები მიეკუთვნება ენის ყველა სოციალურ
საფეხურსა და ყოველნაირ ლიტერატურულ რეგისტრს: იმის მიხედვით, თუ რას
მოითხოვს სცენაზე გამოყვანილ პერსონაჟთა ზნე-ჩვეულების დამაჯერებლობა და
ამა თუ იმ სცენის დრამატული სიტუაცია, არისტოფანეს პერსონაჟებს შეუძლიათ
ილაპარაკონ ფიგურალური ენით, რომელიც შეეფერება როგორც ათენელ მეჯინი-
ბეებს, ისე ყველაზე უფრო ამაღლებული და მაღალფარდოვანი ლირიკის პოეტებს.
ჯერ კიდევ ჭაბუკმა კომედიოგრაფოსმა, როგორც ჩანს, ყველაფერი დაიმახსოვრა,
რაც წაეკითხა ან გაეგონა. უკვე «აქარნელები» შეიცავს ყველა ტიპისა და რანგის მე-
ტაფორას; ზოგიერთი მათგანი აშკარად ვულგარულია (მაგალითად «პაიეინ» დარ-
ტყმა და «როთიაძეინ» ხმაური – «ჭამის» აღსანიშნავად), მაშინ როცა სხვა მეტაფო-
რები უკვე მაღალ დრამატულ კულტურას ავლენს; მაგალითად, გუნდის მიერ მუ-
ზის მოხმობა:
აქ მოდი, მუზავ აქარნელო,
უშრეტო სიმძლავრევ ცეცხლისა!
მუხის ნაკვერჩხლიდან ცვივა ნაპერწკლები,
ხოლო საბერვლიდან ზურგქარი უბერავს…
ჟ. ტაიარდას სიტყვებით რომ ვთქვათ, «425 წელს, ეს ოცი წლის გენიალური ახალბე-
და უკვე ვეტერანია, რომელსაც ლაშქრობაში მიუღია მონაწილეობა».
თუმცა არისტოფანე თითქმის არ ქმნიდა ახალ მეტაფორულ სახეებს, სამაგიეროდ
იგი განსაკუთრებით დიდ ენერგიას ახმარდა ტრადიციულ მეტაფორათა, კლიშე-
თა და ანდაზათა «გაახალგაზრდავებასა» და «გაცოცხლებას». საუცხოო
მაგალითად გამოდგება პასაჟი «კრაზანებიდან», როცა მოსამართლე ფილოკლეონი
საკუთარ ვაჟს, რომელსაც თავისსავე გრძნობებს მიაწერს, ეუბნება: «რა სიამოვნე-
ბით შეჭამდი ძმრიან სასამართლო პროცესს»; ამ ღრმა მეტაფორაში ერთი ხელის
მოსმითაა წარმოდგენილი ათენის სახელმწიფოში სასამართლო საქმის ორგანიზა-
ციის პრინციპული სისუსტე. მეტაფორა «ფაგეინ დიკენ» (პროცესის ჭამა) ერთბა-
შად ნათელჰყოფს, რომ ათენელი მოსამართლეები დაინტერესებული იყვნენ სასა-
მართლო პროცესების გამრავლებით და, შესაბამისად, დანაშაულობის ზრდით,
რადგან სწორედ ამასთან იყო დაკავშირებული მათი ყოველდიღური არსებობა, ე.
წ. «ხელფასის ლუკმა». რაც შეეხება ძმარს, ცნობილია, რომ იგი ძველ საბერძნეთ-
შიც იყო ბრაზისა და გაღიზიანების, ამ შემთხვევაში კი მოსამართლეებში აღძრუ-
ლი აგრესიულობის, «ბოროტი მრისხანების» სიმბოლო.
– 24 –
არისტოფანეს რომელიმე მეტაფორამ შეიძლება განსაზღვროს მთელი სცენის
სტრუქტურა ან მოგვცეს მთელი კომედიის სემანტიკური გასაღები; მიუხედავად
ამისა, კვლევა გვარწმუნებს, რომ არისტოფანეს შემოქმედება არ იცნობს ე. წ. «დო-
მინანტურ» მეტაფორას, რომელიც თავიდან ბოლომდე გასდევს ნაწარმოებს და
ქმნის ქსოვილს, რომელზედაც იქარგება დრამატული მოქმედება. მაგალითად,
სრულიად აშკარაა, რომ სემანტიკური თვალსაზრისით, «კრაზანები» ბრაზისა და
გაღიზიანების კომედიაა – მის გუნდს შეადგენენ გესლიანი მოსამართლე-კრაზანე-
ბი, მაგრამ ეს რისხვა-ბრაზი-გაღიზიანება ერთი რომელიმე «დომინანტური» სა-
ხით კი არ აღინიშნება, არამედ მას მუდამ სხვადასხვა მეტაფორა გადმოსცემს.
«მხედრებში» არაერთგზისაა გათამაშებული ათენელი დემაგოგების ქურდობისა
და მათი გრიგალისებრი პოლიტიკური აქტიურობის მოტივი, მაგრამ აქაც «ქურ-
დობისა» და «ბოროტი აგიტაციის» სახეები გამოხატულია არა შესაბამისი დომი-
ნანტური მეტაფორით, არამედ ცალკეული ახალ-ახალი მეტაფორების უ